2- خواندنگه‌ها پێکهاته‌یی ( المدرسة البنائیة او الترکیبیة ) :
ده‌سپێکا په‌یدابوونا ڤێ خواندنگه‌هێ بو زانایێ ده‌روونی ( فوندت ) ئه‌وێ ل سالا 1879 ئێکه‌مین لابۆرا ده‌روونیێ دانای ڤه‌دگه‌رت . لێ گه‌له‌ک ده‌روونزان هزر دکه‌ن کو سه‌رکێشێ ڤێ خواندنگه‌هێ ئیدوارد برادفورد تیتشه‌ره‌ ( 1867- 1927 ) ئه‌ڤ خواندنگه‌هه‌ لسه‌ر شه‌نگستێ لێکۆلینا ئاگه‌هێ و تاقیکرنێن هۆشی هاتییه‌ ئاڤاکرن ، ئه‌ڤ کریاره‌ ژی رامانێن ژناڤدا دهێته‌ کرن کو که‌س ب هنده‌ک بابه‌تێن ئازراندی داخبار دبیت و ئه‌ڤ داخباربونه‌ ژی دبیته‌ بیاڤه‌ک کو زانایێ ده‌روونی بکاریت ئاڤاهیێ عه‌قلێ که‌سی و چه‌وانیا ره‌فتارکرنا وی شرۆڤه‌که‌ت ، ئه‌ڤ شرۆڤه‌کرنه‌ دێ ب رێکا ( الاستبطانیة ) یان لسه‌ر ئاڤاکرنێ هێته‌ کرن ، هه‌تا کو ناڤه‌رۆکا سه‌ربۆرێن که‌سی شرۆڤه‌که‌ت ، فه‌ره‌ ب هشیاری سه‌حکه‌ته‌ حاله‌تێن ده‌روونی یێن ده‌سپێکێ وه‌کو: هه‌ستکرن ، ئاشۆپکرنا که‌سی ، ئاگه‌هداریا ب ده‌ردۆران و هۆشمه‌ندیا وی .
3- خواندنگه‌ها وه‌زیفه‌یی ( المدرسة الوظیفیة ) :
ئه‌ڤ خواندنگه‌هه‌ وه‌کو کاردانه‌وه‌یه‌ک ژبو خواندنگه‌ها ئاڤاکه‌ر هاتیه‌ دانان ، یان ژی ئه‌م دکارن بێژین کو شۆره‌شه‌ک بوو ل به‌ر سینگێ خواندنگه‌ها ئاڤاکه‌ر ، پێشه‌نگێن ڤێ خواندنگه‌هێ گرنگیێ دده‌نه‌ ئارمانجێن ره‌فتارێ ، وه‌زیفه‌یا که‌سی ، راهاتن و گونجانا وی یا جڤاکی و وه‌زیفه‌یێن خۆگونجانێ دگه‌ل ده‌ردۆران به‌حس دکه‌ن ، ل شوونا به‌حسکرنا ئاڤاهیێ مه‌ژی .
گرنگترین ئالا هلگرێن ڤێ خواندنگه‌هێ هه‌می ژ زانینگه‌ها ( شیکاگو ) نه‌ ل ئه‌مێریکا مینا :
جۆن دێوی – John Dewy – ( 1859 – 1952 ) ، جیمس ئینجل – James angell – و هارڤی Harvey – ( 1873 – 1964 ) .
4- خواندنگه‌ها ره‌فتارێ ( المدرسة السلوکیة ) :
ئه‌ڤ خواندنگه‌هه‌ ژی شۆره‌شه‌ک بوو ل هه‌مبه‌ری هه‌ردوو خواندنگه‌هێن پێکهاته‌یی و وه‌زیفه‌یی و دامه‌زرێنه‌رێ ڤێ خواندنگه‌هێ دبێژنی جۆن واتسۆن – John B. Watson ( 1878 – 1958 ) ، ئه‌ڤ زانایێ قوتابیێ ( ئه‌نجل ) بوو ل زانینگه‌ها شیکاگو .
ئه‌ڤ خواندنگه‌هه‌ گرنگیێ دده‌ته‌ لڤینێن ماسولکه‌یی و کاردانه‌وه‌یێن رژینێن مه‌ژی ، تا رادده‌یه‌کێ زۆر دبن باندۆرا خواندنگه‌ها ( بافلوف ) ڤه‌ کارکرینه‌ نه‌مازه‌ ڤه‌ژه‌نینا مه‌رجدار ( المنعکس الشرطي ) ، ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژی ببوو به‌رێ بنیاتێ ئاڤاکرنا ڤێ رێبازا ره‌فتارێ .
خودانێن ڤێ خواندنگه‌هێ چ گرنگیێ ناده‌نه‌ وه‌زیفه‌یێن ده‌ماغی ، چونکو تێگه‌هێ ده‌ماغی ب شێوه‌یه‌کێ راسته‌وخۆ ناهێته‌ دیتن . له‌وا ئه‌و ب شێوه‌یه‌کێ بابه‌تی سه‌رده‌ریێ دگه‌ل ره‌فتارێ دکه‌ن و گرنگیێ دده‌ته‌ وان دیاردێن ب چاڤ دهێنه‌ دیتن . بۆ نموونه‌ ، ل گوره‌ی خواندنگه‌ها ره‌فتارێ دلخۆشی نه‌ حاله‌تێ مه‌ژییه‌ ، به‌لکو مرۆڤێ دلخۆش دکاریت گرنژینه‌کێ لسه‌ر لێڤێن خوه‌ بنه‌خشینیت ژبو کاردانه‌ویێن خۆش .
5- خواندنگه‌ها گشتالت ( مدرسة کشتالت ) :
ئه‌ڤ خواندنگه‌هه‌ ل ده‌ستپێکا سه‌دێ بیستێ ل ئه‌لمانیا هاته‌ پێش ، وه‌کو کاردانه‌وه‌یه‌ک ژبو خواندنگه‌هێن به‌ری خوه‌ . ئه‌ڤ خواندنگه‌هه‌ لسه‌ر شه‌نگستێ شرۆڤه‌کرنا هۆشی بو ئه‌له‌مێنتێن وی رادوه‌ستیت . ئانکو تێگه‌هشتنا شێوازێ کاملان یێ ره‌فتارکرنێ . په‌یڤا گشتالت ( Gestalt ) ب ئه‌لمانی ، رامانا وێ هه‌می یێ کاملانه‌ ( کاملانکرنا هه‌می پشکان ) . ئالا هه‌لگرێن ڤێ خواندنگه‌هێ دده‌نه‌ خویاکرن کو دیار‌ده‌یێن ده‌روونی یه‌که‌یێن کاملان و رێکخستینه‌ ، نه‌کومه‌کا ئه‌له‌مێنت و پشکێن سست و ژێکڤه‌قه‌تیایه‌ ، بۆنموونه‌ که‌ساتی ناهێته‌ پشککرن یان ژێکڤه‌کرن . له‌وا خواندنێن ڤێ خواندنگه‌هێ وه‌سا دبینن کو هه‌می ( تشتێ کاملان ) جودایه‌ ژ کۆما پشک و ئه‌له‌مێنتێن خوه‌ .
بو نموونه‌ ، خودانێن ڤێ خواندنگه‌هێ دبێژن کو دیتنا فیلمه‌کێ سینه‌مایی نه‌ کومه‌کا وێنه‌یێن ژ هه‌ڤجودانه‌ ، لێ وێنه‌یه‌کێ پێکڤه‌ گرێدایێ سینه‌مایێ کاملانه‌ .
دامه‌زرێنه‌رێن ڤێ خواندنگه‌هێ ماکس ڤیرتمه‌ر – Max werthemer ( 1880 – 1943 ) ، کوفکا Koffka و کوهله‌ر Kohler .
6- خواندنگه‌هێ شرۆڤه‌کرنا ده‌روونی ( مدرسة التحلیل النفسي ) :
دامه‌زرێنه‌رێ ڤێ خواندنگه‌هێ زانا و نوژدارێ نه‌مساوی یێ ب ناڤ و ده‌نگ سیگموند فرۆیده‌ (Sigmund Freud 1856-1939 ) هه‌روه‌سا ئه‌ڤ خواندنگه‌هه‌ ب هه‌ڤالبه‌ندیا ( ئیدله‌ر – Adler 1870-1937 ) و یونگ ( Yung ، 1875- 1961 ) پێشکه‌فتیه‌ و وه‌رار کریه‌ .
ل ده‌سپێکێ فرویدی گرنگی ددا سه‌ر وه‌رارا که‌ساتیێ کو سه‌ربۆرێن زارۆکینیێ و هه‌ڤبه‌ندیا وی ب دایبابانڤه‌ رۆله‌کێ ئه‌کتیڤ د چێکرنا که‌ساتیا پێگه‌هشتیدا هه‌یه‌ .
هه‌روه‌سا گرنگیه‌کا زۆر دایه‌ نه‌هۆشییا مرۆڤی و وه‌کو پشکه‌کا گرنگ ژ پێکهاته‌یێ عه‌قلیێ مرۆڤی کو مرۆڤ دکاریت ب رێکا تێ رامانێ و تاقیکرنێن پراکتیکی بچیته‌ دناڤ نه‌هۆشیێدا . ل گۆره‌ی هزرا فرویدی نه‌ هۆشیا مرۆڤی ژێده‌رێ سه‌ره‌کیێ هه‌ڤڕکێن ده‌روونی و پێشێلبوونێن ده‌ماغییه‌ .
تیۆرا شرۆڤه‌کرنا ده‌روونی رێبازه‌کا رێکخستیه‌ ، داکۆکیێ لسه‌ر ئاکاما فاکتۆر و پالێنه‌رێن نه‌ هۆشیا مرۆڤی لسه‌ر ره‌فتارا مرۆڤی دکه‌ت . هه‌روه‌سا گرنگیێ دده‌ته‌ لێکۆلینێن لسه‌ر که‌ساتیا نه‌شازا و یادروست ، چێبوونا گرێییێن ده‌روونی د قۆناغێن زارۆکینییێدا ، تێگه‌هێ غه‌ریزه‌یا سێکسی و وه‌رارا وێ ژلایه‌کێ ده‌روونیڤه‌ ، ئوو هه‌روه‌سا پڕانیا وان بابه‌تێن هه‌ڤبه‌ند ب که‌ساتیا مرۆڤیڤه‌ ب خۆڤه‌ دگریت .
هه‌ژی گۆتنه‌ کو خواندنگه‌ها شرۆڤه‌کاریا ده‌روونی ئێکه‌مین خواندنگه‌هه‌ داکۆکی لسه‌ر ئێکه‌تیا مرۆڤی کری و دژی دووانیا مرۆڤی ( له‌ش و گیان ) راوه‌ستیایه‌ ، هه‌روه‌سا ڤێ خواندنگه‌هێ رۆله‌کێ گرنگ ددامه‌زراندنا ده‌روونزانیا کلینیکی دا هه‌بوویه‌ .
په‌یره‌وێ شرۆڤه‌کاریا ڤێ خواندنگه‌هێ لسه‌ر شرۆڤه‌کرنا ده‌ربرینا ئازادانه‌یا هزرێن نه‌خۆش رادوه‌ستیت و خه‌ونێن وی ژی شرۆڤه‌ دکه‌ت .
7- خواندنگه‌ها مه‌ره‌مدار ( المدرسة الغرضیة ) :
هزرمه‌ندێ ئینگلیزی ماکدوکل ( 1938- 1971 ) وه‌کو دامه‌زرێنه‌رێ ڤێ خواندنگه‌هێ دهێته‌ هژمارتن ، کتێبه‌ک ب ناڤێ ( پێشگۆتنه‌ک بو ده‌روونزانی یا جڤاکی ) نڤیسیه‌ و تێدا داکوکیێ لسه‌ر غه‌ریزه‌یان دکه‌ت کو فاکتۆرێن پالێنه‌رێن سه‌ره‌کینه‌ د مرۆڤیدا وه‌کو : ره‌ڤین ، ته‌عداییکرن ، ره‌فتارا بابینیێ و چاڤدێریا خوه‌دیێ مرۆڤی ( الذات ) دگه‌ل هه‌می هه‌لچوونێن دگه‌لدا وه‌ک هه‌لچوونێن ترسێ … هتد .
گرنگترین تێگه‌ه‌ و ئارمانجێن ڤێ خواندنگه‌هێ دیراسه‌تکرنا ره‌فتارا ئارمانجدار و ئومێده‌واره‌ ، خودانێن ڤێ خواندنگه‌هێ وه‌سا هزر دکه‌ن کو ئارمانج و مه‌ره‌مان رۆله‌کێ گرنگ دده‌ست نیشانکرنا ره‌فتارا مرۆڤیدا هه‌یه‌ و هه‌ر ره‌فتاره‌کێ مه‌ره‌ما خوه‌ هه‌یه‌ .
ل داویێ ژی دبێژم ، دبیت گه‌له‌ک تێگه‌ه‌ و رێبازێن نووتر هه‌بن ، نه‌مازه‌ دوارێ چاره‌سه‌ریا ده‌روونیدا ، لێ ئه‌ڤ پێناسه‌یێن کورت و پوخت ده‌رباره‌ی خواندنگه‌هێن سه‌ره‌کی یێن دیرۆکا وه‌رار و گه‌شه‌سه‌ندنا ده‌روونزانیێ مینا ده‌رگه‌هه‌کینه‌ ژبو هه‌ر که‌سێ بڤێت ب به‌رفره‌هی بچیته‌ دناڤ ڤی بابه‌تیدا .
دڤان سالێن داویێدا نڤیسه‌ڤان و ره‌وشه‌نبیرێن ده‌ڤه‌را مه‌ژی یێ خوه‌ ل ڤان بابه‌تان دده‌ن و هه‌ولدده‌ن کو د ره‌فتارێن کلتۆر و جڤاکێ مه‌ بگه‌هن . ئه‌ڤجا ئه‌ڤ پێشگۆتنا مه‌ ل سه‌لال گۆتی بلا ده‌ستپێکه‌ک بیت ژبو خواندن و دیفچوونێن به‌رفره‌هتر .

د. عبدالله‌ جاسم
به‌شی یه‌که‌م

ده‌روونزانی هه‌روه‌کو ئارنۆف Arnof دایه‌ نیاسین ، شرۆڤه‌کرنه‌کا زانستیانه‌یا ره‌فتارا مرۆڤییه‌ ، زانسته‌که‌ ، ئه‌گه‌ر به‌حسا چه‌وانیا په‌یدابوونا وێ نه‌ هێته‌ کرن ( ب کێمی بیت ژی ) دشیاندا نینه‌ ئارمانج و سروشت و شێوازێن وه‌رارا وێ بزانین . هه‌می هه‌ولدان و شرۆڤه‌کرن و رامانان ، هه‌ر ژ کارتێکرنا ئێکێ یا مرۆڤێ دگه‌ل ده‌ردۆرێن خود و هه‌تا دگه‌هته‌ سه‌رده‌مێ رێنیسانسا نوو ( سه‌رده‌مێ زانستی ) ، رێ بو ڤێ زانستی خۆشکرییه‌ و جهه‌ک دناڤ زانستاندا تژی کرییه‌ .
فیلوسوفێن گریگی ده‌ستپێشخه‌ر بوون د لێگه‌ریان و شروڤه‌کرنا گه‌ردوونێ دا ، هه‌روه‌سا هه‌ڤبه‌ندیا مرۆڤی ب گه‌ردوونێڤه‌ به‌حسکریه‌ و دڤێ لێگه‌ریانا خودا گه‌له‌ک به‌حسی ده‌روون یان گیانی Psyco کرییه‌ ، پاش په‌یڤا زانست Logy پێڤه‌نایه‌ و بوویه‌ سایکۆلۆژی Psychology ئانکو زانستێ ده‌روونی یان ده‌روونزانی .
دسالێن داویێدا ژ سه‌دێ نۆزدێ گه‌له‌ک ئه‌زمونێن ده‌روونی خویا کریه‌ کو وه‌زیفه‌یێن ده‌روونی یێن مینا هزرکرنێ ، فێربوونێ ، ژبیرکرنێ ، بیر ئینانێ و هه‌لچوونێ دشێن ب شێوه‌یه‌کێ بابه‌تی شرۆڤه‌که‌ت و ئه‌ڤ وه‌زیفه‌یه‌ دکه‌ڤنه‌ دچوارچوڤێ ئه‌زمونگه‌ریێدا .

ساخله‌تێن ده‌روونزانییا نوو :

گرنگترین ساخله‌تێن ده‌روونزانی یا نوو ئه‌ڤێن ل خوارێنه‌ :
1- گرنگیدانا ڤه‌کۆلینێن ده‌روونزانیێ دلایه‌نێن پراکتیکی یێن ژیانێدا ، مینا گرنگیدان ب باشتر لێکرنا بارێ په‌روه‌رده‌ و فێربوونێ ، ئه‌ڤه‌ژی ب رێکا ئاریشێن فێرکرن و ره‌فتارێ دهێته‌ کرن کو ئه‌ڤ ئارێشه‌نه‌ دبنه‌ ئاسته‌نگ درێکا خواندنێدا ، ژبو ڤێ چه‌ندێ ژی باشتره‌ رێکێن شیره‌تکرنا ده‌روونی و ئاراسته‌کرنا په‌روه‌رده‌یی و گه‌شه‌سه‌ندنا پالێنه‌ران و ئاڤاکرنا رێبازێن گونجای دوارێ په‌روه‌ردێدا ، هه‌روه‌سا گرنگیدان ب دیراسه‌تکرنا که‌سایه‌تیا که‌س و ساخله‌میا وی یا ده‌روونی و گۆنجانا وی دگه‌ل که‌سانێن دی .
2- زانسته‌که‌ ڤوکۆلینا ره‌فتارا مرۆڤانیێ ل گۆره‌ی په‌یره‌وێن زانستی دکه‌ت ، هه‌می زانستێن سروشتی ل گوره‌ی په‌یره‌وێن زانستی دهێنه‌ خواندن .
3- زانسته‌که‌ مه‌ره‌م و ئارمانجێن ده‌سنیشانکری و پێشوه‌خت هه‌نه‌ .
4- وان گریانان تاقی دکه‌ت ، ئه‌وێن ڤه‌کولینێن به‌ری نهۆ گه‌هشتینێ .
5- مفای ژ زانستێ فسیولۆژی و وه‌زیفه‌یێن ده‌زگه‌هێ ده‌ماران وه‌ردگریت ، ئه‌ڤه‌ژی بوویه‌ ده‌ستپێکا دانانا ده‌روونزانی یا فسیولۆژی .
6- مفای ژوان تاقیکرنان وه‌ردگریت ، ئه‌وێن لسه‌ر ئاژه‌لان دهێنه‌کرن و هه‌ولدده‌ت کو ڤان تاقیکرنان لسه‌ر مرۆڤان ژی بکه‌ت .

ئارمانجێن ده‌روونزانیێ :

ژ ئه‌ڤا بۆری بۆ مه‌ خویا دبیت کو ده‌روونزانیێ ب کێمی سێ ئارمانجێن سه‌ره‌کی هه‌نه‌ :
ئێک / تێگه‌هشتن و شرۆڤه‌کرنا ره‌فتارێ :
ئه‌گه‌ر بنه‌ما و یاسایێن ره‌وش و کاردانان ، ژبو تێگه‌هشتنا ره‌فتارێ نه‌هێنه‌ دانان ، ئه‌ڤ ئارمانجه‌ بجه ناهێت .
دوو / هه‌رچه‌نده‌ پێشبینکرنا ره‌فتارا مرۆڤان کاره‌کێ ب زه‌حمه‌ته‌ ، لێ ئارمانج ژ ده‌روونزانیێ ئه‌وه‌ کو ره‌فتارا مرۆڤی بهێته‌ پێشبینکرن .
سێ / رێکخستن و کۆنترۆلکرنا ره‌فتارێ .
مه‌ره‌م ژ تێگه‌هشتن و پێشبینکرنا ره‌فتارا مرۆڤی ، مه‌ره‌مه‌کا جڤاکییه‌ و ئارمانج ژێ باشتر لێکرن و راسڤه‌کرنا ره‌فتارا مرۆڤییه‌ ، کۆنترۆلکرنا جڤاکییا ره‌فتارێن که‌سان ب رێکا بهایێن جڤاکی و پێڤه‌رێن هه‌یی یێن ره‌فتارێ و یاسا و سسته‌مێن خه‌لکی لسه‌ر خود قه‌بوولکرین پرسه‌کا زێده‌ گرنگ و کاریگه‌ره‌ ، چونکو مه‌ره‌ما داویێ ژڤێ چه‌ندێ ژی چێکرنا ره‌فتاره‌کا باش و پۆزه‌تیڤه‌ ل ده‌ڤ مرۆڤی و ژبۆ ده‌ردۆرێن وی ژی . ئه‌ڤ پرۆسه‌ ب ته‌ڤاڤی دبه‌رژه‌وه‌ندا پێشفه‌برنا جڤاکی دایه‌.
ل داویا سه‌دێ هه‌ژدێ و ده‌سپێکا سه‌دێ نۆزدێ گه‌له‌ک تشتێن بوو دبیاڤی ده‌روونزانیێ و ده‌ماران و فیزیکێ و فسیولۆژیێ و ماتماتیک و زانستێ ماسولکه‌یاندا هاتنه‌ پێش .
زانایان وایت – Whytt ( 1750) ، هالێر – Haller ( 1759) ، بیل – Bell ( 1811 ) ، نوو هۆل – Hall ( 1832 ) ، تاقیکرنێن گرنگ دوارێ ده‌زگه‌هێن ده‌مار و ماسولکه‌یاندا کرن و تشتێن گرنگ خویا کرن . هه‌روه‌سا برنارد – Bernard بنه‌مایێن رژینێن مه‌ژی دانان و بڤێ چه‌ندێ ژی بنه‌مایێ هه‌ڤسه‌نگیا فسیولۆژی هات دانان . ل سالا ( 1859 )ێ زانایێ ناڤدار دارون زانستیێ گیانه‌وه‌رزانیێ و ده‌روونزانییا ئاژه‌لان لسه‌ر شه‌نگستێ تیورا وه‌رارێ دانان . گه‌له‌ک زانایێن دی گه‌له‌ک بابه‌تێن نووتر و گرنگترێن هه‌ڤبه‌ند ب لڤینێن مرۆڤان و ئاژه‌لانڤه‌ خویا کرن .

خواندنگه‌هێن ده‌روونزانیێ :

هه‌رچه‌نده‌ گرنگیا هه‌بوونا خواندنگه‌هێن ده‌روونی وه‌کو جاران نه‌مایه‌ ، لێ هه‌ر خواندنگه‌هه‌کێ دده‌مێ خوه‌دا پشکداری دگه‌شه‌شه‌ندن و په‌ره‌سه‌ندنا ده‌روونزانیێدا کرییه‌ . ب هزرا من ، ئه‌گه‌ر ئه‌م پوخته‌کێ ژ خواندنگه‌هێن گرنگێن ده‌روونزانیێ بۆ خوانده‌ڤانێ سایکۆلۆژیا خویا که‌ین ، دێ پێنگاڤێکا باشتر بیت ژبو تێگه‌هشتنا دروستا ده‌روونزانیێ .
1- خواندنگه‌ها هه‌ڤبه‌ندیێ ( المدرسة الارتباطیة ) :
شه‌نگسته‌یێ سه‌ره‌کیێ ئه‌ڤ بیردۆکه‌ ل سه‌ر هاتییه‌ ئاڤاکرن ، هه‌ڤبه‌ندیا دناڤبه‌را ئازرێنه‌ر و کاردانه‌وه‌یێن وێ دایه‌ . هه‌روه‌سا به‌حسی ئاکاما بهێز ئێخستن و ئاسته‌نگێن درێکا ڤان هه‌ڤبه‌ندییاندا دکه‌ت و گرنگیێ دده‌ته‌ ئاکاما راهێنانێ لسه‌ر چێکرنا هه‌ڤبه‌ندیان و به‌حسێ گرێدانا ڤان هه‌ڤبه‌ندیان ب ساخله‌تێن فسیولۆژی یێن که‌سیڤه‌ دکه‌ت .
ئه‌ڤ خواندنگه‌هه‌ بو جارا ئێکێ لسه‌ر ده‌ستێن پێشه‌نگێن ڤی واری د سه‌دێ هه‌ڤدێ دا هاته‌ دانان ( مینا : هونێر ، بیرکلی ، لوک ، براون ، هارتلی و میلر ) و گه‌له‌کێن دی ژی . پاشی ل سه‌دێ نۆزدێ ( هێربارت وایتهاوس ) هات .
لێ ساخله‌ت و بنه‌مایێن وێ پتر لسه‌ر ده‌ستی تورندایک هاتنه‌ پێش ، ده‌مێ د ڤه‌کۆلینا خوه‌دا به‌حسی فێکرن و بیرئانینێن د هه‌ردوو یاسایێن دووباره‌کرنێ و شۆپێ دا کری . هه‌روه‌سا یاسایا پشته‌ڤانیێ ( بافلوف ) و ڤه‌کۆلینێن ( سکنه‌ر ) لسه‌ر هاندانێ و ئه‌گه‌رێن وێ لسه‌ر فێربوونێ رۆله‌کێ گرنگ دخویاکرنا ڤێ خواندنگه‌هێدا هه‌بوون .
هه‌می زانایێن ڤێ خواندنگه‌هێ دده‌نه‌ خویا کرن کو بنه‌کوکا ده‌روونی پشکێن بچووکێن کریارێن ده‌سپێکی یێن مه‌ژینه‌ ب سه‌ربخوه‌یی یان ب پێکڤه‌ گرێدایی ره‌فتارێن مرۆڤان په‌یدا دکه‌ن .
… ماویه‌تی