کردار … کردار … کردار

کردار … کردار … کردار
به‌شی دووه‌م و کۆتایی
د . فازیل جاف
ڕاوێژکار له‌وه‌زاره‌تی وه‌رزش و لاوانی
حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان

مانای ژیان تەنیا لەوەدایە كە خۆمان بین و تا بۆمان دەكرێت توانای خۆمان بسەلمێنین. (ڕۆمان نووس ڕوبیرت لویس ستیڤنسۆن)
پێویستە خۆت دوای بەهرەو تواناكانی ناوەوەی خۆت بكەویت وسۆراخییان بكەیت، ئەمجا دەبێت جێگایەكی شیاو و پانتاییەكی فراوان بۆ خواست و پەیامەكانی دەنگی ناوەوەت تەرخان بكەیت، ئەمە بە بێ دیالۆگ لە گەڵ خۆتدا نایتە دی.
ئەو (من)ە ی كە هەیت.. كارەكانت، كەسایەتیت، خواستەكانت، خەون و هیوا وئامانج و ئارەزووەكانت، دید و بۆچوونەكانت چەند دەگونجێن لە گەڵ خودی ڕاستەقینەی خۆتدا؟
ژیان وپێداوویستەكانی ڕۆژ زۆر جار هانمان دەدەن ڕوڵێكی دیكە بگێڕین، ڕۆڵێك دوور لەو ڕۆڵەی كە خۆمان ئارەزووی دەكەین… ڕۆڵێك كە لە گەڵ خواستی ناوەوەمان ولەگەڵ خۆدی ڕاستەقینەو ئارەزووی دەنگی ناوەوەماندا ناگونجێت. بەڵام ڕەنگە لە زۆر لایەنەوە فریومان بدات و ژیانێكی ئاسانتر یان دەوڵەمەند ترمان بۆ بڕەخسێنن.
ڕەنگە دەنگێ ناوەوەت پێت بڵێت تۆ شاعیرێكی بەهرەداری، یان شانۆكارێكی بە توانای، یان خاوەن بەهرەیت لە هونەری مۆسیقادا.
تۆ وەكو گەنجێگی بەهرەدار توانای خۆت دەناسیت، بەڵام دەشزانیت كە ئەم دوو پیشەیە و چەندین پیشەی داهێنەرانەی دیكە، ناتوانن وەكو بازرگانی و بزنیس وكاری دیكە، پێداوستییەكانی ژیانت لە ڕووی مادییەوە بە ئاسانی بۆ مەیسەر بكات، بۆیە ناچار دەبیت، دوای پەیام وخواستی خودی ڕاستەقینەی خۆت نەكەویت، لەپەیامەكانی دەنگی ناوەوەت لا دەدەیت. لە ئاكامی ئەم هەڵبژاردنەتدا ووزە وتوانات بە ئاڕاستەیەكی هەڵەدا دەبەیت، یان ڕوونتر بڵێین بە هەڵە ئاراستەی دەكەیت. بەشێوەیەكی گشتی لە كاری دووەمدا بە پێی پێویست سەركەوتوو نابیت. خۆ ئەگەر سەركەوتووش بیت، ئەو سەركەوتنەت بە چاوی خەڵكی دیكە تەماشا دەكرێت و هەر بە لای ئەوانەوە نەك بە لای خۆتەوە سەركەوتنە، یان هەرنەبێت ئەو سەركەوتنە بەقەدەر ئەو سەركەوتنە بۆ تۆ گرنگ نابێت كە خودی راستەقینەت لە تۆی دەویست.
دەنگی خودی خۆت هەمیشە ڕاستگۆترین دەنگە
ئەگەر وانەبێت، داهێنان لە هەموو بوارێكدا مەحال دەبوو، بەڵگەشم بۆ ئەم بۆچوونە، ڕای یەكەم مامۆستای مۆسیقای بێتهوڤنە، كە گووتەیەتی: وەكو مۆسیقا دانەر جێگای هیچ هیوایەك نییە. واتە هیچ بەهرەیەكی نییە. بەڵام بێتهوڤن دوای دەنگی ڕاستەقینەی خۆی كەوت، نەك دەنگی ئەو مامۆستایە كە ناوی لە مێژووی مرۆڤایەتیدا وەكو مامۆستایەكی دەبەنگ بە نەمریی سپێردرا.
هەر پاش چەند ساڵێك مۆزارت دەڵێت: پاشە ڕۆژێكی پرشنگداری دەبێت لەجیهانی مۆسیقادا.
كۆمەڵ ڕۆڵ دابەش دەكات، تۆ دەبێت ڕۆڵێك هەڵبژێریت كە لەگەڵ خودی ڕاستەقینەتدا بگونجێت، نەك لە گەڵ ئەو ڕۆڵەی كە كەسانی دیكە بۆتی دەستنیشان دەكەن. دەنا بە ئاسانی شناسنامەی گەوەرەبوون و كامڵ بوونت مسۆگەر ناكەیت. ئەم هەڵبژاردنە بۆ گەنج كلیلی ژیانە.
كۆنترۆڵت بەسەر ژیاندا
بۆ ئەوەی بگەیتە وەڵامێكی پۆزەتیڤ، دەبێ كۆنترۆڵت بەسەر ژیانی خۆتدا هەبێت، بێ ئەو كۆنترۆڵە، بە ئاگا یان بێ ئاگا دەست لە پەیام و داخوازییەكانی خودی ڕاستەقینەی خۆت هەڵدەگریت. واتە دەست لەگرینگترین پێكهاتی خۆت هەڵدەگریت. ئەم دەست لە خۆهەڵگرتنە دەكاتە نەمان و توانەوەی خود وكەسایەتی ڕاستەقینەت.
زۆر جار وونبوونی خودی ڕاستەقینەت شێوەی بۆشاییەكی نەبینراو وەردەگرێت، كە لە تافی گەنجییدا كاریگەریی و ئاكامی خراپ وكاردانەوە نێگەتێڤی دەبێت، چونكە كە هەست بە ئەم بۆشاییە دەكەیت سەرانسەری بوونت بێ مەبەست وبێ هوودە دێتە پێش چاو، ئەمجا ناچار بۆ چارەسەری خێرا و نێگەتیڤ دەگەرێیی، چارەسەرێك كە بە گشتی دژ بە خۆتە و هەندێ جار تەنانەت ڕوخێنەریشە، چارەسەرێك كە بە زۆری لە كەمتەرخەمی، گوێنەدان، ڕەشبینی، خەمۆكی، لەخۆ ولە واقیع هەڵهاتن ومل نەدان بۆ گۆڕان، وبەشداری نەكردن لە بوارەكانی گەشەی ژیان وكۆمەڵ.
زۆر جاریش پەنابردنە بەر خواردنەوەی زۆر وكێشان وبەكارهێنانی مادەی بێهۆشكەر و..هتد و گەلێ ئاكاری دیكە كە زیان بە هەموو ڕەهەندەكانی ناوە و دەروەت دەگەیه‌نن.
واتە پەنا دەبەیتە بەر هەموو شتێك كە بەهرەو ووزەت وتواناو هێزی داهێنەرانت دەأووخێنیت، كە ئەمانە خۆیان فاكتەر وپێكهێنەرە سەرەكییەكانی شناسنامەی تۆن وەكو گەنجێك وپاشتریش پاسپۆرتی تۆن بۆ چوونە ناو جیهانی كامڵبوون وگەوره‌یی.
بونیاتنان شاڕێگایه‌ بۆ گەیشتن بە شوناسنامە
ووزەو هێزی خودی خۆت مەرجی پێویستن بۆ بونیاتنانی ژیانی خۆت وجیهان. چونكە لە ڕاستیدا بونیاتنان شاڕێگایە بۆ گەیشتن بە شوناسنامە.
ڕووخان و داڕمانی خودی ڕاستەقینەت، دەبێتە مایەی ئەوەی موتیڤ و هۆی بوونت لە جیهاندا لە دەست بدەیت، ئەو ڕۆڵەی كە پێویستە لە جیهانەدا بیبینت، ئەو ڕۆڵە نەك هەر بۆ خۆت گرنگە، بگرە بۆ هەموو كۆمەڵگه‌ی دەروربە ومرۆڤایەتی وجیهان گرنگە.
بۆیە مەرج ئەوەیە ئەو ڕۆڵە بە شێوەیەكی ڕاستەقینە دەستنیشان بكەیت، تا ئەوندەی لە خۆت تێ بگەیت و دیالۆگت لە گەڵ خۆدا بە هێز بێت، زیاتر دەتوانیت ڕۆڵی گاریگەری خۆت لە جیهانەدا فەراهەم بكەی، سوودبەخش بیت بۆ خۆت و بۆ جیهان.
داهێنەرانی جیهان زۆر لەم بۆچوونە ووردبوونەتەوە وزۆربەیان پێیان وایە كە گۆڕان وگۆڕانكای هەر لە بچووكترینیانەوە تا گەورەترینیان لە چەشنی ئەوانەی ئەدیسۆن و ئەنشتاین، كە ئینسانیەت سوودی لێ وەرگتوون، هەر لە تێگەیشتنی ئەم خاڵەوە دەست پێدەكات.
پەیبردن بەناخی خۆت، شناسنامەیەكت بۆ دروست دەكات، شناسنامەیەك كە لە خۆتەوە دەست پێ دەكات و وەكو پرۆسەیەكی تایبەت بە خۆت و لەگەڵ خودی خۆتدا گەشە دەكات ، بەڵام كاریگەریی بەسەر هەموو دەوروبەر وكۆمەڵگاو جیهاندا هەیە، ئەگەر بتەوێت ئەوان بگۆڕیت دەبێت پێشتر خۆت بگۆڕیت، خۆ ناشكرێ خۆت بگۆریت ئەگەر نەزانی خۆت كێیت.
كەسایەتی خۆت و ڕۆلت لە کۆمه‌ڵگه‌دا
تەنیا ئەو تاكە دەتوانێت ڕۆڵی ڕاستەقینە و كاریگەر لە كۆمەڵدا ببینێت كە سەرەتا خودی ڕاستەقینەی خۆی بە حەقیقەت ناسیوە، هەر ئەو وەكو ئەنشتاین دەڵێت:
” تاك دەتوانێت پێوەرەكانی ناو كۆمەڵ بخوڵقێنێت وبنامەكانی ئەو موراڵ( ئەخلاقیەت) ەانە بچەسپێنێت كە كۆمەڵگا دەبەن بەڕێوە. بێ بوونی كەسانی داهێنەر گۆمەڵگه‌ مەحاڵە پێشبكەوێت، بەبێ بوونی ئەوانەی كە دەتوانن سەربەخۆ بیربكەنەوە وخاوەنی هەڵسانەنگاندنی تایبەت بە خۆیانن بن.
بە هەمان شێوەش مەحاڵە مەزەندەی ئەوە بكرێت كە تاكە كەس بتوانێت گەشە بكات، ئەگەر خۆراكی خۆی لە ستروكتوری كۆمەڵایەتی و لەخاكی بە پیتی كۆمەڵگا وەرنەگرێت.
هەربۆیە خۆشگوزەرانی كۆمەڵگا چەند په‌یوه‌ستە بە گشتگیرو یەكگرتوویی كۆمەڵگاوە، ئەوەندەش په‌یوه‌ستە بە سەربەخۆیی تاكەوە”.
دۆزینەوەی دەنگی (من)ی ڕاستەقینەت، باشترین كلیلە بۆ كردنەوەی دەرگای كۆمەڵ، بۆ بەشداریكردنت بەو ڕۆڵە داهێنەرانەیەی كە خۆت هەڵیدەبژرێت.