ستراتیجه‌کانی ژیان

گۆڕان .. داهێنان

به‌شی چواره‌م

فرمێسک مسته‌فا / ئه‌ڵمانیا

نوسه‌ری کتێب

دکتۆر فازیل جاف

ئه‌وه‌نده‌ ئه‌وه‌ دووباره‌ مه‌که‌وه‌ که‌ پێی راهاتوویت :

زۆربه‌ی زۆری ئه‌وانه‌ی نایانه‌وێ نه‌زمی ژیانیان بگۆڕن، ئه‌وانه‌ن که‌ ڕاهاتوون له‌سه‌ر ڕۆتینێکی دیاری کراو .جورئه‌ت و توانای نوێ خوازیان نییه‌ ،له‌ناخه‌وه‌ له‌گۆڕانکاری ده‌ترسێن ، چونکه‌ ئاکامه‌که‌ی مسۆگه‌ر نیه‌ .. هه‌روه‌ها لێره‌دا نووسه‌ر باس له‌ نووسه‌ری سویدی ئینگالیل ڤالفریدسۆن ده‌کا ده‌ڵێ:

راسته‌ ده‌رفه‌تی باش وده‌رفه‌تی خراپ هه‌یه‌ ،به‌ڵام تا که‌ ده‌رفه‌تی له‌بار هه‌ر ئێستایه‌ ، هه‌ر ئه‌مڕۆ تاکه‌ ده‌رفه‌تی له‌باره‌ بۆ ئه‌وه‌ی کار له‌سه‌ر ئاینده‌بینینت بکه‌ی …

چی ڕووده‌دا ئه‌م جاره‌یان ئه‌گه‌ر به‌ پێچه‌وانه‌ی جاران بیت ؟

نووسه‌ر ده‌ڵێ: گه‌ره‌ترین گۆڕان له‌وێوه‌ ده‌ست پێ ده‌کات که‌ ئامانجه‌ بچووکه‌کانی ڕۆژانه‌ت ،به‌به‌رده‌وامی و بێ پچڕان و دابڕانی دوورودریژ به‌دی بهێنی …

جارێکی دی باسی ڕه‌وشی شانۆ ده‌کات و گفتو گۆی  دکتۆر فازیل خۆی له‌گه‌ڵ شانۆ کاراندا کاتێ بیانه‌وێ داهێنانێکی نوێی شانۆیی ئه‌نجام بده‌ن. هه‌ربۆیه‌ش لقێکی بچوکی لێ جودا ده‌کاته‌وه‌ ، له‌م لقه‌ش به‌ کورتی ئه‌دوێ به‌ناوی. توانات چه‌نده‌ ؟

سێ کرداری سه‌ره‌کی ژیان :

ئه‌م سێ کرداره‌ش لای نووسه‌ر بریتین له‌ ،بوون، کردن ، به‌ده‌ست هێنان.

وه‌باس له‌ هه‌ر سێ کردرانه‌ ده‌کات ،و کاریگه‌ریان له‌سه‌ر خودی خۆت ، گۆرانه‌کان و، کرداره‌کان و، بوونت ده‌کات..

نووسه‌ر جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کا که‌ تۆ ئێستا هه‌یت و ته‌سلیمی ڕابردوو مه‌به‌ ، وه‌ چێژ له‌ ئێستای خۆت وه‌ر بگره‌وه‌ جێگای خۆتی تێدا بکه‌وه‌ ..ا

متمانه‌ به‌ خۆت متمانه‌ به‌ ئێستا :

ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕیان به‌ خۆیان لاوازه‌ ، گرفتیان له‌گه‌ڵ چه‌مکی ئێستا هه‌یه‌ .

له‌م به‌شه‌دا نووسه‌ر باس له‌ گرنگی ئێستا ده‌کات له‌ ژیانی بوونی تاکه‌ که‌سی خودی خۆتدا ..

په‌نجه‌ره‌ی ئێستا:

به‌کرداری بوون ئێستای خۆت ده‌سه‌لمێنی، کاتێ په‌نجه‌ره‌ی به‌خته‌وه‌ری به‌ ڕووی ئێستا ده‌که‌یته‌وه‌ ،له‌ڕێگه‌ی ترپه‌ی دڵته‌وه‌ ،له‌ ڕێگه‌ی ڕیتمی هه‌ناسه‌ته‌وه‌ ،له‌ ڕێگه‌ی نه‌بزی خوێنته‌وه‌ تێکه‌ڵ به‌ ڕیتمی گه‌ردوون ده‌بێ، وهه‌ردوو به‌یه‌ک ڕیتم و به‌یه‌ک ئاهه‌نگ ده‌ڕۆن…

ئه‌مانه‌ و زۆر ڕوون کردنه‌وه‌ی تریش که‌ نووسه‌ر ده‌یخاته‌ نێو په‌نجه‌ره‌ی باسه‌که‌ی، و به‌ره‌و گه‌شبینی و خۆش گوزه‌رانی و ئاسوده‌یی ناوه‌وه‌ی خۆمانمان ده‌بات …

ئه‌و کردارانه‌ی که‌ بۆ خۆمان ئه‌نجامیان ئه‌ده‌ین :

نووسه‌ر ده‌ڵێت:

گرنگترین کردار کرداری بوونه‌ ،ئنجا ئه‌و کردارانه‌ی که‌ خۆت ده‌ته‌وێ بۆ خودی خۆت ئه‌نجامیان بده‌ی .

کرداره‌کانمان بێ ناوه‌ڕۆک و بێ جه‌وهه‌ر ده‌بن،بێ تایبه‌تمه‌ندی ده‌بن، گه‌ر له‌ پێناوی که‌سانی تردا ئه‌نجامیان بده‌ین تا ئافه‌رینمان لێ بکه‌ن و لێبتمان ڕازی بن…

کردار له‌ پێناوی داهێنادا :

گه‌وره‌ ترین تایبه‌تمه‌ندێتی مرۆڤ له‌وه‌دایه‌ ،که‌ خۆت بیت و که‌سی تر نه‌بیت ،چونکه‌ تۆ سه‌ربه‌ستیت و له‌ناو کۆمه‌ڵگه‌ و جیهاندا سه‌ربه‌خۆیت .

هه‌روه‌ها نووسه‌ر ئه‌وه‌مان پێ ده‌ڵێ که‌ هونه‌ر و ئه‌ده‌ب و خۆشه‌ویستی و وه‌رزش،ئه‌و کردارانه‌ن که‌ ته‌نیا بۆ خودی خۆت وبۆ خۆت ئه‌نجامیان ئه‌ده‌یت …

کانگای وزه‌و توانات له‌ ئێستادایه‌ :

گه‌ر بۆ سه‌رچاوه‌ی وزه‌و توانای خۆت ده‌گه‌ڕێیت ، هه‌ر له‌ ئێستا دا ده‌ی دۆزیه‌وه‌ .لێره‌وه‌ درێژه‌ به‌ بابه‌تی ئه‌م به‌شه‌ی ئه‌دا و لێی ده‌کۆڵێته‌وه‌ ..

به‌شدار به‌ .. نه‌ک ته‌ماشاکه‌ر :

نووسه‌ر باس له‌ ئه‌زمونێکی مێرد مناڵی خۆی ده‌کات ،له‌ سه‌یر کردنی پرۆڤه‌ی شانۆگه‌ریه‌ک ده‌ڵێ :

بۆیه‌که‌م جار که‌ پرۆڤه‌یه‌کی شانۆگه‌ریه‌کم دی ، ده‌ست به‌جێ هه‌ستم کرد وزه‌ی هونه‌ر و داهێنان له‌ناخمدا که‌وته‌ جۆش ،، بڕیارم دا که‌ چی تر ته‌ماشاکه‌ر نه‌بم ، ده‌بێ به‌شدار بم …

له‌م نمونه‌ی ئه‌زمونه‌ی خۆیه‌وه‌ پێمان راده‌گه‌یه‌نێ ، که ده‌ڵێ:ئه‌گه‌ر حه‌زت له‌ مۆسیقایه‌ به‌ته‌واوه‌تی گوێی لێ بگره‌ ، که‌ ته‌ماشای فیلمێک ده‌که‌یت بیر له‌ شتی تر مه‌که‌وه‌ ، که‌ خواردنێکی به‌تام ده‌خۆی چێژی لێ وه‌رگره‌ و مه‌یکه‌ به‌قوربانی کردارێکی تر . به‌م جۆره‌ش کرداره‌کانت وا ئه‌نجام ئه‌ده‌یت که‌ ده‌گه‌یته‌ هه‌رێمی به‌خته‌وه‌ری ..

جاریکی دیکه‌ نووسه‌ر په‌ی ده‌باته‌وه‌ به‌ر ووته‌یه‌کی فه‌یله‌سوف و مامۆستای ڕۆحی  *ئۆشۆ و ده‌ڵێ:ئه‌گه‌ر خوا هه‌بێت، لێپرسینه‌وه‌ هه‌بێت،باوه‌ڕ ناکه‌م خوا لێمان بپرسێت، چیت کردو چیت نه‌کرد؟ خوا لێمان ده‌پرسێت چۆنت برده‌ سه‌ر ؟ به‌خته‌وه‌ر بوویت یان نا؟ خۆشت برده‌ سه‌ر یان نا؟

نه‌شاز یا هارمۆنیا :

داهێنان به‌ گشتی گه‌ڕان و سۆراخه‌ به‌دوای هارمۆنیا،به‌واتای فه‌لسه‌فی هارمۆنیا و هاو ئاهه‌نگی مرۆڤ و سروشتدا ، جه‌سته‌و ڕۆحدا ،، داهێنان هه‌میشه‌ باڵانسمان پێ ده‌به‌خشێت، به‌ر له‌هه‌مووشتێ باڵانسی جه‌سته‌و ده‌روون…

هه‌روه‌ها نووسه‌ر ده‌ڵێ: هونه‌رمه‌ندان به‌تایبه‌ت و  داهێنه‌ران به‌ گشتی بۆ خوڵقاندنی به‌رهه‌مێک تێده‌کۆشن ک ه‌هارمۆنیا وبه‌ڵانس و مۆرک و سیفه‌تی هه‌بێت ..

لێره‌وه‌ درێژه‌ به‌م به‌شه‌‌ی ئه‌داوزۆر به‌جوانی بۆمان ڕوون ده‌کاته‌وه‌ وباس له‌ بوونت ده‌کا له‌و جه‌نجه‌ڵیه‌ی له‌ جیهاندا هه‌یه‌ وچۆن به‌ ڵانس وهارمۆنیا ئه‌دۆزیته‌وه‌ !!!

به‌ربه‌ست و کۆسپ :

نووسه‌ر چیرۆک و یاداشتی مناڵی خۆی  له‌شاری که‌رکوک، ده‌کاته‌ سه‌رچاوه‌ی ئه‌م به‌شه‌ی باسه‌که‌ی ،چۆن ئه‌م یارییه‌ تاکو ئێسته‌کانێ

فه‌لسه‌فه‌یه‌کی خودی خۆیه‌تی، و به‌ربه‌ست و کۆسپه‌کان له‌به‌رده‌می خۆیدا داده‌ماڵێ ….

یاریه‌که‌ش ناوی یاریی جۆگه‌له‌ بوو.. نووسه‌ر ده‌گێڕێته‌وه‌ وده‌ڵێ:

هه‌ر که‌ جۆگه‌له‌ ئاوێکمان به‌دی ئه‌کرد،یه‌کسه‌ر جۆگه‌له‌ ئاوێکی که‌مان لێ دروست ده‌کرد ،به‌مه‌رجێ ئه‌وسه‌ری جۆگه‌له‌که‌مان ده‌ست نیشان نه‌ده‌کرد تا بزانین ئه‌و سه‌ری جۆگه‌له‌که‌ ده‌گاته‌ کوێ!!کاری من ئه‌وه‌ بوو پێش ڕه‌وتی ئاوه‌که‌ که‌وم ڕێگه‌ی بۆ خۆش که‌م، دارو پوش وپه‌ڵاشی له‌به‌رده‌م ڕاماڵم ، لێی گه‌ڕێم به‌ ڕه‌وانی و به‌ خوڕی بڕوات …

زه‌نگی به‌هره :‌

به‌م باسه‌ دکتۆر فازیل کۆتایی به‌ نووسینی کتێبه‌که‌ی دێنێ، ئه‌م زه‌نگه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌و یارییه‌ی به‌ مناڵی چێژی لێ بینیوه‌و به‌ گه‌وره‌یش متۆدێکی ژیانیه‌تی ،، ده‌ڵێ : به‌هره‌ دیاریی سروشته‌ ، تاکه‌ که‌ناڵێکه‌ ده‌تبه‌ستێته‌وه‌ به‌ سروشت و جیهانه‌وه‌ ، کاتێ به‌ ئه‌نجامی ده‌گه‌یه‌نی و له‌ واقیعدا ده‌یسه‌لمێنی تۆش جارێکی دیکه‌ ده‌یبه‌خشیته‌وه‌ به‌ سروشت ..

به‌هره‌یه‌ک که‌ گوزارشتی لێ نه‌که‌یت وه‌ک بارێکی قورس وایه‌ بۆ خاوه‌نه‌که‌ی ،که‌ڕێگه‌ له‌ به‌هره‌ ئه‌گریت ،

وه‌ک ئه‌وه‌ ‌وایه‌ ڕێگه‌ له‌ ڕوباری سروشت و جۆگه‌له‌ی ژیان بگریت ..

بۆیه‌ گه‌لێ گرنگه‌ که‌ خۆت کار له‌سه‌ر خۆت بکه‌یت ، ڕێگه‌ له‌به‌رده‌م جۆگه‌کانی وزه‌تدا ته‌خت بکه‌یت، وکۆسپ وله‌مپه‌ڕه‌کانی به‌رده‌م لافاوی وزه‌ی ناوه‌وه‌ت ڕاماڵیت تاکو جۆرێ وڕه‌وانی ڕێگه‌ی خۆی بگرێته‌ به‌ر. هه‌روه‌ها نووسه‌ر جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و ه‌ده‌کات که‌ ده‌ڵێ : خۆشه‌ویستی ، گه‌وره‌ترین هێزه‌ له‌ داهێناندا .

له‌کۆتای ئه‌م باسه‌و دوا دێڕی کتێبه‌که‌ی به‌وه‌ داده‌خات که‌ ده‌ڵێ :

که‌ گۆڕانت دروست کرد، واته‌ داهێنه‌ریت !!

خه‌سڵه‌ته‌کانی ئه‌م کتێبه‌ :

هه‌روه‌ک سه‌ره‌تا له‌به‌شی یه‌که‌مدا ئاماژه‌م پێدا، نووسه‌ر به‌زمانێکی زۆر پاراوو ساده‌ ، بابه‌ته‌که‌یمان بۆ داده‌ڕێژێ، وه‌ک ئه‌وه‌یه‌ له‌ پۆلێکادا دانیشتبی و گوێ ڕادێری مامۆستایه‌ک بیت، یاخود له‌گه‌ل هاوڕێیه‌کتا به‌ده‌م چاخواردنه‌وه‌وه‌ ده‌مه‌ قاڵێی بابه‌تێکتانه‌ …به‌مه‌رجێ ناوه‌ڕۆکێکی زۆر فه‌لسه‌فی و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی زۆر ده‌وڵه‌مه‌نده‌ ،بێ له‌وه‌ی ده‌توانرێ له‌ژیانی ڕۆژانه‌ماندا وه‌ک متۆدێک بۆ گه‌یشتن به‌ به‌خته‌وه‌ری ، له‌ڕێگای گۆڕان وداهێنانه‌وه‌ سوودی لی وه‌رگرین وبه‌کاری بهێنین ،هه‌روه‌ها ستراتیجه‌کانی  ژیان لای گه‌نجنمان چۆنه‌و چیه‌ ؟وره‌ی گه‌نج به‌رزده‌کاته‌وه‌و بڕو ابه‌خۆ بوونی لا درووست ده‌کا ، به‌شێوه‌یه‌کی زانستی و له‌ ڕێگای چه‌ندین نموونه‌و ڕاهێنانه‌وه، هێنانه‌وه‌ی چه‌ندین ووته‌ی به‌نرخی فه‌یله‌سوف و هونه‌رمه‌ندان و ڕۆشینبیرانی جیهان که‌ کار بۆ بوونی مرۆڤایه‌تی ده‌که‌ن وکردوویانه ..

خه‌سڵه‌ته‌کانی نووسه‌ر له‌ناو کتێبه‌که‌یدا :..

 دکتۆر فازیل زۆر به‌ شه‌فافیه‌ت باس له‌ ژیانی خۆی ده‌کات ، له‌م کتێبه‌یدا ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رده‌که‌وێت که‌ نووسه‌ر مرۆڤێکه‌ توانیویه‌تی کار له‌سه‌رخودی خۆی بکات پێش نووسینی ئه‌م کتێبه‌و ، ئه‌م نووسراوه‌ی زادی کارکردنیه‌تی له‌گه‌ڵ خۆی وه‌ک مرۆڤ ، ئه‌وساکه‌ مامه‌ڵه‌کردنی له‌گه‌ڵ داهێنان ، به‌تایبه‌تی وه‌ک ده‌رهێنه‌رێک و ڵێکۆڵه‌ره‌وه‌یه‌کیی شانۆیی ..

ژیانی هونه‌ریی خۆی سه‌رچاوه‌ی باسه‌کانیه‌تی ،، جوانی ئه‌م کتێبه‌ له‌وه‌دایه‌ که‌ شانۆ زۆر به‌رز ده‌نرخێنێ ،و هونه‌ربه‌شێکی گه‌وره‌ی ژیانیه‌تی‌ .. گه‌نجان بۆ دونیای داهێنان ده‌باو فێری هونه‌ری گۆڕانه‌کانیان ده‌کات له‌ قۆناغه‌کانی ژیانیاندا ،، گۆڕانه‌کانی قۆناغی ژیانی خۆی ده‌کاته‌ نمونه‌ ،که‌ ئێمه‌ی کورد تائێستا ئه‌وه‌نده‌ به‌م ئه‌زموونه‌ ئاشنا نین …هه‌روه‌ها یه‌که‌م جاره‌ شانۆکارێک بتوانێ بابه‌تێکی ده‌روونی قوڵ بنوسێته‌وه‌ وئه‌مه‌ هه‌ربۆخۆی هاوردنی شانۆیه‌ بۆ نێو ژیان و زه‌روره‌تی شانۆمان پێ ده‌ڵێ له‌ ژیاندا … ئه‌وه‌ی شایانی باسیشه‌ نووسه‌ر چه‌ندین کاری ڕاهێنانی بۆ گه‌نجان ئه‌نجام داوه‌ بێ له‌م کتێبه‌ ، له کوردستان و مغریب و ئیمارات و سوید. به‌م ناو نیشانانه‌

کار کردن له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی داهێنان

پرۆژه‌ی ژیان ، په‌یوه‌ندی و زمانی جه‌سته‌ له‌ په‌یوه‌ندیدا

ستراتیجه‌کانی ژیان .. داهێنان .. گۆران …

بڵاوکراوه‌ی : ده‌زگای ئاراس

به‌رگ : مریه‌م موته‌قییانی

ده‌رهێنانی هونه‌ری : ئاراس ئه‌کره‌م

هه‌ڵه‌گری:  بۆکان نوری ،ئاراس ئه‌کره‌م

چاپی یه‌که‌م ساڵی 2008

قه‌واره‌ی کتێب 135 په‌ڕه‌

ستراتیجه‌کانی ژیان

گۆڕان .. داهێنان

به‌شی سێیه‌م

فرمێسک مسته‌فا / ئه‌ڵمانیا

نوسه‌ری کتێب

دکتۆر فازیل جاف

مانای ژیان ته‌نیا له‌وه‌دایه‌ که‌ خۆمان بین وتا

بۆمان ده‌کرێت توانای خۆمان بسه‌لمێنین

به‌م ووته‌یه‌ی ڕۆمان نووس ڕۆبێرت لویس ستیڤنسۆن  ده‌ست پێده‌کات ،کاره‌کانت خه‌ونه‌کانت و ئاره‌زوه‌کانت وکه‌سایه‌تیت، واته‌ ئه‌و منه‌ی که‌ هه‌یت ده‌کات ده‌ڵێ::

ژیان و پێداویستیه‌کانی ڕۆژ، زۆر جار هانمان ئه‌ده‌ن ڕۆڵێکی تر بگێڕین، ڕۆڵێک دوور له‌ ڕۆڵه‌که‌ی خۆمان ئاره‌زووی ده‌که‌ین.

ده‌نگی خودی خۆت هه‌میشه‌ ڕاستگۆ ترین ده‌نگه‌

لێره‌دا نووسه‌ر ده‌ڵێ: په‌ی بردن به‌ ناخی خۆت شوناسنامه‌یه‌کت بۆ دروست ده‌کات، شوناسنامه‌یه‌ک که‌ له‌ خۆته‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌کات و وه‌ک پرۆسه‌یه‌ی تایبه‌ت به‌خۆت وله‌گه‌ڵ خودی خۆتا گه‌شه‌ ده‌کات، وه‌کاریگه‌ری به‌سه‌ر هه‌موو کۆمه‌ڵگه‌و جیهاندا هه‌یه‌ ، ئه‌گه‌ر بته‌وێ ئه‌وان بگۆڕیت ئه‌وا ده‌بێ پێشتر خۆت بگۆڕیت ، خۆ ناشکرێ خۆت بگۆڕی و نه‌زانێ کێیت!!! واته‌ خۆ ناسین ،، دیالۆگ له‌گه‌ڵ خۆ به‌ستن، کلیلی داهێنانه‌ بۆ مرۆڤ و به‌تایبه‌تی بۆ گه‌نجان ،کاتێ به‌ره‌و ڕووی پرۆژه‌یه‌ک ده‌بنه‌وه‌ ..

 شناسنامه‌ له‌ کرداره‌وه ده‌خه‌مڵێت وشکۆفه‌ ده‌کات

کاربکه‌ ، داهێنه‌ر به‌ ، شناسنامه‌ خۆی له‌دایک ده‌بێ ، ڕۆژ له‌دوای ڕۆژ گه‌ڵاڵه‌ ده‌کات وسیما و ڕواڵه‌تی ڕوونتر ده‌بێ ….

ئه‌مه‌ش کۆی مه‌به‌ستی نووسه‌ره‌ له‌م به‌شه‌دا.

بنیاتنان و کردار، شاڕێگه‌یه‌ بۆ گه‌یشتن به‌شناسنامه‌

وزه‌و هێزی خودی خۆت مه‌رجی پێویستن بۆ بنیاتنانی ژیانی خۆت.

ڕوخاندن وداڕمانی خودی راسته‌قینه‌ت، ده‌بێته‌ مایه‌ی له‌ده‌ست دانی مۆتیڤ و هۆی بوونت له‌ده‌ست ئه‌ده‌یت.هه‌ربۆیه‌ش نووسه‌ر زیاتر ده‌چێته‌ نێو باسه‌که‌ی  وده‌ڵێ: په‌ی بردن به‌ناخی خۆت، شوناسنامه‌یه‌کت بۆ دروست ده‌کات،شوناسنامه‌یه‌ک که‌ له‌ خۆته‌وه‌ ده‌ست پیده‌کات وه‌ک پرۆسه‌یه‌ک تایبه‌ت به‌خۆت.

ستراتیجه‌کان :

لێره‌دا نوسه‌ر قۆناغه‌کانی گه‌نجمان بۆ  ده‌خاته‌ ڕوو ، کاتێ که‌ مناڵه‌و له‌باوه‌شی خێزانه‌که‌یدایه‌ بیرکردنه‌وه‌و ڕه‌فتاری چۆنه‌ ، دوای ئه‌وه‌ی که‌ به‌ره‌نگاری ژیان ده‌بێته‌وه‌ به‌ ته‌نها، ئه‌وکاته‌ گۆڕانه‌کان چین ؟ وگه‌ره‌که‌  خۆی چۆن به‌ره‌و ئه‌و گۆڕانانه‌ به‌رێت؟ هه‌ربۆیه‌ش ده‌یکاته‌ چه‌ند لقێک، به‌ پوختی لێیان ئه‌دوێ .. وه‌ک

 بیرو بۆچونمان ده‌رباره‌ی ئاینده‌

پرۆژه‌کانت گوزارشت له‌ ستراتیژه‌کانی ژیانت ده‌که‌ن

سه‌رکه‌وتن

سه‌رکه‌وتن چیه‌ ؟ کێن ئه‌و که‌سانه‌ی سه‌رکه‌وتوون؟ پێوه‌ری سه‌رکه‌وتن به‌چی ده‌کرێ؟سه‌ر که‌وتن به‌شتێکی غه‌یره‌ ماددی له‌ قه‌ڵه‌م ئه‌دات، ده‌ڵێ :سه‌رکه‌وتن ئه‌زموونی ژیانه‌ ، کاردانه‌وه‌ی له‌ سه‌ر هه‌ست و نه‌ست وده‌روونی مرۆڤ هه‌یه‌ ، له‌وه‌ زیاتر هیچ پێوه‌رێکی تر بۆ ده‌ست نیشان کردن نیه‌ …

هه‌روه‌ها باس له‌و ه‌ده‌ کات که‌ سه‌رکه‌وتن به‌ پاره‌ و پول ناپێورێت ..ئه‌وه‌ نه‌بێت زۆر کات سه‌رکه‌وتن پاره‌و پول له‌گه‌ڵ خۆی دێنێت …..

هه‌ڵپه‌ی سه‌رکه‌وتن سه‌ره‌تایه‌کی نوێ

جیهانێک به‌ڕیتمێکی خێرا

گۆڕان له‌سه‌رده‌مه‌کانی ڕابردوودا

که‌سایه‌تی خۆت و ڕۆڵت له‌ کۆمه‌ڵگا! :

وته‌یه‌کی ئه‌نیشتاین به‌نمونه‌ ده‌هێنێته‌وه‌ ده‌ڵێ: به‌بێ بوونی‌ که‌سانی داهێنه‌ر ، کۆمه‌ڵگا مه‌حاڵه‌ پێشکه‌وێت، به‌بێ بوونی ئه‌وانه‌ی که‌ ده‌توانن سه‌ربه‌خۆ بیر بکه‌نه‌وه‌ و خاوه‌نی هه‌ڵسه‌نگاندنی تایبه‌ت به‌خۆیان بن .بۆیه‌ دکتۆر فازیل له‌م ووته‌یه‌ یه‌وه‌ ،ڕوون کردنه‌وه‌مان پێئه‌دات ، که‌

خۆش گوزه‌رانی کۆمه‌ڵگا ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌ سه‌ربه‌خۆیی تاکه‌کانیه‌وه .

ده‌ڵێ: مه‌حاڵه‌ مه‌زه‌ندی ئه‌وه‌ بکرێت ،که‌ تاکه‌ که‌س بتوانێت گه‌شه‌ بکات، گه‌ر خۆراکی له‌ سترکتوری کۆمه‌لایه‌تی و له‌خاکی به‌ پیتی کۆمه‌ڵگاکه‌ی وه‌رنه‌گرێ.

ئه‌م بۆ چونه‌ی نووسه‌ر، ووته‌یه‌کی به‌ نرخی ڕه‌سول هه‌مزاتۆف دێنێته‌وه‌ یادم که‌ ده‌ڵێ : خۆشه‌ که‌ هه‌ست که‌م پێم له‌سه‌ر خاکی خۆمه‌ ، ئنجا سه‌یری دونیا بکه‌م .. ئه‌مه‌ش ئه‌و ه‌ ده‌گه‌یه‌نێ ،ئه‌وه‌ی له‌ میله‌تی خۆیدا خۆی نه‌دۆزێته‌وه‌ ، له‌ هیچ سوچێکی ئه‌م دوونیایه‌دا خۆی نادۆزێته‌وه‌ …

گۆڕان :

مامه‌ڵه‌ کردنی پۆزه‌تیڤانه‌ ،په‌سه‌ند کردنی گۆڕانه‌ ،ده‌بێ هۆشمه‌ندی و ده‌روون و هه‌ست ونه‌ستمان بۆ گۆڕان واڵا بکه‌ین ..

گۆڕان ده‌کاته‌ چه‌ند به‌شێک وله‌و به‌شانه‌دا چۆنیه‌تی ،وجۆره‌کانی گۆڕانمان بۆ باس ده‌کات که‌ ئه‌مانه‌ن …

گۆڕان له‌سه‌رده‌مانی ڕابردوودا

ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی گۆڕان

ئه‌و که‌سه‌ کێیه‌ بتوانێت بیگۆڕیت گه‌ر خۆت نه‌بیت!

ده‌لاقه‌کانی گۆڕان

گۆڕان و باوه‌ڕ به‌ خۆ بوون

بێ له‌مانه‌ش گۆڕان له‌ کۆتاییدا ده‌کاته‌ دوو لقی تری سه‌ره‌کیه‌وه..

گۆڕانێک له‌ ده‌ره‌وه‌ی سنوور و خواستی خۆمان ڕووئه‌دات ،

گۆڕانێکیش که‌ خۆمان ئه‌نجامی ئه‌ده‌ین..

دینامیکیه‌ت هونه‌ره :‌

دکتۆر فازیل ئه‌وه‌مان تێده‌گه‌یه‌نێ، که‌ دینامیکیه‌ت هونه‌ره‌و گه‌ره‌که‌ بایه‌خی پی بدرێت،په‌روه‌رده‌ی که‌یت، گه‌نجیش بۆخۆی لوتکه‌ی دینامیکیه‌ته‌ ،هه‌روه‌ها ده‌ڵێ :فیکرو هۆش دینامیکیه‌ته‌ ، وه‌ک جه‌سته‌ی وه‌رزشه‌وان وایه‌ ، به‌ گه‌نجی مه‌شقی پێده‌که‌ی ،و به‌ پیریش ئه‌و ڕه‌ونه‌ق و وزه‌ی خۆی له‌ده‌ست نادات … ئه‌م به‌شه‌ش دوو لقی لێده‌بێته‌وه‌  که‌ ئه‌مانه‌ن .

دینامیکیه‌ت وه‌ک  جوڵه‌و ڕیتم

خۆڕاهێنان له‌سه‌ر دینامیکیه‌تی ڕۆژانه

هاوسه‌نگی و ئاسوده‌یی له‌ وزه‌ی گه‌نجیدا :

ته‌نیا به‌ جوڵه‌و کردار ده‌توانی ڕیتم بدۆزیته‌وه‌ ، نوسه‌ر له‌م باسه‌یدا ده‌ڵێ:

ئه‌مه‌ یاسایه‌کی شانۆییه‌ ، به‌ڵام بۆ من نه‌بزی هه‌موو جیهانه‌ .. ئه‌مه‌ خۆی بۆ خۆی هاوردنی شانۆیه‌ بۆ نێو ژیان ، سوود وه‌رگرتن و کار کردنی ده‌رهێنه‌رێکی وه‌ک دکتۆر فازیله‌ له‌سه‌ر خودی خۆی و زێده‌ی   ته‌مه‌نی ئه‌زمونی  ئینسانیه‌تی خۆی ،وکارکردنی له‌  شانۆدایه‌ ،ئه‌م دوو ئه‌زموونه‌  گرێ ئه‌دات به‌ یه‌که‌وه‌ ، واته‌ سوود وه‌رگرتنه‌ له‌ ئه‌زموونی ڕیتمی ژیانی تاکه‌ که‌سی خۆی …

جه‌نگاوه‌رێکی ئاشتی خواز :

جه‌خت کردنی نووسه‌ر له‌سه‌ر وته‌یه‌کی مارسیا پێرکینیزرید،که‌ده‌بێژێ:

که‌سانی خاوه‌ن دینامیکیه‌ت که‌سانێکن ،جه‌نگاوه‌رێکی ئاشتی خوازیان پێده‌وترێ .. لێره‌وه‌ درێژه‌ به‌ باسه‌که‌ی ئه‌دات ..

خۆڕاهێنان له‌سه‌ر دینامیکیه‌تی ڕۆژانه :‌

باس له‌ سیازده‌ مه‌شق و خۆ ڕاهێنانی ڕۆژانه‌  ده‌کا ، وه‌ک بیردۆزێ که‌ مارسیا پێرکینیز له‌بواری هونه‌ری دینامیکیه‌تدا دای ناوه‌ ..

هه‌رنه‌وه‌یه‌ک کۆمه‌ڵگای خۆی هه‌یه

تاسه‌ی ڕابردوو

تۆنی نه‌هامه‌تی و گله‌یی و ناڕه‌زامه‌ندی

کۆی ئه‌م باسانه‌ له‌وه‌دا خۆی ده‌بینێته‌وه‌ که‌ جارێکی دیکه‌ نووسه‌ر باس له‌ ئه‌زمونی خۆی وه‌ک باوک ده‌کات له‌گه‌ڵ کوڕه‌ شێزده‌ سالانه‌که‌ی ،هه‌روه‌ها له‌ ڕابردوو و هاوڕێکانی.کاتێکیش باس له‌ گله‌یی گه‌نجان ده‌کا،

 ده‌ڵێ: گله‌یی و گازنده‌کانی گه‌نجان له‌ هه‌موو دونیادا له‌ یه‌ک ده‌چن و، وه‌ک یه‌کن …

میتۆدێک بۆ کردار :

جارێکی دیکه‌ میتۆدی کایزن به‌ نمونه‌ ده‌هێنێته‌وه‌ ،ده‌ڵێ: له‌هه‌نگاوێکدا ڕه‌نگه‌ سه‌رتاپای ژیانت بگۆڕیت.

هه‌روه‌ها باس له‌ ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی پرسیارده‌کات وده‌ڵێ:چۆن بتوانین پرسیاری خراپ له‌ چاک جودا بکه‌ینه‌وه‌ ؟ بۆئه‌مه‌ باس له‌ سێ جۆرئاستی فه‌لسه‌فه‌ی گۆڕان ده‌کا، جۆن میلله‌ر بۆوه‌ڵامیکی گشتی به‌نموونه‌ ده‌هێنێته‌وه.

 ستراتیجه‌کانی میتۆدی کایزن چیه‌ ؟

ڕاهێنانێکی میتۆدی کایزن :

فه‌لسه‌فه‌ی کایزن شه‌ش ستراتیج له‌پرۆسه‌ی گۆڕاندا پێشنیاز ده‌کات

به‌کورتی ئه‌مانه‌ن.. پرسیاری بچووک،داهێنانی بیرۆکه‌ی بچووک، بزوتنه‌وه‌ی بچووک، چاره‌سه‌رکردنی گیروگرفتی بچووک،به‌خشینی خه‌ڵاتی بچووک به‌ خۆت ،ئاگاداریت سه‌باره‌ت به‌و گرفتانه‌ی بچووکن.

نووسه‌ر هه‌ریه‌کێ له‌م خاڵانه‌ ڕوون ده‌کاته‌وه‌ وبه‌کورتی باسیان لێده‌کات..

ڕاهێنانه‌کان له‌ کتێبی ڕێگه‌ی کایزن وه‌رگێڕاوه‌ ، نووسینی دکتۆر ڕۆبێرت موریر..

هه‌نگاوه‌ بچووکه‌کان ده‌کاته‌ چوار لیستی چالاکی . له‌هه‌ر لیستێکدا نوسه‌ر ئه‌و چالاکیانه‌ ڕوون ده‌کاته‌وه‌ ،فه‌رمایشمان ده‌کات بۆ چه‌ند چالاکییه‌ک، که‌ ڕۆژانه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ین و پێویسته‌ ئه‌نجام بدرێن.

پرسیاری پۆزه‌تیڤ و پرسیاری نێگه‌تیڤ :

دکتۆر فازیل ده‌ڵێ:بینا و داهێنان له‌ پرسیاری پۆزه‌تیڤه‌وه‌ ده‌ست پێده‌کات، پرسیاری نێگه‌تیڤانه‌ ڕوخێنه‌ره‌ ،چونکه‌ باوه‌ڕ و متمانه‌ت به‌ خۆت له‌ ناو ده‌بات..

هه‌ربۆیه‌ش له‌م به‌شه‌یدا ،جارێکی دیکه‌ باس له‌ فه‌لسه‌فه‌ی کایزن ده‌کاته‌وه‌ جارێکی تر په‌ی به‌ گۆڕان ئه‌بات..

خه‌ون چییه‌ ؟

خه‌ونه‌ به‌ناو بانگه‌کانی …

ئامانجی نوسه‌ر له‌م به‌شه‌دا ،خه‌ونه‌کانی ئێمه‌ی مرۆڤه‌ به‌ گشتی ، گه‌نج به‌تایبه‌تی باس ده‌کات ، به‌شێوه‌یه‌کی زۆر زانستیانه و قوڵ ئه‌دوێ.. خه‌ونی مارتین لۆسه‌رمان به‌ نموونه‌ بۆ ده‌هێنێته‌وه‌ ، ده‌ڵێ: خه‌ونی مارتین  لۆسه‌ر، له‌ سنووری پرۆژه‌ی تاکه‌ که‌سی وژیانی تایبه‌تی خۆی گه‌لێ فراوانتر بوو، ئه‌و خه‌ونه‌ تاساڵی حه‌فتاکانیش به‌شێک بوو له‌ مه‌حاڵ، به‌ڵام هه‌ر ساڵی دوای گوتاره‌ به‌ناوبانگه‌که‌ی به‌ناوی *من خه‌ونێکم هه‌یه‌ .. یاسای ڕه‌گه‌ز په‌رستی وهه‌ڵاواردنی نێوان ڕه‌ش و سپی له‌لایه‌ن په‌رله‌مانی ئه‌مریکا لابرا.

باس له‌خه‌ونی دوو هاوڕێی خۆی ده‌کات ،و ده‌یان کاته‌ دوو به‌شی کورت له‌ کتێبه‌که‌یدا .وه‌ک

خه‌ونه‌که‌ی ئاسۆ

به‌سه‌ر هاتی گۆرانی بێژێکی به‌ناو بانگ

چی ڕووده‌دات گه‌ر هیچ نه‌که‌ی؟

ئه‌ی چی ڕووده‌دا گه‌ر به‌جارێ هیچ نه‌که‌ی ؟

باسی بڕوا بوون به‌ خۆ ده‌کات لای گه‌نج ،چۆن ڕه‌فتار و مامه‌ڵه‌ بکه‌ی له‌گه‌ڵ گۆڕاندا ؟جارێکی دیه‌که‌ نووسه‌ر ده‌چێته‌وه‌ نێو جیهانه‌ گه‌وره‌که‌ی خۆی که‌ شانۆیه‌ ، بۆیه‌ لێره‌دا باس له‌ شانۆنامه‌ی چاوه‌ڕوانی گۆدۆ ده‌کات.په‌یوه‌ستی ده‌کات به‌و سه‌ختیه‌ی که‌ کاتێ گه‌نج گه‌ر هیچ نه‌کاو ، له‌ چاوه‌ڕوانیه‌کی بێ ئامانج پێکانێک دا بژی. تووشی چ گرفتێکی ده‌روونی ده‌کات،  نوسه‌ر ئه‌مه‌ ناو ده‌نێ سه‌خت تر له‌ چاوه‌ڕوانیه‌که‌ی گۆدۆ…

بۆیه‌ له‌ به‌شی دوای ئه‌مه‌دا بۆ گه‌نجان ڕێگاو پێشنیاز داده‌نێ ،و ده‌رگایه‌کی تر به‌ڕووی چاره‌سه‌ردا ده‌کاته‌وه. له‌هه‌ردوو به‌شی

ئه‌گه‌ر هیچ بکه‌ی به‌ ئامانج بێ هه‌وڵدان پێی ده‌گه‌یت 

نووسه‌ر ده‌ڵێ: مه‌به‌سته‌کانت له‌ ژیاندا، گه‌شه‌ به‌ باوه‌ڕ به‌خۆ بوونت ده‌ده‌ن.

له‌م باسه‌وه‌ لقێکی تر ده‌خاته‌ به‌رچاو و باسی لێ ده‌کا و ڕێنمای گه‌نجان ده‌کات، گه‌رچی سه‌رتاپای مرۆڤ به‌هه‌موو نه‌وه‌یه‌کیه‌وه‌ پێویستی به‌م ڕاهێنان و ئامۆژگاریانه‌یه‌ ، تاژیانی خۆی ڕۆشندارو به‌خته‌وه‌ر تر بکا..

راهێنانێک له‌ده‌روه‌ی سنووری تایبه‌ت به‌خۆت :

دوای ئه‌وه‌ی نووسه‌ر به‌ درێژی باس له‌م به‌شه‌ ده‌کات ،و باس له‌ راهێنانه‌کان ده‌کات،له‌کۆتاییدا ئاماژه‌ به‌وه‌ ئه‌دات که‌ ده‌ڵێ: گه‌ر ئه‌رکێک یان کارێک

 له‌ده‌روه‌ی سنووری توانای خۆت هه‌ڵده‌بژێریت، په‌نا ده‌به‌یته‌ به‌رهێزی له‌بن نه‌هاتووی داهێنانت، ئنجا بۆت ده‌رده‌که‌وێ چ تونایه‌کی شاراوه‌ت هه‌یه وهێشتا په‌یت پێ نه‌بردوه‌ ..

داهێنان وه‌ک که‌ناڵێکی هه‌میشه‌ کراوه …

دووپات کردنه‌وه‌ له‌ شێوه‌ی پرسیاردا

له‌م دوو به‌شه‌دا نووسه‌ر باس له‌چالاکی و داهێنان و هه‌روه‌ها جۆری پرسیار ،و چۆنه‌یتی وه‌ڵام دانه‌وه‌ ده‌کات.

ده‌ڵێ: داهێنان که‌ناڵێکی هه‌میشه‌ کراوه‌یه‌ ، به‌ڵام ده‌بێ چالاک بیت و به‌رده‌وام ئه‌کتیڤی که‌یت.له‌م ڕسته‌یه‌وه‌ ده‌چێته‌ ناو باسه‌که‌ی ، به‌ووردی لێی ده‌کۆڵێته‌وه‌ ..

ئه‌و خواستانه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ تۆدا ئه‌گونجێن :

له‌م باسه‌یدا  نووسه‌ر جارێکی دی وه‌ک ده‌رهێنه‌رێ ،ئامۆژگاری و ڕێنمایی  ئه‌و گه‌نجانه‌ ده‌کات، که‌ بیانه‌وێ ببنه‌ ده‌ر‌هێنه‌ر ..به‌ گشتیش بۆ ئه‌و گه‌نجانه‌ی ده‌یانه‌وێ خواسته‌کانی خۆیان جێبه‌جێ بکه‌ن، له‌چیه‌وه‌ ده‌ست پێبکه‌ن و چۆن بن!!

ده‌ڵێ: هه‌وڵ بده‌ خواست و ئامانجه‌کانت به‌شێوه‌یه‌ک دابڕێژیت که‌له‌گه‌ڵ که‌سایه‌تی و پلانه‌کانتا بگونجێ….ئه‌مه‌ش ده‌که‌وێته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی تۆ خۆت چۆن تاوتوێیان ده‌که‌یت وشیان ده‌که‌یته‌وه‌  ، ئنجا چۆن دایان ده‌ڕێژی و ناویان لێ ده‌نییت ..

دیسپلین :

ووشه‌ی دیسپلین لای زۆرینه‌مان سه‌دایه‌کی ترسناکی هه‌یه‌ ،پێی بێ ئارام ده‌بین،چونکه‌ جۆرێک له‌ مه‌ترسی و نیگه‌رانمان لا دروست ده‌کات.هه‌رنه‌بێت مه‌ترسی ئه‌وه‌ی ئازادی و سه‌ربه‌ستیی شه‌خسیمان له‌قاڵب بدرێ!!!

هیچ پرۆژه‌یه‌کی جیتر نیه‌ بێ دیسپلین جۆش وتین و حه‌ماسه‌ت بێته‌ ئه‌نجام.

هه‌روه‌ها باس له‌ دیسپلینی شه‌خسی ده‌کات .ده‌ڵێ: دیسپلینی شه‌خسی له‌ جه‌وهه‌ردا بریتیه‌ له‌ حه‌ماسه‌ت وتین و جۆش بۆ کاری داهێنه‌رانه ..

جارێکی دی ئه‌میش گرێ ئه‌داته‌وه‌ به‌ هونه‌ری شانۆوه‌ ده‌ڵێ :دراماو شانۆ و مۆسیقا و وێنه‌ کێشان وهه‌موو چه‌شنه‌ توخمێکی داهێنانیان و هونه‌ریان تێدایه‌ ، هاوکات ناتوانرێ ئه‌م هونه‌رانه‌ بێ دیسپلین ئه‌نجام بدرێن..باشترین شێوه‌ بۆ خوێندنی بیرکاری و زمان ئه‌وه‌یه ‌،که‌له‌ڕێگه‌ی شانۆوه‌ فێری بین..

ڕوونکردنه‌وه‌یه‌ک له‌سه‌ر کتێبی

ستراتیژه‌کانی ژیان

داهێنان .. گۆڕان

فرمێسک مسته‌فا

به‌شی دووه‌م

بیرکردنه‌وه‌ی نێگه‌تیڤ … بیرکردنه‌وه‌ی پۆزه‌تیف

چۆن بیر ده‌که‌یته‌وه‌  ئاکامیش ئاوا ده‌بێت

بیرکردنه‌وه‌ی نێگه‌تیڤانه‌ گه‌وره‌ترین کۆسپه

پۆزه‌تیڤێتی سه‌رچاوه‌ی بوێری و جورئه‌ته‌

چه‌ندێ پۆزه‌تیڤانه‌ بیر که‌یته‌وه ‌ئه‌وه‌نده‌ زووتر ده‌گه‌یته‌ مه‌به‌ست ، مرۆڤی پۆزه‌تیف مرۆڤه‌ هونه‌رمه‌نده‌کانن‌ هه‌موو که‌سێ به‌ مناڵی داهێنه‌ره‌و هیچ مناڵێ ڕه‌ش بین نیه،

بۆچونه‌کانت بگۆڕه‌ خۆشت و جیهانیش ده‌گۆڕێن. ئه‌مه‌ له‌ بیر کردنه‌وه‌ی پۆزه‌تیفدا پێمان ده‌ڵێ، وهه‌روه‌ها ده‌ڵێ: ده‌ست نیشان کردنی به‌رده‌وامی له‌گه‌نجیدا، په‌یوه‌ستت ده‌کا به‌ بیرکردنه‌وه‌ی پۆزه‌تیفانه‌‌ و بۆ مرۆڤی پۆزه‌تیف ژیان هه‌میشه‌ ئێستایه‌و هیچ شتێ به‌سه‌ر نه‌چوه!

له‌م به‌شه‌دا باس له‌ زمانی فه‌یله‌سوفی هندی نۆشۆ ده‌کا، و ده‌بێژێ :مرۆڤه‌ نێگه‌تیڤه‌کان ژیان ده‌که‌نه‌ زیندان ،و پۆزه‌تیفه‌کانیش ژیان ده‌که‌نه‌ هێلانه‌ی خۆش گوزه‌رانی ….

له‌م به‌شانه‌دا که‌له‌سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌م پێ داوه‌ نوسه‌ر هه‌موو لایه‌ن پۆزه‌تیف و نیگه‌تیڤه‌کانی شی کردۆته‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی زانستی قوڵ لێیان ئه‌دوێ….

فه‌نتازیاو خه‌یاڵ

خه‌یاڵ شۆڕشگێرانه‌ترین هێزی داهێنان و گۆڕانه، هه‌ر خه‌یاڵیشه‌   له‌نیوان ڕۆح و زه‌یندا ده‌بێته‌ پرد، کاریگه‌ری خۆی ده‌سه‌لمێنێ.

ئه‌مجاره‌یان نوسه‌ر هونه‌رمه‌ندیکی شێوه‌کاری ئه‌مریکی ده‌هێنێته‌وه‌ ده‌یکاته‌ نمونه ،و ده‌ڵێ :بۆمن وێنه‌ کردن وه‌کو میژوویه‌ک وایه‌ ،فه‌نتازیا ده‌بزوێنێت و رۆح له‌گه‌ل خۆی ده‌بات بۆ جێگایه‌ک که‌ پڕه‌ له‌ چاوه‌ڕوانی و سه‌رسامی و چێژ ..

هه‌روه‌ها ووره‌و‌ گه‌شبینی و کار کردن بۆ گۆران و ده‌ست پیکردن زاده‌ی ئه‌م به‌شه‌یه‌ ،که‌ گه‌نجان له‌ بیرو بۆ چونه‌ نێگه‌تیڤه‌کان دوور ده‌خاته‌وه…

داهێنان و ئه‌وشته‌ بچوکانه‌ی که‌ شادمان ئه‌که‌ن

لیره‌دا زۆر به‌ ساده‌و شه‌فافیه‌ت نوسه‌ر باس له‌ ئه‌زمونی خۆی ده‌کا، له‌کاتی ده‌ر‌هینانی شانۆگه‌ریه‌ک یاخود گه‌ڕانه‌وه‌ به‌نا و وینه‌ و یادگاریه‌کانیدا ….

ده‌ڵێ : داهێنان به‌رهه‌می خۆشه‌ویستی و ئاسوده‌یی رۆح وجه‌سته‌ و زه‌ینه…

مرۆڤی به‌خته‌وه‌ر ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئاگاداری هه‌رچوار ڕه‌هه‌نده‌که‌ی خودی خۆی بێ، هاوسه‌نگی و هاو ئاهه‌نگی هارمۆنیا یی چوار ڕه‌هه‌نده‌که‌ ، مرۆڤ ده‌گه‌یه‌نێته‌ که‌ناری ئاسوده‌یی و به‌خته‌وه‌ری ووزه‌و دینامیکیه‌ت.

جاریکی دیکه‌ ڕه‌هه‌نده‌کان به‌ شێوه‌یه‌کی به‌ر فراوان شی ده‌کاته‌وه ،‌ و ده‌یان کاته‌وه‌ به‌ چه‌ند به‌شێ وه‌ک

ڕه‌هه‌ندی هه‌ست و نه‌ست

هه‌ستی پۆزه‌تیڤ چیه‌ ؟و هه‌ستی نێگه‌تیڤ چیه؟‌

گه‌ڕان به‌دووی میتۆدێکدا دژ به‌هه‌ستی خراپ

ڕه‌هه‌ندی جه‌سته‌ وزمانی  جه‌سته‌

هاوسه‌نگی و هاوئاهه‌نگی ڕه‌هه‌نده‌کان

ئه‌وه‌مان بۆ با س ده‌کا که‌ مرۆڤه‌ به‌خته‌وه‌ره‌کان ، ئه‌و که‌سانه‌ن که‌ بتوانن ئاگاداری هه‌ر چوار ڕه‌هه‌نده‌که‌ی خودی خۆیان بن.  هاوسه‌نگی هاوئاهه‌نگی هارمۆنیای چوار ره‌هه‌نده‌که‌ ،مرۆڤده‌گه‌یه‌نێته‌ که‌ناری ئاسووده‌یی و به‌خته‌وه‌ری وزه‌و دینامیکیه‌ت.

وزه‌ی ژیان یانی چی ؟

لێره‌دا ڕێنمای ئه‌وه‌مان ده‌کا، چۆن ئه‌م خوده‌ زیندوو بکه‌ینه‌وه‌ !چۆن ئه‌کتیڤی که‌ین ؟ ئه‌مه‌ش جاریکی که‌ ده‌کات به‌ دوو به‌شی سه‌ره‌کی.

دیالۆگ له‌گه‌ل خۆتدا

ده‌نگی ناوه‌وه‌ی خۆت

ده‌نگی ناوه‌وه‌ ئه‌و ده‌نگه‌یه‌ که‌ له‌گه‌نجێتیدا هه‌مان بووه‌ ،چونکه‌ ده‌نگی ناوه‌وه‌ی گه‌نجیتیمان شوناس نامه‌ی بۆ دروست کردووین ، ده‌بێته‌ وێسته‌گه‌ له‌ نیوان مناڵی و گه‌نجیدا.

هه‌روه‌ها گرنگی ئه‌دات به‌ دیالۆگ خوڵقاندن له‌گه‌ڵ خۆتدا ، و ئه‌و گرنگیه‌مان پی ده‌ڵێ که‌ به‌ڕوونی و شه‌فافیه‌ت و دیموکراتیانه‌ له‌گه ڵ ‌یه‌ک بئاخفین و دیالۆگ بخوڵقێنین ، له‌وه‌ش گرنگ تر ئه‌وه‌یه‌ به‌ ناوه‌وه‌ی خۆمندا شۆڕ بینه‌وه‌ ڕۆچینه‌ خوارێ  ،وخۆت له‌گه‌ڵ خۆت هاورییه‌تی ببه‌سته‌ تا ده‌نگی ناوه‌وه‌ی خۆت ببیستی، که‌ ئه‌وه‌ ده‌نگی ڕاسته‌ قینه‌ی خودی خۆته.

ده‌نگه‌کانی ناوه‌وه‌ی خۆمان چین و کامانه‌ن؟

ئازایه‌تی خۆ ناسینه‌و بوێریش له‌ ڕامالێنی ماسکه.ئه‌م رسته‌یه‌ به‌م شێوه‌یه‌ شی ده‌کاته‌وه‌ که‌ نوسیویه‌تی.. 

گه‌ر له‌گه‌ڵ خۆتدا ئازاو به‌ جه‌رگ بوویت ،ئه‌وا جورئه‌تت بۆ ژیان گه‌وره‌تر ده‌بێ ، دوور ده‌که‌ویته‌وه‌ له‌ ڕه‌وشتی خۆ په‌رستی و خۆسه‌لماندنی ساخته‌ ، پێویستت به‌ کیبڕکێی نا دروست نیه.

خانمه‌ نووسه‌ری ئه‌مریکای  جولیا کامیرۆن ،به‌ نمونه‌ دێنێته‌وه‌ و باسی له‌  رسته‌یه‌کی ده‌کا،  ده‌ڵێ ته‌مه‌ڵی ناوه‌وه‌ی مرۆڤ ته‌نها سه‌رچاوه‌که‌ی ترسه‌ . گه‌رده‌ته‌وێ ببیه‌ هونه‌ر مه‌ندێکی گه‌وره‌ ده‌بێ به‌ په‌یژه‌یه‌کی گه‌وره‌دا سه‌رکه‌ویت ……

 بۆ ئه‌م باسه‌ش چه‌ندین لقی تر ده‌خولقێنێ و له‌ڕیگای ئه‌و لقانه‌وه‌ بۆمان باس ده‌کا ، ده‌ڵێ :ڕۆژێ دێ ده‌بێ ده‌ست پێ بکه‌ی ، واته‌ کار کردن بۆ خه‌ون و به‌دی هێنانی ئه‌و خه‌ونانه‌ چۆن ده‌یان هێنیته‌ ژیانه‌وه‌ ؟له‌م کتێبه‌دا بۆ مان ڕوون ده‌بێته‌وه‌ ، خه‌ونه‌کانت پرۆژه‌ی ژیانتن و گوزارشت کردنن‌ له‌ ئه‌ندیشه‌و ده‌روونت، ئه‌و خه‌ونانه‌ی که‌ به‌رجه‌سته‌یان ناکه‌یت نا‌بنه‌هی  تۆ، بۆیه‌ له‌ بیریان ده‌که‌یت،لێره‌دا به‌ ووته‌یه‌کی گۆته‌ جوانتر پیمان ده‌ڵێ ،ئه‌وه‌یش: خۆ سه‌لماندن ته‌نها به‌وه‌ دێته‌ ئه‌نجام که‌ به‌رهه‌مت هه‌بێ …

لقه‌کانیش بریتین له‌مانه‌

به‌ربه‌سته‌کان … مه‌ترسی له‌ چی؟

ئازایه‌تی له‌وه‌دایه‌ خۆت بناسیت

ته‌مبه‌ڵی یا ترس؟

په‌یژه‌یه‌کی کورت..

ڕۆژێک دێ ده‌ست پێ بکه‌یت…

کردار… کردار.. کردار

ته‌نیا کرداره‌ به‌هره‌ی هونه‌رمه‌ند ده‌سه‌لمێنێ ،دکتۆر فازیل لیره‌دا ناتوانێ خۆی جودا بکاته‌وه‌ له‌ شانۆ ،و ئه‌مجاره‌ وه‌ک ده‌رهێنه‌رێ  و مامۆستایه‌ ئه‌م  لایه‌نه‌مان بۆ شی ده‌کاته‌وه‌ ، و باس له‌ ده‌رهێنه‌ری جیهانی پێته‌ربروک ده‌کا . ووته‌یه‌کی ئه‌و وه‌ک نمونه‌ ده‌هینیته‌وه‌  کاتێ دوچاری پرسیارێک ده‌بێ له‌ لایه‌ن گه‌نجێک ، که‌ داوای ئه‌وه‌ی لێ ده‌کا ڕینمای بکا چۆن بتوانێ ببێته‌ ریژۆسۆر!!له ‌وه‌لامدا  ،پیته‌ربروک فه‌رمایشتی ئه‌وه‌ی ده‌کا که‌ده‌ ڵێ : ده‌بێ خۆت باوه‌ڕ بهێنی به‌خۆت که‌ ریژۆسۆریت، و پاشان باوه‌ڕ به‌ خه‌لک و ده‌وروبه‌ر بهێنیت که‌ ریژۆسۆریت ….

به‌شێوه‌یه‌کی باش بیکه،،، له‌وه‌ باشتره‌ به‌شێوه‌یه‌کی باش قسه‌ی لێوه‌ بکه‌یت

ئه‌م ڕسته‌یه‌ی فرانکلین بنیامین ده‌هێنێته‌وه‌  ،و به‌شی کردنه‌وه‌ وه‌ لێی ئه‌دوێ

ده‌ست پێ بکه‌م یان نا!!!

باسی بڕیارده‌کا چیه‌و چۆنه؟

ئاکامی بڕیاره‌کانت چین و چۆنن!! هه‌روه‌ها باس له‌ نوشستی ده‌کاو ووره‌ی گه‌نج به‌ ره‌‌و‌ به‌رز کردنه‌وه‌  ده‌بات ،که‌ ده‌ڵێ :له‌ نوشستی مه‌ترسه‌ چونکه‌ ئه‌وه‌ی نوشوستی فێرمان ده‌کا ،  سه‌رکه‌وتن فێرمان ناکات .. ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات  ،که‌ نوسه‌ر چۆن ووزه‌و بڕوا به‌خۆ بوون لای گه‌نجان پته‌و ترده‌کا ،  ده‌رگایان بۆ واڵا  ده‌کا که‌ به‌ره‌و گۆڕان بچن و له‌ نشوستی نه‌ ترسن .. ده‌ست پێ کردنیش بۆ ئاکامه‌ نه‌ ک بۆ سه‌رکه‌وتن..

جاریکی تر ده‌چێته‌و ه‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ده‌ڵێ: ده‌نگی خۆت ڕاستگۆ ترین ده‌نگه‌ .ئه‌مه‌ش گه‌نج ده‌توانێ خۆی کۆنترۆڵ کاو کلیلی برو ابه‌خۆ بوون ئه‌داته‌ ده‌ستی و به‌ره‌و ‌هه‌ڵبژاردن وه‌ڕێی ده‌خا ….

ئه‌م به‌شه‌ش به‌دوو لق  ڕوون ده‌کاته‌وه‌

ئامانجی به‌رزی بوونت

نوشوستی واته‌ موجازه‌فه‌و نه‌ ترسان

 مایرهۆلد به‌ نموونه‌ ده‌هێنێته‌وه‌ کاتێ ده‌ر‌هینه‌رێکی گه‌وره‌ی وه‌ک ئه‌و هێنده‌ به‌ نوشستیه‌کانیه‌وه‌ ده‌نازێ ،هێنده‌ به‌ سه‌رکه‌وتنه‌کانیه‌وه‌ نانازێ و شانازیان پیوه‌ ناکات ..

هه‌روه‌ها له‌ ئامانجی به‌رزی بوونتدا نوسه‌ر ده‌ڵێ: ئه‌و هزره‌ گه‌وره‌یه ‌یه‌ که‌ تۆی به‌م گه‌ردوونه‌ به‌رینه‌وه‌ به‌ستۆته‌وه‌ .. لێره‌دا نوسه‌ر له‌ ڕوانگه‌یه‌کی بوونگه‌راییه‌وه‌ ، ته‌ماشای ئامانجه‌کانی مرۆڤ ده‌کا و مانای بوونمان بۆ ساغ ده‌کاته‌وه‌ .‌

 ‌ ‌‌‌

‌‌‌‌

‌‌‌

‌‌

‌‌.

‌

‌‌  

ڕوونکردنه‌وه‌یه‌ک له‌سه‌ر کتێبی

ستراتیجه‌کانی ژیان

داهێنان… گۆڕان

به‌شی یه‌که‌م

فرمێسک مسته‌فا

له‌دوای ئه‌و کاره‌ساته‌ی له‌ قوتابخانه‌یه‌ک له‌ شتووتگارت داڕووی دا ، که‌ گه‌نجێکی حه‌ڤده‌ ساڵان ، هه‌ستا به‌ کوشتنی چه‌ند هاوڕێیه‌کی و دواجاریش خۆی.. تووشی پشێویه‌کی ده‌روونی گه‌وره‌ هاتم ، هه‌روه‌ها مناڵه‌کانیشم له‌ ترسێکی گه‌وره‌دا ئه ژیان ، ئه‌و ڕۆژه‌  هه‌موو که‌سێکی ئه‌م شاره‌ ، له‌ ده‌رگای چه‌ندین پرسیاری ئه‌دا، بێ وه‌لام ده‌مایه‌وه‌ …

تا له‌و باره‌ ده‌روونیه‌ و له‌ژێر کاریگه‌ری ئه‌و کاره‌ساته‌ ده‌ربازمان بێ، باشترین جێگا بۆ من و مناڵه‌کان کتێبخانه‌ بوو .. هه‌ر هه‌مان رۆژ له‌ پۆسته‌که‌مدا دوو کتێبم بۆ هاتبوو ، یه‌کێکیان باسی له‌ ده‌رهێنانی شانۆیی ده‌کرد ، ئه‌وی دیکه‌یان باسی له‌ ستراتیجاکانی ژیان و داهینان و گۆڕان ده‌کرد …

 ئه‌م دوو کتێبه‌ ش دکتۆر فازل جاف نوسیونی .

 کتێبی ستراتیجیه‌کانی ژیان بۆمن شتێکی سه‌رنج ڕاکێش بوو ، چونکه‌ جیاوازیه‌کی  دی به‌ خۆیه‌وه‌ ده‌بینی ،له‌گه‌ڵ گشتی کتێبه‌کانی دیکه‌ی نوسه‌ردا که‌ ئێمه‌ی پێ ئاشناین جیاوازه‌ ،دکتۆر فازل هه‌میشه‌ لێکۆڵینه‌وه‌کانی و بابه‌تی نێو په‌ڕتوکه‌کانی ته‌نها له‌ سه‌ر شانۆ و بۆ شانۆ بووه.هه‌ر بۆیه‌ش ده‌ستم کرد به‌ خویندنه‌وه‌ی ئه‌و کتێبه‌ ،و ئاره‌زووم بوو بزانم ده‌رهێنه‌رێک و لێکۆڵه‌ره‌وه‌یه‌کی شانۆیی له‌م کتێبه‌ جیاواز له‌وانی تر، ده‌یه‌وێ چی بفه‌رموێ!!

لێتانی ناشارمه‌وه‌ ، یه‌که‌م جار که‌ ده‌ستم کر دبه‌ خوێندنه‌وه‌ی کتێبه‌که‌  ، به‌ خۆمم ووت:باشه‌ ئامانجی چیه‌ له‌ نووسینی ئه‌م کتێبه‌ ؟ باشتر نه‌بوو که‌ بابه‌تێکی تری شانۆییمان پێ ئاشنا بکات ؟ به‌لام له‌ به‌رده‌وام بوونی خوێنده‌نه‌وه‌که‌یدا ،چێژێکی زۆرم لێبینی ، به‌تایبه‌تی گرێدراو بوو له‌گه‌ڵ  کاره‌ساتی هه‌مان ڕۆژدا و باری ده‌روونی خۆیشم، چونکه‌ ناوه‌ڕۆک باسه‌  له‌ گه‌نج، وپیگه‌ی گه‌نج ،ئامانجیش چۆنیه‌تی هاریکاری کردن ،و به‌هێز کردنی لایه‌نه‌ ده‌رونیه‌کانی گه‌نجه‌ ، زۆر بابه‌تی تری وورد ی له‌خۆ گرتوه‌ که‌ ئێمه‌ زۆر کات فه‌رامۆشمان کردوه‌ ..

هه‌ر بۆیه‌ش حه‌زێکم لا دروست بوو ئه‌م کتێبه‌ به‌ ئێوه‌ش ئاشنا بکه‌م ….

جه‌وهه‌ری کتێبه‌که‌ له‌سه‌ر پرنسیپه‌کانی ستراتیجیه‌تی ژیانه‌ بۆ گه‌نج. گه‌ربته‌وێ داهێنه‌ر بی ئه‌رکه‌کانی گه‌نج له‌م حاڵه‌ته‌دا چیه؟

و چۆن کار بکه‌ن بۆ گۆڕان!!  ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ی به‌گه‌نجێتی دا تێپه‌ڕ بوون، خۆیانی تێدا ده‌بیننه‌وه‌ وه‌ک مرۆڤێ خاوه‌ن ڕابردوو یادگاری .   باس له‌ ئێمه‌ی ئیستا ده‌کا ،نیشاندانی لایه‌نه‌ شاره‌وه‌کانی ناو ده‌روونمانه‌ و خستنه‌ ڕوو و چاره‌سه‌ر و پێشنیاز و دروست بوونه‌وه‌ی تێدا ده‌بینی ،، نوسه‌ر ئاماژه‌ به‌ چه‌ندین نوسه‌ر و فه‌یله‌سوف و ده‌روونناس ئه‌دا ، بۆ چون و بیردۆزه‌کانیان ،به‌ شێوه‌یه‌کی ساده‌و پوخت ده‌خاته‌ روو .. به زمانێکی زۆر ساده‌ ئه‌دوێ که‌ وا هه‌ست ده‌که‌ی له‌سه‌ر مێزێ له‌گه‌ڵ هاوڕێ یه‌کتا دانیشتوی ،و باس له‌ بابه‌تێ ده‌که‌ن یا له‌ پۆلیکدای و مامۆستایه‌ک بۆت ئه‌دوێ .. ئه‌مه‌ش خه‌سڵه‌تی نووسینه‌کانی دکتۆر فازیله‌ له‌ گشتی نوسینه‌کانیدا ، دووره‌ له‌ ته‌کلیف کردن، له‌ هۆنینه‌وه‌ی رسته‌ی قورس و که‌ڵه‌که‌ کردنی ووشه‌ ی بێ مانا وقه‌به‌   ، که‌ له‌ کۆتایدا هزر بابه‌ته‌که‌ی بۆ هه‌ڵناگیرێ و زوو له‌یادی ده‌کا، .بێ له‌وه‌ش   ده‌توانرێت وه‌ک سه‌رچاوه‌ سوودی لێ وه‌ربگیرێت..  جا با له‌ ده‌روازه‌ی ئه‌م کتێبه‌‌ قه‌باره‌ بچوکه‌ ناوه‌ڕۆک ده‌وڵه‌مه‌نده‌ بچینه‌ ژورێ ….

سه‌ره‌تا

ستراتیجه‌کانی ژیان له‌ میدیا دا

نوسه‌ر باس له‌ دکتۆر فیل ده‌کا، که‌چۆن له‌ ڕێگای میدیاوه‌ ده‌توانێ سه‌رکه‌وتوانه‌  باس له‌ ڕۆڵی گه‌نج بکا .له‌ کۆمه‌ڵگاو به‌تایبه‌تی باسی له‌ چه‌مکی ستراتیجی ژیان بکا ، هه روه‌ها جیهان بینینی مرۆڤی شیده‌کردۆته‌وه‌ له‌ڕێگای  به‌رنامه‌ ته‌له‌فیزۆنیه‌کان.

کاتێ گه‌نج بووم له‌ تافی لاوێتیدابووم ، گێڕانه‌وه‌ی ئه‌زموونی گه‌وره‌کانه‌ بۆ گه‌نجان یاخود مناڵه‌کانیان، وه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌زمونی ئیستای مناڵه‌کانیان بۆ ئه‌وان شتێکی وا گرنگ نه‌بێ و گرنگی پێنه‌دانه‌ به‌ ئێستای ئه‌وان…

هه‌روه‌ها گه‌نجانیش ده‌ڵێن چی بکه‌ین گه‌وره‌کان گوێمان لێ ناگرن!!! ئه‌مه‌ش بۆ خۆی گازنده‌ی گه‌نجه‌ له‌ ئێستای گه‌وره‌کانی ده‌کا، بۆ ئه‌مه‌ش   نوسه‌ر باس له‌ ئه‌زموونی خۆی ده‌کا له‌گه‌ڵ کوڕه‌ شازده‌ ساڵه‌که‌ی.

ده‌ڵێ: ئه‌زموونی ئێمه‌ی داک و باب پوخته‌ی ئه‌زمونی ئینسانی خۆمانه،‌ و ده‌بێ بزانین چۆن له‌ڕووی ئینسانیه‌وه‌‌ خزمه‌ت به‌ده‌روونی گه‌نجێ بکه‌ین. هه‌روه‌ها جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کا، که‌ گه‌نجان ئه‌مرۆکه‌ به‌هۆی پێشکه‌وتنتی ته‌کنه‌لۆژیا ،زۆر له‌ئه‌زمونه‌کانی باو باپیرانیان ده‌وڵه‌مه‌نتره‌و ده‌وڵه‌مه‌نتر ده‌بێ..

ئه‌م سه‌رده‌مه‌ به‌ پێجه‌وانه‌وه‌یه گه‌نجه‌کانی ئه‌مڕۆکه‌ ئازادترن وه‌ک ئه‌وانه‌ی پێش خۆیان،  که‌متر وا به‌ستی دایک و باوکیانن .. گۆڕانی ئێستاکه‌ی جیهان و  ته‌کنه‌لۆژیا ،وای کردوه‌ زۆر کات گه‌وره‌کان داوای  یارمه‌تی له‌ گه‌نجان بکه‌ن، نمونه‌ش بۆ ئه‌مه‌ چۆنیه‌تی به‌کار هێنانی کۆمپیوته‌رو مۆبایله.

داهێنان و دیاری چه‌رخی ته‌کنه‌لۆژیا

ئه‌م سه‌رده‌مه پێچه‌وانه‌یه ‌داهێنان و دیاری چه‌رخی ته‌کنه‌لۆژیا، واده‌کات که‌ دایک و باوک ببنه‌شاگردی مناڵه‌کانیان ،به‌هۆی ئه‌و شاره‌زاییه‌ زووه‌ی که‌ گه‌نجان و منالان به‌ده‌ستی ده‌هێنن له‌ به‌کار هێنانی ئامێره‌ ئه‌لکترۆنه‌یه‌کاندا .

نوسه‌ر پێمان ده‌ڵێ :ته‌نها جه‌وهه‌ریک که‌ یارمه‌تی گه‌نج بدات  ،ئه‌وه‌یه‌ چۆن بتوانرێ یارمه‌تی بدرێ ؟و هاریکاری به‌هره‌ خۆڕسکه‌کانی بکرێ؟ تابتوانرێ ناوه‌وه‌ی خۆی به‌هێز بکا،و  به‌بڕوای ته‌واوی  خودی خۆیه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووی ژیان بێته‌وه.‌.‌‌‌‌‌.

پره‌نسیپ وجه‌وهه‌ری ئه‌زموونه‌کانی ته‌مه‌ن

له‌م به‌شه‌دا جاریکی دیکه‌ نوسه‌رباس  له‌ دکتۆر فیل ده‌کا ،که‌چۆن له‌ لێکۆڵینه‌وه‌کانیدا  پرنسیپه‌ ستراتیجیه‌کانی ژیان ،له‌ ده‌خاڵدا چڕ ده‌کاته‌وه که‌شفی حاڵه‌ته ‌بچوکه‌کانی ناو ده‌روونی خۆمان ده‌کا، ولێی ده‌دوێ ڕێنمای ئه‌وه‌مان بۆ ده‌کا چۆن بتوانین له‌و خاڵه‌ سادانه‌ی خۆت ، به‌بێ ئه‌وه‌ی هه‌ستی پێ بکه‌ی کاریگاری هه‌یه‌ له‌ سه‌ر ڕه‌وشتی رۆژانه‌ت. هه‌روه‌ک ده‌ڵێ ،ژیان پرۆژه‌یه‌که‌ خۆت دای ده‌ڕێژیت، گرێی ئه‌داته‌وه‌ به‌هۆشمه‌ندی تاکه‌ که‌سی و چۆنیه‌تی په‌یوه‌ندیت به‌ جیهانه‌وه..

به‌رپرسیاریه‌تی به‌رامبه‌ر خودی خۆت ،قه‌بوڵ کردنی ئاکامی کرده‌وه‌کانی خۆت ،ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ی به‌خته‌روه‌ریت .به‌مه‌ش ناوه‌ندی سه‌نته‌ری خۆت ئه‌دۆزیه‌وه‌ و داهێنانی لێ ئه‌که‌ویته‌وه..

له‌و به‌شه‌ی نوسه‌ر که‌باسی پرۆژه‌ی ژیان ده‌کا ده‌ڵێ :مرۆڤ که‌دێته‌ ئه‌م ژیانه‌وه‌ ،هیچ ماهیه‌تێکی نیه‌ ،وه‌ک په‌ره‌یه‌کی سپیه‌ و هیچ پێناسه‌یه‌کی پێ نیه، هه‌ربۆیه‌ش مرۆڤ له‌سه‌ره‌تاوه‌ پێناسه‌ ناکریت ،به‌لام ئه‌و کاته‌ی خۆی ده‌خوڵقێنێ ده‌بێته‌ گه‌وره‌ترین داهێنه‌ری ده‌ستی خۆی . مرۆڤ کۆمه‌ڵێک پرۆژه‌و پلان و کارکردنه‌ بۆ خود و به‌رپرسیاریه‌ت گه‌وره‌ترین جورئه‌ته.

زمانی فه‌لسه‌فه‌ی سه‌رده‌می نوێ

ئه‌گه‌ر له‌ڕوانگه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی نوێوه‌ بڕوانینه‌ بابه‌ته‌کانی فه‌لسه‌فه‌و ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و هه‌موو بواره‌کانی تری زانست وژیان، ده‌بینین باشترین و به‌پیت ترین سه‌رچاوه‌ن بۆ داهێنان ….هه‌ربۆیه‌ نوسه‌ر له‌م به‌شه‌دا باس له‌ فه‌لسه‌فه‌ی نیوئه‌یج ده‌کا ،وباس له‌ تێکۆشینی بینای ئینسانی ده‌کات!!

هه‌روه‌ها بۆ زیاتر تێگه‌یشتن و ئاسان کردنی، نوسه‌ر چه‌ند دیالۆگێک ده‌خوڵقینێ ،که‌ گه‌نجان کاتێ باس له‌ حه‌زو خواست و گله‌یه‌کانیان ده‌که‌ن ، له‌ڕێگای ئه‌م دیالۆگانه‌وه‌ پتر ده‌چینه‌ قوڵایی ناوه‌وه‌ی گه‌نجان، ده‌روونیان په‌ره‌په‌ره‌ هه‌ڵئه‌داته‌وه.‌، با گراوندی دیالۆگه‌کانیش شیده‌کاته‌وه‌ ،‌که‌ له‌ ڕێگایه‌و ه‌ ده‌توانرێ پتر یارمه‌تیان بدرێ . نوسه‌ر ناوی خاوه‌ن دیالۆگه‌کان  ده‌گۆڕێ له‌ ناوی بێگانه‌وه‌ بۆ ناوی خۆماڵی ،، به‌مه‌ش ده‌یه‌وێ بڵێ  ،له‌ جیهاندا خواستی هاوبه‌ش و گله‌یی هاوبه‌ش هه‌یه‌ له‌نێوه‌ندی گه‌نجاندا.   گوزارشت له‌ خودی مرۆڤایه‌تی له‌هه‌موو دونیادا وه‌ک یه‌که.

ده‌بێت خۆت پرۆژه‌ی ژیانی خۆت داڕێژی ، ستراتیژیه‌کانی ژیان ، له‌ خۆ گه‌یشتنه‌

من کێم  ، پرۆژه‌یه‌ک که‌ به‌ره‌نگاری ده‌کرێت .

له‌کۆی ئه‌م به‌شانه‌دا نوسه‌رد ه‌گاته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که‌  مرۆڤ ده‌بێ خۆی له‌ خۆی تێبگات، و ئاشنای تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی خودی خۆی بیت، گه‌روانه‌بێت هه‌موو گه‌ران و سۆراخێکی بێ هوده‌یه. گه‌شتی ژیان بریتیه‌ له‌ سۆراخ و گه‌ڕان و ه‌دوای خوددا…

هه‌روه‌ها ده‌ڵێ ئه‌وه‌ی پێناسه‌ی تۆ ده‌کا، ئه‌و به‌شه‌یه‌ که‌ نابینرێت، ئه‌و به‌ها ئه‌خلاقیه‌ت ،و توانا و شاره‌زایی، و ئاره‌زووه‌ شاراوانه‌ن، که‌ ده‌بێ خۆت بۆ سه‌رچاوه‌کانیان بگه‌رێیت و ئاشنایان بیت …

سه‌رجه‌می ئه‌م ڕه‌هه‌ندانه‌ ده‌تکاته‌ شوناسنامه‌ی تۆ واته‌ بوونت

هه‌موو ئه‌م پێک هاتانه‌  نوسه‌رله‌ چوار ره‌هه‌ندی سه‌ره‌کیدا چڕی ده‌کاته‌وه.‌‌

وه‌ک ڕه‌هه‌ندی ڕۆحی، ڕه‌هه‌ندی زه‌ینی ، ڕه‌هه‌ندی هه‌ست و نه‌ست،

ڕه‌هه‌ندی جه‌سته‌یی….

به‌ووردی باس له‌ هه‌ریه‌کێ له‌م ڕه‌هه‌ندانه‌ ده‌کات، وگرنگی ئه‌م ڕه‌هه‌ندانه‌ له‌چیدایه‌ ؟و کاریگه‌ریه‌کانیان  له‌سه‌ر خود چین وچۆنن؟؟

ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ پێت وایه‌ ڕاسته‌ ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌مڕۆ ده‌گونجێ ، جوانترین ڕسته‌ که‌ خۆی له‌م به‌شه‌دا ده‌بینێته‌وه‌  ئه‌وه‌یه‌ ،که‌ کاتێ دکتۆر فازل جاف ده‌ڵێ :

فه‌لسه‌فه‌و بۆ چونه‌کانمان کارگه‌ریه‌کی گه‌وره‌یان هه‌یه‌ له‌سه‌ر واقیعی شه‌خسیمان ،وژیانمان بۆ به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن ….. تافی لاوێتی قۆناغێکی گه‌لێ گرنگی فیکره‌ .ڕوونی  وشه‌فافیه‌ت هه‌میشه‌  به‌ره‌و پانتاییه‌کانی بیری نوێت ده‌با ،زه‌ینت سه‌رله‌نوێ گه‌نجت ده‌کاته‌وه.

هه‌ڵسه‌نگاندنی ئاستی ڕۆشنبیری خێزانی منداڵه‌ که‌م تواناکان

  توێژینه‌وه‌ی زانستی / به‌شی دووه‌م

ڕاپۆرتی ڕاپرسی / ڕێکخراوی Acorn

ئاماده‌کردنی : ته‌لار که‌مال مه‌دحه‌ت ، بێگه‌رد عوسمان ، سوعاد ئه‌وره‌حمان

•       ئامانجی راپرسییه‌كه‌of the Survey  . aims

•       هه‌نگاوه‌كانی كاركردن (Strateges) & Methology.

•       ئه‌و كۆسپ و ته‌گه‌رانه‌ی له‌كاتی ئه‌نجامدانی ڕاپرسیه‌كه‌دا روویانداوه‌ .

•       لایه‌نی هۆشیاریی ئه‌و داموده‌زگاو رێكخراوه‌ حكومیو ناحكومیانه‌ی كار  بۆ كه‌متوانایان ده‌كه‌ن .

ئامانجه‌كانی راپرسیه‌كه‌ :

1. بۆ هه‌ڵسه‌نگاندن‌و دیاریكردنی ئاستی رۆشنبیری خێزانی منداڵانی كه‌متوانا، به‌تایبه‌تیش به‌رامبه‌ر به‌كه‌متوانایی منداڵه‌كه‌یان.

2. بۆ دۆزینه‌وه‌ی پێداویستی منداڵانی كه‌متوانا له‌لایه‌ن خێزانه‌كانیانه‌وه‌.

3. بۆ دۆزینه‌وه‌ی ئاستی سودمه‌ندێتی خێزانی منداڵانی كه‌متوانا له‌و خزمه‌تگوزارییانه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن ده‌زگا به‌رپرسه‌كانه‌وه‌ بۆیان ده‌كرێت.

4. بۆ داڕشتنه‌وه‌ی سیستمێك كه‌پیاده‌كردنی یارمه‌تیده‌ربێت بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشمه‌ندییو رۆشنبیریی خێزانی منداڵانی كه‌متوانا.

هه‌نگاوه‌كانی كار كردن

 دوای سازدانی چه‌ندین كۆبوونه‌وه‌و گفتوگۆكردن له‌سه‌ر چۆنێتی دانانی پلانی كاركردن‌و، داڕشتنی پرسیاره‌كانی راپرسییه‌كه‌و، دیاریكردنی ژماره‌ی سه‌مپڵه‌كانی راپرسییه‌كه‌. گه‌یشتینه‌ ئه‌م  ده‌ره‌نجامانه‌ی لای خواره‌وه‌:

ژماره‌ی گشتی سه‌مپڵی راپرسییه‌كه‌100خێزانه‌ (50 خێزانی ناوشار + 50 خێزانی ده‌ره‌وه‌ی شار).

ته‌مه‌نی منداڵه‌كان له‌ 5ساڵه‌وه‌ تا 18 ساڵان بوو، چونكه‌ (5 ساڵ) باشترین ته‌مه‌نه‌ كه‌دایك‌و باوك تێیدا بگه‌نه‌ ئه‌و قۆناغه‌ی كه‌زیاتر هه‌ست به‌دواكه‌وتوویی منداڵه‌كه‌یان بكه‌ن‌و، له‌وه‌ تێده‌گه‌ن تاچ ئاستێك منداڵه‌كه‌یان جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ منداڵێكی ئاساییدا، ئینجا زیاتر بیر له‌داهاتوی منداڵه‌كه‌یان ده‌كه‌نه‌وه‌.

شوێن، ته‌نها ناوچه‌كانی ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی شاری سلێمانی‌و كه‌ركوكی گرته‌وه‌.

جۆری كه‌متوانایی منداڵه‌كه‌ مه‌رج بوو دیار بێت‌و چاره‌سه‌ركردنی زۆر ئاسان نه‌بێت، هه‌روه‌ها كاریكردبێته‌ سه‌ر ژیانی رۆژانه‌ی منداڵه‌كه‌.

یاسای هه‌ڵبژاردنی ڕاپرسییه‌كه‌ هه‌ڕه‌مه‌كی بوو.

ماوه‌ی كاركردن له‌سه‌ر چاوپێكه‌وتنی ئه‌و (100) خێزانه‌ بۆ یه‌ك مانگ بوو. له‌2/11/02 ده‌ستمان پێكردو له‌2/12/02 كۆتاییهات.

چۆنێتی دابه‌شكردنی سه‌مپڵه‌كان به‌م شێوه‌ی لای خواره‌وه‌ بوو:.

 سه‌مپڵه‌كانمان به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و داموده‌زگایانه‌دا دابه‌شكرد، كه‌كار بۆ منداڵانی كه‌متوانا ده‌كه‌ن. سه‌ره‌تا له‌و داموده‌زگایانه‌وه‌ ده‌ستمان پێكرد كه‌سه‌ر به‌حكومه‌تی هه‌ریمی كوردستانن، له‌وانه‌ش وه‌ك:

- ئه‌و په‌یمانگه‌و داموده‌زگایانه‌ی سه‌ربه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی و وه‌زاره‌تی كارو كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تین ، كه‌ئه‌وانیش بریتین له‌په‌یمانگاكانی ( هیوا، ئاوات، نابینایان(.

 - رێكخراوه‌ ناوخۆییه‌كانی سه‌ر به‌مه‌كته‌بی رێكخراوه‌ دیموكراتییه‌كان ئه‌وانیش بریتین له‌ : كۆمه‌ڵه‌ی رۆژ، یه‌كێتی كه‌مئه‌ندامان.

 - له‌وه‌زاره‌تی ته‌ندروستیه‌وه‌ (مه‌ڵبه‌ندی راهێنانی منداڵان).

 - رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی وه‌ك (هاندیكاپی جیهانی، نه‌خۆشخانه‌ی ئیمێرجنسی).

 رۆژانه‌ زانیارییه‌كان كۆده‌كرانه‌وه‌و له‌كۆمپیوته‌ردا هه‌ڵده‌گیران. له‌گه‌ڵ تۆمار كردنی كۆسپ‌و ته‌گه‌ره‌كان‌و خاڵه‌ به‌هێزو سه‌رنجڕاكێشه‌كانی چاوپێكه‌وتنه‌كان.

 پاشان بۆ ده‌ستبه‌كاربوون له‌سه‌ر جێبه‌جێكردنی راپرسییه‌كه‌مان پێویستمان به‌كۆمه‌ڵێك سه‌ردان‌و چاوپێكه‌وتن هه‌بوو له‌گه‌ڵ لێپرسراوانی ئه‌و داموده‌زگایانه‌ی كه‌ له‌سه‌ره‌وه‌ ناویانبراوه‌. ئامانجی سه‌ردانه‌كانیشمان له‌سنوری ئه‌م خاڵانه‌ی لای خواره‌وه‌دا بوو.

* بۆ ده‌ستكه‌وتنی هاریكاریو ئاسانكاری ته‌واو له‌كاره‌كانماندا. بۆ نمونه‌ له‌وه‌زاره‌تی كاروكاروباری كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌، دوو توێژه‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیان بۆ ناردین، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و سه‌مپڵانه‌ی كه‌ له‌په‌یمانگه‌و رێكخراوه‌كانیانه‌وه‌ ده‌ستمانكه‌وت.

* بۆ ناساندنی ئامانجی راپرسییه‌كه‌مان‌و راوێژپێكردنیان.

* بۆ مه‌به‌ستی به‌رفراوانكردنی رووبه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی ڕاپرسییه‌كه‌مان له‌ناوچه‌كه‌دا، چ له‌ڕووی چین‌و توێژه‌ جیاوازه‌كانی كۆمه‌ڵه‌وه‌ بێت، یان ناوشار‌و ده‌ره‌وه‌ی شار، یان له‌ڕوی جیاوازی جۆری كه‌متواناییه‌وه‌ بێت.

ئه‌و كۆسپ‌و ته‌گه‌رانه‌ی له‌كاتی ئه‌نجامدانی راپرسییه‌كه‌دا رویانداوه‌.

- قورسیو گرانی دۆزینه‌وه‌ی ناونیشانی هه‌ندێك خێزان.

- مردنی دووان له‌و منداڵانه‌ی كه‌ناویان به‌ر ڕاپرسییه‌كه‌مان كه‌وتبوو.

- نه‌گونجانی یه‌كێك له‌و منداڵانه‌ی كه‌به‌ر راپرسییه‌كه‌مان كه‌وتووه‌، له‌روی جۆری كه‌متواناییه‌كه‌یه‌وه‌، چونكه‌ كه‌متواناییه‌كه‌ی زۆر ساكارو چاره‌سه‌ركراوبوو.

-نه‌بوونی ئامارێكی ته‌واو له‌سه‌ر ژماره‌و جۆرو ناونیشانی ئه‌و منداڵانه‌ی كه‌ كه‌متوانان له‌ هیچ له‌و ده‌زگایانه‌ی كه‌سه‌ردانمان كردوون .

لایه‌نی هۆشیاریی ئه‌و داموده‌زگاو رێكخراوه‌ حكومی و ناحكومیانه‌ی كار  بۆ كه‌متوانایان ده‌كه‌ن به‌مه‌به‌ستی رونكردنه‌وه‌ی چه‌ندێتیو چۆنێتی هه‌موو ئه‌و خزمه‌تگوزارییانه‌ی جێبه‌جێ‌ ده‌كرێن، له‌زۆربه‌ی ئه‌و داموده‌زگایانه‌ی كار بۆ منداڵانی كه‌متوانا ده‌كه‌ن، به‌تایبه‌ت له‌بواری به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشمه‌ندێتی خێزانی كه‌متوانایاندا، وامان به‌چاكزانی له‌نزیكه‌وه‌ چاومان به‌كه‌سی لێپرسراوی ئه‌م بواره‌، له‌هه‌ریه‌ك له‌و ده‌زگایانه‌ بكه‌وێت، كه‌خزمه‌تی كه‌متوانایانی له‌خۆگرتووه‌. ئه‌م زانیاریانه‌شمان زیاتر له‌توێژه‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌وه‌ به‌ئاگاداری به‌ڕێوه‌به‌ری ده‌زگاكه‌ ده‌ستكه‌وتووه‌. چونكه‌ هێنده‌ی ئاگاداربین به‌شی زۆری چالاكییه‌كانی پۆستی توێژه‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی بریتییه‌ له‌پێدانی زانیاری پێویست به‌خێزانی كه‌متوانایان، به‌هاوكاری كارمه‌ندانی تر كه‌به‌پۆستی جۆراوجۆر له‌م ده‌زگایانه‌دا كار ده‌كه‌ن له‌وانه‌ش وه‌ك (مامۆستا، په‌رستیار، راهێنه‌ری سروشتی، پزیشك). بێگومان ئه‌میش زیاتر بۆ به‌هێزكردنی پاڵپشتی ئامانجی راپرسییه‌كه‌مان بوو. دوای ئه‌وه‌ی كه‌زیاتر سه‌رنجمان خسته‌سه‌ر لایه‌نی هۆشمه‌ندێتی خێزانی كه‌متوانایان.

هه‌روه‌ها به‌پێویستی ده‌زانین باس له‌و خاڵه‌ بكه‌ین كه‌ له‌سه‌رجه‌م ئه‌و په‌یمانگه‌و رێكخراوانه‌ی له‌خواره‌وه‌ ناویان هاتووه‌، زیاتر جه‌ختمان كردۆته‌سه‌ر لایه‌نی هۆشمه‌ندیی‌و ئه‌و كارو چالاكییانه‌ی ئه‌م رێكخراوانه‌ له‌م بواره‌دا ئه‌نجامیده‌ده‌ن، له‌كاتێكدا ئه‌م رێكخراوانه‌ جێده‌ستیان له‌و لایه‌نه‌دا دیاره‌ كه‌بۆی دروستبوون.

1- وه‌زاره‌ت‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی كارو كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی بریتین له‌:

- په‌یمانگه‌ی ئاوات.

- په‌یمانگه‌ی رووناكی نابینایان .

- په‌یمانگه‌ی هیوا.

- په‌یمانگه‌ی ڤینسنت.

 2- وه‌زاره‌تی ته‌ندروستیی :

 - مه‌ڵبه‌ندی راهێنانی منداڵان

3- رێكخراوه‌ ناوخۆییه‌كان: 

- یه‌كێتی كه‌مئه‌ندامان

- كۆمه‌ڵه‌ی رۆژ

- یه‌كێتی نابینایان

4- رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان:

- هاندیكه‌پی جیهانی

- نه‌خۆشخانه‌ی ئیمێرجنسی

1.      په‌یمانگه‌ی ئاوات

ئه‌م په‌یمانگایه‌ له‌ساڵی(1984) دامه‌زراوه‌، ئه‌م په‌یمانگه‌یه‌ تایبه‌ته‌ به‌كاری په‌روه‌رده‌و فێركردنی منداڵانی كه‌متوانای ژیری (بیركۆڵ)، مه‌رجه‌ ته‌مه‌نیان له‌6ساڵ كه‌متر نه‌بێت‌و له‌13ساڵیش زیاتر نه‌بێت. هه‌روه‌ها پێویسته‌ بتوانێت خۆشی خزمه‌تی خۆی بكات.

 خزمه‌تگوزارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان :

1. ساڵانه‌ جارێك سه‌ردانی ماڵی هه‌ریه‌ك له‌منداڵه‌كانی په‌یمانگه‌ ده‌كرێت بۆ مه‌به‌ستی ( هه‌ڵسه‌نگاندنی مامه‌ڵه‌ی خێزانه‌كه‌ له‌گه‌ڵیداو، به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌، یان ئه‌گه‌ر منداڵه‌كه‌ گیروگرفتێكی هه‌بوو، له‌گه‌ڵا زانینی لایه‌نی ئابووری خێزانه‌كه‌ی).

.ساڵانه‌ سێ‌جار كۆبونه‌وه‌ به‌دایكان‌و باوكان ده‌كرێت.

 - كۆبونه‌وه‌ی یه‌كه‌م: له‌سه‌ره‌تای ساڵدایه‌‌و، به‌مه‌به‌ستی پێناساندنی هه‌ردوو لایه‌نه‌ به‌یه‌كتری ،واته‌ ناساندنی دایكان‌و باوكانه‌ به‌به‌شی به‌ڕێوه‌بردن‌و مامۆستایان، پاشان كه‌مێك له‌سه‌ر جۆری كه‌متوانایی منداڵه‌كانیان ده‌دوێن‌و بۆیان باسده‌كه‌ن، له‌گه‌ڵ چه‌ند ئامۆژگارییه‌كی په‌روه‌رده‌یی گشتی.

- كۆبونه‌وه‌ی دووهه‌م: له‌ناوه‌ڕاستی ساڵدایه‌ به‌مه‌به‌ستی (رونكردنه‌وه‌ی هه‌ر گرفتێك كه‌دایك‌و باوك له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانیاندا هه‌یانه‌، به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌، بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئاستی گه‌شه‌و پێشكه‌وتنی منداڵه‌كان).

- كۆبونه‌وه‌ی سێهه‌م: ده‌كه‌وێته‌ كۆتایی ساڵه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی ( زانینی ئه‌نجامی كۆتایی منداڵه‌كانه‌، به‌تایبه‌ت بۆ ئه‌و منداڵانه‌ی كه‌ته‌مه‌نیان له‌13ساڵی تێپه‌ڕیوه‌و بۆته‌ 14ساڵ،  پێویسته‌ ئه‌وانه‌  له‌په‌یمانگه‌ ده‌ربچن، چونكه‌ ئه‌مه‌ رۆڵی په‌یمانگه‌كه‌یه‌، هه‌رچه‌نده‌ كه‌گه‌وره‌تر ده‌بن زۆرباشتر ده‌بن).

 ئه‌نجومه‌نی دایكان‌و باوكان:

  بیرۆكه‌ی دروستكردنی (ئه‌نجومه‌نی دایكان‌و باوكان) یه‌كێكه‌ له‌و كارانه‌ی كه‌توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی پێیهه‌ستاوه‌. ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ش زیاتر بۆ مه‌به‌ستی:

  1. چاره‌سه‌ركردنی گیروگرفته‌كانیانه‌ له‌لایه‌ن خودی خێزانه‌كان خۆیانه‌وه‌،ئه‌ویش به‌هاریكاری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی په‌یمانگه‌.

بۆ دانانی پلانی باشتركردنی ژیانی منداڵه‌ كه‌متواناكانیان.

 تێبینی: به‌ڵام ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ به‌هۆی وابه‌سته‌نه‌بونی‌و به‌ره‌سمی نه‌ناساندنی‌و، نه‌بوونی جێگه‌ بۆ كۆبوونه‌وه‌یان‌و جێبه‌جێ نه‌بوونی هه‌ر بڕیارێك كه‌ له‌م ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ ده‌ربكرایه‌، كاری پێنه‌كراوه‌.

2- په‌یمانگه‌ی رووناكی نابینایان

  ئه‌م په‌یمانگه‌یه‌ ساڵی 1998دامه‌زراوه‌و، ته‌نها منداڵانی نابینا وه‌رده‌گرێت ( ئه‌وانه‌ش وه‌رده‌گرن كه‌به‌هۆی كاره‌ساته‌وه‌ یان نه‌خۆشیه‌كه‌وه‌ نابینابوون)، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی ده‌بێت توانای ژیریی ئاسایی بێت، واته‌ دواكه‌وتوو نه‌بێت، مه‌رجه‌ زۆر كه‌متوانایی جه‌سته‌یی نه‌بێت كه‌نه‌توانێت خۆی خزمه‌تی خۆی بكات یان بنوسێت..ئه‌ركی سه‌ره‌كی ئه‌م په‌یمانگایه‌ تایبه‌ته‌ به‌ كاری په‌روه‌رده‌و فێركردنی منداڵانی نابینا (خولی فێركردنی مۆسیقایان هه‌یه‌ جگه‌ له‌وانه‌ی ئیشی ده‌ست ) .

خزمه‌تگوزارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان :

1. به‌پێی پێویست سه‌ردانی خێزانه‌كان ده‌كرێت به‌مه‌به‌ستی (هه‌ڵسه‌نگاندنی باری ئابوری خێزانه‌كه‌، هه‌ڵسه‌نگاندنی مامه‌ڵه‌ی خێزانه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ منداڵه‌كه‌دا هه‌روه‌ها چاره‌سه‌ر كردنی گرفتێك به‌پێی توانا).

2.ساڵانه‌ دووجار كۆبونه‌وه‌ی دایكان‌و باوكان بۆ هه‌مان ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ ده‌كرێت، كه‌ له‌خاڵه‌كه‌ی سه‌ره‌وه‌دا باسمانكردوون.

3- په‌یمانگای هیوا

په‌یمانگه‌ی هیوا ساڵی (1982-1983) دامه‌زراوه‌و، تایبه‌ته‌ به‌و منداڵانه‌ی كه‌توانای بیستن‌و قسه‌كردنیان له‌ده‌ستداوه‌، یان هه‌ر له‌زگماكییه‌وه‌ نه‌یانبووه‌. مه‌رجه‌كانی وه‌رگرتن له‌م په‌یمانگه‌یه‌دا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ده‌بێت منداڵه‌كه‌ توانای بیستن‌و قسه‌كردنی نه‌بێت، یان لاوازبێت، ته‌مه‌نی له‌6 ساڵ كه‌متر نه‌بێ‌و له‌9ساڵیش زیاتر نه‌بێت. هه‌روه‌ها پێویسته‌ له‌روی ژیرییه‌وه‌ دواكه‌وتو نه‌بێت‌و له‌روی جه‌سته‌یشه‌وه‌ زۆر كه‌متوانا نه‌بێت و بتوانێت بنوسێت‌و خۆشی خزمه‌تی خۆی بكات.

 خزمه‌تگوزارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌نییه‌كان :

- به‌پێی پێویست سه‌ردانی خێزانه‌كانیان ده‌كرێت به‌مه‌به‌ستی(چاره‌سه‌ركردنی گرفتێك، یان زانینی تێڕوانین له‌لایه‌نی ئابوری خێزانه‌كه‌، هه‌ڵسه‌نگاندنی مامه‌ڵه‌ی خێزانه‌كه‌ له‌گه‌ڵ منداڵه‌كه‌ و  به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌).

- ساڵانه‌ دووجار كۆبونه‌وه‌ی دایكان‌و باوكان ده‌كرێت:

 كۆبونه‌وه‌ی یه‌كه‌م: له‌سه‌ره‌تای ساڵدایه‌ به‌مه‌به‌ستی لێدوان له‌سه‌ر هاتوچۆكردنی منداڵه‌كان، كاتی مۆڵه‌ت وه‌رگرتن، وانه‌كان‌و پاكوخاوێنییان.

 كۆبونه‌وه‌ی دووهه‌م:ئه‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌ ده‌كه‌وێته‌ كۆتایی ساڵ، لێره‌دا زیاتر باس له‌ئاماده‌بونیان ده‌كرێت بۆ تاقیكردنه‌وه‌كانیان،یاخود دوانه‌كه‌وتنیان له‌په‌یمانگه‌‌و هه‌ر گیروگرفتێكی گشتی تری له‌مجۆره‌ .

 تێبینی: پێشتر ئه‌نجومه‌نی دایكان‌و باوكان هه‌بووه‌، به‌ڵام له‌به‌ر ناچالاكییان پوكاوه‌ته‌وه‌و نه‌ماوه‌.

4- په‌یمانگای ڤنسنت

    ئه‌م په‌یمانگایه‌ له‌ساڵی(1987) به‌ناوی په‌یمانگای (ئاماده‌كردن‌و راهێنانه‌وه‌ی پیشه‌یی كه‌مئه‌ندام) دامه‌زراوه‌، به‌ڵام له‌ساڵی (1993) ناوه‌كه‌ی گۆڕدراوه‌ بۆ(ڤینسنت)ئه‌ویش به‌ناوی خێرخوازێكی بیانییه‌وه‌، چونكه‌ زۆر یارمه‌تی كه‌متوانایانی داوه‌. ئه‌م په‌یمانگایه‌ش تایبه‌ته‌ به‌ڕاهێنانی منداڵانی كه‌متوانا له‌سه‌ر فێربوونی ئیشیده‌ست، هه‌روه‌ها له‌پاڵ ئه‌مه‌شدا وه‌ك پرۆژه‌یه‌كی نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واری كارده‌كات، واته‌ هه‌وڵده‌درێت ئه‌و منداڵانه‌ی  له‌م په‌یمانگایه‌دا وه‌رده‌گیرێن، فێری خوێنده‌واریش بكرێن. جۆری كاره‌ پیشه‌ییه‌كانیش بریتین له‌ (درومان، دارتاشی، گوڵ دروستكردن، سیرامیكی سارد، سیرامیكی گه‌رم، به‌شی دروستكردنی یاری منداڵان و بوكه‌شوشه‌).

خزمه‌تگوزارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان:

- گرنگیدان به‌باری ده‌رونی كه‌متوانایان‌و رێنماییكردنیان له‌ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ته‌ندروستی‌و ته‌نانه‌ت ئابوریشه‌وه‌.

-  هه‌وڵدان بۆ دۆزینه‌وه‌ی كارو پیشه‌ بۆ هه‌ندێك له‌وانه‌ی كه‌ ئاره‌زوی كاركردنیان هه‌یه‌.

- ئاماده‌كردنی پێشانگه‌ی ساڵانه‌ی تایبه‌ت به‌و كارانه‌ی كه‌ كه‌متوانایانی په‌یمانگاكه‌ ئاماده‌یان كردوون.

- سه‌ردانكردنی خێزانی منداڵه‌كان به‌پێی پێویست و بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و كێشانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌منداڵه‌كه‌یانه‌وه‌ هه‌بێت یان بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی لایه‌نی ئابوری خێزانه‌كه‌ یاخود بۆ زانیینی شێوه‌ی مامه‌ڵه‌كردنی  خێزانه‌كه‌ له‌گه‌ڵ منداڵه‌كه‌یاندا یان به‌پێچه‌وانه‌وه‌.

- پێدانی چه‌ند ئامۆژگارییه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ خێزانه‌كه‌ له‌كاتی پێویستیدا.

5- هاندیكاپی جیهانی

ئه‌م رێكخراوه‌ جیهانییه‌ له‌ساڵی (1992) هاتۆته‌ كوردستانه‌وه‌و، توانیویه‌تی تاراده‌یه‌كی باش خزمه‌ت بكات له‌ناو شاری سلێمانیدا، ئه‌ویش له‌ڕێگه‌ی (وه‌رشه‌ی ڤینست)ه‌وه‌ یاخود له‌ده‌ره‌وه‌ی شار به‌تایبه‌ت له‌ڕێگای ئه‌و بنكانه‌ی له‌(هه‌ڵه‌بجه‌، پینجوێن،  كه‌لار ) هه‌یه‌تی خزمه‌تی كه‌متوانایان بكات خزمه‌ته‌كانیشی زیاتر بۆئه‌و كه‌متوانایانه‌یه‌ كه‌یه‌كێك له‌په‌له‌كانی خواره‌وه‌ی له‌ده‌ستداوه‌، هه‌روه‌ها هاندیكاپ توانیویه‌تی كاری پێویستیش بۆ ئه‌وانه‌ به‌ئه‌نجام بگه‌یه‌نێت كه‌په‌له‌كانی سه‌ره‌وه‌یان توشی ئیفلیجی هاتووه‌. هه‌ربۆیه‌ به‌پێویستمان زانی كه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كانیان بكه‌ین به‌ دووبه‌شی سه‌ره‌كییه‌وه‌و، به‌كورتی بیانخه‌ینه‌ دوتوێی باسه‌كه‌مانه‌وه‌ ، كه‌ ئه‌وانیش بریتین له‌ :

-بواری  فیزیكی و جه‌سته‌یی.

 رێكخراوی هاندیكاپی جیهانی له‌بواری فیزیكدا زیاتر ئیش بۆ په‌له‌كانی خواره‌وه‌(قاچ) ده‌كه‌ن، ئه‌ویش به‌دروستكردنی (په‌لی ده‌ستكرد، پاڵپشت قاڵب، پێدانی پێڵاوی تایبه‌ت، دارشه‌ق) هه‌روه‌ها راهێنانه‌وه‌ به‌كه‌متواناكه‌ ده‌كرێت له‌سه‌ر به‌كارهێنانی ئه‌و كه‌ره‌سته‌یه‌ی كه‌وه‌ریگرتووه‌. هه‌ندێكجاریش پاڵپشت بۆ په‌له‌كانی سه‌ره‌وه‌ دروست ده‌كه‌ن.

-  بواری كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوریی.

ئه‌مه‌ ئه‌و خاڵه‌ گرنگه‌یه‌ كه‌ئێمه‌ مه‌به‌ستمانه‌و، ئه‌م لایه‌نه‌ش زیاتر له‌چه‌ند خزمه‌تێكدا خۆی ده‌بینێته‌وه‌، له‌وانه‌ش وه‌ك :

أ. له‌ڕووی درونی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی و له‌كاتی چاره‌سه‌ر كردنی لایه‌نی فیزیكیدا یارمه‌تی نه‌خۆش ده‌درێت، بۆ ئه‌وه‌ی نه‌خۆشه‌كه‌ بڕوا به‌خۆی په‌یدا بكاته‌وه‌‌و بتوانێت جارێكی تر بگه‌ڕێته‌وه‌  نێو كۆمه‌ڵا.

ب. ئاماده‌كردنی چه‌ند په‌ڕتوك‌و نامیلكه‌یه‌ك له‌پێناو به‌هێزكردنی لایه‌نی هۆشمه‌ندێتی له‌مه‌ڕ كه‌متوانایان، له‌وانه‌ش وه‌ك نامیلكه‌ی (چه‌ند ڕێنماییه‌ك بۆ قاچ بڕاوان)، له‌گه‌ڵا دوو په‌ڕتوكی تر له‌ژێر ناوی ( رێسا بنچینه‌ییه‌كانی هه‌لڕه‌خسانی یه‌كسانی كه‌مئه‌ندام)‌و (كه‌مئه‌ندامان).

ج. به‌مه‌به‌ستی هۆشیاركردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر به‌توێژی كه‌متوانایان‌و به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵا فیدراسیۆنی كه‌مئه‌نداماندا، به‌رنامه‌یه‌كی مانگانه‌ی 15 خوله‌كی له‌ژێر ناوی (دوركه‌وتنه‌وه‌ له‌كه‌نار) له‌ته‌له‌فزیۆنی گه‌لی كوردستانه‌وه‌ پێشكه‌شده‌كات.. پێویسته‌ بگوترێت زۆربه‌ی ئاماده‌كاری به‌رنامه‌كه‌ش كه‌متوانان.

د. به‌پێی پێویست سه‌ردانی ماڵی نه‌خۆشه‌كان ده‌كرێت، ئه‌ویش بۆ چه‌ند مه‌به‌ستێكی دیاریكراوی وه‌ك ( پاڵپشتكردنی لایه‌نی ده‌رونی نه‌خۆش، پڕكردنه‌وه‌ی پێداویستی فیزیكی له‌ناو ماڵداو  گونجانی له‌گه‌ڵا كه‌متواناییه‌كه‌یداَ، پێدانی ئامۆژگاری به‌خێزانی كه‌متواناكه‌ له‌ڕوی مامه‌ڵه‌كردن و هه‌ڵسوكه‌وتی رۆژانه‌وه‌).

تێبینی: له‌ساڵی 2000دا‌و له‌ناو قوتابخانه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ناوچه‌ی سلێمانی، چه‌ند كۆبونه‌وه‌یه‌ك به‌دایكان‌و باوكان كراوه‌ به‌مه‌به‌ستی رونكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر كه‌متوانایی‌و چۆنێتی مامه‌ڵه‌كردنیان له‌ناو خێزان‌و كۆمه‌ڵدا.

6- رێكخراوی  ئیمێرجنسی

ئه‌م ر ێكخراوه‌  له‌ساڵی (1995) هاتۆته‌ كوردستانه‌وه‌. له‌وكاته‌وه‌ تاكو ئێستا توانیویه‌تی خزمه‌تێكی  زۆری بێ‌ به‌رامبه‌ری خه‌ڵكی كوردستان بكات. جۆری خزمه‌تگوزاریه‌كانی بریتیبوون له‌فریاكه‌وتنی كتوپڕی ئه‌و كاره‌ساتانه‌ی له‌ناوچه‌كه‌ماندا رویانداوه‌. ئه‌ویش به‌پاراستنی ژیانی توشبووان له‌مه‌ترسی زۆر گه‌وره‌، هه‌روه‌ها یارمه‌تیدانیان له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یاندا بۆ ژیانی ئاسایی خۆیان،  ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ی كه‌زیاتر له‌م نه‌خۆشخانه‌یه‌دا چاره‌سه‌ریان بۆده‌كریت، ئه‌وانه‌ن كه‌به‌هۆی ته‌قه‌مه‌نی وه‌ك ( فیشه‌ك، مین، TNT، یان هه‌ر ته‌قه‌مه‌نییه‌كی تره‌وه‌ بێت) برینداربوون، سوتاویی، ئه‌وانه‌ی كه‌توشی شه‌له‌ل بوون ( واته‌ ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ی كه‌بڕبڕه‌ی پشتیان برینداربووه‌، یان نه‌خۆشی زگماكییه‌)…هتد. هه‌روه‌ها چه‌ندین بنكه‌ی تریشیان له‌هه‌ریه‌ك له‌ ناوچه‌كانی (پێنجوێن، خورماڵ، هه‌ڵه‌بجه‌، دوكان، قه‌ڵادزیه‌، قه‌ڵاچوالان، ماوه‌ت، كه‌لار، كفری، ده‌ربه‌ندیخان، كۆیه‌، رانییه‌ و چه‌مچه‌ماڵ)دا هه‌یه‌.      ئه‌وه‌ی كه‌زیاتر ئێمه‌ مه‌به‌ستمانه‌ لایه‌نی هۆشمه‌ندێتییه‌، له‌م بواره‌دا كه‌م تازۆر هه‌ریه‌ك له‌و كارمه‌ندانه‌ی له‌وێدا كار ده‌كه‌ن (پزیشك، په‌رستیار، ڕاهێنه‌ری سروشتی، مامۆستا) ئیشیان له‌سه‌ر ئه‌م خاڵه‌ كردووه‌، بێ‌ ئه‌وه‌ی به‌رنامه‌یه‌كی تایبه‌تیان بۆ په‌یڕه‌وكردنی هه‌بووبێت. به‌ڵام بۆ خێزانی كه‌متوانایان هیچ جۆره‌ به‌رنامه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌زیادكردنی هۆشمه‌ندێتی نه‌كراوه‌.

خزمه‌تگوزارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان :  1. فێركردنی خوێنده‌واریی بۆ هه‌ندێك له‌و كه‌متوانایانه‌ی ئاره‌زووی فێربوونیان هه‌یه‌.

2. ئاماده‌كردنی خولی پیشه‌یی تایبه‌ت بۆ راهێنانی به‌شێك له‌كه‌متوانایان له‌سه‌ر فێربوونی پیشه‌یه‌كی ده‌ستی، هه‌روه‌ها یارمه‌تیدانیان له‌ڕوی مادییه‌وه‌ بۆ خستنه‌سه‌ر ئیشی كاره‌كه‌یو به‌ده‌ستهێنانی ژیانی خۆی. ئه‌مه‌ش له‌لایه‌ن به‌شی كارخانه‌وه‌ جێبه‌جێ‌ ده‌كرێت.

3. سه‌ردانی ماڵه‌وه‌ی نه‌خۆشه‌كان ده‌كرێت بۆ مه‌به‌ستی ئاماده‌كرنی هه‌موو جۆره‌ پێداویستییه‌ك، كه‌ئه‌و كه‌متوانایه‌ له‌ڕوی فیزیكییه‌وه‌ پێویستی پێیه‌تی. هه‌روه‌ها پێدانی زانیاری بۆ خێزانه‌كه‌ به‌پێی پێویستی نه‌خۆشه‌كه‌.

4. له‌ڕێگه‌ی ئه‌و ئاسانكارییانه‌ی كه‌بۆ ژیانی ده‌كرێت پشتگیریی ده‌رونی لێده‌كرێت جا له‌ناو ماڵه‌كه‌یدا بێت یان بۆ شوێنی ئیشه‌كه‌ی.

7- مه‌ڵبه‌ندی راهێنانی منداڵان

 ئه‌م مه‌ڵبه‌نده‌ ساڵی (1993) له‌كوردستاندا‌و له‌لایه‌ن رێكخراوی (ACORN)ـه‌وه‌ دامه‌زراوه‌، یه‌كێكه‌ له‌و مه‌ڵبه‌نده‌ زۆر چالاكانه‌ی كه‌ به‌به‌رده‌وامی كاری بۆ منداڵانی كه‌متوانا كردووه‌. خزمه‌تگوزارییه‌كانیشی به‌شێوه‌یه‌كی چڕوپر له‌دوو بواری لێكدانه‌پچڕاودا كۆده‌بنه‌وه‌، كه‌ئه‌وانیش بریتین له‌:

1- بواری چاره‌سه‌ركردن ( راهێنانی سروشتی، ته‌ندروستی، پزیشكی )

ئه‌و به‌رنامانه‌ی كه‌په‌یوه‌ندییان به‌م لایه‌نه‌وه‌ هه‌یه‌ زۆرن‌و، به‌شێوه‌یه‌كی گشتی له‌پێناوی چاره‌سه‌ركردنی  منداڵانی كه‌متوانادایه‌، جا له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ئێمه‌ مه‌به‌ستمان نیه‌ له‌راپرسییه‌كه‌ماندا بچینه‌ ناو ئه‌م بواره‌وه‌،هه‌ربۆیه‌ باسیشیان ناكه‌ین چونكه‌ زۆری ده‌وێت و چڕوپڕه‌.به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌شایانی گوتنه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م لایه‌نه‌ زۆربه‌ی باره‌كانی ژیان‌و گوزه‌رانی منداڵه‌كه‌ ده‌گرێته‌وه‌. به‌شێوه‌یه‌كه‌ هه‌رچی پێداویستی ئه‌و منداڵه‌یه‌  بۆی ئاسان ده‌كرێت، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و هه‌موو راهێنانه‌ سروشتییه‌ی كه‌بۆ منداڵه‌كه‌ ده‌كریت به‌پێی ئه‌و به‌رنامه‌ زانستیانه‌ی كه‌زۆر جیاوازیان نییه‌ له‌رووی ته‌كنیك‌و كادره‌وه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وه‌ی ناوچه‌كه‌ماندا. هه‌روه‌ها چاره‌سه‌ریش ته‌نها ته‌كنیك نییه‌ بگره‌ رۆژانه‌ به‌ده‌یان كه‌ره‌سته‌ له‌م سه‌نته‌ره‌وه‌ ده‌درێته‌ نه‌خۆشه‌كانی به‌بێ‌ به‌رامبه‌ر.

2. بواری كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ده‌روونی          له‌م بواره‌دا ئه‌م خزمه‌تگوزارییانه‌ پێشكه‌ش به‌منداڵانی كه‌متوانا ده‌كرێت:

- كاركردن له‌گه‌ڵا خێزانه‌كاندا ، له‌پێناوی هه‌ڵڕه‌خساندن بۆ منداڵه‌كه‌ تاببێته‌ كه‌سایه‌تیه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ته‌ندروست، ئه‌مه‌ش یارمه‌تی خێزانه‌كه‌ بۆزانینی پێداویستییه‌كان‌و ئاره‌زووه‌كانی منداڵه‌كه‌یان، كه‌ له‌گه‌ڵا ته‌مه‌ن‌و تواناكانیدا بگونجێت.

- ڕاوێژكردن ورێنمایكردنی دایك و باوكی خاوه‌ن مندالی كه‌متوانا له‌سه‌ر  چۆنێتی ره‌فتاركردن‌و مامه‌ڵه‌كردنی  منداڵه‌ كه‌متواناكه‌یان ، هه‌روه‌ها به‌مه‌به‌ستی ئارامگیریی‌و قایلبوون به‌منداڵه‌كه‌یان.   

- هه‌ڵسه‌نگاندنی منداڵه‌ كه‌متواناكه‌ له‌ڕووی ژیریی‌و كه‌سێتی‌و هه‌ڵسوكه‌وت‌و… ئاماده‌كردنی بۆ چونه‌ قوتابخانه‌.

- كاركردن له‌گه‌ڵا خێزانه‌كاندا.

هاوشێوه‌ییه‌ك هه‌یه‌ له‌نێوان زۆربه‌ی ئه‌و رۆڵ‌و  كارانه‌ی كه‌ توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ده‌رونناس له‌و مه‌ڵبه‌نده‌دا پیاده‌ی ده‌كه‌ن، نمونه‌ی ئه‌و رۆڵانه‌ش وه‌ك چاره‌سه‌ركردن ‌و راوێژكردنی منداڵه‌ كه‌متواناكه‌و خێزانه‌كه‌یه‌تی.   به‌رنامه‌ی به‌شی چاودێری دایك و منداڵ: هه‌فتانه‌ له‌م به‌شه‌دا منداڵه‌كه‌ له‌گه‌ڵ دایكیدابێت یان به‌خێوكه‌ره‌كه‌یدا ده‌مێنێته‌وه‌. له‌وماوه‌یه‌دا جگه‌ له‌چاره‌سه‌ری سروشتی و ته‌ندروستی كه‌بۆی جێبه‌جێ‌ ده‌كرێت زۆرله‌خۆبوردوانه‌ رۆژانه‌ش وانه‌ی تایبه‌ت سه‌باره‌ت به‌ لایه‌نی هۆشمه‌ندێتی ته‌ندروستی منداڵه‌كانیان رێنمایی ده‌كرێن وزانیاری پێویستیان پێده‌درێت . * به‌شی راهێنه‌ری سروشتی: به‌شێك له‌ئه‌ركی سه‌رشانی هه‌ریه‌ك له‌ راهێنه‌رانی سروشتی بریتییه‌ له‌ پێدانی زانیاری پێویست به‌ خێزانی نه‌خۆشه‌كه‌.ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و هه‌موو نامیلكه‌ كورتكراوانه‌ی كه‌ به‌تایبه‌تی له‌ سه‌ر هه‌ریه‌ك له‌جۆری نه‌خۆشییه‌كان نوسراون و ده‌درێته‌ خێزانی نه‌خۆش بۆ زیاتر رونكردنه‌وه‌ی باری كه‌متوانایی منداڵه‌كه‌یان. تێبینی : هه‌رنه‌خۆشێك كه‌ بۆیه‌كه‌مجار دێته‌ ناو مه‌ڵبه‌نده‌كه‌وه‌، دوای تۆماركردنیو بینینی له‌لایه‌ن پزیشكه‌وه‌ ده‌بێت نامیلكه‌یه‌كی له‌سه‌ر جۆری نه‌خۆشی منداڵه‌كه‌ی پێبدرێت.

- به‌رنامه‌ی سیمینار بۆ خیزانی منداڵانی كه‌متوانا :

ئه‌مه‌ به‌رنامه‌یه‌كی تایبه‌ت بوو ته‌نها بۆ ماوه‌یه‌ك كاری پێكرا. مانگی یه‌كجار كۆبونه‌وه‌ له‌ناو مه‌ڵبه‌ندی راهێناندا بۆ ئه‌و دایكان‌و باوكانه‌ رێكده‌خرا، كه‌بۆ یه‌كه‌مجار منداڵه‌كه‌یان ده‌هێنایه‌ ناو مه‌ڵبه‌نده‌كه‌وه‌. ته‌نانه‌ت هه‌ندێك جار رێگه‌ به‌خزمو كه‌سوكاری منداڵه‌كه‌ش ده‌درا به‌شداری له‌م سیمینارانه‌دا بكه‌ن. سیمیناره‌كه‌ له‌لایه‌ن راهێنه‌ریكی سروشتی‌و پزیشكێكی منداڵانه‌وه‌ به‌رێوه‌ده‌برا‌و، ته‌نانه‌ت هه‌ندێكجاریش توێژه‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیش به‌شداری تێدا ده‌كرد. باسه‌كانیش زیاتر له‌سه‌ر نه‌خۆشی منداڵه‌كان‌و هۆكاری دروستبونی نه‌خۆشییه‌كانیان بوو. شایانی باسه‌ ئێستا كار به‌م به‌رنامه‌یه‌ ناكرێت‌و راوه‌ستاوه‌.

- به‌رنامه‌ی منداڵ بۆ منداڵ :

ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ش له‌لایه‌ن منداڵان خۆیان‌و، له‌رێگه‌ی قوتابخانه‌كانه‌وه‌ جێبه‌جێ‌ ده‌كرا. ئامانج له‌م به‌رنامه‌یه‌ بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشمه‌ندێتی كۆمه‌ڵه‌ له‌رێگه‌ی خودی منداڵان خۆیانه‌وه‌؛ واته‌ ئه‌م منداڵانه‌ خۆیان زانیاریان ده‌دایه‌ منداڵانی قوتابخانه‌كان تاوه‌كو ئه‌وانیش له‌لایه‌ن خۆیانه‌وه‌ ئه‌م زانیارییانه‌ بگه‌یه‌ننه‌ منداڵانی ناو ماڵ‌و گه‌ڕه‌ك‌و كۆڵان، ئه‌ویش له‌روانگه‌ی ئه‌وه‌ی كاریگه‌ریی منداڵ بۆ سه‌ر منداڵ، له‌ڕووی گه‌یاندنی زانیارییه‌كانه‌وه‌ ،زیاتره‌ له‌هه‌ر كه‌سێكی تر، چونكه‌ ئه‌وان له‌هه‌ركه‌سێكی تر باشترو چاكتر له‌زمان‌و حه‌زو خولیاكانی یه‌كتری تێده‌گه‌ن.

پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌و خاڵه‌ش بدرێت كه‌ به‌رنامه‌ی ناوبراو له‌گشت قوتابخانه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی ناو شاری سلێمانی پیاده‌كرا‌و، دواتریش ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ نێو ئۆفیسی ACORN ‌و له‌شێوه‌ی به‌رنامه‌یه‌كی هه‌فتانه‌ی ته‌له‌فزیۆنیداو له‌ژێر ناوی به‌رنامه‌ی “سه‌مای منداڵان”دا پێشكه‌شكرا.

8- كۆمه‌ڵه‌ی كه‌مئه‌ندامانی فیدراسیۆن

كۆمه‌ڵه‌ی كه‌مئه‌ندامان، رێكخراویكی ناوخۆییه‌و، به‌ئامانجی داكۆكیكردن له‌مافه‌كانی كه‌مئه‌ندامان ‌و پێشكه‌شكردنی چه‌ند خزمه‌تگوزارییه‌ك به‌منداڵانی كه‌متوانا‌و خێزانه‌كانیان، دامه‌زراوه‌..

 - سه‌باره‌ت به‌كاری هۆشیاریی خێزانی، به‌شی كۆمه‌ڵایه‌تییان به‌م لایه‌نه‌ هه‌ڵده‌ستێت، ئه‌ویش به‌راوێژكردنی خێزانه‌كان‌و به‌تایبه‌تیش دانیشتن له‌گه‌ڵا دایك‌و باوكه‌كاندا بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانیان، هه‌روه‌ها سه‌ردانی ماڵانیان هه‌یه‌ بۆ به‌دواداچونی كێشه‌ی خێزانه‌كان‌و پشتگیریكردنیان.

- هه‌روه‌ها سه‌ردانی ئه‌و منداڵانه‌ش ده‌كه‌ن كه‌كێشه‌ی قوتابخانه‌یان هه‌یه‌،ئه‌ویش به‌ئامانجی چاره‌سه‌ر كردنی كێشه‌كه‌ی، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی  ساڵانه‌ دیاری ده‌به‌خشن به‌و منداڵانه‌ی پله‌یه‌كی زۆر باش وه‌رده‌گرن، كه‌ئه‌مه‌ش ده‌كه‌وێته‌ خانه‌ی هاندانی منداڵه‌كانه‌وه‌.

-  خولی تایبه‌ت به‌ منداڵان‌و كچان‌و ژنان له‌ناو رێكخراوه‌كه‌دا ده‌كاته‌وه‌، له‌وانه‌ش وه‌ك خولی:

وێنه‌كێشان، مۆسیقا، نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واری، كاری ده‌ست‌و ته‌خریم‌و.. له‌به‌ر بچوكی شوێنی كاره‌كانیان ناتوانن زۆر خولی تر بكه‌نه‌وه‌. شایانی باسه‌ كچان‌و ژنان بایه‌خێكی باشیان پێده‌درێت بۆ زیاتر هێنانه‌ ده‌ره‌وه‌یان‌و، زێتر ده‌رخستنی تواناكانیان‌و یارمه‌تیدانیان یۆئه‌وه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی ته‌ندروستیانه‌و بڕوابوون به‌خود بگه‌ڕێنرێنه‌وه‌ نێو كۆمه‌ڵ‌و، پشتگیریكردنیان له‌ڕووی ده‌روونی‌و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌. له‌هه‌مانكاتدا یارمه‌تییان ده‌درێت بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانیان.

سه‌باره‌ت به‌كاروباری راگه‌یاندن:

- به‌رنامه‌یه‌كی رادیۆییان هه‌یه‌ به‌ناوی (0گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ژیان ).

- ناوه‌ندی روناكبیرییان هه‌یه‌ بۆ كۆڕگرتن‌و چیرۆك خوێندنه‌وه‌و شیعرو گفتوگۆكردن له‌سه‌ر لایه‌نه‌ ده‌روونیو كۆمه‌ڵایه‌تی‌و رۆشنبیرییه‌كان.

ئه‌م رێكخراوه‌ توانیویه‌تی تاڕاده‌یه‌ك روانگه‌ی كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر كه‌متوانایان بگۆڕێت‌و تێروانینیان له‌شێوه‌ی رێزگرتندا بێت بۆ كه‌متوانایان .

9- كۆمه‌ڵه‌ی رۆژ

رێكخراوێكی سه‌ربه‌خۆی ناحكومییه‌و، له‌ساڵی 1992دا بۆ خزمه‌تكردنی هاندیكاپی كورد دامه‌زراوه‌. له‌پاڵ ئه‌و خزمه‌تگوزارییانه‌ی له‌ناو شاری سلێمانیدا ئه‌نجامیداون، چه‌ندین خزمه‌تگوزارییان هه‌یه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی شار، وه‌ك ( كۆیه‌، كه‌لار، هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید، چه‌مچه‌ماڵ، پشده‌ر، راپه‌رین‌و نوسینگه‌ی  ته‌ق ته‌ق له‌كۆیه‌).

 خزمه‌تگوزارییه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی رۆژ له‌م به‌شانه‌ی خواره‌وه‌ پێكهاتووه‌:

- به‌شی روناكبیریی، كه‌پێكهاتووه‌ له‌: به‌شی منداڵان، به‌شی كتێبخانه‌، به‌شی رێكخستنی پێناس‌و كاری كۆمه‌ڵایه‌تی ، ئه‌مانه‌ش به‌گشتی هه‌ڵده‌ستن به‌رێكخستنی كارو چالاكیه‌كانی منداڵان.

-خولی مۆسیقا، وێنه‌كێشان، ته‌خریم، كاری ده‌ست.

- وه‌رشه‌ی دارتاشی، كه‌داهاته‌كه‌ی بۆ كۆمه‌ڵه‌كه‌یه‌.

شایانی گوتنه‌ له‌كاتی بوونی كێشه‌دا سه‌ردانی ماڵه‌كان ده‌كه‌ن بۆ یارمه‌تیدانیان له‌چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كاندا، به‌تایبه‌تی سه‌ردانی ئه‌و منداڵانه‌ی دووچاری ئیفلیجی هاتوون‌و ناتوانن بجوڵێن.

10- یه‌كێتی نابینایانی كوردستان

یه‌كێتیه‌كی مرۆیی سه‌ربه‌خۆیه‌، ئامانجی خزمه‌تكردنی نابینایانه‌ له‌بواره‌كانی رۆشنبیرییو ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌ندروستیدا. ئه‌م ربَكخراوه‌ له‌دوای راپه‌رینه‌وه‌ دامه‌زراوه‌و، له‌ساڵی 1994 مۆڵه‌تی كاركردنی حكومه‌تی هه‌رێمی له‌لایه‌ن كوردستانه‌وه‌ پێدراوه‌.

ئه‌م یه‌كێتیه‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌سه‌ردانكردنی ماڵانی ده‌ره‌وه‌ی شار، به‌مه‌به‌ستی هۆشیاركردنه‌وه‌ی خێزانه‌كان‌و هاندانی نابیناكان بۆ خوێندن، ئه‌ویش به‌هێنانیان بۆ ناو یه‌كێتیه‌كه‌، كه‌شه‌وو رۆژ ده‌مێننه‌وه‌ بۆ به‌رده‌وامبون له‌خوێندن‌و فێربوون‌و، له‌رووی ئابورییشه‌وه‌ یارمه‌تی خێزانه‌كانی نابینا ده‌دات، وه‌ك هاریكارییه‌ك بۆ ئه‌و خێزانانه‌ی كه‌كێشه‌ی دارایی و  ته‌ندروستیان هه‌یه‌، شایانی باسه‌ ئه‌م یه‌كێتیه‌ بایه‌خێكی زۆر به‌لایه‌نی خوێندن‌و فێربون‌و كردنه‌وه‌ی خولی تایبه‌ت بۆ نابینایان ده‌دات. ئه‌و نابینایانه‌ی به‌هۆی گه‌وره‌یی ته‌مه‌نیان ناتوانن له‌په‌یمانگه‌كه‌دا بخوێنن له‌یه‌كێتیه‌كه‌دا ده‌خوێنن‌و به‌رده‌وام ده‌بن له‌خوێندن تاده‌چنه‌ قۆناغی ناوه‌ندی، هه‌روه‌ها دوای ته‌واوكردنی ماوه‌ی خوێندنیان  له‌داموده‌زگا حكومیه‌كاندا دایانده‌مه‌زرێنن، وه‌ك له‌وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف، كه‌تائێستا كۆمه‌ڵێك نابینایان له‌هه‌ردوو ره‌گه‌زی نێرو مێ‌ دامه‌زراندووه‌.

له‌راستیدا ئه‌م یه‌كێتییه‌ بایه‌خێكی باش به‌لایه‌نی رۆشنبیریی ‌و خوێندن ‌و فێربوونی نابیناكان ده‌دات، له‌گه‌ڵا هاندانیان بۆ به‌رده‌وامبوون له‌سه‌ر خوێندن. هه‌روه‌ها ئه‌م یه‌كێتییه‌ له‌نێوان ساڵانی (1993-1998)داو له‌بواری ئابوریدا خزمه‌تی باشی ئه‌ندامه‌كانی كردووه‌‌و، چه‌ندینجار خۆراكی له‌رێكخراوه‌ ناوخۆیی‌و بیانییه‌كان وه‌رگرتووه‌و، به‌شێوه‌یه‌كی یه‌كسان به‌سه‌ر سه‌رجه‌می ئه‌ندامه‌كانیدا دابه‌شیكردووه‌.هه‌روه‌ها پێویسته‌ ئه‌وه‌ش بگوترێت كه‌ئه‌م یه‌كێتییه‌ تیپێكیان به‌ناوی “تیپی مۆسیقای نابینا”وه‌ دروستكردووه‌.  

               هه‌ڵسه‌نگاندنی  ئاستی رۆشنبیری خێزانی منداڵه‌ كه‌متواناكان

به‌شی یه‌که‌م

                                     راپۆرتی راپرسی

رێكخراوی ACORN

به‌رنامه‌ی هۆشیاری كه‌متوانایی

2002-2003

ئاماده‌كردنی

ته‌لار كمال مدحت – بێگه‌رد عوسمان- سعاد ئه‌وره‌حمان

هه‌رێمی كوردستانی عێراق

پارێزگای سلێمانی

              مافی له‌ چاپدانی ئه‌م به‌رهه‌مه‌ پارێزراوه‌ بۆ رێكخراوی ACORN

*       ناوی كتێب: هه‌ڵسه‌نگاندنی ئاستی رۆشنبیریی خێزانی منداڵه‌ كه‌متواناكان.

*       ئاماده‌كردنی: ته‌لار كه‌مال مدحت – بێگه‌رد عوسمان – سوعاد ئه‌وره‌حمان.

*       ساڵی چاپكردن: 2006  كوردستان – سلێمانی.

*       تیراژ: 150 دانه‌.

*       چاپخانه‌: تیشك.

*       دیزاین: سامان محه‌مه‌د.

ناوه‌رۆك

به‌شی یه‌كه‌م

1      سوپاس و پێزانین

2      رێسای ژماره‌ ( 1 ) تایبه‌ت به‌هۆشیاری كۆمه‌ڵ به‌رامبه‌ر به‌ كه‌متوانا

2-3    پێشه‌كی.Introduction

4      هۆكاره‌كانی ده‌ستبه‌كاربوونی ئه‌م راپرسییه‌.

5-6    بیرۆكه‌ی سیمیناری گروپی دایكان‌و باوكان.(Pre evaluation)

7      به‌شی دووهه‌م

8-9    ئامانجی راپرسییه‌كه‌ aims

9      هه‌نگاوه‌كانی كاركردن .(Strategies) & Mythology

10-18 لایه‌نی هۆشیاریی ئه‌و داموده‌زگاو رێكخراوه‌ حكومیو ناحكومیانه‌ی كار  بۆ كه‌متوانایان ده‌كه‌ن

19     به‌شی سێهه‌م

20-30 ده‌رئه‌نجامی راپرسییه‌كه‌ Result/ Discussion/Data /.Conclusion

31-38 پێشنیازه‌كان Recommendation

39-40 پوخته‌ی راپرسییه‌كه‌. Summery

41-47 پاشكَوكان Appendix

48     سه‌رچاوه‌كان  References

سوپاس و پێزانیین

سه‌رپه‌رشتیاری به‌رنامه‌ی هۆشیاریی كه‌متوانایی سه‌ر به‌ رێكخراوی ACORN ، به‌پێویستی ده‌زانێت سوپاسی هه‌موو ئه‌و دامو ده‌زگاحكومی و ناحكومی و رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تی و كارمه‌ندانه‌ بكات، كه‌هاوكارییه‌كی باشیان له‌ ئه‌نجامدانی راپرسییه‌كه‌دا هه‌بووه‌:

1-وه‌زاره‌تی كارو كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی و سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌، هاوكاریان كردین به‌دابینكردنی دوو توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ ئه‌نجامدانی راپرسیه‌كه‌.

2-سوپاسی ئه‌م لایه‌نانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌كه‌ین ، هاوكارییان كردین به‌پێدانی زانیاری پێویست سه‌باره‌ت به‌ كارو خزمتگوزاره‌كانیان بۆ كه‌متوانایان :

*   په‌یمانگه‌كانی سه‌ر به‌به‌ڕێوه‌به‌رێتی كاروكاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی په‌یمانگه‌ی (هیوا- ئاوات –  ڤنسنت – رووناكی).

* رێكخراوه‌ جیهانییه‌كانی وه‌ك ( ئێمرجینسی و هاندیكاپ) .

* كۆمه‌ڵه‌و رێكخراوه‌كانی وه‌ك ( یه‌كێتی فیدراسیۆنی كه‌مئه‌ندامان – كۆمه‌ڵه‌ی رۆژ – یه‌كێتی نابینایان).

3-هه‌ردوو توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی، (نیان سوبحی شه‌ریف – كاروان ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د ) كه‌ كاری راپرسیه‌كه‌یان ئه‌نجامدا.

4-(ئارام جمال) بۆپیاچوونه‌وه‌ی زمانه‌وانی راپرسیه‌كه‌و ده‌رئه‌نجامه‌كانی ئه‌نجامدا .

5- بۆ هه‌ردوو مامۆستا( تاریق عه‌بدولهادی –غه‌ریب شریف)، وه‌ڵامه‌كانی راپرسیه‌كه‌و ده‌رئه‌نجامه‌كانیان له‌زمانی كوردییه‌وه‌  بۆ زمانی ئینگلیزی وه‌رگێڕا .

6-زانكۆی سلێمانی/ كۆلیژی پزیشكی به‌شی پزیشكی ته‌ندروستی كۆمه‌ڵ ( د. ژیان) بۆ راوێژپێكردنی له‌باره‌ی چۆنێتی ئه‌نجامدانی ڕاپرسیه‌كه‌وه‌.

7(نیاز فواد) راهێنه‌ری سروشتی، هاوكار بوو له‌چۆنێتی داڕشتنی پرسیاره‌كانی راپرسیه‌كه‌دا .

8 “محمه‌د عوسمان”  كاری كۆمپیوته‌ری راپرسیه‌كه‌ی به‌پێ‌ به‌رنامه‌ی ئیكسل و ده‌رهێنانی ده‌ره‌نجامه‌كان ئه‌نجامدا .

9-سوپاسی هاوكاری هه‌موو خێزانی منداڵانی كه‌متوانا ده‌كه‌ین .

10- مه‌ڵبه‌ندی راهێنانی منداڵانی سلێمانی.

11- توێژه‌ره‌وه‌ی ده‌روونی (نیگار كه‌مال) له‌مه‌ڵبه‌ندی راهێنانی منداڵانی سلێمانی.

12- هیوا ئیسماعیل قه‌ره‌چه‌تانی یاریده‌ده‌ری به‌ڕێوه‌به‌ر له‌ ڕێكخراوی ACORN  بۆ سه‌رپه‌رشتیكردنی دیزاین و چاپكردن.

                                    ته‌لار كمال مدحت

ڕێسای ژماره‌ –1-

به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشیاری

ده‌بێت ده‌وڵه‌تان بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشیاری له‌كۆمه‌ڵدا سه‌باره‌ت به‌ كه‌متوانایان و مافه‌كانیان و پێویستیه‌كانیان و تواناكانیان و هاوبه‌شیكردنیان ده‌ست به‌كاربن.

پێشه‌كی

پێكهاته‌ی وڵاتانی جیهانی سێهه‌م به‌جۆرێك هه‌ڵكه‌وتووه‌، كه‌ده‌وڵه‌ت تیایدا رۆڵی بكه‌ری یه‌كه‌م ده‌گێڕێت‌و زۆربه‌ی‌و بگره‌ هه‌موو كه‌ناڵه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ له‌ژێر چنگی ده‌وڵه‌تدایه‌و، ئه‌و ده‌توانێت به‌پێی فه‌لسه‌فه‌ی خۆی، كۆمه‌ڵگه‌، تاڕاده‌یه‌كی زۆر، به‌و ئاقاره‌دا ببات كه‌خۆی ده‌یخوازێت‌و، یه‌كێكیش له‌و كه‌ناڵه‌ هه‌ره‌ هه‌ستیارو پڕ بایه‌خانه‌ی ده‌توانێت كاریگه‌ریی زۆر له‌سه‌ر بیرو تێڕوانینی سه‌رجه‌م خه‌ڵك دابنێت، بواری په‌روه‌رده‌و فێركردنه‌.

ئێمه‌ كه‌ له‌وڵاتێكی وه‌ك عێراقدا ژیاوین، ناتوانین ئه‌و چه‌ند جه‌نگ‌و گه‌مارۆو ماڵوێرانیانه‌ وه‌ك هۆكارگه‌لێك بۆ به‌رزنه‌بوونه‌وه‌ی ئاستی هۆشیاری دانه‌نێین؟؟، چونكه‌ ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ هه‌میشه‌ له‌ده‌می بواره‌كانی وه‌ك خوێندن‌و په‌روه‌رده‌ی گرتۆته‌وه‌و كردویه‌تی به‌ده‌می كه‌رتی پیشه‌سازی جه‌نگیدا، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و چه‌ندین شوێنه‌واره‌ خراپه‌ی ئه‌م جه‌نگانه‌ به‌شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ له‌سه‌ر باری سایكۆلۆژی‌و كه‌سێتی هه‌ریه‌كێك له‌ئێمه‌ دایناوه‌و ره‌نگدانه‌وه‌ی ناهه‌مواری كردۆته‌ سه‌ر هه‌ڵسوكه‌وت‌و تێڕوانینه‌كانمان‌و، دواجار، هه‌موو سیمایه‌كی مه‌ده‌نی‌و شارستانێتیانه‌ی له‌كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان سه‌ندۆته‌وه‌و، ئاستی هۆشیاری كۆمه‌ڵایه‌تی به‌شێوه‌یه‌كی گشتی هاتۆته‌كزیی‌و، ده‌بێت پێ له‌و راستییه‌ش بنێین كه‌ ئه‌وه‌ی له‌م نێوه‌دا زه‌ره‌رمه‌ندی سه‌ره‌كی بووه‌، به‌هاو مافه‌كانی مرۆڤ بوون..

ئه‌م سه‌ره‌تا كورته‌ له‌پشتی ئه‌و ده‌ره‌نجامانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یانگرتووه‌، كه‌ئێمه‌ له‌میانه‌ی راپرسییه‌كمانه‌وه‌ چنگمان كه‌وتوون ئه‌و راپرسییه‌ی ده‌یویست به‌دوای كه‌شفكردنی ئاستی هۆشیاری ئه‌و خێزانانه‌دا بگه‌ڕێت، كه‌منداڵی كه‌متوانایان له‌نێودا هه‌یه‌، واته‌ كه‌شفكردنی ئاستی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ی له‌نێوان ئه‌ندامانی خێزانێك‌و منداڵه‌ كه‌متواناكه‌دا هه‌یه‌، كه‌ئه‌ویش زاده‌ی دوو سه‌رچاوه‌یه‌: یه‌كێكیان هۆشیاریی گشتی‌و ئاستی شارستانێتی كۆمه‌ڵگه‌كه‌مانه‌و، ئه‌ویتریشیان په‌یوه‌سته‌ به‌ئاستی په‌یوه‌ندیی رۆشنبیرییانه‌ی نێوان رێكخراوه‌كانی تایبه‌ت به‌م بواره‌و خودی مرۆڤی كه‌متوانا‌و خێزانه‌كه‌یه‌تی.. راسته‌ له‌زۆربه‌ی وه‌ڵامه‌كاندا داوای چاككردنی باری دارایی ده‌كرێت، یان بابڵێین جه‌خت له‌سه‌ر لایه‌نی دارایی ده‌كرێته‌وه‌ وه‌ك رێگه‌چاره‌یه‌ك، به‌ڵام نزمی ئاستی هۆشیاریش گرفتێكی گه‌وره‌یه‌ له‌به‌رده‌م چاكتربوونی ئه‌و كه‌متواناییه‌ی دووچاری منداڵه‌كه‌یان هاتووه‌، چونكه‌ مرۆڤ چه‌ندێك پێویستی به‌لایه‌نی ماددی هه‌یه‌ بۆ دابینكردنی پێداویستییه‌كانی مرۆڤێكی كه‌متوانا، به‌هه‌مان ئه‌ندازه‌و بگره‌ زیاتریش پێویستی به‌ئاستێكی به‌رزی هۆشیاری كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ته‌ندروستی هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی منداڵه‌كه‌ بڕوابه‌خۆی په‌یدا بكاته‌وه‌و له‌ڕووی ده‌روونییه‌وه‌ ئاسووده‌ بێت‌و هه‌ندێك باری سه‌رشانی سوكتر بێت..

له‌به‌رئه‌وه‌، كاری هه‌موو لایه‌كمانه‌ بتوانین گرنگی‌و بایه‌خ به‌لایه‌نی هۆشیاری بده‌ین، به‌واتا فراوانه‌كه‌ی، چونكه‌ هۆشیاركردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌یی پرۆسه‌یه‌كی سه‌راپاگیره‌و ته‌نها به‌وه‌نده‌وه‌ ناوه‌ستێت خێزانی منداڵێكی كه‌متوانا هۆشیار بكرێته‌وه‌ له‌وه‌ی چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵا ئه‌و منداڵه‌دا بكرێت، به‌ڵكو ئه‌مه‌ ته‌نها به‌شێكه‌ له‌و پرۆسه‌ گه‌وره‌و هه‌مه‌لایه‌نه‌ شارستانێتییه‌ی پێیده‌گوترێت به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشیاریی؛ چونكه‌ تاكێكی كه‌متوانا له‌گه‌ڵا ئه‌وه‌ی ئه‌ندامێكی خێزانه‌كه‌یه‌تی، هاوكات ئه‌ندامێكی ناو خێزانه‌ گه‌وره‌كه‌شیه‌تی، كه‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌. كه‌واته‌ ئێمه‌ پێویستمان به‌گۆڕینی ته‌نها ئه‌و دیدانه‌ نییه‌ كه‌خزمی پله‌ یه‌كی كه‌سی كه‌متوانان، به‌ڵكو پێویستمان به‌سازدانی ئاڵوگۆڕێكی بنچینه‌ییه‌ له‌دیدی سه‌رجه‌م كۆمه‌ڵگه‌دا به‌رامبه‌ر به‌و تاكه‌ی، كه‌بمانه‌وێت‌و نه‌مانه‌وێت، به‌شێكه‌ له‌ئێمه‌و، شێوه‌ی تێڕوانین‌و مامه‌ڵه‌كردنمان سه‌نگی مه‌حه‌كه‌ به‌وه‌ی كه‌ئێمه‌ چه‌ندێك مرۆڤ‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی ته‌ندروست‌و شارستان‌و هۆشیارین.. 

هۆكاره‌كانی ده‌ستبه‌كاربوونی ئه‌م راپرسییه‌

    له‌راستیدا هه‌ر بیرۆكه‌یه‌ك كه‌دێته‌ ئاراوه‌، پێویسته‌ له‌ئه‌زمونێكه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبێت، جا ئه‌و ئه‌زمونه‌ له‌سه‌ر ئاستی تاكه‌ كه‌سه‌وه‌ بووبێت، یاخود زیاتر له‌دووان‌و سیان‌و…،  تاده‌گاته‌ كۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵكێك.

هه‌موو ئه‌زمونێكیش پێویسته‌ به‌قۆناغی تێورییو پراكتیكدا تێپه‌ڕ بكات، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و بیردۆزه‌ی تێدا له‌دایك بێت په‌یڕوكارانی به‌وردبینییه‌وه‌ شوێنی كه‌وتون. ئه‌مانه‌ رونكردنه‌وه‌یه‌كن له‌سه‌ر به‌ئه‌زمونبوونی بیرۆكه‌ی راپرسییه‌كه‌مان‌و هۆكاری راسته‌قینه‌ی ده‌ستبه‌كاربوونی له‌مه‌یدانی ئیشكردندا.

  هه‌ربۆیه‌ لێره‌دا به‌چاكمانزانی ئه‌و هۆكارانه‌ به‌سه‌ر دوو به‌شدا دابه‌ش بكه‌ین:

* به‌شی یه‌كه‌می هۆكاره‌كان ئه‌مانه‌ن:

1- داڕمانی ئاستی ئابوری كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی به‌شێوه‌یه‌كی گشتیو، به‌تایبه‌تیش له‌دوای راپه‌رینی به‌هاری (1991)ـه‌وه‌. چونكه‌ له‌راستیدا ئه‌و داڕمانه‌ بووه‌ مۆته‌كه‌یه‌كی زۆر ترسناك به‌سه‌ر سه‌ری هه‌موو تاكێكی ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵكه‌وه‌.  ئاشكرایه‌ لایه‌نی ئابوریی، هۆكارێكی سه‌ره‌كیو به‌هێزه‌ بۆ داڕمانی هه‌موو جۆره‌ خزمه‌تگوزارییه‌كی تر،جاچ راسته‌وخۆ بێت یان ناراسته‌وخۆ.

2- نزمبوونه‌وه‌ی ئاستی رۆشنبیریی ته‌ندروستی به‌شێوه‌یه‌كی گشتی، چ له‌ناو شار یان له‌ده‌ره‌وه‌ی شاردا بێت.

3- به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی وازهێنان له‌خوێندن، به‌تایبه‌تیش له‌لایه‌ن كچانه‌وه‌. بێگومان ئه‌مه‌ش راسته‌وخۆ بۆته‌هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی زوو به‌شوودانی كچان له‌ته‌مه‌نێكی منداڵیدا (چونكه‌ ئه‌مه‌ هاوكێشه‌یه‌كی هاوسه‌نگه‌)، تاكو ته‌مه‌نی دایكه‌كه‌ گه‌نج‌و منداڵ بێت، منداڵی كه‌متوانا زیاتر دروست ده‌بێت.

4- به‌رزبونه‌وه‌ی رێژه‌ی منداڵبوون، به‌تایبه‌تیش له‌چینی هه‌ژاراندا. ئه‌ویش به‌هۆی نه‌بوونی رۆشنبیریو به‌گران ده‌سكه‌وتنی هۆكاری رێكخستنی خێزان.

5- به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی نه‌خۆشیه‌كانی وه‌ك كه‌مخۆراكیو درم له‌ناو منداڵان‌و دایكاندا، بێگومان ئه‌مه‌ش بۆته‌هۆی به‌رزبونه‌وه‌ی ژماره‌ی مردن له‌هه‌ریه‌ك له‌(دایك‌و منداڵ)دا.

6- به‌رزبونه‌وه‌ی رێژه‌ی ئه‌و كۆرپه‌لانه‌ی به‌خراپ دێنه‌ ژیانه‌وه‌و له‌بارچوونی كۆرپه‌له‌و، به‌تایبه‌تیش زۆربوونی ژماره‌ی منداڵانی نه‌به‌كام.

* به‌شی دووه‌می هۆكاره‌كانیش بریتیه‌ له‌  به‌رنامه‌ی سیمیناری گروپی دایكان‌و باوكان.

سه‌ره‌تا بیرۆكه‌ی ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ له‌سه‌رچاوه‌ ئه‌وروپییه‌كانه‌وه‌، وه‌ك نمونه‌یه‌ك باسی لێده‌كرا، كه‌ چۆن له‌ كۆمه‌ڵگه‌ پێشكه‌وتووه‌كانی ئه‌مڕۆی جیهاندا به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ركه‌وتوانه‌و وه‌ك پرۆژه‌یه‌كی نوێ‌ كاری له‌سه‌ر ده‌كرێت، هه‌روه‌ها خێزانی منداڵانی كه‌متواناش خۆیان رۆڵی سه‌ره‌كی له‌به‌ڕێوه‌بردن‌و لێپرسراوێتی ته‌واوی پرۆژه‌كه‌دا ده‌بینن.

ئامانجی سه‌ره‌كی  به‌رنامه‌كه‌ بریتیبوو له‌:

1- به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشمه‌ندێتی خێزانی منداڵانی كه‌متوانا .

2-  به‌دیهێنانی مافی ئه‌و منداڵانه‌ی كه‌ته‌نها خێزانه‌كانیان زیاتر لێپرسراون به‌رامبه‌ر دابینكردنی پێویستییه‌كانیان، له‌كاتێكدا بڕی ئه‌م پێداویستیانه‌ (ده‌) ئه‌وه‌نده‌ی پێداویستی منداڵانی ئاساییه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و ئه‌ركه‌ زۆره‌ی به‌سه‌ر خێزانه‌كه‌وه‌ دروستی ده‌كات‌و، به‌هیچ جۆرێك بواری ده‌ربازبوون له‌ده‌ستی نییه‌، چونكه‌ ته‌نها ده‌بێت خێزانه‌كه‌ خۆی ببێته‌ تاكه‌ لانه‌ی دڵسۆزی ئه‌و منداڵه‌ كه‌متوانایه‌.

3- هاوكات ئه‌م پرۆژه‌یه‌ پاڵنه‌رێكی به‌هێزه‌ بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی هۆشمه‌ندێتی كۆمه‌ڵ‌و خێزان، چونكه‌ هه‌تاكو هۆشمه‌ندێتی دایك‌و باوك برزتربێت،  ئه‌گه‌ری دروستبوونی منداڵی كه‌متوانا كه‌مترده‌بێت، خۆ ئه‌گه‌ر دروستیش بوو، ئه‌وا هۆشمه‌ندێتی دایكوباوك كاردانه‌وه‌ی زۆری بۆ سه‌ر باشتركردنی باری گوزه‌رانی منداڵه‌ كه‌متواناكه‌ ده‌بێت.

ئه‌وه‌بوو له‌هاوینی ساڵی (2002)دا، به‌مه‌به‌ستی تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌م پرۆژه‌ كۆمه‌ڵاییه‌تیه‌ پڕ به‌هایه‌، هه‌ستاین به‌هه‌ڵسه‌نگاندنی راده‌ی كارتێكردنی ئه‌م پرۆژه‌یه‌ بۆ سه‌ر خێزانی منداڵانی كه‌متوانا، به‌م شێوه‌یه‌ی لای خواره‌وه‌:

توانیمان له‌ڕێگه‌ی (مه‌ڵبه‌ندی راهێنانی منداڵان)ـه‌وه‌ 14 دایكمان ده‌ستبكه‌وێت‌و، به‌سه‌ر هه‌ردوو گروپی (أ،ب) دا دابه‌شیان بكه‌ین. شایانی باسه‌ له‌م تاقیكردنه‌وه‌یه‌دا ته‌نها دایكانمان هه‌ڵبژارد، چونكه‌ به‌پرسیاركردن له‌ دایكه‌كان خۆیان، بۆمان ده‌ركه‌وت ئاماده‌بوونی باوكه‌كان بۆ كارێكی ئاوا هێنده‌ ئاسان نیه‌.كه‌ دیاره‌ ئه‌مه‌ش  هۆكاری خۆی هه‌یه‌، ئه‌گه‌رچی یه‌ك دوانێك له‌باوكه‌كان ئاماده‌بوون بۆ به‌شداریكردن. به‌ڵام دیسانه‌وه‌ له‌گه‌ڵا ئه‌وه‌شدا لایه‌نی كۆمه‌ڵایه‌تیو دابونه‌ریتی ئێمه‌ هێشتا ماویه‌تی بگاته‌ ئه‌و ئاسته‌ی پیاوێك به‌لایه‌وه‌ ئاسایی بێت وه‌ك خێزانێك به‌شداری دانیشتنێك بكات له‌گه‌ڵ چه‌ند خێزانێكی ترداو بۆ یه‌كه‌مجار یه‌كتر بناسن و باس له‌كه‌متوانایی منداڵه‌كانیان بكه‌ن.

•گروپی (ا) ته‌نها ئه‌و دایكانه‌ بوون كه‌منداڵه‌كانیان ئیفلیجی مێشكیان هه‌بوو. هه‌روه‌ها لایه‌نی ئابوریشیان له‌ژێر مامناوه‌ندیه‌وه‌ بوو. دانیشتنه‌كانیشیان له‌هۆڵی مه‌ڵبه‌ندی راهێنانی منداڵانی چوارباخدا ده‌كرا.

•گروپی (ب) بریتی بوو له‌و دایكانه‌ی كه‌منداڵه‌كانیان كه‌متوانایی جۆراوجۆریان هه‌بوو، له‌پاڵیدا ئاستی ئابوریشیان كه‌مێك له‌سه‌رو  مامناوه‌نده‌وه‌ بوو، دانیشتنه‌كانیشیان له‌سه‌نته‌ری خانزاد ئه‌نجامده‌درا.

هه‌فتانه‌ یه‌كجارو له‌رۆژانی پێنج شه‌ممواندا كۆده‌بووینه‌وه‌، ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر داوای دایكه‌كان خۆیان بوو. كاتی كۆبونه‌وه‌كانیش سه‌رله‌به‌یانی له‌كاژێر (9 بۆ 11) له‌گه‌ڵ گروپی (ا)دا داده‌نیشتین، به‌ڵام بۆ گروپی(ب) له‌(4 بۆ 6 ) ی ئێواره‌ ئه‌نجامده‌درا.

پلانی پرۆگرامی وانه‌كان به‌پێی ویستی دایكه‌كان خۆیان بوو. كۆی ئه‌و وانانه‌ی گوترانه‌وه‌ (15وانه‌) بوو، به‌هه‌ردوو گروپه‌كه‌، واته‌ هه‌ر گروپه‌ی 7 وانه‌ی له‌ماوه‌ی هه‌شت هه‌فته‌كه‌دا، وه‌رگرتووه‌. بابه‌ته‌كانیش بریتیبون له‌(ته‌ندروستی، ده‌رونی، كۆمه‌ڵایه‌تی).

دوای ته‌واوبوونی خوله‌كه‌ هه‌ستاین به‌دروستكردنی فۆرمێك بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئاستی سه‌ركه‌وتوویی خوله‌كه‌، ئه‌وه‌بوو دوای وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیاره‌كان له‌لایه‌ن دایكه‌كانه‌وه‌، گه‌یشتینه‌ ئه‌و ده‌ره‌نجامه‌ی كه‌خوله‌كه‌ كه‌ڵكێكی باشی هه‌بووه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی دایكه‌كان چه‌ندین پێشنیاری باشیان پێشكه‌شكردووه‌، كه‌به‌گشتی خۆی له‌گه‌شه‌پێدان‌و به‌رده‌وامبوونی خوله‌كه‌دا ده‌بینییه‌وه‌، كه‌ئه‌وانه‌ش بریتی بوون له‌:

1. زیادكردنی ژماره‌ی دانیشتنه‌كان (وانه‌كان).

2. زیادكردنی بابه‌تی وانه‌كان، واته‌ بسكردنی بابه‌تی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی تر سه‌باره‌ت به‌خێزان، ئافره‌ت، په‌روه‌رده‌ی منداڵ‌و لایه‌نه‌كانی تری ژیان .

3. هه‌وڵبدرێت بكرێته‌ پرۆگرامێكی ته‌له‌فزیۆنی به‌رده‌وام.

4. ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ چاكتر ده‌بوو ئه‌گه‌ر كۆی ئه‌و كه‌سانه‌ی بگرتایه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌بواری منداڵاندا كارده‌كه‌ن وه‌ك(مامۆستایان، داده‌ی دایه‌نگاكان، په‌رستیاران، ته‌نانه‌ت ئه‌و خێزانانه‌شی كه‌منداڵی كه‌متوانایان نییه‌، یان ئه‌وانه‌ی كه‌تازه‌ ده‌چنه‌ ژیانی خێزانییه‌وه‌).

5. به‌رنامه‌ی ئه‌م پرۆژه‌یه‌ باشتر ده‌بوو ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵكێكی پسپۆرو شاره‌زاتر، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر وه‌ك راوێژكاریش بن، به‌شدارییان تێدا بكردایه‌.

6. بۆ ئه‌و دایكانه‌ی ئاستی خوێنده‌وارییان نزمه‌، باشتره‌ بتوانرێت فلیمیان نیشانبدرێت بۆ زیاتر رونكردنه‌وه‌ی بابه‌ته‌كان.

7. ئه‌م خوله‌ باشترین كه‌ناڵه‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌نه‌خۆشیو ناته‌واوی منداڵه‌كانیان.

8. ئه‌م پرۆژه‌یه‌ بۆته‌ تاكه‌ ئێستگه‌ی پشودانی دایكه‌كان له‌و كۆمه‌ڵه‌ خه‌م‌و خه‌فه‌ته‌ی كه‌ته‌نانه‌ت نه‌یانتوانیوه‌ بۆ نزیكترین كه‌سی خۆیانی باس بكه‌ن، هه‌روه‌ها بتوانن هاوخه‌م‌و ناسۆره‌كانی خۆیان ببیننه‌وه‌و له‌نزیكه‌وه‌ هاوڕێیه‌تی یه‌كتر بكه‌ن به‌بێ‌ هیچ په‌رده‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی كه‌له‌وه‌و پێش رێگربووه‌ له‌به‌رده‌م گوتنی هه‌سته‌ راستگۆو  شاردراوه‌كاندا. ( لێره‌ ئه‌گه‌ر هیچمان بۆ نه‌كرابێت، به‌ڵام توانیویانه‌ گوێمان لێبگرن) ئه‌مه‌ گوته‌ی دایكێك بوو.

 بێگومان هیچ كارێك نییه‌ بتوانرێت ئیشی تێدا بكرێت‌و به‌بێ‌ گیروگرفت بگاته‌ ئه‌نجام. له‌به‌رئه‌وه‌ به‌چاكمانزانی كۆسپه‌كانیش بخه‌ینه‌ڕوو، هه‌روه‌ك چۆن باسی پله‌ی سه‌ركه‌وتنمان بۆ كردن :

1- زۆری ژماره‌ی ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌، ده‌بووه‌هۆی زۆربوونی گیروگرفت بۆ دایكه‌كه‌و پاشان بۆ ئێمه‌ش.

2- ناته‌واویی باری ئابوریو كۆمه‌ڵایه‌تیو ته‌ندروستی خێزانه‌كه‌ به‌گشتی، به‌جۆرێك له‌هیچ لایه‌نێكه‌وه‌ كۆنترۆڵه‌كه‌ی ته‌نها یه‌ك لایه‌نه‌  نه‌بوو ئه‌مه‌ جگ له‌وه‌ی بڕی هاریكاریی ئێمه‌ش سنوورداربوو.

3- دووری شوێنی دانیشتنه‌كانمان له‌ماڵی زۆربه‌ی خێزانه‌كانه‌وه‌.

4- ناته‌واویی په‌یوه‌ندی خێزانی ژن‌و مێرده‌كه‌، ئه‌مه‌ وای له‌دایكه‌كان كردبوو كه‌زۆربه‌ی جار به‌ته‌نها بڕیار بده‌ن. بێگومان ئه‌مه‌ش بۆخۆی گرفتێكی تر بوو.

5-  ته‌نانه‌ت ده‌ستكه‌وتنی شوێنی دانیشتنه‌كانمان هه‌ندێكجار گیروگرفتی تێده‌كه‌وت.

له‌به‌رئه‌وه‌ به‌پێویستمان زانی ئه‌م راپرسییه‌ بكه‌ین بۆ ده‌ستنیشانكردنی ئاستی رۆشنبیریی خێزانی منداڵانی كه‌متوانا  بێگومان ئه‌مه‌یش كۆمه‌ڵێك ئامانجێ نزیك‌و دوورخایه‌نی له‌پشته‌وه‌یه‌، به‌و هیوایه‌ی له‌رێگه‌ی ئه‌م راپرسییه‌وه‌ بتوانین بگه‌ینه‌ ده‌رئه‌نجامێكی به‌رهه‌مهێن.

له‌سێبه‌ری پیاوسالاریدا

توێژه‌نه‌وه‌ی زانستی / به‌شی سێیه‌م و کۆتایی

سۆسیۆسایکۆلۆژ : ئاسۆ بیاره‌یی

سوید

2.3.4 وه‌ڵامی ژنه‌کان و ئه‌ناڵیزه‌کردن

کۆی ئافره‌ته‌کان سێکس وه‌کو ده‌سه‌ڵاتێک ده‌بینن، به‌ تایبه‌تی له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردیدا، به‌وه‌ی ئه‌گه‌ر هاتوو پیاوێک ویستی ئه‌تکی ئافره‌تێک بکات، په‌نا ده‌باته‌ به‌ر سێکس بۆ بریندارکردنی ئه‌و ژنه‌ یان ئه‌و کچه‌، چونکه‌ دڵنیایه‌ که‌ کۆمه‌ڵگه‌ ئه‌وه‌نده‌ سه‌رزه‌نشتی ئافره‌ت ده‌کا، تاوانباری ده‌کات. هی پیاو ناکات. زۆرجار ئافره‌ت تاوانبار ده‌بێت، کاتێک پیاوێک ئه‌تکی ده‌کات. نموونه‌ی کوشتنی ژنان و کچان زیندوترین دۆزه‌، که‌ ئافره‌ت تێایدا بێ ده‌سه‌ڵاته‌. 

“..که‌ گه‌یشتمه‌ه‌ ئه‌وروپا به‌ میرده‌که‌مم ووت نیازم وایه‌ بچمه‌ خوێندگه‌، چونکه‌ ته‌مه‌نم 20 ساڵ بوو،. ووتی: فێربوونی چی و خوێندنی چی، ئه‌وه ده‌یانه‌وێت له ڕێگه‌ی فێکردنه‌وه‌  سوارت بن و فلیمی ڕووتت پێ ده‌رکه‌ن، ئه‌مانه‌ له‌  10 ساڵییه‌وه‌ ده‌یده‌ن بۆ یه‌ حاڵیان جوانه.‌ زۆرم پێ ناخوش بوو و بۆ یه‌که‌م جار کردم به‌شه‌ڕ له گه‌ڵیدا و لێی تۆرام.  ویستی منداله‌کانی بۆ کوردستان به‌ریته‌وه‌، به‌ڵام باشبوو نه‌یتوانی، دوای شه‌ش مانگ به ته‌واوه‌تی له یه‌کتر جیابوینه‌وه و گه‌رایه‌وه بۆ کوردستان و بیستم له‌وێ ژنێکی تر هێناوه، به‌که‌سوکاری ووتووه ئه‌و دوو مناڵه هی پیاوێکی ترن.

کۆنترۆڵکرندی سروشتی ئافره‌تان(ژنان و کچان) له‌ ڕێگه‌ی به‌ کارهێنانی سێکس وه‌کو سیمبۆلێک، له‌ لایه‌ن پیاوه‌وه‌، بووه‌ته‌ هۆی گوشه‌گیرکردنی و په‌راوێزکردنیان له‌ ژیانی ئاسایی و دابرانیان له‌ کۆمه‌ڵگه‌. کاریگه‌ری ئه‌و ده‌سه‌ڵاته ( مه‌به‌ست ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌های پیاوی کورد)‌ و کاڵبوونه‌وه‌ی پێوه‌سته‌ به‌ مانه‌وه‌ی گرنگی  ئه‌و هێما سیمبۆلانه‌ له‌ لای ئافره‌تان(ژنان و کچان) و بۆچۆنیان له‌سه‌ر جووتبوون یان سێکس.  له‌و کۆمه‌ڵگانه‌ی که‌ جوتبوون تێیدا ئازاده و ئافره‌تان و پیاوان تا راده‌یه‌ک یه‌کسانن‌، پێناسه‌یه‌کی دی هه‌یه‌ بۆ ئه‌و هێمایانه‌ و به‌کارهێنانیان وه‌کو سیمبۆلی ده‌سه‌ڵات هیچ واتایه‌ک نابه‌خشێت.

5. تاوتوێکردن

له‌م به‌شه‌دا دێمه‌ سه‌ر وه‌ڵام و تاوتوێکردنی پرسیارگه‌لی ئه‌م باسه‌ که‌ له‌ دوو پرسیاری سه‌ره‌کیدا خۆی دۆزیوه‌ته‌وه‌:

ئه‌ندازه‌ی بڕوابوونی پیاوان به‌ مافی ژنان، به‌تایبه‌تی له‌ باره‌ی جووتبوون(سێکس)وه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ و سنووری ژیانی هاوسه‌ریدا؟ ئایا کاریگه‌ری ژیانی ئه‌وروپا،  بۆچونی پیاوان، ژنان و کچانی کوردی له‌ باره‌ی سێکسه‌وه‌ له‌ ده‌روه‌ و سنووری ژیانی هاوسه‌رگیریدا گۆڕیوه‌؟

وه‌ڵامی نه‌رێنی پیاوه‌کان ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ڕو، که‌ ئه‌وان له‌ڕوی بایۆلۆژی و کلتوریه‌ ئه‌و مافه‌یان به‌ خۆیان داوه‌ که‌ ئافره‌ت(ژنان و کچان ده‌بێت له‌ ژیر کۆنترۆڵی ئه‌وان بن. ئه‌و بۆچونه‌ پیاوسالاریه‌ش خه‌رمانی ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌ پیاوسالاریه‌یه‌ که‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی فۆرمی بۆ تاشیوه‌‌. “Pierre ، (1998. لا. 19 تا69) به‌ ڕونی باسی ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ پیاو ئاماده‌یه‌ به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ک  ئه‌و سیسته‌مه‌ پێوه‌ره‌ی که‌ بۆ پاراستنی ده‌سه‌ڵاتی خۆی دایناوه‌، چه‌ند باره‌ وه‌به‌ری بهێنێته‌وه‌، بۆچی؟ چونکه‌ ئافره‌ت به‌ سامانێکی هێمایی و وه‌کو کاڵایه‌کی خۆی سه‌یرده‌کات. پیاو له‌ ناخیدا ئافره‌تی به‌و سزاداوه‌ که‌ ده‌بێت ژێر ده‌سته‌ی بێت.

به‌هۆی گلوبالیزم و پیشکه‌وتنی ته‌کنه‌لۆژیاوه‌، تا راده‌یه‌ک ژنان و کچان توانیویانه‌ له‌ باری جووتبوونه‌وه‌ هوشیارببنه‌وه‌ و به‌چاوێکی نوێوه‌ ته‌ماشای خێزان بکه‌ن. پساندنی سنووری نه‌ته‌وه‌کانی به‌ هۆی ئه‌و شۆرشه‌وه‌ وای کردووه‌ نه‌ک ته‌نها سنووری نێوان نه‌ته‌وه‌کان، به‌ڵکو سنووری نێوان که‌سه‌کان بپسێنێت و هه‌ر تاکێک کۆمه‌ڵێک پرسیاری لا دروسبێت، که‌ راسته‌وخۆ یان له‌ ڕێگه‌ی دووه‌مه‌وه‌ به‌ شێوین وه‌ڵامه‌کانیاندا بگه‌ڕێت. لێره‌دا ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ ره‌هایه‌ی که‌ پیاو هه‌یه‌تی ده‌که‌وێته‌و هه‌ڵدێر و ئافره‌تان چیتر بێ ده‌نگ نابن یاخود به‌ڵی نه‌که‌ن بۆ هه‌رشتێک که‌ پیاوه‌کانیان داوای بکه‌ن.  تێكه‌ڵ بوونی ئافره‌تانی کورد له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵگه‌ی ‌ئه‌مڕۆی- سوێدی، به‌هۆی ژیانی ئاواره‌ییه‌وه، یه‌کێکه‌ له‌و فاکته‌رانه‌ی که‌ بۆچونی ئه‌و 9 ژنه‌ی که‌ له‌م شیکاریه‌دا به‌شداریان کردووه‌، له‌ باری پێوه‌ندیان به‌ پیاو و جۆری خیزان دروستکردن گۆڕیووه‌. ‌که‌مبوونه‌وه‌ی کاریگه‌ری داب و نه‌ریت و پێوه‌ر پاشکه‌وتووه‌ ئاینیه‌کان، فاکته‌رێکی تره‌، که‌ هزر و ژیانی ئه‌و 9 ژنه‌ی گوڕیوه‌. هه‌مان ژنان ئه‌گه‌ر له‌ کوردستان بوونایه‌، ده‌بوو له‌ کۆتی پیاوه‌کانیان ده‌رنه‌چوونایه‌.

گۆڕانکاری شێوه‌ی ژیانی بیرکردنه‌وه‌ی ئه‌و 9 ژنه‌ یه‌کێکه‌ له‌ هه‌ر ئه‌نجامه ڕوونه‌کانی ئه‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه‌.‌ ئه‌و گۆرانکاریه‌ بنه‌ره‌تییه‌و ته‌نانه‌ت کاری له‌ سه‌ر شێوه‌ی جووتبوون و شیوه‌ی هاوسه‌رگرتنیشی کردووه‌. ته‌نانه‌ت هه‌ندێ له‌و ژنانه‌ بۆ چێژی جووتبوون به ‌دزی شووه‌که‌یانه‌وه‌ دۆستێکیان په‌یدا کردووه‌‌ و له‌ گه‌ڵیدا ده‌خه‌ون. (بڕوانه‌ ژنی ژماره‌ یه‌ک). 

گۆڕانی شێوازی بیرکردنه‌وه‌ی ئه‌و 9 ژنه‌، له‌مه‌ڕ سێکس و پێکه‌وه‌ ژیان، ئه‌نجامێکی ترمان ده‌دات به‌ده‌سته‌وه‌، که‌ ده‌سه‌ڵاتی پیاو له‌ لاوازی و له‌قبووندایا و ئافره‌تان به‌هۆی هوشیاری و سه‌ربه‌خۆیی ئابوریه‌وه‌، چیدی بوار ناده‌ن به‌ پیاوان کۆنترۆلیان بکه‌ن. به‌ ووتیله‌یه‌کی تر، ئافره‌تان(ژنان و کچان) خۆیان به‌ سامانی پیاو نازانن و  جه‌سته‌یان هی خۆیانه‌. 

ئافره‌تان( ژنان و کچان)  ئیدی ئه‌و ڕۆڵه‌ بایلۆژیه‌ په‌سه‌ند ناکه‌ن، که‌ ته‌نها بۆ وه‌به‌رهینانه‌وه‌( منداڵ دروستکردن) و به‌رسه‌رچاوه‌ی چێژی پیاوان سه‌یربکرێن. دکتۆر  Chronholm (2004 لا 71) له‌ تێزی دکتۆراکه‌یدا له‌سه‌ر ئه‌زمونی پیاوان له‌ په‌روه‌رده‌ی منداڵدا، گه‌یشتوه‌ته‌ ئه‌و ڕایه‌ که‌ ژنان ئاستی هوشیاریان به‌هۆی گۆڕانکاریه‌ هه‌مه‌لایه‌ناکان هێنده‌ به‌رزبووه‌ته‌وه‌، که‌ بۆ پیاوان ئاسان نییه‌ بیانخه‌نه‌وه‌ ژێر ڕکێڤی خۆیانه‌وه‌. 

Bengtsson  (2001، لا. 278-283) که‌ مامۆستای  ده‌روونناسیه‌ له‌ زانکۆی شاری لونده‌ له‌ ولاتی سوێد، به‌ ڕاشکاوانه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و هۆکارانه‌‌ی که ‌باسم کردن، فاکته‌ری دی ده‌ستنیشان ده‌کات که‌ ده‌بنه‌ سه‌رچاوه‌ی که‌مبوونه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی پیاو، له‌وانه‌ وه‌ڕه‌س بوونی ژنان  به‌ ده‌سه‌ڵاتی  سه‌رده‌ستانه‌ی درێژخایه‌نی پیاوه‌وه‌، به‌رزبوونه‌وه‌ی داخوازی ژیانی رۆژانه‌ و کارکردنی ئافره‌تان که‌ له‌گه‌ڵ گیانی پاتریارکی (باوکی سالاری کۆن) له‌م سه‌رده‌مه‌ نوێیه‌دا ناگونجێت، بڵاوبوونه‌وه‌ مۆده‌ی نویی پێکه‌وه‌ژیان له‌ده‌روه‌ی ژیانی هاوسه‌رگیریدا و کۆمه‌ڵیک هۆکاری دی له‌وانه‌ سه‌رهه‌ڵدانی سێکس و جووتبوون.  سه‌رهه‌ڵدانی بزوتنه‌وه‌ فه‌مه‌نیسته‌کان لاباڵێکی تری گرنگه‌ که‌ هه‌میشه‌ له‌بره‌ودان بۆ یه‌کسانکردنه‌وه‌ مافی نیوان پیاو و ئافره‌ت، له‌ بواره‌ هه‌مه‌ چه‌شنه‌کانی ژیاندا، (هه‌مان سه‌رچاوه‌).‌ 

ئه‌و پرسیاریه‌ی که‌ له‌ ئه‌نجامی ئه‌م باسه‌ زانستیه‌دا هاتووه‌ته‌ ئاراوه‌ ئه‌وه‌یه‌: ئایا سه‌ره‌تای نه‌مانی ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌های پیاوسالاریه‌، که‌وا شێوه‌ی پێکهێنانی خێزان گۆڕاوه‌، یان سه‌ره‌تای یه‌کسانی مافه‌کانه‌ له‌ نێوان پیاوان و ئافره‌تان؟  بۆ رونکردنه‌وه‌ی وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ هه‌ستیاره‌، Holter & Aareth  (1994) له‌ په‌ڕتووکی دۆخی ژیانی پیاودا Mäns Livs Sammanhang، باسی ئه‌و خیزانانه‌ ده‌کات که‌ منداڵه‌کان به‌ بێ باوک ده‌ژین، ‌ کوڕه‌کان که باوکیان وه‌کو نموونه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات و شانازی ده‌زانن، هه‌ست به‌و ده‌سه‌لاته‌ ناکه‌ن له‌و‌ خیزانانه‌دا کاتێک باوکیان نابینن و ئاستی لێپرسنه‌وه‌یان به‌رامبه‌ریان که‌مه، به‌تایبه‌تی کوڕی ئه‌و‌ خیزانانه که‌ به‌یه‌کجاری باوکه‌کان فه‌رامۆشیان کردوون و باوک له‌ ژیانیاندا نیه‌.‌ ‌  لێره‌دا، ته‌نها ڕۆڵی دایکه‌که‌ له‌ ژیانیاندا گرنگه‌. به‌و جۆه‌ره‌، به‌پێی ئه‌و لیکۆڵینه‌وانه‌ که‌ ئه‌و دوو نووسه‌ره‌ کردوویانه‌،  کوڕی ئه‌و جۆره‌ خێزانانه‌ هه‌ست به‌ شتێک ناکه‌ن که‌ ناوی باوک سالاریه‌.  لێره‌دا  منداڵی ئه‌و 9 ژنه‌ کورده‌ش، که‌ جیابوونه‌ته‌وه‌ و ژیانی خۆیان و منداڵه‌کانیان مسۆگه‌ره‌، پیاوسالاری و ده‌سه‌ڵاتی پیاو ئه‌و کاریگه‌ریه‌ی نابێت.  له‌ بیرمان نه‌چێت سیسته‌می کۆمه‌ڵایه‌تی سویدیش زامنی به‌رده‌وامی سه‌ربه‌خۆیی ئه‌و ژنه‌ کوردانه‌یه‌. 

6. سه‌رچاوه‌کان

Åhslund, A ( 1993). Att vara Kvinna, To be a woman. Solna: Cjp

Bäck-Wiklud, M & Bergsten. (2005). Det moderna föräldraskapet. Falun:Scandbook AB 

Bengtsson, M (2001). Tid, rum, kön och identitet. Lund: studentlitteratur 

Connell, RW. ( 2003): Om Genus. Uddevalla: Media print AB

Chronholm, A. (2004). Föräldraledig Pappa, Mäns erfareheter av delad föräldrarledighet. Göteborg:intellecta Docusys

Giddens, A. (2005). Sociologi. Lund: studentlitteratur

Johansson, T. ( 1999). Socialpsykologi, moderna teorier och perspektiv. Lund: studentlitteratur 

Englund, B .( 1999). Den manlia dominansen. Uddevalla: Media print AB

‌Holter, G & Arteseth, H. (1994). Mäns Livs Sammanhang. Stockholm: Gtab

Stevens, R. (2007). Att förstå människor. Lund: studentlitteratur  

Kaspesen, LB & Ansersen, H. ( 2007). Klassisk och modern Samhällsteori. Lund: studentlitteratur 

Trost, J & Levin I. (2004). Att förstå vardagen, med symbolisk interaktionistisk perspektiv  Lund: studentlitteratur 

7. پاشکۆ و  کۆی وه‌ڵامه‌کان

پیاوه‌کان :

1.      من هێشتا زوگردیم و خۆم نه‌به‌ستووه‌ته‌وه به ژیانی هاوسه‌ری، به‌ڵام هێنده‌ ئه‌زموونی جووتبوونم په‌یداکردووه، که بزانم چۆن ڕابوێرم. سه‌ره‌تای جووتبوونی خۆی وا باسکرد: ڕۆژانه که ده‌چووم بۆ کۆرسێ زمان، به هۆی براده‌رێکه‌وه که پێش من له سوێد بوو، که پێوه‌ندی به‌کچه‌ کوردێکه‌وه هه‌بوو، منی به‌و کچه ناساند که خۆی پێش ژنهێنانی کاری جووتبوونی له گه‌ڵدا ده‌کرد. سه‌ره‌تا پێم ووت من چۆن له گه‌ڵ ئه‌و کچه‌دا بخه‌وم که هی تۆ بووه؟ ووتی لێره وایه ئێمه‌‌ی پیاو ده‌بێت ئه‌زموون وه‌ربگرێن، ئه‌ی دواڕۆژ ژن ده‌هێنێت چی ده‌که‌یت؟ منیش به هه‌مان قۆناغدا تێپه‌ڕیووم. که لێم پرسی جا ئه‌و کچه چ عه‌یبێکی هه‌یه و بۆ نایهێنی؟

ووتی: ئه‌و له گه‌ڵ عاله‌مدا خه‌وتووه‌ و لایه‌ک شار ده‌یناسن، چون من که‌رامه‌تی خۆم ده‌شکێنم.

2.      هێشتا ژنه‌که‌ی له کوردستان چاوه‌ڕێی په‌نابه‌ر‌ی ده‌کرد، یه‌کسه‌ر دوای شاییکردن سکی پڕکرد. که لێم پرسی بۆ وات کرد؟ ووتی تۆ ده‌ته‌وه‌ێت ئابڕوم له سوێد نه ‌هێلێت ، باچاوی نه‌کرێته‌وه باشتره، چونکه دوایی له ڕێ ده‌رده‌چێت، لێره ژن به ئاسانی له ڕێ ده‌رده‌چێت، ژنانی تر که له مێره‌ده‌کانیان جیابوونه‌ته‌وه سه‌ری تێ ده‌که‌‌ن له منی ده‌که‌ن، ڕه‌نگه‌ واشی لێبکه‌ن که‌ ئاره‌زووی له پیاو نه‌مێنێت و له گه‌ڵ ژناندا ڕابوێرێت..

3.      من بۆ به‌تاڵکردنه‌وه‌ی خۆم، ناچار تا ژنه‌که‌م دێت له گه‌ڵ پیرێژنێکدا ده‌ژیم که به‌حاڵ هێزی تیایه، به‌ڵام ئه‌وسا که گه‌یشته ئێره ئاماده‌م وازبهێنم. ئیدی ژیان وایه‌و پیاو نابێت بی دڵی خۆ بکات.

4.      من بۆیه ژنه‌که‌م ناچارکردووه سه‌رپۆش بکاته‌ی سه‌ری و زمان فێرنه‌بێت چونکه خۆم له‌و باره‌وه ئه‌زمونم ده‌وڵه‌مه‌نده باش ده‌زانم ژنان و کچان چه‌ند لاوازن له‌ڕوی ده‌روونی و جه‌سته‌وه و چه‌ند به ئاسانی خۆیان ده‌ده‌ن به ده‌ست پیاوه‌وه، ژن که ئاره‌زوی سیکسی بزوا تێر نابێت و گوێ به ماڵ و منداڵێش نادات. لێره له سوێد ژنه‌کان فێربوون پێکه‌وه سه‌یری فیلیمی ڕووت ده‌که‌ن و ژنان و کچانی تر له‌ڕی ده‌رده‌که‌ن.

له‌وه‌ڵامی ئه‌وه‌ی ئه‌ی بۆ تۆ وه‌کو پیاوێک ماف به خۆت ده‌ده‌یت له گه‌ڵ ژنان و کچانی ترد بخه‌وێت، ووتی:

ووتی من بۆیه وازم له ژنه‌که‌م دوای هه‌فته‌یه‌ک هێنا. چونکه بۆم ده‌رکه‌وت که ئه‌و له گه‌ڵ که‌سانی تردا خه‌وتووه، هه‌رچه‌نده په‌رده‌یی کچێنی مابوو. که یه‌که‌م شه‌و هاته‌ لام له من باشتر ده‌یزانی چۆن ئاره‌زووی سیکسی پیاو ببزوێنێت و باسی ئه‌وه‌شی بۆم کرد، که له کوردستان له گه‌ڵ کچه‌ براده‌ره‌کانیدا پێکه‌و سه‌یری فلیمی ڕووتی کردووه. هه‌ره‌وها بۆی گێڕامه‌وه به‌لام درۆی له‌گه‌ڵدا کردم و منیش چیتر نه‌متوانی له گه‌ڵیدا بژیم.

5. من ئه‌وه‌ند له‌گه‌ڵ ژنان و کچدا خه‌وتووم بڕوام به‌ دایکم و خوشکه‌که‌شم نه‌ماوه‌، به‌ڕای من ژنان و کچان ته‌نها بۆ ژێر سه‌رپۆش باشن. خوا ژن و کچی بۆ پیاو دروستکردووه که‌ چێژیان لێ ببینێت‌..

6. ته‌نانه‌ت ئاینیش ئه‌و مافه‌ی داوه‌ به‌ پیاو که‌ به‌ ئاره‌زووی خۆی له‌ گه‌ڵدا مێینه‌دا بخه‌وێت و جووتببێت. ئه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتێکی ڕه‌هاو و سروشتیه‌ هه‌میشه‌ مێینه‌ پاشکۆی نێربووه‌، ئێ خۆ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ تێک نادرێته‌وه‌ له‌ به‌ر چه‌ند ژنێک که‌ نایانه‌وێت ڕێزی پیاوبگرن.

ژنه‌کان و کچه‌کان

1-     جارێکیان که‌س له ماڵ نه‌بوو، براکانم له سه‌ر ئیش بوون وویستم دیڤیده‌که‌ داگیرسێنم، که چی فلێمێکی ڕووتی له سه‌ربوو، له‌و ساوه زانیم که براکانم سه‌یری ئه‌و جۆره فلیمانه ده‌که‌ن. دواجار من و خوشکه‌که‌شم فێربووین سه‌یری فیلیمه‌کانی ئه‌وانمان به‌ دزیه‌وه ده‌کرد و جێژمان لێ ده‌بینی.

2-     باوکم به دایکمی ووتووه، من خوشکه‌که‌م له ماڵه‌وه بۆمان هه‌یه هه‌مووشتێک بکه‌ین و ئازادی له به‌رگ پۆشیندا، به‌مه‌رجێک له ده‌ره‌وه ئابڕوی خۆمان بپاریزین، ته‌نانه‌ت بۆشمان هه‌یه بخۆینه‌وه..

3-     من خه‌ڵکی باشووری کوردستانم و دووساڵه زیاتر شووم کردووه، به‌ڵام وا بۆ شه‌ش مانگێک ده‌چێت براده‌رایه‌تی کوڕێکی کورد ده‌که‌م و هه‌ندێ ڕۆژانی شه‌ممه‌و یه‌که‌شه‌ممه یه‌کتر ده‌بینین..به‌بێ ئه‌وه‌ی شووه‌که‌م بزانێت. هه‌ندێ جار که ده‌چم بۆ لای ناچار به درۆه ده‌ڵێم له شارێکی تر کارده‌که‌م. بۆ؟ چونکه‌ ئه‌و زیاتر چێژم ده‌داتێ کاتێک له‌گه‌ڵیدا ده‌خه‌وم.

4-     من و شووه‌که‌م دوای ساڵێک هه‌ستمان کرد هیچ خاڵی هاوبه‌شمان نیه، به‌ڵام له به‌ر ئه‌وه‌ی 2 منداڵم هه‌یه، ناتوانم وازی لێ بێنم و حه‌زم له قسه‌ی خه‌ڵکی نیه. پیوه‌ندێکی ئه‌وتۆمان له گه‌ل یه‌کدی نه‌ماوه، هه‌رچه‌نده له یه‌ک ماڵداین. هه‌ندێ جار ئه‌و ده‌چێت بۆ لای کچی تر و ڕاده‌بوێرێت..ده‌زانێت من ئاگام لێیه، به‌ڵام ڕێز له هاوسه‌ریمان ناگرێت.

5-     ڕۆژێکیان مێرده‌که‌م پێمی ووت: ئه‌گه‌ر له جووتبووندا تێرم نه‌که‌یت، ناچارم له‌گه‌ڵ یه‌کێکی تر په‌یدا بکه‌م. سه‌ره‌تا وامزانی گاڵته‌ ده‌کات. ئێواره‌یه‌کیان که له کار گه‌رامه‌وه، له ژووری نووستنه‌که‌ی خۆماندا له گه‌ل ژنکێدا به‌ڕووتی خه‌وتبوون، که توڕه‌بووم، ووتی ئه‌ی تۆ خۆی نه‌تووت زۆر ئاساییه.

6-     ئێواره‌یه‌کیان که دوای کۆرسی زمان له گه‌ل مێره‌ده‌که‌مدا پێکه‌وه گه‌ڕاینه‌وه، مێرده‌که‌م به توڕه‌ییه‌وه ووتی: تۆ چۆن له گه‌ل ژنی فڵاندا پێکه‌وه سه‌یری فلیمی ڕووت ده‌که‌ن و باسی چونیه‌تی خه‌وتنی خۆمانت بۆ کردووه. له‌داوی ئه‌و ئێواره‌یه چه‌ند مانگێکی نه خایاند له یه‌کتر جیابووینه‌وه، هه‌ر چه‌نده به خۆشه‌ویستی هاوسه‌رگیریمان کردبوو.

7-     که مێرده‌که‌م دوای وه‌رگرتنی مافی مانه‌وه (ئیقامه) هاته‌وه به شوێنمدا و بردمی بۆ ئه‌وه وولاته‌ی تێدا ده‌ژیا، له ئاپارتمانیکی چوارنهۆمدا ووتی وا گه‌یشتنه‌ ماڵه‌وه، که زه‌نگی له ده‌رگا دا کچێکی پرچ زه‌رد ده‌رگای بۆ کردینه‌وه. وامزانی  شوقه‌که‌ی به‌کرێ داوه، به‌لام هێنده‌ نه‌برد کچکه‌که به هاورا و قیژه‌ قیژ هه‌ردووکمانی کرده ده‌ره‌وه و که‌وته فرێدانی جل و نوێن له قاتی چواره‌مه‌وه بۆ سه‌ر جاده. ئه‌‌و شه‌وه چوینه ماڵی براده‌رێکی مێرده‌که‌م.  دوای زانیم که مێرده‌که سێ ساڵه‌ له گه‌ل ئه‌و کچه‌دا ده‌ژی و که ژنی هێناوه پێ نه ووتووه.

8-     من به 16 ساڵی به زۆر به‌م کوڕه له لایه‌ن باوکمه‌وه درام به‌شوو، چونکه‌ له کوردستان خوێنده‌واریم نه‌بوو، زۆر حه‌زم ده‌کرد بخوێنم، که مناڵه‌کانم بوون به 15 و 16 و هێشتا پیر نه‌بووم، بڕیارم دا بخوێنم، مێرده‌که‌م، زۆر ڕێ لی گرتم، پێم ده‌ووت له چیت که‌مه، نه سه‌رماته نه گه‌رما و نه بێ پاره‌ی، خۆی ئێواران دره‌نگ ده‌هاته‌وه، کاری پیتزه‌ی به‌ره‌ش ده‌کرد. ته‌نانه‌ی هه‌ندێ شه‌و له‌وێ ده‌خه‌وت. زۆر بێزاربووم له و غه‌ریبیه، ڕۆژێکیان پێم ووت: من ده‌مه‌وێت بخوێنم یان کاربکه‌م. چوم له فێرگه‌ خۆم ناونووس کرد، که بۆ ڕژی دوایی کتێبه‌کانم هێنایه‌وه ماڵ، ووتی ئه‌ته‌وێت فێری گه‌وادی و قه‌حبه‌یی ببیت، کتێبی زینده‌وه‌رزانیه‌که‌ی پیشاندام ووتی سه‌یرکه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌وه بێ ڕه‌وشتی نه‌بێت، باسی جووتبوون له فێرگه‌دا ده‌کرێت، ئه‌وه ده‌یانه‌وێت له ڕێگه‌ی لابده‌ن و سوارت بن، ئه‌ی چی بێڕه‌وشتیه‌؟ زۆرم پێ ناخوش بوو و بۆ یه‌که‌م جار کردم به‌شه‌ڕ له گه‌ڵیدا لێی تۆرام.  ویستی منداله‌کانی بۆ کوردستا  به‌ریته‌وه‌، به‌ڵام باشبوو نه‌یتوانی، دوای شه‌ش مانگ به ته‌واوه‌تی له یه‌کتر جیابوینه‌وه و گه‌رایه‌وه بۆ کوردستان و بیستم له‌وێ ژنێکی تر هێناوه، به‌که‌سوکاری ووتووه ئه‌و دوو مناڵه هی پیاوێکی ترن.

9-     من سێ ساله به‌دزیه‌وه خۆم له کوڕیکی کورد ماره کردووه و مێرده کونه‌که‌و که‌سوکاریشم بێ ئاگان. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ ناتوانم بگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ کوردستان نه‌با که‌سوکارم بمکوژن.

10-    “من بۆیه‌ دوای 17ساڵ داوای جیابوونه‌وه‌م له‌ مێرده‌که‌م کرد، به‌دزی منه‌وه‌ ژنی هێنا.  ژنه‌که‌ی  زیاتر له‌  بیست سال له‌ خۆی بچوکتره‌. من ده‌بوو هه‌ر له‌ یه‌که‌م ڕۆژدا وازم لێ بهێنایه‌، چونکه‌ ده‌میک بوو به‌و کاره‌ ڕاهاتبوو،،خۆی واته‌نی به‌بێ سێکس هه‌ڵی نه‌ده‌کرد. به‌و ژنه‌ تازه‌یه‌وه‌، تا ئێستا جه‌نابی سێ ژنی هێناوه‌. دڵی زۆر پیس بوو، ته‌نانه‌ت نه‌م ده‌وێرا له‌ گه‌ڵ خزمانه‌کانیشما قسه‌بکه‌م، یه‌کسه‌ر ده‌یووت پێکه‌و دڵداری ده‌که‌ن و هه‌تا هه‌تا نه‌ی ده‌بڕیه‌وه‌. کابرایه‌کی زۆر خۆ په‌رست بوو، هه‌ندێ جار ده‌یووت ده‌ترسم بمرم و پیاوێکی تر بتبات. ئه‌و، دڵیشی له‌ کچه‌کانی پیس بوو..هه‌ندێ جار به‌گاڵته‌وه‌ ده‌م ووت فڵان چه‌ند جوانه‌،،پێ ناخۆش بوو”