دیمانهیهک لهگهڵ دکتۆر کهریم شهریف قهرهچهتانی
بهشی یهکهم
لهسهروبهندی دهستپێکردنی ساڵی نوێی خوێندن له کوردستان و بوونی ئهو گرفت و ئاستهنگانهی لهبهردهم پرۆسهی پهروهرده و فێرکردندان له کوردستان و ئهو گۆڕانکاریانهی له سیستمی پهروهردهدا بۆ ئهمساڵ بڕیاریان لهسهر دراوه ، ماڵپهڕی دهروونناسی ئهم دیمانهیهی لهگهڵ مامۆستای زانکۆی سلێمانی ، دکتۆر کهریم شهریف قهرهچهتانی سازدا .
دهروونناسی / بهڕێز دکتۆر کهریم سهرهتا با لهو گۆڕانکاریانهوه دهستپێبکهین که ماوهیهکه میدیاکانی کوردستان و لێپرسراوانی بواری پهروهرده باسی لێوه دهکهن ، بهڕێزتان چۆن لهم گۆڕانکاریانه دهڕوانن ؟
د. کهریم / ڕاسته پاش بهستنی کۆنگرهی پهروهردهیی بهگهرمی باس لهو گۆڕانکاری و بڕیارانه دهکرێت که کۆنگره بڕیاری لهسهرداوه ، بهڕای من ئهم گۆڕانکاریانه وهک ههنگاوی یهکهم شتێکی باشه و ههموومان پێویسته دهستخۆشی لێبکهین ، بهڵام ئهم گۆڕانکاریانه زیاتر لایهنی فۆرم یان شکڵ دهگرێتهوه نهک ناوهرۆک لهکاتێکدا گهورهترین کێشهی ئێمه لهبواری پهروهرده لهکوردستان کێشهی ناوهرۆکی سیستمهکهیه نهک فۆرمهکهی . بۆنموونه له پۆلی یهکهمی سهرهتاییهوه ههتا سێیهمی ناوهندی کراوه به قۆناغێک که پهروهردهی بنهڕهتی پێئهڵێن ، ئهمه شتێکی باشه و باشیهکهیشی لهوهدایه مناڵ لهجیاتی ئهوهی تا شهشهمی سهرهتایی بخوێنێت بهئیلزامی دهبێت ههتا سێیهمی ناوهندی بخوێنێت واته سێ ساڵی تر خرایه سهر خوێندنی ئیلزامی ، بهڵام لێرهدا وهزارهتی پهروهرده ڕوبهڕوی کێشهیهک دهبێتهوه که نازانم چۆنی چارهسهر دهکهن ئهویش مهسهلهی دهستوره ، لهعێراق تا پۆلی شهشهمی سهرهتایی ئیلزامیه و بڕوانامهی شهشهمی سهرهتایی دهبهخشرێت ، بهڵام لێره لهبهرامبهردا بڕوانامهی سێیهمی ناوهندی دهبهخشرێت ، بهڵام ئهوهی کوردستان بڕیارێکی باشه چونکه نۆ ساڵ دهکرێته بنهڕهتی ، هیوادارم دهستکاری دهستور بکرێت تا ئهوهی بڕیارهکهی ئێره ههڵبوهشێنرێتهوه . بهڵام کێشهکه لێرهدا ئهوهیه تۆ ههمان مامۆستا و ههمان بینا و ههمان پرۆگرامی خوێندنت ههیه ، ههمان پهیوهندی خراپی نێوان مامۆستا و قوتابیت ههیه ، ههمان باری دهروونی مامۆستات ههیه ، کهواته هیچمان نهکرد ، یهکێکی تر لهکێشهکان لێره ئهوهیه که تۆ ژمارهیهکی زۆر مامۆستات ههیه که نهدهرچووی کۆلیژی پهروهردهن و نه هی پهیمانگای پێگهیاندنی مامۆستایانن ، ئهمانهش پێویسته لهگهڵ سیسیتهمهکهدا بگونجێن بهڵام چۆن ئهوهیان نازانم ، پاشان ژمارهیهکی زۆر خوێندنگا ههیه که ژمارهی خوێندکاران له پۆلێکدا لهنێوان ( 50 – 60 ) خویندکاره ، لهپهروهردهی نوێدا ئهمه نیه ، دێمه سهر ڕێگاکانی وانه ووتنهوه ، بۆنموونه زۆربهی زۆری ڕێگای وانه ووتنهوهی مامۆستاکانی ئێمه تهنها ووتنهوهی وانهیه ، واته مامۆستا ڕۆڵی سهرهکی تهنها قسه کردنه ، خوێندکاریش لهمهلزهمهیهکدا لهبهری دهکات بێ ئهوهی گۆڕانکاری لهلایهنی عهقڵیهوه ڕووبدات ، پێویسته ئهم سیستمهش بگۆڕدرێت چونکه بهڕێزتان دهزانن که لهپهروهردهی نوێدا لهجیهاندا خوێندکار دهبێت سهنتهر و تهوهری پرۆسهی فێرکردن بێت ، دهبێت مامۆستا .. بینای قوتابخانه .. ڕێگاکانی وانه ووتنهوه .. هۆکارهکانی ڕوونکردنهوه ههرههمووی پێویسته لهخزمهتی خوێندکاردا بێت ، بهڵام لێره خوێندکار لهخزمهتی ههموو ئهمانهدایه . پرۆگرامێکی قورسه ، زمانێکی سهقهته و زۆربهی باش وهرنهێڕدراوهته سهر زمانی کوردی ، مامۆستا باش ئاماده نهکراوه ، بیناکان زۆربهی زۆری سهقهته و خهسڵهتهکانی قوتابخانهی تیانیه ، ژمارهیهکی زۆر خوێندکار لهناو پۆلدایه ڕێگاکانی وانه ووتنهوه ههڵهن ، زۆربهی زۆری خوێندنگاکان تاقیگهیان تیانیه . ئهمانه لهلایهک ، لهلایهکی ترهوه یهکێک له گۆڕانکاریهکانی تری وهزارهتی پهروهرده ئهوهیه که نمرهی دهرچوونی پۆلی شهشهمی ئامادهیی ( 100% ) نابێت بهڵکو ( 10% ) لهسهر پۆلی چوار و (20%) لهسهر پۆلی پێنج دهبێت ، من ترسم ههیه بهرامبهر بهمه چونکه لهلای ئێمه دیسپلین نیه ڕهنگه مامۆستایهک بۆ کوڕی دهوڵهمهندێک یان کوڕی لێپرسراوێک یان کوڕی مامۆستایهک ئهو نمرانهی قۆناغی چوار و پێنج بهباشی دابنێت و بهمه ڕهسیدێکی باشی دهبێت بۆ پۆلی شهش بهمهش مافی خوێندکاری زیرهک دهفهوتێت ، ئهمه جگه لهوهی له قهزا و ناحیهکاندا چۆن کۆنترۆڵی ئهم مهسهلهیه دهکرێت ؟ لێره بهداخهوه لههۆڵهکانی تاقیکردنهوهدا مۆبایل و واسته و چهندهها غهش و فرت و فێڵ دهکرێت ، چهندین کهس بهناههق نمره وهردهگرن . پاشان یهکێکی تر لهگۆڕانکاریهکان ئهوهیه که تاقیکردنهوهی نیوهی ساڵ نهماوه ، ئهمه شتێکی باشه بهڵام کێشهکه لهوهدایه بهشی زۆری مامۆستایان شارهزایی دانانی پرسیاریان نیه بۆ تاقیکردنهوه ، چهند جۆر پرسیار ههیه باشی و خراپی ههر جۆرهیان چیه و، بهم جۆره .
دهروونناسی / یهکێک له گرفته گهورهکانی بهردهم پرۆسهی پهروهرده و فێرکردن نالهباری بینای قوتابخانه و کهمی ژمارهیانه له کوردستان ، وهزارهتی ئهوقافی کوردستانیش بهم دواییانه داوای له ووتار بێژی مزگهوتهکان کرد که هانی دهوڵهمهند و سهرمایهدارهکان بدهن له ووتارهکانیاندا که بینای قوتابخانه دروست بکهن ، بهڕێزتان چۆن لهم گرفته دهڕوانن ؟
د. کهریم / بێگومان جگه له سیسیتمهکه یهکێک له کێشهکانی تر که ڕهنگدانهوهی دهبێت لهسهر پرۆسهی فێرکردن بینای خوێندنگایه ، بینا ئهگهر تاریک بێت و خوێندکار تهخته ڕهشهکه و کتێبهکهی بهردهمی بۆ ناخوێنرێتهوه ، یان سهرما و گهرما کاریگهری خراپیان دهبێت ، بۆ نموونه خوێندنگاکانی ئێمه له زستاندا زۆر ساردن و خوێندنکاران لهسهرمادا و له هاویندا زۆر گهرمن ، ئهگهر کاژێرێک کارهبا نهبێت کێشه دروست دهبێت له وڵاتی ئێمهش کێشهی گهورهی کارهبامان ههیه ، لهڕووی کورسیهوه ، ژمارهی کورسیهکان کهمن و ژمارهی خوێندکاران زۆر ، ههروهها دیوارهکان زۆربهیان بێکهڵکن ههرچهنده ( UN ) لهساڵانی پێشوودا ههستاون به بۆیاخکردنی دیوارهکان بهڵام ئێمه چونکه فێری پاک و خاوێنی نهکراوین خوێندکارهکان پیسی دهکهنهوه ، بۆ نموونه ئهگهر لهسهر دیوارێک شت نووسرا بێت ئهوا خوێندکار خهیاڵی بۆ لای مامۆستا ناڕوات و شتی سهر دیوارهکان دهخوێنێتهوه . ههروهها ژمارهی بیناکان کهمن زۆربهی قوتابخانهکان ئێستا سێ دهوامیان تیایه ، ئهمه بههیچ شێوهیهک نابێت و له هیچ شوێنێکی دنیا وا نیه ، بۆ نموونه له یابان مناڵ له کاتژمێر ههشتی بهیانیهوه دهڕوات بۆ دهوام ههتا کاتژمێر سێ ی پاش نیوهڕۆ ، مناڵانی ئێمه له کاتژمێر حهوتی بهیانی دهڕۆن ههتا کاتژمێر ده ی بهیانی ، پاشان شهش بۆ حهوت کاژێر له کۆڵاندا بهسهر دهبات کهواته کاریگهری کۆڵان زیاتر بوو لهسهر مناڵهکه لهچاو خوێندنگا ، چونکه به سێ کاژێر فێری هیچ نابێت ، حهز دهکهیت من بۆ زۆر ئامادهییت ئهبهم که تهوالێتهکانی بۆگهناوێکه خوێندکار ناتوانێت بهکاری بهێنێت یان تهنکی ئاوهکان زۆر پیسن و ئاوی خواردنهوهی لێ نیه . زۆربهی خوێندنگاکانمان شوێن و گۆڕهپانی یاری کردنی وهک پێویست نیه بتایبهتی له تهمهنی ههرزهکاریدا ، ههرزهکار وزهیهکی زۆری ههیه ئهگهر له یاریدا خهرجی نهکات ئهوا بهیهکتریدا دهکێشن . ههروهها خوێندنگاکانمان هۆڵ یان شوێنی نیگارکێشانیان نیه یان بهشی هونهری وهک مۆسیقا ، چونکه خوێندکاره بههرهمهندهکان بهم شێوهیه بههرهکانیان دهمرێت . ئهم کێشانه له ههندێ وڵاتی تریشدا بوونیان ههیه . ئهگهر قوتابخانهیهک لهڕووی کهش و ههواوه گونجاو بوو ، ژمارهیهکی گونجاو خوێندکاری تیابوو ، هۆکارهکانی ڕوونکردنهوهی تیابوو ، شوێنی بیناکه باش بوو دوور له ژاوهژاو بوو بێگومان خوێندکار باشتر فێر دهبێت .
تشرینی دووهم 1, 2007
ئه م کاتهو باش تهنها ئهمهوێ پێوبڵێم وشهی سایکۆ یان سایکی له ووڵاتانی ئینگلیز زماندا به مرۆڤی دهروون نهخۆش ئهوترێ جا نازانم جهنابت رازییه ناوی بهرنامهکهو ههر وهک خۆی بمێنێتهوه یا نا؟
selaw mamvasta. mandow nabi, men javaneki taman 26 salam ,mawai 5 sala toshi nakhoshi IBS hatowem ka harchand bo lay doktorakani bowari nakhoshyakani mehdaw roda wa daron nasi chom la razayao taran ,heshta chak nabowem ,kachi farghem pe nakerdowa ,wa 24 sahat toshi zeg chono eshalem, aya men dabe chi bekam ? janbet peshbini dakay charayek habet bo am nakhoshiya?regam chiya ba gorini khoardnakanish fargh nakat.va tavati fahsakanish nishan dadan ka men la layan jismani wa salemem.va pem dalen to hich nakhoshit niya,pas agar nkhosh nim am eshala chiya?