تشرینی دووهم 23, 2007
![]()
نووسینی : د . وحید ابلحد هرمز
دکتورا ب دهروونزانیا کلینیکی
سیگمۆند فرۆید ( 1856 – 1939 ) ئێکه ژوان زانایێن شرۆڤهکاریا دهروونی یێن دهسپێکێ کو دهروونێ مرۆڤی ب گورهپانا ههڤڕکی یێن دناڤبهرا هێزێن غهریزهیی و ئاگههێ و هۆشی وهسفکری، ئیدیهمێ سایکوداینامیک ( psychodynamic ) ئیشارهتهکه بو ههڤڕکیا بهردهوام دناڤبهرا لایهنێن جودا جودا یێن کهساتیێدا . ئهوجا تیۆرا شرۆڤهکاریا دهروونی ( Psychoanalyses ) دکاریت تێرمێ سایکوداینامیک وهکو دهسپێک بکار بینیت ، چونکه ئهڤ تیۆره رۆلێ پێشهنگیا کارلێککرنێن گرچنێن ههڤپشک دناڤبهرا غهریزهیاندا خویا دکهت ، ههڤرکیا پالێنهر و حهزان ژبو وهرگرتنا رۆلێ سهرهکی د رێکخستن و سهرپهرشتیکرنا رهفتارێن کهساتیێدا ئاشکرا دکهت . ل گورهی وێ دیتنا کو دبێژیت کهساتی ( Personality ) کۆمهکا شێوازێن دینامیکی یێن خۆ گوهوره ژبو وان کریارێن د ههڤڕکیهکا بهردهوام بێ داویدا ، کو د ئهنجامدا شێوازێ رهفتار و هزرکرن و دلینی یا مرۆڤی خویا دکهت . ئهڤ ههڤڕکیا بهردهوام ژی دبیته ئهگهرێ پهیدابوونا ئالۆزیێ .
لێ پرسیار لڤێره ئهوه : ئهرێ چهوا مرۆڤ ههست ب ئالۆزیێ دکهت ؟
ژبو بهرسڤدانا ڤێ پرسیارێ ژی ، فهره مرۆڤ هزرکهت کا مهترسی ل کیڤیه و ژ کیڤه دگههته ئهزێ ( Ego ) ، ئهرێ ژ دهردۆران دهێت ، ژ ئهوی ( ID ) یان ژی ژ ئهزا بلند ( Super Ego ) . ل گورهی تیۆرا شرۆڤهکاریا دهروونی ژێدهرێ ئالۆزیێ نههشیا مرۆڤیه ، ههولدانهکا بلهزه ژبو دهرێخستنا پالێنهران ، یان دهرێخستنا هێزا غهریزهیا سێکسیه ، یان خۆ دانه پاشا گهفێن دهرهڤهیی یه ، ئهڤجا ئهڤ رێبازه ڤان شێوازێن ئالۆزیێ ددهته پۆلێنکرن :
* ئالۆزیا کهتواری / سرۆشتی Realistic Anxiety :
مهرهم پێ پهرسڤدانا ههلچوون و دلینی یا مرۆڤیه ژبو مهترسیێ ، یان ژی تێگههشتنهکا سرۆشتی و کهتواریه ژبو مهترسیا دهردۆران ، بونموونه ( دیتنا ئاژهلێن کووڤی یان چوونه ژوورا ئهزمۆنان … هتد ) ، دبێژنێ ئالۆزیا سرۆشتی چونکو گهلهک نێزیکی ترسانێیه و دبیته ئهگهرێ کێمبوونا چالاکیا مرۆڤی و لاوازبوونا کۆنترۆلکرنا ژێدهرێ ترس و مهترسیێ . ئالۆزیا کهتواری ، ب نهمانا ژێدهرێ مهترسیێ نامینیت ، ب شێوهیهکێ گشتی ، ئالۆزیا کهتواری یان سرۆشتی ئهگهرهکێ سهرهکیه ژبو دهمانکرن و پاراستنا ژیانێ .
* ئالۆزیا دهماری Neurotic Anxiety :
مهرهم پێ بهرسڤدانا ههلچوونا مرۆڤیه لسهر مهترسیێ ، کو ئیشارهتێن نه رهوا و نه بهردهست ژلایێ ئهویڤه ( ID ) ، ئانکو غهریزهیانڤه دنێته دناڤ هشێ و ئاگههێدا ، دبێژنێ ئالۆزیا دهماری ، چونکو ب وێ ترسێ ڤه مهرجداره ، ئهوا نههێلیت ئهز ( Ego ) کۆنترۆلا حهز و غهریزهیان بکهت ، نهمازه غهریزهیێن سێکسی و یێن دوژمنکاریێ . د ڤی حالهتیدا ئالۆزی ژ ترسێ پهیدا دبیت ، دهمێ مرۆڤ تشتهکێ نه رهوا و چهوت دکهت ، دبیته ئهگهرێ چێبوونا سهربارکێن چهوت و نێگهتیڤ . بو نموونه زارۆکێ بچووک بلهز تێ دگههیت کو ڤالاکرن یان دهربڕین ژ هێزا ژیانێ ( Libido ) ، یان ژی دهربڕین ژ ئیشارهتێن وێ یێن وێرانکهر و نه جڤاکی ، ژلایێ دایبابانڤه دبیته ئهگهرێ پهیدابوونا مهترسیا سزادانێ ، ئانکو ژلایێ جڤاکی ڤه دێ هێته تهپ سهرکرن و سزادان ، لهوا ڤێ هێزێ دێ د سینگێ خۆدا هلگریت و نهوێریت دهربێخیت داکو تۆشی ئالۆزیێ نه بیت .
ئالۆزیا دهماری ، ل دهسپێکێ ب شێوازێ ئالۆزیا کهتواری / سرۆشتی پهیدا دبیت ، چونکو سزادان ژ ژێدهرهکێ دهرڤهیی دهێت ، بڤێ چهندێ ژی ، میکانیزمێن بهرگریا ئهزێ دهێنه گوهارتن و ب مهرهما راوهستاندن و پاشڤهبرنا حهزێن غهریزهیی یێن زارۆکی کاردکهت .
ئهنجامێن پاشڤهبرنا غهریزهیان ب ئاوایێ مهترسی یێن گشتی خویا دبن . لێ دهمێ ئازرێنهرێن غهریزه یێن وی ( ID ) گهفێن دهربازبوونێ ژ کۆنترۆلا ئهزێ ( Ego ) پهیدا دکهن ، هینگی ئالۆزیا دهماری پهیدا دبیت .
* ئالۆزیا سنجی Moral Anxiety :
مهرهم پێ ئهوه ، دهمێ ئهز ( Ego ) دکهفته دبن مهترسیا سزایێ ئهزا بلند دا ( Super Ego ) ، ئهوا دبنهرهتدا بویه ئهگهرێ بهرسڤا دلینی و ههلچوونا کهسی ، دهمێ ئهو ( ID ) ههولددهت کو دهربرینهکا چالاک ژ هزر و رهفتارێن نه رهوا و نه سنجی بکهت کو دژی بهایێن جڤاکی یێن ههیی بن ، ئهزا بلند ( Super Ego ) ب دلینیێ بهرسڤا ڤێ دهربڕینێ ددهت ، ئالۆزیا سنجی پهیدا دبیت و زارۆک ههست ب گونههباری و شهرمینیێ دکهت . یان ژی ئهڤ ئالۆزیه ژ ئهگهرێ ترسیانهکا بابهتی ژ سزادانا دایبابان پهیدا دبیت ، کو زارۆکی رهفتارهکا نه ب دلێ وان کریه ( بو نموونه ، دزیکرن ، خهبهر گۆتن یان شهرێن زارۆکان و … هتد ) ، کو نه دگهل ئاراستهیێن نموونهیی یێن رههایی یێ ئهزا بلندن Super Ego .
ئهزا بلند چاڤدێریا کریارێن رهوا و ههژی یێن سنجێ جڤاکی دکهت و بهرهف نموونهییێ ڤه ئاراسته دکهت .
وهرارا درهنگ یا ئهزا بلند دبیته ئهگهرێ ئالۆزیا جڤاکی کو ژ ئهنجامێ ترسا ڤهقهتیانێ و دووربوونێ پهیدا دبیت . فرۆید وهسا دکرکو ئالۆزیا د دهسپێکا خوهدا ژ ئهزا بلند دهردکهڤیت و ل داویێ ژی ب شێوازێ ترس بهلاڤ بیت و چاڤهرێیا رۆژا سزا و حسابێ دکهت ، چونکو مرۆڤ ژ چهوتی یێن خوه یێن بۆری و یێن نهۆ د ترسیت .
لەهاوپۆلی: نهخۆشییهدهروونیهكان
« بورجهکان و قازانج له ساویلکهیی | گەڕانەوە بۆ سەرەتا | دیمانهیهک لهگهڵ دکتۆر کهریم شهریف قهرهچهتانی … بهشی دووهم »
Mallperrî Derunnasy portal by WordPress
سەرنوسەر و بەرپرسی ماڵپەڕ : سامان سیوەیلی
7206 363 770 00964
