دەروونشیکاریی … فرۆید لەدیدی فرۆمەوە

ئۆگه‌ست 8, 2007

کاروپیشەى مامۆستاوشیکەرەوەى دەروونى سەخت وشەکەتییە ئەوان پرسی پێکهاتەی ئاڵۆزى مرۆیی تاوتودەکەن، هەروەها کەسایەتى ئادەمیزادوهەڵسوکەوت ورەفتاریی بەمەبەست وئامانجى بونیاتنانەوەى و بۆ ئەوەى ببێ بە تاکێکی ئەکتیف وسوودبەخش بۆخۆی وکۆمەڵگەودواڕۆژی، بەڵام گەرهاتوو ئەو کەسە (مامۆستایە) کەوتەنێوچاڵی کەموکوڕی رەفتاروهەڵسوکەوتى نابەجێ وناڕێک، دەبێ دەست بۆ کێ درێژبکات، چارەسەری چۆن بکرێت وچی لەبلرەیەوە بگوترێت ؟؟!!.

گومانى تێدانییە لە مێژووى بزووتنەوەى دەروونشیکاری لە سەرەتاکانى سەدەى نۆزدەیەمدا،کە فرۆید(*) دامەزرێنەرى فەرمى وباوکی شەرعى ئەو بزووتنەوەیەبوو، دووچاری چەندین پەلاماربۆوە، نەک تەنیا لەلایەن ئەو نەیارانەى دەسکەوتەکانیان بە زانست وجیددی دانەدەنا، بگرە لەلایەن هاوەڵ وقوتابیەکانیشی .

جا لێرەوە دەشێ بەشێکی بنەڕەتى مێژووى ئەو بزووتنەوەیە مێژووى کەرتبوونى خزموخوێش لە مامۆستاکەیان بێت، لەهەرەدیارترین ئەو کەرتخوازیەش یەکلەدواییەکدا هاتن وبە ئاراستەى جیاجیاش (ئەلفرید ئادلەروگۆستاف یۆنگ) هەڵبەت گەر لاپەرەکانى مێژَوومان هەڵدایەوە لەمەڕ ئەوانەى تایبەتکار بەو بوارە نووسیویانە لەبارەى ئەوەى روویداوەوئەوەى هۆى هەرکەرتخوازیەک بووە لەو کەرتخوازیانە، ئەوەدەبینین هەمیشە ناکۆکى بنەڕەتى لەسەر پرسەزانستییەکان و شلۆڤەوشیکردنەوەکان لەئارادابووەودەبێت، کە لە روواڵەتدا روونەوپاساوى ئەو ناتەباییەیە لە نێوان ئەهلی یەک بیر، چوون بیروڕاکانیان چڕوپڕ لە سایەى ئەو واقیع وهەلومەرج وگەشەکردنانەى هەریەکێکیان بە پێی بۆچوونى خۆى تەفسیری دەکات، بەڵام گەر سەیربکەین ئەوەى روویدا بەهەق گوزارشت بووە لە قووڵایی ناکۆکیەفیکریەکان، هەرگیز ناکارێت، پاساو بۆ ئەو هەموودژایەتیە بهێنێتەوە، کە لە پەیوەندی پاشانی فرۆید وئەدلەرویۆنگ دەستی پێکرد .

جالێرەدا مرۆ لەگەڵ خۆیدا دەڵێت هەردەبێ لەو باکگراوەندە راستەقینەیەدا رەهەندی دیکەهەبن، تەنیا لایەنەزانستیەکەى ناگرنەوە، فرۆم سەرنج وراى تایبەتى خۆی لەورووەوە هەیە، لەلایەکەوە لەساڵى 1935 فرۆم بڕیاری ئەو هۆیانەى دا کەبوونەمایەى هەڵوێست نواندن دەهەمبەر فرۆید، بەوەى فرۆید بەندی مۆراڵەبۆرژوایەکەی وبەهاباوانیەکەیەتى وئەو سەنگەى فرۆید دەیدا بە ئەزموونى منداڵێتی لە دەروونشیکاریدا کاردەکاتە سەر سەرنجەکانى شیکەرەوەى دەروونى و واش لە کەسەکان دەکات لەئاراستەکانیان لابدەن، ئەو گریمانەیە ئەریک فرۆمى زاناى ئەڵمانى، کە یەکێ بوو لە دامەزرێنەرانی فێرگەى فرانکفۆرت بۆ زانستەکۆمەڵایەتییەکان، هەروەها یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانى ئاراستەی نوێی فرۆیدی لە دەروونشیکاریدا، هەوڵیدا بە قووڵی دیراسەىبکاوشیبکاتەوە، فرۆم هەمیشە کاری لەسەر لێکگرێدانی دەروونشیکاریی ودیراساتی کۆمەڵایەتی کردووە گەلەکیش لەئاست دیراساتی رەفتار هەڵوەستەى کردووە، لەوبیرۆکەیەوە هەنگاوى ناوە کە ناشێ ناکۆکى زانستی بەتەنیا پاڵنەرى ئەو هەمووناتەباییە بێ کە فرۆید هەمیشە یەکەمین کەس بووە پێوەى گرفتاربووە کاتێ هەرجارەى لەبارەى قوتابیەکانى قسەى کردووەو بێئومێد بووە لێیان .

بەمجۆرە فرۆم کاری لەسەر ئەوەکردووە وگەیشتۆتە رستێک دەرەنجامى سادە لەدووتوێی کتێبێکدا لەبارەى ژیانى فرۆید بەناونیشانى (ئەرکى سیگمۆندفرۆید، شیکردنەوەى کەسایەتى وکارتێکردنەکەى) ئەو کتێبەش بە یەکەمین کتێب دادەنرێ لەبارەى (فرۆید) پێشەنگى دەروونشیکاری، دوایش بەبەربڵاوانە پشتی پێبەسترا .

بەر لەو کتێبەى فرۆم قسەوباسی ئەوتۆومسۆگەر لەئارادابوو فرۆید – خولیایەکى توندی زاڵبوونى هەبێ – قوتابیەنەیارویارەکانى لەسەرئەوەکۆک بوون کە (هەرگیز راى ئەوانیدیکەى بەهەندوەرنەدەگرت یا رەخنەیەک لێی کرابا …) بەمجۆرە فرۆم لەوخاَڵەوە دیراسەى کرد، لەراستیشدا گەیشتە ئەو دەرەنجامانەى ئەو قسانە پشتڕاستدەکەنەوە، بەڵام گرنگ ئەوەیە ئەو گەیشتە ئەو دەرەنجامانە نەک تەنیا بەپشت بەستن بەوەى نەیارانى فرۆد نووسیبوویان یا تەنانەت هەمووئەوانەى بێلایەنیش بوون، بەلکە بەتایبەت بەوانەى تاکۆتاییش هەربۆی بەوەفابوون، فرۆم کاخەزوحەکایەت وجەختکردنەوەکانیانی کۆکردنەوەو لێیکۆڵینەوە، هەروەها بەتێروتەسەلى لاى لە ئەرنست جۆنز کردەوە کە تائەوپەڕ بۆ فرۆید دڵسۆزبوو، جۆنز هەروەک فرۆم دەڵێت تارادەیەک قەناعەتى بە داکۆکیکردن لە مامۆستاکەى هەبوو، فرۆم لەبارەى جۆنز نووسیویەتى ( جۆنز لەرووى دەروونیەوە لەمەڕ ئەو جەختکردنەوانە ساویلکەیە کە هەرگیز لەگەڵ کاری شیکەرەوەى دەروونى گونجاونییە، ئەو بەسانایی خۆنەبان دەکات لەرووى ئەوەى فرۆید گیانى لێبوردەیی نەبووە لەگەڵ گشت ئەوانەى پرسیاریان لێدەکردن ئەى ئەوانەى راشکاوانەرەخنەیان لێدەگرت؟ بەهەرحاڵ فرۆید لێبوردەودڵفراوان بووە لەگەڵ ئەوانەى لایان تائەوپەڕمەزن بووە، زۆر بەلوتف وباوکانەبووە لەگەڵ ئەوانەى لەگەڵ قسەکانیا تەبابوون، باوکێکی دڵنەرم بووە بۆ رۆَڵەگوێڕایەڵەکان، بەڵام بۆ ئەوانەى سەرپێچیان دەکرد باوکێکی گەلەک توندوزاَلم بووە ) .

حاڵەتى جۆنز بەلاى فرۆم جیا و - ئیستیسنا- بووە لەرووى گوێڕایەڵی وپاساوەکانى لەبەردەم فرۆیددا،

بۆیە فرۆم حاڵەتێکی دیکەى (فرەنزى) تاوتوکردووە، کە بۆ چەند ساڵێک قوتابیەکى دڵسۆزى فرۆید بووە و بەپێی ئەو نامەگۆڕینەوانەى نێوانیان، فرۆم لەسەرزارى فرەنزى وەک لەیادەوەریەکانیدا هاتووە دەڵێ (کاتێک سەرم لەمامۆستاداو دوابیروڕاکانم خستەڕوو، ئەوانەى لە کاری راستەوخۆم لەگەڵ نەخۆشەکانم سەرچاوەىگرتووە هەوڵمدا لەوبەروارەتایبەتیەى نەخۆشەکان لەبارەى خۆیان بۆم دەدوێن وبیروڕاکانیان و رێگەی هەڵسوکەوت کردنیان – تەنانەت لە بوارەدرێژدادڕیەکانیش نەخاسمە دەهەمبەر خۆم – و ئەو داهێزران ونائومێدیەى دەبنە مایەى تووڕەیی وخەمۆکیان ، نەخاسمە لە کرۆکى – هەست ونەستی خواست وئارەزوویان وهەوڵمدا ئەو رێگەیە بدۆزمەوە بەهۆیەوە دایکانیان یا باوکودایکیان وەلادەنێن و کێ لەجێی ئەوان دێن، هەروەها ویستم لە رێی هاوسۆزیم بۆیان خەیاڵ بکەم کام جۆری چاودێری لە وردەکاریی رەفتاریدا بەراستی نەخۆش پێویستی پێیە لەو قۆناغەزووەدا ….. ئیدی مامۆستام گوێی لێم گرت بەبێ چ پەرچەکردارێک، ئینجا وردەوردە وبەبێ ئەوەى سەرنج بدەم ئیدی ئۆقرەى نەماوپاشان بەبێ هیچ تەفسیرێک یاشرۆڤەکردنێک ئاگەداری کردمەوە گوایە من پێ لەسەر زەوییەکى مەترسیدار دادەنێم وسەرکێشیانەش لە عورف ونەریت وتەکنیکی پەیوەست بە دەروونشیکاریی دووردەکەومەوە و ئەو وتى : هەر خۆدانەدەستێکی مەزندەى نەخۆش وئارەزووەکانى، وێڕای رادەى دەردەکەى ئەوە لە پشتبەستنی بە شیکەرەوە زیاددەکات، هەروەها وتى : میتۆدەکەم لەنێودەستی شیکەرەوەى لێنەهاتوو دەبێتە هۆی بەسانایی رۆچوونەنێو سێکس بەشێوەیەک زێتر بێ لە تەنیا گوزارشت کردن لە چاودێری باوکانە… ) .

لەوە زێتر فرەنزى دەڵێت (مامۆستا دوای ئەو ئاگەدارییە، ئیدی گفتوگۆکەى نێوانمانى کۆتاپێهێنا بەبێ ئەوەى دەرفەتم بدات رەدى بدەمەوە یا داکۆکی لە بیروڕاکانم بکەم … تەنانەت لە خوداحافیزیا تەوقەیشی لەگەڵ نەکردم …) فرۆم ئەومامڵەیەى فرۆید لەگەڵ هەرەنزیکترین قوتابیەکانى دەخاتەڕوو، جا دەبێ لەگەڵ ئەوانیدیکە چۆن بووبێت؟؟ فرۆم دەڵێت ( قەت نەبووە چ پێشنیازێکی گرنگ قبووڵ بکات بۆ گۆڕینێ لە کۆششەتیۆریەکەى، یائەوەتا مرۆڤ دەبێت بەتەواوەتى ئەشقی تیۆرەکانی بێت – ئەمەش واتە لە شەخسی خۆى نزیک بیت – یاخود دژی بیت) فرۆم ( ساکس ) قوتابیەکى دیکەى دڵسۆزى فرۆیدە بەنموونەدێنتەوە ئەو قوتابیە نووسیویەتى ( هەرلەسەرەتاوە درکم بەوەکرد زۆرئەستەمە مامۆستا راىدیکەوەربگرێ یا قبووڵی بکات، پاش ئەوەى رایەتایبەتیەکانى خۆى لە میانەى پرۆسەیەکى سەخت ودوورودرێژ هەڵێنجاوە، کە خۆی ئەنجامی داوەوگەیاندوویەتی بە دەرەنجامەکانى ) هەروەها دەڵێت ( گەر رایەکەم پێچەوانەى راى ئەو بوایە هەمیشە کاتێکى زۆری دەدامێ بۆ خستنەڕووى رایەکەم، گوێی لەهەموو قسەکانم دەگرت، بەڵام کاتێک تەواو دەبووم چ وەڵامێکی پێ نەبوو، بەلکە بێدەنگ دەبوو بەروونیش پێوەى دیاربوو هەرئەوەتا یەک وشەم گەرکاری تێکردبێت ) .

روونە لێرەدا لەرووى زانستیەوە ئەو وێنەنەرێیانەى ئەریک فرۆم لەمەڕ فرۆید، ناڕێکە لەگەڵ گەلەک وێنەى دیکە، بەڵام مرۆ کاتێ لەنوسسینەکانى ئەو زانایانەورددەبێتەوە کە هاودەمى فرۆید(1856-1939) بوون ولەسەریان نووسیوە، هەمان ئەنجام دەدەنەدەستەوە، فرۆید دڵفراوان و لێبوردەنەبووە، بەلکە دڵرەق وتوند بووە، ئەمەش پرسیارێک دەخاتەوە لەبارەى ئەو بەش وکتێبانەى فرۆید دایناون و پەیوەندی ئەو بەقوتابیەکانەوە.

گەر سەرنجێکی خێرا لە تیۆرەکەى فرۆم بدەینەوە دەبینین فرۆم هەوڵدەدات (ئامێتەیەک چێبکات) لە فرۆیدیزم ومارکسیزم، مارکسیزمیش ئەنترۆپۆلیجیانەشیبکاتەوە، فرۆم – لەمیانەى کۆششەکانیدا بۆ پیادەکردنى هەندێ بیروراى دەروونشیکاریی لەمەڕ روونکردنەوەى پرۆسەو دیاردەکۆمەڵایەتییەکان- بەدواى ئاراستە کۆمەڵایەتییەفەلسەفییەکاندا دەچێت، کە فرۆید رێخۆشکەری بووە لەنووسینەکانى لەبارەى دەرووناسی کۆمەڵایەتی وئەخلاق ودین و…تد.

کەواتە فرۆید چاکەى زۆرى بەسەر فرۆمەوە هەبووە، فرۆمیش ئەو لایەنەى فەرامۆش نەکردووەو ئەوەتا فرۆم لە کتێبی (لەو دیو پێوەندەکانى وەهمەوە – ئاشنابوونم بە مارکس وفرۆید) (1962) بەوردی وزانستییانە باس لەو دوو تیۆریزانە وراوبۆچوونەکانیان دەکات، فرۆم زۆر بەوردى وزانستیانە تیشکى خستۆتەسەر چەندین کێشەى فیکری وتیۆری وتاوتوی کردوون، ئینجا دەرەنجامى بەسوودی لێهەڵێنجاون، لەو بابەتانەدا کاری لەسەر چەندین چەمک وبەهاوکێشەى فەلسەفی وفیکری وجودی کردووە لەرووى خستنەڕووى بنەماورەگەزوخاڵەهاوبەش وناتەباکانى نێوان فەلسەفەى ماتریالیستی مارکس وتیۆری دەروونشیکاری سیگمۆندفرۆید، کەهەرلەزووەوە ئەو دوو کەسەکاریان تێکردووە.

——————————————————————————————————————————————–

(*) سیگمۆند فرۆید : لە مۆرافیا لەدایک بووەو بۆ ماوەى هەشتا ساڵ لە ڤییەناژیاوەولەلەندەن مردووە، زانستی نوژداریی خوێندووە، لکێکی نوێی لە دەروونناسی دامەزراند بەناوى (دەروونشیکاریی) ئێستاش پێی دەڵێن (دەروونشیکاریی فرۆیدی) بۆ جیاکردنەوەى لەوانى دیکە، جێپەنجەى فرۆید لەو بوارەدا مایەى گرنگیدان وپڕبایەخە وەکو تیۆرەکەى لەمەڕ سێکس ودابەشکردنى دەزگاى دەروون بۆ سەرسێ ئاست (هەست وبەرلەهەست ونەست) فرۆید دەڵێ : مەبەستی دەروونشیکاریی ئەوەیە ناهۆشیاریی (اللاوعی) بگۆڕین بۆهۆشیاریی (وعی)و (ئیگۆ Ego)جێی (ئەو- Id) بگرتەوە، بەرهەمەکانى نزیکەى بیستوچوار بەرگ دەبن (چاپەئینگلیزیەکەى) لەوانەش (تەفسیرکردنى خەونەکان)(پێشەکى لەمەڕ دەروونشیکاریی) .

بەهزاد حەوێزى
b-hawezy@yahoo.com
هەولێر—- 2/8/2007

لەهاوپۆلی: ناودارانی ده‌روونناسی

بۆچوونەکان

« سایکۆلۆژیایی شیکارى | گەڕانەوە بۆ سەرەتا | توند وتیژی و شه‌ڕ War and ‌Aggression »

Mallperrî Derunnasy portal by WordPress
سەرنوسەر و بەرپرسی ماڵپەڕ : سامان سیوەیلی
7206 363 770 00964

نوێترین ١٠ بابەت

هاوپۆلەکان

ئەرشیف

گەڕان لەماڵپەڕ

چوونه‌ژووره‌وه‌

دواهەمین ١٠ بۆچوون

دراوسێکان

دەروونشیکاریی … فرۆید لەدیدی فرۆمەوە

بۆچوونەکان