ڕوو ده‌که‌یته‌ لای پزیشکێک و نه‌خۆشیت، پێویستت به‌ هێمنی هه‌یه‌، به‌ڵام گه‌ر له‌ ژووری پزیشکه‌که‌دا ته‌له‌ڤزیۆنێکی تێدا نه‌بێت، ئه‌وا بێگومان له‌ ژووری چاوه‌ڕوانکردندا دانه‌یه‌ک دانراوه‌ و هه‌موو نه‌خۆشه‌کان به‌ هه‌موو هێزێکی خۆیانه‌وه‌ ته‌ماشا ده‌که‌ن، سکرتێریش به‌شدارییان ده‌کات. ئه‌چیته‌ لای به‌ڕێوبه‌رێک چه‌ند میوانێکی هه‌یه‌، هه‌موو به‌ یه‌ک ئاراسته‌ ڕوویان له‌ ته‌له‌ڤزیۆنه‌که‌یه‌ و ته‌ماشا ده‌که‌ن، به‌ڕێوبه‌ریش له‌به‌ر ڕووداوه‌کانی زنجیره‌ تورکییه‌که‌ ئاگای لێت نییه‌. کۆمپانیاکان هه‌مان تابلۆ دووباره‌ ده‌که‌نه‌وه‌، ده‌زگاکانی میری هه‌مان وێنه‌. به‌ڵکو هه‌ندێک له‌ پۆستبه‌رزه‌کان شانازی به‌وه‌وه‌ ده‌که‌ن، که‌ له‌ ژووره‌که‌یاندا ئامێرێکی ته‌له‌ڤزیۆنی لێیه‌ و هه‌ندێک له‌ پۆستنزمه‌کان خاوه‌نی ئه‌و ماف و ته‌خشان و په‌خشانه‌ نین. جا زنجیره‌ی ئەم تابلۆیە به‌ردوام ده‌بێت و بنکه‌ی پارت و ڕێکخراوه‌کان ده‌گرێته‌وه‌ و به‌ره‌و دوکان و کۆگا و قه‌یسه‌رییه‌کان ده‌ڕوات. له‌ به‌ڕێوبه‌ر و فه‌رمانبه‌ره‌ پۆستبه‌رزه‌کانه‌وه‌ ناوه‌ستێت و ده‌چێته‌ ناو وه‌زاره‌ت و به‌ڵکو زۆربه‌ی وه‌زیره‌کانمان خاوه‌نی ته‌له‌ڤزیۆنێکی زۆر ڕێکو پێک و گرانبه‌هان لە ناو ژووری وەزارەتدا.
واته‌ ده‌توانین بڵێین په‌تای ته‌له‌ڤزیۆن هه‌موو لایه‌ک و که‌سێکی گرتۆته‌وه‌ و له‌ هه‌موو سوچێک و کونجێکی کۆمه‌ڵگاکه‌دا هەیە‌. خۆ له‌ ناو خێزاندا په‌تاکه‌ قورستره‌ ، به‌ڵام چۆن؟ پاش به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی داهاتی دانیشتوانی ناوچه‌که‌، ده‌بینین خه‌ڵک زیاتر له‌ پێشوو ڕوو ده‌که‌نه‌ کڕینی ئامێری نوێ بۆ ماڵه‌وه‌. به‌ڵام هه‌ندێک له‌ خێزانه‌کان وه‌ له‌ “خۆشه‌ویستییاندا” بۆ منداڵه‌کانیان بۆ هه‌ر منداڵێک له‌ ژووره‌ تایبه‌تییه‌کەی خۆیدا ته‌له‌ڤزیۆنێکی تایبه‌تی بۆ دانراوه‌، بۆ ئه‌وه‌ی منداڵه‌ “خۆشه‌ویسته‌که‌” به‌ ئاره‌زووی خۆی وه‌ “به‌ درێژایی کاته‌که‌” سه‌یری به‌رنامه‌کانی خۆی بکات و که‌س بێزاری نه‌کات و که‌سیش بێزار نه‌کات. له‌ هه‌مان کاتدا دایه‌ و بابه‌ش بۆ خۆیان به‌دیار زنجیره‌ تورکییه‌که‌وه‌ یان میسرییه‌که‌وه‌ دابنیشن هه‌تا وه‌نه‌وز ده‌یانگرێت و ئنجا هێنده‌ هیلاکی سه‌یری ته‌له‌ڤزیۆنن هه‌ردووکیان وه‌ک لاشەیەکی بێ ڕۆح ڕاده‌کشێن و ده‌خه‌ون. واته‌ چالاکی سه‌ره‌کی خێزانه‌که‌ له‌ سنووری سه‌یرکردنی به‌رنامه‌کانی ته‌له‌ڤزیۆندا خۆی ده‌بینێته‌وه و دەرناچێت‌.
ئایا ئەم دیاردە قورسەی نوێی کۆمەڵگا په‌تایه‌ک نییه‌ و کۆمه‌ڵگاکه‌مان تووشی بووبێت؟
لەم بابەتەدا تەنها لە دوو ڕووی ئەم کێشەیە دەدوێم: ڕووی ئەم دیاردەیە لە شوێنی کاردا هەروەها ڕووی کۆمەڵایەتیی و خێزانیی.
دەتوانم دووپاتی ئەوە بکەمەوە، کە لە هیچ کۆمەڵگا و وڵاتێکدا بوونی تەلەڤزیۆنم لە شوێنی کاردا بەدی نەکردووە بەم شێوازە بەربڵاوە جگە لەم کۆمەڵگایە و نیشتمانەی خۆمان وه‌ک لای پزیشک و به‌ڕێوبه‌رایه‌تیی و فه‌رمانبه‌ر و ڕێکخراوه‌ میریی و نامیرییه‌کان، کۆمپانیای گەورە و بچوک و پێشانگا و…. هتد ته‌له‌ڤزیۆن هه‌بێت و ده‌توانین بڵێین عێراق-کوردستان یه‌که‌م ده‌وڵه‌ته‌ له‌ جیهاندا، که‌ به‌و شێوه‌یه‌ تیایدا ته‌له‌ڤزیۆن به‌ربڵاو ببێت و له “شوێنی کار”دا کارکه‌ر، کاره‌که‌ی و پۆسته‌که‌ی هه‌رچییه‌ک بێت، سه‌یری به‌رنامه‌کانی ته‌له‌ڤزیۆن بکات. ئایا هه‌موو ئه‌و خاوه‌نکار و کارکه‌ر و به‌ڕێوبه‌رایه‌تیی و سه‌ندیکا و … هتد و وو پرسیاریان له‌ خۆیان نه‌کردووه‌، ئایا په‌یوه‌ندی کار چییه‌ به‌ بوونی ئه‌م ئامێره‌وه‌؟ ئایا ئێمه‌ لێره‌دا ئه‌رکی سه‌رشانمان چییه‌؟ ئایا لە شوێنی کارماندا لە “بێکاریمانە” پەنامان بردۆتە بەر تەلەڤزیۆن بۆ بەسەربردنی کات؟ ئایا وەزارەتەکان بەرامبەر ئەم دیاردەیە چی دەڵێن سەبارەت بە بوونی تەلەڤزیۆن لە ناو بنکەی هەندێک لە بەشەکانیاندا؟ ڕاستە دیاردەی بێکاریی شاراوە لە ناو هەموو سوچێکی دامودەزگاکانی دەوڵەتدا بە ئاشکرا هەست پێ دەکرێت، بەڵام ئەمەش ئەوە ناگەیەنێت، کە بەرپرسیارێک یان خاوەنپۆستێکی ئاستبەرز بە دیار ئەو ئامێرەوە لە کاتی کارەکەیدا لۆشی دابمێنێت، ئەگەرچی کارێکی زۆریشی نەبێت.
خۆ گه‌ر بێینه‌ سه‌ر ئه‌و کاره‌ساته‌ی که‌ له‌ ناو زۆربەی خێزانی کورددا کەم و زۆر وە بە تایبەتی لە خێزانە خاوه‌ن تواناکاندا ڕوو ده‌دات سه‌باره‌ت به‌ منداڵه‌ “نازداره‌کانیان” ده‌توانم هه‌ر ئه‌مه‌نده‌ بڵێم، که‌ ئه‌مه دیاردەیە دەتوانین هه‌موو شتێکی ناو بنێین‌ ته‌نها خۆشه‌ویسستیی و پەروەردە و ناز نه‌بێت، چونکه‌ منداڵ هه‌میشه‌ پێویستی هەیە به‌ هه‌ستکردنی بوونی دایک و باوکی له‌گه‌ڵیدا، ئەویش بەو پەیوەندییە بەردەوامەی دەبێت هەبێت لە نێوانیاندا. ئەمەش تەنها پابەند نییە بە بوونی جەستەیی دایک و باوک لە ماڵەکەدا و لە ژیانی منداڵەکەدا بەڵکو وتووێژ، پەیوەندی چاوەکان و تێڕوانینەکان، مامەڵەی هەردووکیان وە بواری پەروەردەکە. جگه‌ له‌وه‌ی که‌ منداڵ و به‌ڵکو هه‌رزه‌کاریش ده‌بێت منداڵێتی و هەرزەکارێتی خۆی ببینێت، که‌ ئه‌وانیش ته‌نها به‌شێکی که‌می ڕۆژانه‌ی له‌ ناو به‌رنامه‌کانی ته‌له‌ڤزیۆندا ده‌بینێته‌وه‌. کات بەسەربردن بەرامبەر بە تەلەڤزیۆن هۆکارێکی گرنگه‌ بۆ جیاکردنه‌وه‌ی منداڵ و دوورخستنه‌وه‌ی له‌ ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تیی و فێرکردنی خۆشه‌ویستیی و سۆز. له‌ هه‌مان کاتدا ئه‌م شێوازه‌ ژیانه‌ هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی نییه‌ به‌ پەروەردە، بوژاندنه‌وه‌ و گه‌شه‌پێدانی ئیندیڤیدوالیزم یاخود کەسایەتی، بەڵکو بە پێچەوانەوە چونکە کاریگەرییە نێگەتیڤەکانی زۆر لەوە زیاترن، کە ئێمە دەتوانین بیانبینین، گەر بە وردی سەرنجیان لێ بدەین وەکو ‌ ته‌سککردنه‌وه‌ی بواری مه‌عریفیی و چه‌مکی زانستی له‌ ناو خێزانه‌که‌دا. گەر لە گۆشەنیگای ئەوەوە تەماشا بکەین، کە منداڵ هەمیشە بەدوای وێنە نموونەییەکەدا دەگەڕێت بۆ ئەوەی بیکات بە نموونەی کەسایەتییەک بۆ خۆی و زۆربەی کات ئەو وێنەیە لە دایک و باوکدا دەدۆزێتەوە. جا گەر دایە و بابە عەشقی ئامێرێک بووبن و زۆربەی کاتیان لەوەدا بە فیڕۆ بدەن، ئایا چاوەڕوانی چی دەکەین لە منداڵەکە؟ تەسککردنەوەی تێڕوانینی منداڵ بۆ جیهانەکەی دەر لە تەلەڤزیۆن و ڕەنگدانەوەی نێگەتیڤی لەسەر باری دەروونی و کەسایەتی ئەنجامی ئەم کێشەیەیە، کە لە هەندێکدا دەگاتە ئاستی فەنەتیزم لە هەموو ئاستە جیاوازەکانی تەمەندا وە بە تایبەتی منداڵ، کە لە زۆربەی کاتدا دایک و باوکەکان دەرکی پێ ناکەن. لێرەدا دەتوانین خەسڵەتی ئاڵوودەبوون بدەین بەو کەسانەی، کە هەمیشە ڕادەکەن بە دوای تەلەڤزیۆندا و ئەمەش کێشەیەکی دەروونییە هەروەک هەموو جۆرەکانی تری ئاڵوودەبوون.
به‌رفراوانبوونی ئه‌م دیارده‌یه‌ جۆرێکه‌ له‌ ئاوێنه‌ی به‌تاڵیی که‌سایه‌تیی و هه‌وڵی تاک بۆ پڕکردنه‌وه‌ی کاته‌کانی خۆی، جگه‌ له‌ به‌تاڵکردنه‌وه‌ی ئه‌و هه‌موو گرژیی و فشاره‌ی که‌ له‌ناو زۆربه‌ی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگادا خۆی حەشار داوە. به‌ڵام هێنده‌ی ته‌ماشاکردنی ته‌له‌ڤزیۆن فشاری سه‌ر تاک زیاد ده‌کات و گرێکانی دەروونیی و کەسایەتیی ئاڵۆزتر دەکات، هێنده‌ یارمه‌تی نادات له‌ که‌مکردنه‌وه‌، جگه‌ له‌وه‌ی که‌ ئه‌و ته‌ماشاکردنه‌ وه‌ک ئامرازێکی ده‌ره‌کی بۆ له‌بیرچوونه‌وه‌ی خود کاریگەری خۆی دەبێت لە ژیانی تاکدا. سەرتاپای ئەم دیاردە-پەتایە‌ش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندبوونی بێبنەما و بێپلانی ناوچه‌که‌یە، دوور لە ده‌وڵه‌مه‌ندکردنی ئاستە جیاوازەکانی کەسایەتی تاکه‌که‌س و بەرفراوانکردنی شێوازی به‌ڕێوه‌بردن و کۆنترۆڵکردنی ڕێچکه‌کانی کۆمه‌ڵگایه‌، بە شێوەیەک تاک بتوانێت خۆی بدۆزێتەوە لە ناو ئەو گۆڕانکارییە تەکنەلۆجیی، زانستیی، ڕامیاریی و ئابوورییەی کە بەسەر ناوچەکەدا هاتووە.

قه‌یرانه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی خێزان قه‌یرانیگه‌لێکی فره‌ ڕه‌هه‌ند و فره‌ هۆکارن، له‌وانه‌ش: ده‌ستێوه‌ردانی کۆمه‌ڵایه‌تی، هۆکاری ده‌روونی، ئابوری، سێکسیی، سۆزداریی و …تد. ئه‌وه‌ی مه‌به‌سته‌ لێره‌دا ئه‌و کێشانه‌ن که‌ له‌ناو جێگه‌ی نووستنه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵئه‌ده‌ن و هێدی هێدی ده‌بنه‌ دێوه‌زمه‌یه‌ک به‌سه‌ر ژیانی هاوسه‌رانه‌وه‌ و کاریگه‌ری له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تی و خۆشه‌ویستی و ڕێز و توانای پێکه‌وه‌ ژیانی هاوسه‌ران جێده‌هێڵیت به‌شێوه‌یه‌کی نه‌رێنی و ئه‌گه‌ر به‌بێ چاره‌سه‌ر بهێڵرێته‌وه‌ ئه‌وا هاوسه‌ران ناچار ده‌کات ملی دادگا بگرنه‌ به‌ر و په‌نا بۆ جیابوونه‌وه‌ ببه‌ن وه‌ک چاره‌سه‌ر.
سێکس له‌ژیانی هاوسه‌راندا به‌ ڕاگر و کۆڵه‌که‌یه‌کی پته‌‌وی ژیانی هاوسه‌ریی داده‌نرێت و مه‌حاڵه‌ ئاسووده‌یی و ته‌بایی و پێکه‌وه‌ ژیانی ئاسایی فه‌راهه‌م بێت له‌نێو دوو هاوسه‌ردا به‌بێ فه‌راهه‌مبوونی په‌یوه‌ندیی سێکسیی دروست و هاوسه‌نگ له‌نێوانیاندا. شاردنه‌وه‌ و داپۆشینی ژانکۆ سێکسییه‌کانی نێوان هاوسه‌ران له‌ که‌لتوری ئێمه‌دا و به‌عه‌یبه‌ زانینی ده‌ربڕینی ئه‌م ژانکۆیانه‌، کارێکی ئه‌وتۆی کردووه‌ چه‌ندین ده‌رئه‌نجامی خراپی لێبکه‌وێته‌وه‌ هه‌ر نه‌مانی سۆز و خۆشه‌ویستی و ڕێز و جیابوونه‌وه‌ی ڕۆحی نێوان هاوسه‌ران تا ناپاکی هاوسه‌رگیریی و هه‌لوه‌شاندنه‌وه‌ی خێزان. ئه‌مه‌ له‌کاتێکدایه‌ گرفته‌ سێکسییه‌کانیش وه‌ک هه‌ر حاڵه‌تێکی ده‌روونی یان نه‌خۆشییه‌کی جه‌سته‌یی چاره‌سه‌ری هه‌یه‌، داننه‌نان به‌م گرفته‌ و خۆ لادان له‌به‌ده‌مه‌وه‌ چوونی چاره‌سه‌ری گونجاو و له‌بری ئه‌مانه‌ هه‌ڵبژاردن و په‌سه‌ند کردنی ده‌رئه‌نجامه‌ نێگه‌تیفه‌کانی ئه‌م حاڵه‌ته‌ به‌ هه‌ڵوێست و ڕه‌فتاری نامه‌عقول داده‌نرێت و به‌رپرسی ئه‌م ڕه‌وشه‌ش هه‌ر کامێکیان بێت (ئافره‌ت یان پیاو) هه‌موو ده‌رئه‌نجامه‌ نێگه‌تیفه‌کان ده‌که‌وێته‌ ئه‌ستۆی و پێشێلکاریی مافه‌کانی هاوسه‌ره‌که‌ی و گشت ئه‌ندامه‌کانی خێزانه‌ (منداڵه‌کانیان).
زۆرن ئه‌و گرفته‌ سێکسییانه‌ی ژیانی هاوسه‌ران هه‌راسان ده‌که‌ن، هه‌ندێ جار واڕێده‌که‌وێت ده‌ستپێکی ژیانیی هاوسه‌ریی (شه‌وی په‌رده‌) به‌ گرفتی سێکسیی ده‌ست پێبکات و له‌جیاتی ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی سێکسیی ببێته‌ مایه‌ی تێکئاڵانی ڕۆح و جه‌سته‌کان، بوونی گرفت له‌مبواره‌دا (فۆبیای شه‌وی په‌رده‌) ده‌بێته‌ له‌مپه‌ر له‌ڕێگه‌ی ئه‌م ئاوێته‌ بوونه‌دا، که‌ ئه‌گه‌ر درێژه‌ی هه‌بێت دوور نییه‌ خێزانه‌ تازه‌ پێکهێنراوه‌که‌ هه‌ر به‌ساوایی له‌بار بچێت. له‌ سه‌رده‌مانی پێشوودا ئه‌گه‌ر ئه‌م حاڵه‌ته‌ ڕوویبدایه‌ ئه‌وا ده‌گوترا که‌سه‌که‌ به‌ستراوه‌ بۆیه‌ سه‌ردانی شێخ و مه‌لا و نووشته‌نووسیان پێده‌کرد، ئه‌وه‌نده‌ی بیستراوه‌ و زانراوه‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌ لای ڕه‌گه‌زی نێر زیاتر بووه‌ جاران، بێگومان ئه‌مه‌ش هۆکاری خۆی هه‌بووه‌ که‌ بریتی بووه‌ له‌نه‌بوونی ڕۆشنبیریی سێکسیی، کاریگه‌ری په‌روه‌رده‌ی خێزان و که‌لتوری کۆمه‌ڵگه‌ له‌سه‌ر تاک، ئه‌و ڕه‌وشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌- ده‌روونییه‌ نادروسته‌ی له‌مه‌راسیمی ژن گواستنه‌وه‌دا ساز ده‌کرا وه‌ک بوونی به‌ربووک و چاوه‌ڕوانی ده‌یان که‌س له‌و دیو ده‌رگای ژووری ئه‌نجامدانی پرۆسه‌ی سێکسیی نێوان دوو هاوسه‌ره‌که‌، له‌ڕاستیدا ئه‌م که‌لتوره‌ هێنده‌ دواکه‌وتووانه‌ و نالۆژیکانه‌یه‌ که‌ هیچ ڕه‌وایه‌تییه‌کی نییه‌ جگه‌ له‌سووکایه‌تی پێکردنی تازه‌ بووک و زاوا، به‌ڵام له‌م ڕۆژگاره‌دا ئه‌وه‌ی ڕه‌چاو ده‌کرێت و به‌پێی سه‌ردانی ئه‌و که‌سانه‌ی ئه‌م کێشانه‌یان هه‌یه‌ بۆ سه‌نته‌ر و نۆڕینگه‌ی پزیشکه‌ ده‌روونییه‌کان کچان زیاتر دووچاری ئه‌م حاڵه‌ته‌ ده‌بن و ده‌ستپێکی ژیانیی هاوسه‌ریی به‌ مانگرتن له‌ئه‌نجامدانی پرۆسه‌ی سێکسیی له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌کانیان ده‌ستپێده‌که‌ن، له‌و حاڵه‌تانه‌ی به‌نده‌ وه‌ک توێژه‌ری ده‌روونیی ڕێکه‌وتم کردوون له‌ ساڵ و مانگه‌وه‌ هه‌تا چوار ساڵ نیو تێپه‌ڕیوه‌ به‌سه‌ر یه‌که‌م شه‌وی به‌یه‌ک گه‌یشتنی نێوان هاوسه‌ره‌کان به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ پرۆسه‌یه‌کی سێکسیی ئه‌نجام درابێت. هه‌روه‌ها له‌ گرفته‌ سێکسییه‌کانی تر که‌ به‌رۆکی هاوسه‌ران ده‌گرێت له‌ژیانی هاوسه‌رییدا و کاریگه‌ری نه‌رێنی جێده‌هێڵێت له‌سه‌ریان، ساردی سێکسیی ژنان و په‌ککه‌وته‌یی سێکسیی پیاوان، ئه‌م دوو حاڵه‌ته‌ش له‌ جۆر و پله‌دا ئاستی جیاوازیان هه‌یه‌ و به‌پێی جۆری حاڵه‌ته‌ هۆکاری جیاوازیش له‌پشتیه‌تی. له‌و گرفتانه‌ی تر که‌ سه‌رهه‌ڵئه‌دات له‌بواری سێکسیی نێوان هاوسه‌راندا، ئه‌زموونه‌ سێکسیی و سۆزدارییه‌ پێشینه‌کانی تاکه‌ (کچ یان کوڕ) له‌پێش چوونه‌ ژیانی هاوسه‌ریی که‌ وا ده‌کات یان له‌ڕووی سێکسیی تاک ڕه‌زامه‌ند نه‌بێت له‌هاوسه‌ره‌که‌ی کاتێک به‌راوردی ده‌کات به‌ئه‌زموونه‌کانی پێشووی، یاخود ناتوانێت سۆز و خۆشه‌ویستیی هه‌بێت بۆ هاوسه‌ره‌که‌ی به‌هۆی ئه‌وه‌ی پێشتر په‌یوه‌ندی سۆزداریی له‌گه‌ڵ که‌سێکی تردا هه‌بووه‌، جا به‌هۆی ڕێگری کۆمه‌ڵایه‌تی له‌به‌یه‌ک گه‌یشتنیان یان هه‌ر هۆکارێکی تر نه‌گه‌یشتوون به‌یه‌ک، ئه‌مه‌ش واده‌کات دووچاری ساردی سێکسیی بکات. هه‌ندێ جار کاریگه‌ربوون به‌ فیلم و گرته‌ سێکسییه‌کان (ئه‌م حاڵه‌ته‌ لای پیاوان بوونی هه‌یه‌) که‌ ده‌خوازێت خۆی و هاوسه‌ره‌که‌ی هه‌مان ڕۆڵی پاڵه‌وانی فیلمه‌ سێکسییه‌کان بگێڕن، له‌کاتێکدا ئه‌م فیلمانه‌ مه‌به‌ستی بازرگانیان له‌پشته‌وه‌ و به‌مه‌‌به‌ستی ڕه‌واجپێدانی بازاڕی کۆمپانیا به‌رهه‌مهێنه‌کانی ئه‌م فیلمانه‌، به‌ڵام کاتێک هاوسه‌ره‌ ژنه‌که‌ی به‌راورد ده‌کات به‌کاراکته‌ری فیلمه‌کان و وه‌ک ڕه‌گه‌زه‌ مێینه‌که‌ی ناو فیلمه‌کان پرۆسه‌ی سێکس ئه‌نجام نادات ئه‌وا هاوسه‌ره‌که‌ی به‌‌ که‌‌مته‌رخه‌م و سست و سارد تۆمه‌تبار ده‌کات. ئه‌و که‌سانه‌ی (ژن بن یان پیاو) له‌ده‌ره‌وه‌ی ژیانی هاوسه‌ریی خۆیان په‌یوه‌ندی سێکسییان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ که‌سانی تر واته‌ ناپاکیی هاوسه‌ریی ئه‌نجام ئه‌ده‌ن یاخود له‌ڕێی په‌یوه‌ندیی ئه‌له‌کترۆنییه‌وه‌ له‌ڕووی سۆزداری و سێکسه‌وه‌ پاڵنه‌ره‌کانیان تێر ده‌که‌ن، ئه‌م که‌سانه‌ له‌په‌یوه‌ندییه‌ سێکسیه‌کانی نێوان خۆیان و هاوسه‌ره‌کانیان خۆیان به‌دوور ده‌گرن. ڕێده‌که‌وێت نه‌خۆشی ده‌روونی له‌مپه‌ر بێت له‌ئه‌دائی سێکسیی ‌هاوسه‌راندا. ئه‌گه‌ر وایدابنێین دوو هاوسه‌ر هیچ نه‌خۆشییه‌کی جه‌سته‌یی یان ده‌روونییان نه‌بێت، به‌ڵام نه‌بوونی هۆشیاریی سێکسیی و که‌ڵک وه‌رنه‌گرتنی ته‌واو له‌توانا سێکسییه‌کانی هه‌ردوولا کارێکی وه‌ها ده‌کات که‌ پرۆسه‌ی سێکسیی ببێته‌ ڕۆتینێک هێنده‌ وه‌ڕسی ببه‌خشێت ئه‌وه‌نده‌ چێژ و ئاسووده‌یی نه‌به‌خشێت.
تێکڕا ئه‌م کێشانه‌ و چه‌ند کێشه‌یه‌کی تر ده‌بنه‌ هۆی دروستبوونی فشاری سێکسیی له‌سه‌ر تاک، ئه‌م فشاره‌ سێکسییه‌ش فشاری ده‌روونیی لێده‌که‌وێته‌وه‌ و کار له‌باری سۆزداری تاک ده‌کات و په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی نێوان هاوسه‌ران ده‌شێوێنێت. ئه‌گه‌ر له‌ڕووی ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تی و پزیشکییه‌وه‌ له‌سه‌رچاوه‌ی گرفته‌ سێکسییه‌کان بڕوانین ده‌توانین بڵێین هه‌موو ئه‌م گرفتانه‌ چاره‌سه‌ریان هه‌یه‌ و بێده‌نگ بوون و خۆلادان لێیان یه‌کێک ده‌بێت له‌و فاکته‌رانه‌ی گڵۆپی سه‌وز داده‌گیرسێنیت له‌و شه‌قامه‌ی کۆتاییه‌که‌ی دادگایه‌.
پێویسته‌ گه‌نجان به‌ر له‌چوونه‌ ژیانی هاوسه‌ریی هه‌وڵی به‌ده‌ستهێنانی زانیاریی دروست و زانستیانه‌ بده‌ن، پسپۆرانی ئه‌م بواره‌ش ده‌بێت زیاتر گرنگی بده‌ن به‌بڵاوکردنه‌وه‌ بابه‌تی زانستیانه‌، که‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندن ده‌بێت کراوانه‌تر قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌م جۆره‌ ژانکۆیانه‌ی تاکی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ بکه‌ن، ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیش ده‌بێت له‌ڕێگه‌ی به‌ستنی کۆڕ و سیمینار و وۆرک شۆپه‌وه‌ کار له‌سه‌ر زیاتر هۆشیار کردنه‌وه‌ی گه‌نجان بکه‌ن له‌هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز.

لە كۆمەڵگای ئێمەدا بەداخەوە لە زۆربەی شوێنەكاندا یان لە زۆربەی روداوەكانی ژیانی رۆژانەماندا زیادەرەویەك هەیە لە بروا بوون بە (چاو) یان جادو حەسودی ، بێگومان ئەمەش رۆلێكی زۆر خراپی هەیە لە تێگەشتنی هۆكارەكانی ئەو كێشە جۆر بەجۆرانە و دواتر ئالۆز بونی رێگاكانی چارەسەر كردنی.
بێگومان هۆكاری ئەم كێشانە هیچ پەیوەندیەكیان بەو هۆكارانەی باسمان كرد نیە ، لە هیچ توێژینەوەیكدا ئەو هۆكارانە دەوریان نەبوە ، ئەو هۆكارانەی وای كردوە كێشە خێزانیەكان بگەرێنرێتەوە بۆ چاو و حەسودی و سیحر دەتوانین لەم چەند خالەدا كۆیان بكەینەوە:
1. نەزانین و نەفامی و دوركەوتنەوە لە تێگەشتنێكی واقعیانەی كێشە خێزانیەكان ، ئەویش بەهۆی نەبونی زانیاری رۆشنبیریەكی پێویست دەربارەی پەیوەندیە خێزانیەكان و كۆمەڵایەتیەكان ، خۆی لە راستیدا ئەو توێژینەوانەی دەربارەی كێشەخێزانیەكان و پەیوەندیەكانی نێوان ئەم دوو رەگەزە( ژن و مێرد) كراوە شتێكی نوێیە و تازەیە ئەگەر بەراوردی بكەین بە زانستەكانی تر و بوارەكانی تری ژیان، لە كاتی ئێستادا گرنگی پێدانێكی گەورە هەیە بەم بوارە و بەردوامیش لە گەشە سەندایە ، بوارێكی وەستاو نیە بەردەوام چەمك و زانیاری نوێ‌ ی بۆ زیاد دەكرێ‌ ،كە كاریگەری هەیە لەسەر تێگەشتنمان دەربارەی ژن و پیاو و پەیوەندی نێوانیان و دواجار سودێكی گەورەی هەیە بۆ رێگاكانی چارەسەر كردنی كێشەكان .
2. ئەو شێوازانەی ژن و پیاو بەكاری دەهێنن بۆ بەرگری لەخۆ كردن لە روی دەرونیەوە : ئەتوانین ئەم خاڵە لە دڵەراوكێ‌ دەرونیەكانی هەردوو لا كورت بكەینەوە ، هەركاتێك كێشەیەك روودەدات ، یەكێك لەم دوو لایەنە یان هەردوكیان هەوڵ دەدەن هۆكارەكان لە خۆیان دووربخەنەوە ، بیخەنە سەر لایەنەكانی دەرەوە ئەمەش پێی دەوترێت (بێبەری كردن) كە رۆلێكی سەرەكی هەیە لە دروست كردنی كەسایەتی ” پشت بەستوو” یان نێرگسی ( خۆپەرست) یان كەسێتی ” بەگومان” ئەو ئەم بەرگری لەخۆكردندانە بەشێوەیەكی زۆر ناتەباو دوور لە هەموو راستیەكان بەكار دەهێنێت وەك پاساوێك بۆ كێشەكان ، دواتر ئەم میكانیزمانە دەبێتە هۆی كەم كردنەوەی پەستانە دەرونیەكان وەك دلەراوكێ‌ و هەستی خۆ بەتاوانبار زانین و گوناه و هەستی دژ بوون و تورەی و دوورخستنەوەی بۆ لایەنێكی دەرەكی .
جێگای خۆیەتی لیرەدا ئاماژە بە كەسێتی سەرركەوتوو بكەین ، كەسێتی پێگەشتوو، كە توانای روو بەرووبوونەوەی هەمووكێشە جۆربەجۆرەكانی هەیە، زۆر بە راشكاوانە ، توانای هەڵگرتنی هەموو لێپرسراویەك و دلەراوكێەكی هەیە، هەروەها ئەم جۆرە كەسایەتیە دەتوانێت بەخۆیدا بچێتەوە هەڵەكان دیاری بكات وهەوڵی چاكردنی بدات، بەڵام كەسایەتی پێنەگەشتوو بەپێچەوانەوە كەسێتیەكی بێهێزی هەیە ، توانای هەڵگرتنی هیچ لێپرسراویەكی نیە .
3. دروست كردنی پاساوی ناراست و راكردن لە لێپرسراویەتی: مەبەست لەم خاڵە ئەو پاساوانەیە كە ژن یان پیاو بەكاری دەهێنن كاتێك هەڵەدەكەن یان كەموكوریان دەبێت، و هۆكارەكە دەگەرێننەوە بۆ ” چاو” و” حەسودی ” و “سیحر” ، چونكە ئەو دەزانێت لەم رێگایەوە خۆی لە بەرپرسیارێتیە ئەخلاقیەكان و كۆمەڵایەتیەكان دەدزێتەوە ، ئەم هیچ دەستێكی نەبوە لەم كێشانەدا ، چونكە دەزانێت ئەم جۆرە پاساوانە لە كۆمەڵگادا ویستراوەو كۆمەڵگا بروای پێدەكەن و زۆر بەربڵاوە، بەگشتی ئەم جۆرە پاساوانە كەسە دەرون بێهێزەكان بەكاری دەهێنن لە راستیدا هەموو ئەمانە دورن لە هەموو راستیەك كۆمەلًیك بەهانەی هەڵًبەستراوە.
ماوە ئەوەی بلێین ئەم جۆرە بیر كردنەوەو عەقلیەتە عەقلیەتێكی دواكەوتووەو دژە لەگەڵ عەقلیەت و بیركردنەوی سەردەمیانە كە هەموو كات هەموو دیاردەیەك یان كێشەیەك هۆكاری خۆی هەیەو هیچ شتێك نیە هەر لەخۆوە رووبدات لە نێوان مرۆڤەكاندا بە بێ‌ بونی هۆكارو فاكتەر” هیچ كاتێك ئاسمان زێر و زیو نابارێنێت” ، بۆیە پێویستە لەو هۆكارانە بكۆلرێتەوە و دەرك بە راستیەكان بكرێت ، یاسا واقعیەكان لەبەر چاو بگیرێت، تا هەول بدرێت بە شێوەیەكی تەندروست مامەڵە لەگەڵ كێشەخێزانیەكان بكرێت و هەوڵی چارەسەر كردنی بدرێت ،

چەند ستەمێكی گەورەیە نزیكترین كەسی منداڵ كە دایك و باوكە ئەو بوێرییەیان هەبێت، ئەو دڵڕەقییە پیادە بكەن، لەسەر نەخشەی جەستەی جگەر گۆشە مێینەكانیان ئەندامێك بسڕنەوە كە بەیەكێك لەئەندامە سەرەكییەكانی جەستەی مێینە دادەنرێت، بەجۆرێك دەتوانین بڵێین ئەندامی سێكسیی سەرەكی مێینەیه و بەرامبەر (چووك)ی ڕەگەزی نێرە. خەتەنەكردنی مێینە بریتییە لەبڕینی بەشێك لەو ئەندامەی جەستەی مێینە كە به(‌قیتكه)‌ ناسراوە لەگەڵ هەردوو لێوی بچوكدا. لەشەش هەفتەی یەكەمی گەشەی كۆرپە لەناو مناڵدانی دایكدا ئەندامە سێكسیەكانی نێر و مێ وەك یەكن و لەشێوەیەكدان كەناودەبرێت بەبارستەی سێكسی، پاشان ئەم بارستەیە گەشە دەكات و دەگۆڕێت بۆ چووك لە نێر و قیتكە لەمێدا.
هەتا ئێستا تێگەیشتنێكی هەڵە لای بەشێك لەدایك و باوكان هەیە بەوەی (زێ)ی كچان بەئەندامی سێكسیی سەرەكی دادەنێن، لەكاتێكدا (زێ) جگە لەفەرمانە سێكسییەكەی لەهەمان كاتدا ڕێڕوەی میز و خوێنی سوڕی مانگانە و منداڵبوونە، بەڵام (قیتكە) تاكە فەرمان و ئەو ڕۆڵەی دەینبینێت تەنها ڕۆڵی سێكسییە و كاریگەرترین ئەندامە لەپرۆسەی ئامادەكردن ووروژاندنی سێكسییدا، زۆرترین ژمارەی دەمارەكانی تایبەت بەچێژ و وروژاندنی سێكسیی تێدایە بەجۆرێك دوو هێندەی ئەو دەماره سێكسییانەیە كە لە (زێ)دا هەن‌. مەترسی ئەم ستەمە ناڕەوایە تەنها لەبواری سێكسییدا نییە، بەڵكو شۆكێكی دەروونیی گەورەشە بۆ كچان و شێواندنێكیشە بۆ جەستەی.
ئەم ستەمە گەورەیە لەزۆرێك لەكەلتور و كۆمەڵگە دواكەوتووەكاندا پیادە كراوە لەمێژووی دوور و نزیكدا، (پاكیزەیی فیرعەونی) ئەو ناوەیە لەقێزەونترین و دڕندەترین ڕەفتاری كۆمەڵگەی میسری ناونراوە كەبریتییە لەبڕینی هەموو ئەو ئەندامانەی دەوری زێ (قیتكە، هەردوو لێوی بچووك و لێوی گەورەی دەوری زێ)، بەجۆرێك نابێت هیچ ئەندامێك لەسەر ڕووی (زێ)وە سەربكەوێت و بمێنێتەوە لەسەر ڕووی دەوری زێ، لەگەڵ دروونەوەی زێ بەجۆرێك تەنها دەرچەیەك (كونێك) دەهێڵرێتەوە بۆ میز و خوێنی سوڕی مانگانە‌، ئەم ڕەفتارە دڕندە نامرۆییانەیە لەهەندێ كۆمەڵگەی وەك سودان و سۆماڵ و هەندێ ناوچەی ئەفەریقاشدا پیادە كراوە.
چەند ساڵێك بەر لەئێستا وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا مافی پەناهەندەیی بەخشییە ئافرەتێكی سۆماڵی لەبەرئەوەی ئامادەنەبووە ملكەچ بكات بۆ ئەو كەلتورە ناڕەسەنەی كچە منداڵەكەی هەتك دەكرد، واتە ئامادەنەبوو كچە منداڵەكەی خەتەنە بكات، بۆیە لەترسی ڕووبەڕووبوونەوەی توندوتیژی كۆمەڵگەكەی سۆماڵی جێهێشت و وڵاتە یەكگرتووەكان گرتییە خۆی، لەپاش ئەم ڕووداوە، هەریەكە لە وڵاتی كەنەدا و فەرەنسا شوێن پێی ئەمەریكایان هەڵگرت و ئامادەیی خۆیان نیشاندا بۆ پێدانی مافی پەناهەندەیی بەو مێینانەی لەدەست ئەم جۆرە لەتوندوتیژی وڵاتەكانیان جێدەهێڵن.
بەشێك لەكۆمەڵگەی كوردیش بەهۆی ناهۆشیاری و دواكەوتوویی و شوێنكەوتنێكی كوێرانەی كەلتوری عەرەبییەوە ئەم ڕەفتارە قێزەون و دڕندانەیەیان ئەنجامداوە، تاكە بیانووی بێ مانای پیادەكردنی ئەم دڕندەییە بریتی بووە لەكەمكردنەوەی ئارەزووی سێكسییانەی كچ تاكو دووچاری لادان نەبێت. بەو پێودانگەی ئەم ئەندامەی دەبڕدرێت لەپرۆسەی خەتەنەكردندا تایبەتە بەئارەزووی سێكسیی مێینە. ئەوەی جێی سەرسوڕمانە ئەوەیە، هەموو ئەو كەسانەی، ئەو دایك و باوكانەی، ناحاڵیانە ئەو بڕیارەیان داوە كچەكانیان خەتەنە بكەن، ئایا لەخۆیان نەپرسیوە‌ ئەو ئەندامەی جەستەی كچەكانیان كەدەكەوێتە بەر ڕەحمەتی چەقۆی كول و گوێزانی خوێناوی پیرێژنە هەتككەرەكانەوە كە ئەو ڕۆڵ و فەرمانە سێكسییەی گرنگەی هەبێت كە ئەوانی ترساندووە، ئەی كاتێك ئەو كچە گەورە دەبێت و دەگاتە قۆناغی هاوسەرگیریی ئەوان دەتوانن ئەو ئەندامەی بۆ بگێڕنەوە؟ چونكە ئیدی ترسی لادانی نابێت و دەبێتە حەڵاڵی هاوسەرەكەی. واتە ئەگەر بەبۆچوونە نالۆژیكانەكەی ئەوان بێت، ئەگەر ئەم ئەندامە بۆ كاتی كچێنی و هەرزەكاریی و پێش چوونە هاوسەرگیریی مەترسی بێت، خۆ بۆ ژیانی هاوسەرگیریی پێویستییەكی جەستەیی و دەروونییە، ئەی چۆن ئەو ئەندامە بڕدراوەی بۆ دەگێڕنەوە؟ یان بێگوێدانە هیچ نرخدانێكی مرۆییانە بۆ ڕەگەزی مێینە ئەو كارە دەكەن و بەلایەنەوە گرنگ نییە لەئاییندەدا چی دەگوزەرێت لەژیانی ئەودا.
زیانەكانی خەتەنەكردن هێندە زۆرن‌ كەدەكرێت بەكوشتنی لەسەرخۆی ڕۆح بیچوێنین، خەتەنەكردنی مێینە ژانكۆیەكی جەستەیی و دەروونی و سێكسیی بەردەوام و درێژخایەنە لەژیانی مێینەدا، ناشیرینكردنی ناسنامەی ڕەگەزیی مێینەیە، ئەو عەقڵەی بڕیاری ئەنجامدانی ئەم ڕەفتارە قێزەونە دەدات عەقڵێكی ژەنگ گرتووە و كۆنەپەرستانەیە، هیچ پاساوێك پەسەند نییە بۆ ئەنجامدانی ئەم پرۆسەیە لەژێر پەردەی هیچ پرەنسیپێكدا بەئایینیشەوە.
ئەو كچانەی دووچاری ئەم ستەمە دەبنەوە، لەژیانی هاوسەرگیرییاندا ڕووبەڕووی گرفتی سێكسیی و دەروونی و كۆمەڵایەتی وەها دەبنەوە كە كاریگەریی نەرێنی لەسەر تەواوی ژیانیان جێدەهێلیت، دووچاری ساردی سێكسیی دەبن و ناتوانن وەڵامدەرەوەی پێداویستییە سێكسییەكانی ژیانی هاوسەریی بن وەك پێویست، درەنگ دەوروژێن، درەنگ دەگەنە ئۆرگازم، ئارەزووی سێكسییان كەمدەبێتەوە. ئەمانەش تێكڕا كاریگەریی نەرێنی بۆ سەر پەیوەندییەكانی نێوان هاوسەران دروست دەكات، ئەم ژنانە بەردەوام لەدڵەڕاوكێدا دەژین چونكە ئەو هەستەیان لا دروست دەبێت كە ژانكۆی هاوسەرە پیاوەكانیان لەبواری سێكسییدا دەیانگەیەنێتە ئەو قۆناغەی كە ئیدی ئەم وەك هاوسەر هەتاسەر ناتوانێت سەرنجی هاوسەرەكەی بۆ لای خۆی ڕابكێشێت، دەترسێت لەوەی هاوسەرەكەی بیر لەجیابوونەوە بكاتەوە یان لەدەرەوەی ژیانی هاوسەریی ناپاكیی هاوسەریی ئەنجام بدات، یان فشاری بخاتە سەر بۆ هێنانی ژنی دووەم، هەربۆیە دەكرێت خەتەنە كردن بەیەكێك لەهەڕەشە ڕاستەقینەكانی سەر ژیانی هاوسەریی هەژمار بكەین.
چەند ساڵێكە ڕێكخراوەكانی ژنان و ئافرەتان و مافی مرۆڤ و كەناڵە میدیاییە جۆراوجۆرەكان چەند هەنگاوێكیان ناوە لەپێناو بڵاوكردنەوەی هۆشیاری بەمەبەستی ڕێگرتن لەئەنجامدانی ئەم پرۆسەیە، بەڵام ناكرێت ئەم هەنگاوانە بەچارەسەری گونجاو بزانرێت بۆ بەربەستكردن، بەڵكو چارەسەری تەواو و گونجاو دەبێت یاسایی بێت و ئەم پرۆسەیە بە یاسا قەدەغە بكرێت و سزای یاسایی بۆ بڕیاردەر و ئەنجامدەرەكانی دابنرێت، مامۆستایانی ئایینیش دەبێت ڕۆڵی خۆیان یەكلا بكەنەوە و فەتواكانیان (وەك ئەو فەتوایەی چەند ڕۆژێك بەر لەئێستا دەریانكرد) بەئاڕاستەی حەرامكردنی ئەم پرۆسەیە بێت.

هەرکاتێک دەرگای وتووێژ واڵا دەکرێت بۆ ئەم چوار دەستەواژەیە، هێڵە سوورەکان دەردەکەون و سنوورەکان خۆیان پیشان دەدەن، بڕیارە پێشەکییەکان و بۆچوونە قاڵبکراوەکان دووبارە دەکرێنەوە. ئەوەی زۆر زەق و ئاشکرا بێت، بریتییە لە ڕادیکاڵیزم لە بیرۆکەکاندا، چونکە زۆربەی جار هێڵێکی مامناوەند لە شیکردنەوەی ئەم باسانەدا نادۆزرێتەوە، بەڵکو بیروبۆچوونەکان لە قوڵایی ئایدۆلۆجییەکانەوە دێنە دەرەوە، دوور لە واقیعییەتی کۆمەڵگاکە. واتا مامەڵەکردن لەگەڵ بنەماکان دوورە لە مرۆڤ: ئەو یەکەیەی کە بنچینەی یەکلاکردنەوەی ئەم دەستەواژانەن. هەوڵ دەدەم هەندێک ڕاستی بخەمە بەردەمی خوێنەر، ئەگەرچی هەندێک لەوانە نەیانەوێت ئەو وشانە بەر چاویان بکەوێت و هەندێکی تریش هەوڵ دەدەن گوێی خۆیان لە ڕاستییەکان کەڕ بکەن.
ئایا سەربەستی تاکی کورد لە چ سنوورێکدایە؟ ئایا چۆن دەستەواژەی “سەربەستی” لە کۆمەڵگای ئێستای کوردیدا تەفسیر دەکرێت؟ ئایا پەیوەندی سەربەستی و سێکس لە کۆمەڵگای ئێستاماندا گەیشتۆتە کوێ؟ ئاین و دابونەریت چۆن دەڕواننە باری ئێستامان؟ ئاواتەخوازی چین؟ ئایا ئاواتەکانی ئاین چەند واقیعییە و چەندی دێتە دی؟
مرۆڤ بوونەوەرێکە، کە ویستی سەربەستی دەیجوڵێنێت و بێگومان هیچ هێزێک یان کارتێکەرێک نییە، کە مرۆڤ لەو ویستەی سنووردار بکات، ئەگەرچی نەتوانێت سەربەستییەکەی خۆی بهێنێتە سەر زەمینەی واقیع، بەڵام لە ناو ناخیدا هەر دەمێنێتەوە و هەر تینوو دەبێت بۆ پێگەشتن پێی. جا ئەو سەربەستیی و ئازادییە لە سنووری تاکەکەسدا بێت یاخود سەرتاپای کۆمەڵگا.
گەر سەرنجێک لە ئێستای کۆمەڵگای کوردیی بدەین، دەبینین لە پاش ئازادیبوونی ساڵی (1991) گۆڕانکارییەکی زۆر بەسەر کۆمەڵگاکەدا هاتووە، کە ئەو گۆڕانکارییانە هێناویانەتە کایەوە، کە بەسەر ناوچەکەدا هاتوون: بەڕیوەبردنی ناوچەکە، باری ئابووریی، مێدیای نوێ، ئازادی و تەکنەلۆجیای نوێش بێبەش نەبووە لە کارتێکردن لە گۆڕانکارییەکان. بەشێوەیەکی گشتی دەتوانین بڵێین، ئەگەرچی ژێرخانی کۆمەڵگا بە شێوەیەکی گشتی لە هەموو لایەکەوە و بە پێی پێویست ئەو پێشکەوتنەی بە خۆیەوە نەبینیوە، بەڵام جموجۆڵی بازرگانی و داهاتی خەڵک بە شێوەیەکی گشتی لە ئاستێکی باشدایە. ئەمەش وای کردووە کە بازاڕی کار بەهێز بێت و ئافرەتیش زیاتر لە جاران بەشداری ئەو بازاڕە بکات. کەسانێکی زۆریش هەن لە هەردوو ڕەگەزەکە، کە زیاتر لە کارێکیان هەیە. ئەمەش هێزی بازاڕی کار لە لایەکەوە پیشان دەدات و لە هەمان کاتدا قورسی باری ژیانی خەڵک و گرانی بازاڕەکان و لاوازی هێزی کڕین دەردەخات. هەرچەندە لەناو کۆمەڵگای کوردی و لەم بارودۆخەی ئێستادا کەسانێکی زۆر هەن، کە ئاستی داهاتیان لە خوار سنووری کەمترینەوەیە و لە ناوچەی هەژارێتیدا دەژین.
کەم خێزان و کەسایەتی نەوەی نوێ هەن، کە بێبەش بن لە بەکارهێنانی تەکنەلۆجیا نوێکان وەک سەتەلایت، مۆبایل و ئینتەرنێت، کە هەموو ئەمانە یارمەتی تاک دەدەن پەیوەندی بکەن بەو جیهانەی، کە بەر لە بیست ساڵ یان زیاتر جیهانێکی نامۆ بوو بۆ ئێمە و زانیارییەکی زۆرمان لەبارەیەوە نەدەزانی.
ئایا سەربەستیی تاکی کورد گەیشتۆتە چ سنوورێک؟
ئەم فاکتەرانەی ئاماژەم پێ داون، بوونەتە هۆی هێنانی گۆڕانکارییەک بەسەر کۆمەڵگادا لەلایەن ژیانی تاک، سنوورەکانی تاک، پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، مۆراڵ و مامەڵەی کۆمەڵگا. هەروەها گۆڕانکارییەکان ڕۆڵێکی گرنگی لە ماوەی بیست ساڵی ڕابوردوودا بینیوە، بۆ ئەوەی تاک خۆی لە هەندێک کۆت ڕزگار بکات، کە جاران سەربەستییەکانی سنووردار کردبوو. هەروەها بەشداری چالاکانەی ئافرەت لە بازاڕی کاردا بووەتە هۆکارێک بۆ فراوانکردنی سنووری جموجۆڵی ئافرەت و متمانەیەکی زۆرتر بە خود.
گەر بگەڕێینەوە بۆ پێش بیست یان سی ساڵ، گەر کوڕێک یان کچێک تەلەفۆنێکی بکردایە، هەندێک خێزان دەیانپرسی قسە لەگەڵ کێدا دەکات، بەڵام ئەم تەکنەلۆجیا نوێیەی پەیوەندیکردن خۆی سەپاند بەسەر بۆچوونە کۆنەکاندا و زۆربەی خێزانان دەستیان لەو بارەیەوە هەڵبڕیوە، چونکە دەزانن، گەر لە بەردەم ئەوانیشدا ئەو کەسە پەیوەندی نەکات، ئەوا لە پشت ئەوانەوە پەیوەندی دەکات. فشاریش تەنها لەم بارەدا خستنەوەی کێشە و سەرئێشەیە بۆ هەموو لایەک و هیچ سوودێکی نییە.
واتە بارودۆخە نوێکەی کۆمەڵگای کوردی جۆرە سەربەستییەکی بەخشی بە تاکی کورد، کە وای کرد هەندێکیان بە دوای ناوەوڕۆک و مانا وسنوورەکانی ئەو سەربەستییەدا بگەڕێن.
تاکی کورد بە داخەوە تەنها لە سنوریکی تەسکی دیاریکراودا سەربەستی خۆی بەدی دەکات، وە ئەوەی کە پابەندە بە دەستەواژەی “سەربەستی مرۆڤ”ەوە هەتا ئێستا بوونێکی بەدیهێنراوی نییە لە ناو کۆمەڵگاکەدا. سەربەستی مرۆڤ بریتیی نییە تەنها لە سەربەستی مۆبایل، ئیمەیڵ، ئینتەرنیت، ئۆتۆمۆبیل، داهات و بۆچوونەکان، بەڵکوو بریتییە لە “سەربەستی بڕیاردان”.
گەورەترین کێشە لە باسی سەربەستیدا ئەوەیە، هەرکاتێک باسی سەربەستی تاک دەکرێت، بیر لە سەربەستییە جەستەیی و سێکسییەکان دەکرێتەوە و ئەمەش دەکرێت بە ئەرکی سەرشانی تەنها ئافرەتانی کۆمەڵگا. واتا تێگەشتنمان بۆ دەستەواژەی سەربەستی هەر لە سنوورە کۆنەکەدا بەردەوامە، بەبێ ئەوەی خۆمان لە سەربەستی بڕیاردان نزیک کردبێتەوە یاخود خۆمان لە زۆر کۆتی کۆمەڵگا و خێزانیی ڕزگار کردبێت، کە سنوورێک بۆ کەسایەتی تاک یاخود خێزانێک دادەنێت. هەتا ئێستاش خێزانەکانمان خۆیان بە لێپرسراوی کوڕ و کچەکان دادەنێن بۆ ژنهێنان و شووکردن و جیابوونەوە و تەڵاقدانیش. زۆر کات بڕیارەکانیش لەو بارانەوە لە لایەن خێزانەکانەوە دەردەچن.
گەر تێبینییەک بدەین بەو پەیوەندییە بەهێزەی لە نێوان تاک لە لایەک وە دەوروبەرەوە “خێزان، خزمان، دراوسێ، ئاین و دابونەریت . . . هتد” دەبینین تاک لە سنوورێکی تەسکدا لەناو ئەم هەموو پەیوەندییانەدا دەجوڵێتەوە و ئەمەش هۆکارێکی زۆر سەرەکییە بۆ لاوازیی کەسایەتییمان، نەبوونی سەربەستی جگە لە چەندەها کێشەی کەسایەتیی و خێزانیی ناو کۆمەڵگاکە.
ئاین و بارە کۆمەڵایەتییەکی ئێستا.
بێگومان هەموو ئاینێک یاسا و بنەمایەکی جێگیرە، کە لە سەردەمێکدا بنیات نراوە بۆ ڕێکخستنی کاری کۆمەڵگایەک. جگە لە ڕێبازی بوودیزم گشت ئاینەکانی جیهان دوورن لە گۆڕان و خۆگونجاندن لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی مرۆڤایەتی هاوچەرخدا. ئەو هەوڵانەش کە دەدرێن بۆ هەندێک گۆڕانکاری، تەنها بریتین لە هەوڵێک بۆ ئەوەی ڕوویەکی نوێ بدرێت بە ئاینەکە لە پێناوی ڕاکێشانی خەڵک بە لای خۆیاندا و هەروەها لە هەمان کاتدا دوورنەکەوتنەوەی پشتگیریکەرەکانیان، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی بنچینەی ئاینەکە هەر لە قاڵبە کۆنەکەی خۆیدا دەمێنێتەوە.
ئاینی ئیسلامیش هەروەک ئەو ئاینانەی تر، بەر لە چواردە سەدە بنەمایەکی بۆ کۆمەڵگاکەی ئەو سەردەمەی داناوە و هەتا ئێستاش هەر بەردەوامە. واتە چوارچێوەی ژیان و یاسای کۆمەڵگا لە سنوورەکانی ئەو یاسایە ناتوانرێت بەدەر بکرێت، کە لەو سەردەمەدا داڕێژراوە. جا هەموو گۆڕانکارییەک لە ژیان، سەربەستی، مافەکانی تاک، کە لە سنوورەکانی ئەو بنەمایانە دەربچێت، بە گوناه و نائاینی و بەدڕەوشتی دادەنرێت. بۆیە دەبینین زانا ئیسلامییەکان هەوڵ دەدەن لە لایەک بەشێوەیەک هەندێک فەتوا و یاسا دەربکەن بۆ ئەوەی خۆیان لەگەڵ ئەم بارە نوێیەی کۆمەڵگادا بگونجێنن و لە لایەکی تریش هەمیشە دووپاتی ئەوە دەکەنەوە، کە ئاینی ئیسلام تاکە ڕێگەی ڕاستە بۆ بەڕێوەبردنی کۆمەڵگایەک، بەبێ ئەوەی باس لەوە بکرێت، ئایا ئەم ئاینە بە درێژایی مێژوو لە سەردەمێکدا خراوەتە سەر زەمینەی واقیع، هەروەها وەک سیستمێکی یاسایی و کۆمەڵایەتیی و بەڕێوەبردن توانراوە بەکاربهێنرێت تاکو ئێستا بتوانین وەک بنەمایەک بۆ بەڕێوەبردنی ئەم کۆمەڵگا مۆدێرنانە بەکاریبهێنین. ئەمەش هۆکارێکە بۆ ئەوەی هۆکاری کێشە کۆمەڵایەتییەکانی سەردەم بخەنە بەر “بێئاینیی” تاک و دوورکەوتنەوەیان لە ئیمانەکە. بەڵام ئایا ئایندارێتیمان کێشەکانمان چارەسەر دەکەن؟
هەموو هەوڵێکی تاک بۆ سەربەستیی و گەڕان بەدوای مافی تاکدا دوورکەوتنەوەیەکە لە ئاین و هەوڵدانە لە دەرچوون لەو قاڵبەی، کە بەر لە چواردە سەدە داڕێژراوە. ئەوەی ئاینێک هەوڵی بۆ دەدات بریتییە لە داڕشتنی مرۆڤێک لەسەر بنەما و قاڵبەکانی ئاینەکە و سنووردارکردنی سەربەستی و کەسایەتییەکەی لە ناو ئەو سنوورەدا.
لە گۆشەنیگای ئاینەوە ئەو گۆڕانکارییانەی کە لە سەرەتادا ئاماژەم پێ داوە بوونەتە هۆی ئەوەی کۆمەڵگا ببێت بە دوو بەشەوە:
بەشی یەکەم ئەوانەن، کە پابەندی ئاینەکەن و هەوڵ دەدەن لە میانی ئاینەکەوە کێشە کەسایەتییەکان و کۆمەڵایەتییەکانی خۆیان چارەسەر بکەن یاخود ئاین وەک قەڵغانێک دەبینن، کە دەیانپارێزێت لەو بارودۆخەی، کە ئێستا کۆمەڵگا تیایدا دەژی. هەندێکی تر ڕووی کردۆتە ئاینەکە پاش شکستیی و بێهیوایی ژیان وە بە ئاواتی ئەوەی ئاین و یەزدان ببن بە یاریدەدەرێک بۆ ئەوەی بیانگەێنێت بەوەی، کە هەتا ئێستا پێی نەگەشتوون یان لە دەستاین داوە. هەموو ئەم گروپانەش لە پێکدادانێکی دەروونیی و کەسیاتییدا دەژین لەگەڵ ئەو بەشەی کۆمەڵگا، کە دوورن لە ڕێبازەکەی ئەوان و هەروەها ئەوانەی کە نایانەوێت وەک ئەوان بژین.
بێگومان دەسەڵات و سیاسەتی ڕێکخراو و پارتە ئاینەییەکان وهەروەها بەهێزییان لە هەندێک ناوچەی دیاریکراودا بووەتە هۆکارێک بۆ ئەوەی کەسانێک بکەونە بەر تەوژم و فشاری ئایندارێتی ناوچەکە و بەڵکو لە هەندێک ناوچەدا دەسەڵاتی بەڕێوەبردنیان هەتا ئێستاش هەیە، کە لەسەر بنەمایەکی ئاینیی بنیاتیان ناوە. ئەوەی تێبینی بکرێت زیادبوونی ژمارەی سەرپۆشبەسەر و موحەجەبەکانە لە ناو نەوە نوێکەشدا، کە ئەمیش کاردانەوەی ئەو گۆڕانکارییە نێودەوڵەتیی و ئابووری و کۆمەڵایەتییەیە، کە بەسەر سەرتاپای ناوچەی ڕۆژهەڵاتدا هاتووە، جگە لە بەهێزبوونی تەوژمی ئاینی وە بە تایبەتی لە هەندێک ناوچەی کوردستاندا.
بەشی دووهەمی کۆمەڵگا ئەو کەسانەن، کە لە ئاینەکە دوور کەوتوونەوە و پابەند نین پێوەی. ئەمانەش ئەو کەسانەن، کە بنەمایەکی ئایدیوۆلۆجی تریان دوور لە ئاینەکە گرتۆتە بەر یاخود هەوڵدانیانە بۆ بەدەستهێنانی ژیانێکی سەربەست، پاش ئەوەی دەزانن، کە ئاینەکە لەو سەربەستییانەیان دوور دەخاتەوە، ئەگەرچی تێگەشتنی کەسانێک لەوانە بۆ دەستەواژەی “سەربەستیی” ڕاست و دروست نەبێت. بەشیکی تر لەم گروپە ئەو کەسانەن کە بێهیواییەک لە ژیانیاندا بەدی دەکەن وە خودی ئاینەکەش بە بەشێک لەو نەهامەتییە و بێهیواییە دەبینن، کە تیایدا دەژین. جا مەرج نییە هەمیشە دوورکەوتنەوە لە ئاین لەسەر بنەمایەکی ئایدۆلۆجی بێت.
بێگومان پابەندبوون و پابەندنەبوونی خەڵکەکە لەو ڕاستییە کەم ناکاتەوە، کە ئاینەکە لە ژیانی تاکدا زۆر جار جگە لە ڕووکەشێک هیچ ڕۆڵێکی تر نابینێت. چونکە ئەوەی بە ئاشکرا لە ژیانی تاکدا دەیبینین و ئەوەی لە پشت پەردەکانەوە لە ژیانی تاکدا دەشاردرێتەوە ئەوە دەردەخات، کە ئاین لە مامەڵە، مۆراڵ، بۆچوونەکان، ئاواتەکان، ڕاستییە شاراوەکان و ڕووداوەکان زۆر دوورە، بەڵکو زۆر جار دەتوانین لە خۆمان بپرسین، ئایا بە چ ڕێژەیەک ئاین لە مۆراڵی تاکەکەسدا بوونی هەیە.
دابونەریت؟؟؟
دابونەریتی هەموو کۆمەڵگایەک یاسایەکی نەنووسراوە، کە ئەو کۆمەڵگایە بە درێژایی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکانی مێژوو دایناوە و کاری لەسەر کردووە. کەواتە دابونەریت بە پێی سەردەمێک دروست بووە و بەشێکیش لەو دابونەریتانە بە گۆڕانکارییە سەردەمییەکان کۆتاییان دێت. واتە دابونەریتی هەموو کۆمەڵگایەک بوونێکی هەتاهەتایی نییە.
ئەوەی ئێستا دەتوانین سەرنجی بدەین بریتییە لە گەشەسەندنی ئیندیڤیدوالیزم، ئەگەرچی لە سنوورێکی تەسکیشدا بێت ، کە ئەویش دژ بە هەندێک خەسڵەتی ئەو ژیانە کۆمەڵایەتییەیە، کە لە پێشدا کۆمەڵگای کوردی تیایدا دەژیا. واتە تاک زیاتر هەوڵ دەدات بوونی خۆی بسەلمێنێت و کەمێک لەو ژیانی کۆلیکتیڤیزمە دوور بکەوێتەوە، کە لە پێشدا چەترێک بوو کۆمەڵگا، خێزان و تاک لە ژێریدا دەژیا. هەروەها دابونەریتەکانیش لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییانەدا کەم یان زۆر گۆڕاون. هەرچەندە هەمیشە لەم کۆمەڵگایانەدا گۆڕانکاری بە قورس و هێواشی ڕوو دەدەن، چونکە ئەم کۆمەڵگایانە خەسڵەتێکی کۆنسێرڤەتیستی کۆلێکتیڤیزم هەڵدەگرێت، کە نە دەیەوێت دابونەریتە کۆنەکە بگۆڕێت، نە تاک لە ژێر چەتری خێزان و کۆمەڵگادا بێتە دەرێ. واتە کێبڕکێیەک لە نێوان تەوژمی کۆلێکتیڤیزم و ئیندیڤیدوالیزم، دابونەریت و مۆدێرنکردن، فشاری کۆمەڵگا و ویستی تاکدا هەیە.
ئەوەی کە بە داخەوە لە شوێنی خۆیدا بە ئاشکرایی ماوەتەوە وە کە بووە بە کێشەیەکی گەورە لە ناو کۆمەڵگاکەدا بریتییە لە دابونەریتی ژنهێنان و شووکردن، کە تیایدا هەتا ئێستاش ئافرەت وەک کەرەسەیەک مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت. ئەم دابونەریتە بووەتە هۆی قورساییەکی زۆر لەسەر کوڕی کورد بۆ پیکهێنانی خێزان. بە تایبەتی دوای زیادبوونی داواکارییەکانی ژیان و ویستی تاک بۆ بەدیهێنانی سەربەستیی دوور لە ماڵی باوک و دایک. ئەمەش دوو مامەڵەییەک لە خەسڵەتی ئێستای کۆمەڵگادا دەردەخات، کە لە لایەک گۆڕان بە خۆیەوە پیشان دەدات بەرەو ئیندیڤیدوالیزم، لە لایەکی تریش بەهای کۆمەڵایەتیی و تێگەشتنمان بۆ پەیوەندییەکان هەر لە سنوورە کۆنەکەی خۆیدا ماوەتەوە. ئەوەش کە سەرنجڕاکێشە ئەوەیە، کە زۆربەی ئافرەتی ئێستا باسی ماف و سەربەستیی ئافرەت لە مێشکیاندایە، بەڵام کاتێک باس دێتە سەر شووکردن، ناتوانن خۆیان لە بەندی دابونەریتە کۆنەکە ڕزگار بکەن، کە بەشێکە لە سەربەستییان. چونکە هەتا ئافرەت و پەیوەندی هاوسەریی نرخێکی هەبێت، نە کۆمەڵگا و نە خودی ئافرەت ناتوانێت هەنگاوەکانی سەربەستیی بەرەو پێش ببات. مانەوەی ئەم دیاردانەش لە کۆمەڵگا بەستراون بە ڕادەی ڕۆشنبیریی و ئاستی هوشیارکردنەوەی کۆمەڵگا، کە بەشێکی ئەرکی سەر شانی دەسەڵاتە.
ئایا لە سەربەستی سێکسییدا لە کوێداین؟
بێگومان ئەمە یەکێکە لەو باسانەی، کە زۆربەی کۆمەڵگا نایەوێت بیبیستێت و بەرەو ڕووی ڕاستییەکان ببێتەوە بەو شێوەیەی، کە هەن نەک بەو شێوەیەی، کە ئاواتەخوازێتی. گۆڕانکارییەکانی بیست ساڵی پێشوو گۆڕانکارییەکی زۆری لەگەڵ خۆیدا هانی سەبارەت بە شێوازە تێڕوانینی تاکەکەس، هەروەها بواری زۆری کردەوە بۆ جیهانێک، کە بۆ نەوەکانی پێشوو تەنها تروسکاییەکی کەم نەبووایە تیشکی تری لێوە نەدەهات و بەزۆر شت نامۆ بوو. ئەم گۆڕانکارییە ئابووریی و تەکنەلۆجیا تازەیە وای کرد لاوی کورد لە لایەک بە جیهانە سەربەستەکەی ڕۆژائاوا ئاشنا بێت و لە لایەکەوە بە ئاسانترین شێوە بگاتە سەرچاوەیەک بۆ ئەو وێنە سێکسییە وروژێنەرانەی، کە تا دوێنێ تەنها بە خەیاڵ لەبەرچاویدا بوو. بێگومان کچانیش لەم شتە بێبەش نەبوون و نین. لە لایەک زیادبوونی وێنە و زانیارییەکان و هەروەها ئاواتخواستن بە جیهانێکی ڕۆژئاوا وای کردووە، کە زۆربەی لاوان زیاتر ئەوداڵی تێربوونە سێکسییەکە بن. ئەمەش پاڵنەرێکە بۆ ئەوەی، لاو بە دوای ئەو تێربوونەدا بگەڕێت نەک تەنها لە میانی ئەو خەیاڵانەی تیایدا دەژی یاخود لەو وێنە و فلیمانەی دەستی دەکەوێت، بەڵکو پراکتیزەکردنی ئەو ئارەزووە لە لایەنە جەستەییەکەوە. ئەو سەربەستییەش کە لاو ئاواتەخوازێتی لە کۆمەڵگاکەی ئێمەدا شتێکی خەیاڵییە و هەرگیز لەم بار و ئاستەی ئێستاماندا ناتوانرێت بخرێتە سەر زەمینەی واقیع، چونکە کۆمەڵگاکە هەتا ئێستا لە لایەنەکانی تریشدا نەگەشتۆتە ئەو ڕادەیەی، بتوانێت سەربەستی بدات بە تاک و جگە لە تێگەشتنمان بۆ بنەما کۆمەڵایەتیی و خێزانییەکان ڕێگرن بۆ ئەو ڕەوتە. واتا هەرچەندە ئارەزووەکەش هەبێت، بەڵام ڕێگرەکان زۆرترن. بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە، کە تاک بەندی دەستی کۆنترۆڵی کۆمەڵگا بێت، بەڵکو پەیوەندییە سێکسییەکان لە سەرتاپای کۆمەڵگادا زیادی کردووە، گەر بەروارد بکەین لەگەڵ کۆمەڵگاکەی بەر لە بیست ساڵ یان زیاتر. بەڵام زۆربەیان بەشێوەیەکی شاراوەن. کۆمەڵگا دەبینێت، کە ژیانی سێکسیی شاراوە لە ناو کۆمەڵگادا ڕاستییەکە و بوونی خۆی هەیە، بەڵام پابەندبوونمان بە دابونەریت هێندە بە هێزە، کە زۆر جار خۆمان هەڵدەخڵەتێنین بەوەی دڵمان خۆش بێت، کە ڕاستییەکان هێشتا شاراوەن یان دەیانشارینەوە و نایانبینین یاخود نامانەوێت بیانبینین.
گەر ڕاست بێت یان هەڵە ئەم شێوازە لە ژیانی کۆمەڵگا و تاکدا کێشەی زۆری بۆ کیژۆڵە و ئافرەتەکانمان پەیدا کردووە، کە زۆر جار دەبن بە قوربانی پیاوسالاریی و تێگەشتنی پیاوەکانمان بۆ مەسەلەی سێکس، ماف، سەربەستی، ڕەوشت و … هتد، چونکە هەرچەند باسی ڕەوشت دەکرێت تەنها بە ئافرەتەکەوە دەبەسترێتەوە، بەبێ ئەوەی حوکمی ئەوەش بدەین، کە ئەو کەسەی بەشداری ڕەوشتیی و بەدڕەوشتیی ئافرەتیک دەکات هەرچۆنێك بێت و هەرکەسێک بێت هەر پیاوێکە وە زۆر ڕەوایە گەر ئەو ڕەوشتبەرزییە یان ئەو بەدڕەوشتییەش بخرێتە پاڵ پیاوەکەش. لەسەر هەموو ئەم ناڕەواییە، کە بەشێکە لە پیاوسالاریی کۆمەڵگاکەمان، کە بە بەردەوامی بوونی هێزەکەی خۆی لە ژیانی تاکدا دەسەلمێنێت، دەبێت ئەوەش بزانین، کە تاک هەموو ڕۆژێک هەنگاوێک بەرەو ئیندیڤیدوالیزم و سەربەستی خود دەڕوات. ئەوەی جێی نیگەرانییە ئەوەیە کە دەسەڵات هەرچەندە هەنگاوی زۆری ناوە سەبارەت بە پاراستنی ئافرەتان، بەڵام هەنگاوەکان کورتن و کۆمەڵگاکە پێویستی بە تێڕوانینێکی وردتر و هەوڵێکی زۆر گەورەترە بۆ بەرجەستەکردنی پاراستنی کیژۆڵە و ئافرەتەکانمان.
ئەم ڕەوتە بەرەو کوێ دەڕوات؟
گۆڕانکاری بەشێکە لە سروشتەکانی کۆمەڵگا چونکە کۆمەڵگاش هەروەک مرۆڤ، گیانلەبەرەکان، ڕووەک و ئەم زەویەی لەسەری دەژین لە گۆڕانکارییەکی بەردەوامدایە. لەوانەیە سیستمێکی کۆمەڵایەتی، سیاسیی، ئاینیی یاخود ئایدۆلۆجیایەک هەوڵ بدات، کە ئەو گۆڕانکارییە هێواشتر بکاتەوە یان بیشارێتەوە، بەڵام هەرگیز مێژوو سەرکەوتن ناداتە دەست ئەو سیستێمانە. تاکە پرسیارێک ئەوەیە لەم بارەیەوە ئایا کۆمەڵگاکەمان بە چ خێراییەک گۆڕانکارییەکانی بەسەر دێت و ئایا بە چ ئاراستەیەک؟ ئایا ئەو بارودۆخەی کە تیایدا دەگۆڕێت زیاتر لەبارە بۆ ئەوەی کۆمەڵگا بەرەو کەنارێکی ئارامتر لە ئێستا بەرێت؟ ئایا دەسەڵات و ئۆرگانەکانی چەند وە چ ڕۆڵێک دەبینن؟ ئایا سەربەستی بڕیاری تاکەکەس دەگاتە چ سنوورێک؟ ئایا ئاین و دابونەریت چ ڕۆڵێک دەبینن لە ژیانی تاکەکەسدا لە داهاتوودا؟ هەموو ئەم پرسیارانە ڕەوتی گۆڕانکارییەکانی کۆمەڵگا و داهاتوو دەتوانن وەڵامیان بدەنەوە، بەڵام تەنها یەک خاڵ هەیە کە ڕوونە: هیچ دابونەریتێک و بیروبۆچوونێک لە جیهاندا نییە، کە هەتا هەتایە بە جێگیری لە کۆمەڵگایەکدا بمێنێتەوە.
چی دەتوانرێت بکرێت؟
ڕەوتی مێژوو زۆر نموونەی پیشان داوین، کاتێک کۆمەڵگا بەرەو “ڕۆژئاواییبوون” بە هەنگاوی خێراتر لە ڕەوتی مۆدێرنکردن و پێشخستنی ژێرخانی کۆمەڵگا دەڕوات، کە ئەمەش کاردانەوەیەکی نێگەتیڤی هەبووە لەسەر گۆڕانکارییەکان. بۆ ئەوەی کۆمەڵگا دوور بێت لەو جۆرە نەهامەتییانە پێویستی بە کار و هەوڵێکی فرەلایەنانەیە، کە لە کارکردن لەسەر ئاستی تاکدا لەگەڵ تاکدا دەست پێ دەکات ئەویش بە ڕەخساندنی بارێکی گونجاو بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ڕۆشنبیریی و هوشیاریی تاک وە ڕوونکردنەوەی دەستەواژەکانی مرۆڤ، ماف، سەربەستی، کۆمەڵگا و هەموو دەستەواژەکانی تر، کە یارمەتی تاک دەدات لە پێناسەی بنەما جیاوازەکانی ژیان، بۆ ئەوەی بتوانێت بە شێوەیەکی واقیعییانە خۆی بناسێت و لە هەمان کاتدا سنوورەکانی خۆی و بەرامبەرەکەی دیاری بکات. بۆ گەشتن بەم ئامانجەش هەردوو لایەنی سیستێمی بەڕێوەبردن و مێدیا دەبێت ڕۆڵێکی گرنگ ببینن لەم پرۆسەیەدا. دانانی بناغەی سیستمێکی خوێندن و پەروەردەیی پتەو لەسەر بنەمایەکی مۆدێرن و زانستییانە پشتگیرکەرێکی بەهێزن بۆ ئەوە پرۆسەیە. جگە لەوە دەسەڵات و مێدیا دەتوانین هاریکەری یەکتر بن بۆ هوشیارکردنەوەی خەڵک.
یەکێک لە بنەما بنچینەییەکان بریتییە لە یاسادانان، کە لەگەڵ ئەم سەردەمەی ئێستاماندا بگونجێت و مافی هەموو هاوڵاتییەک لە هەموو لایەنەکانەوە بپارێزێت. لەوەش گرنگتر بریتییە لە بەرجەستەکردنی ئەم یاسایانەن، چونکە هەتا ئێستاش خستنە سەر زەوی واقیعی یاساکانی ئێستامان دوورە لە ڕاستییەوە و کێشەیەکی زۆرمان هەیە لەگەل سیستێمی دادگادا. واتە هەر کاتێک یاسا سەروەر بێت زۆر شت هەن لە ناو کۆمەڵگاکەدا دەتوانرێت پۆزەتیڤانە بگۆڕدرێن.

بودا دەڵێت: ئامانجی هەموو کەسێک شادی و هێمنییە. بۆ ئەوەی بەم ئامانجەش بگەیت، با دڵت هێندە گەورە بێت، کە لە ناو سنوورەکەیدا جێگای کەسەکەی بەرامبەریشتی تێدا بێتەوە.
بەڵام لە کۆمەڵگای ئێمەدا زۆرجار، کاتێک کێشەیەک لە نێوان دوو کەسدا، دوو خێزاندا، دوو گروپدا دروست دەبێت، دەرگای ئاخاوتن لە یەکتر دادەخەن. هەر یەکەیان هەول دەدات زۆر دەرببڕێت، بەڵام کەم گوێ بگرێت.
ئایا ئێمە چەند دەدوێین؟ لە هەمان کاتدا چەند گوێ دەگرین لە بەرامبەر؟ چۆن گوێ لە بەرامبەر دەگرین؟ چەند بڕوامان بە وتەی بەرامبەرەکەمان هەیە؟ گەر کەم بێت ئایا ئاوێنەی ئەو بڕوا کەمە نییە، کە خودی خۆمان بەرامبەر بە خۆمان هەیە؟ ئایا ئێمە چەند دەزانین سەبارەت بە هونەری لێدوان و هونەری گوێگرتن؟
لەم کۆمەڵگایەدا ئەوەی زۆر ئەنجام بدرێت بریتییە لە قسەکردن و ئەوەی کەم بێت بریتییە لە گوێگرتن: دەسەڵات چەند گوێ لە کۆمەڵگا و کۆمەڵگا چەند گوێ لە دەسەڵات دەگرێت؟ پزیشک چەند گوێی لە وشەکانی نەخۆشێکە؟ فەرمانبەرێک چەند گوێ بۆ هاووڵاتییەک ڕادەگرێت؟ باوک و دایکێک چەند گوێ لە حەزەکانی منداڵەکەیان دەگرن؟ دوو کەس، کە کێشەیان هەیە چەند گوێ لە سکاڵاکانی یەکتر دەگرن؟
بێگومان وەڵامی هەموو ئەمانە بە ڕستەیەک نادرێتەوە، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی دەتوانم بڵێم، کە گوێگرتن لە هەموو ئەمانەدا کەمە، بە تایبەتی گەر بەر لە ئاخاوتن ئەو کەسە بڕیاری خۆی بەسەر باسەکەدا دابێت و بۆچوونی خۆی جێگیر کردبێت، بەبێ ئەوەی بوارێک بە خودی خۆی بدات بۆ گوێگرتن لە بەرامبەرەکەی: لە ڕا و بۆچوونەکەی تر، لە جیهانەکەی تر، لە سنووری کەسایەتییەکەی تر. لێرەدا پێشبڕیار دیاردەیەکی زۆر چەوت و بەربڵاوە لە کۆمەڵگاکەماندا، کە تاک لەسەر بۆچوون و تێگەشتنی خۆی بەردەوام دەبێت و سنووری کەسایەتیی و پەیوەندییەکانی خۆی دەخاتە ناو تەسکترین بوارەوە، بە شێوەیەک لەو بارەدا جگە لە جیهانە تەسکەکەی خۆی هیچ بوونێکی تر نابینێت یاخود نایەوێت بیبینێت.
ئاستی ڕۆشنبیریی و ئامادەیی بۆ قبوڵکردنی بەرامبەر دوو فاکتەری زۆر بەهێزن بۆ ئەوەی مرۆڤ ئەو خەسڵەتە لە خۆیدا فروان بکات و بتوانێت گوێ لە بەرامبەر بگرێت، ئەگەرچی هەندێک کات ئاخاوتنەکەش لەگەڵ ویستەکانی ئەودا نەگونجێت، بەڵام لەسەر ئەوەشەوە بتوانێت بوارێک بە کەسێک بدات بۆ دەربڕین و ئامادەییمان تێدا بێت بۆ قبوڵکردنی ڕای بەرامبەر بەبێ مەرج.
فاکتەرێکی تر بریتییە لە ترس و میکانیزمی پاراستنی خود، کە دوو خەسلەتی پێکەوەبەستراوەن لە ناو دەروونی مرۆڤدا، بە شێوەیەک، کە مرۆڤ گەر ترسێکی شاراوەی هەبێت لە پاراستنی کەسایەتیی و بۆچوونەکانی خۆی، دەیەوێت بەهەر شێوەیەک ئەو دوو شتە بپارێزێت. جا لە کاتی دەرکەوتنی هەر دیاردەیەکی تر، کە لەوانەیە دژ بە کەسایەتیی و بۆچوونەکەی ئەو کەسە بێت، ترسێک لە ناخدا دروست دەکات بە لەدەستدانیان. بۆ بالانسکردنەوەی بارە دەروونییەکە و بۆ پاراستنی خود، میاکنیزمێک سەر هەڵدەدات، کە ئەویش دانانی سنوورێکی تەسکە بەدەوری خوددا و گوێنەگرتنە لە بەرامبەر، بۆ ئەوەی هیچ بوارێک بە توخمێکی بێگانە نەدرێت ئەو پێکهاتە تەسکەی خۆمەک( Ego ) تێک بدات و بیوروژینێت. واتە خەسڵەتی خۆمەک کاریەگرێکی گەورەی هەیە لەسەر ئەم دیاردەیە و هەر خۆمەکیشە، کە هۆکارێکی گەورەی هەیە لەسەر شێوازە جیاوازەکانی ترس و تەسکی کەسایەتییمان.
هزر و دڵ و دەروونی مرۆڤ پێکهاتەیەکی بێسنوورن. دەتوانن هێندە خۆیان فراوان بکەن، کە سەرتاپای جیهان بگرنە خۆیان بەبێ هیچ سنوورێک هەروەک لە کەسایەتییەکی وەک دالای لاما و دایکە تێرێزەدا بەدییان دەکەین. لە هەمان کاتیشدا دەشتوانرێت سنوورەکان هێندە تەسک بکرێنەوە، کە مرۆڤ نەتوانێت خودی خۆشی تیادا بەدی بکات و جێگەی ببێتەوە. هەر ئەو کاتەشە ئەشکەنجە و کێشە دەروونییەکان دەردەکەون، کە مرۆڤ بۆ دۆزینەوەی خودی خۆی، بەدوای خۆیدا دەگەڕێت و کێشەی تەسکیی کەسایەتیی لە ناو مامەڵە و پەیوەندییەکانیدا ڕەنگ دەداتەوە. بەڵام مرۆڤ هەرچۆنێک بێت و ئاستی ڕۆشنبیریشی لە هەر کوێیەکدا بێت، هەمیشە توانای ئەوە هەیە، کە دەرگای وتووێژ لەگەڵ بەرامبەردا واڵا بکات و گوێ لە کەسەکەی تر بگرێت بۆ ئەوەی بتوانێت ئاسوودەییەک لە ناخیدا بەدی بکات، ئەگەر بە خۆی و بە بەرامبەرەکەی ئەو هەلە بڕەخسێنێت.

خۆپارێزی و چاره‌سه‌ر:
کاتێک قسه‌ له‌سه‌ر چاره‌سه‌ری نه‌خۆشییه‌کی جه‌سته‌یی یان ده‌روونی یان کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌که‌ین، دروست وایه‌ سه‌ره‌تا باس له‌خۆپارێزی بکرێت بۆ ئه‌وه‌ی به‌ربه‌ست دابنرێت له‌به‌رده‌م دروستبوونی نه‌خۆشییه‌که‌دا، ئه‌وجا باس له‌چاره‌سه‌ر بکرێت که‌ بۆ کاتی بڵاوبوونه‌وه‌ و تووشبوونی تاکه‌کان به‌م نه‌خۆشییه‌ کاری پێبکرێت، ئه‌مه‌ش ئه‌و پره‌نیسپه‌مان بیر ده‌خاته‌وه‌ که‌ده‌ڵێت: (خۆپاراستن باشتره‌ له‌چاره‌سه‌رکردن).
ناپاکی هاوسه‌ریی وه‌ک په‌تایه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی- ده‌روونی له‌م ڕۆژگاره‌دا وه‌ک دیارده‌یه‌ک بوونی هه‌یه‌ و بڵاوه‌، به‌جۆرێک پیرۆزی ژیانی هاوسه‌رگیریی خستۆته‌وه‌ ژێر پرسیار و هه‌ڕه‌شه‌وه‌، له‌لایه‌ک بۆ ئه‌وانه‌ی له‌ژیانی هاوسه‌رییدان دنیایه‌ک قه‌یران و گرفتی کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌روونی خوڵقاندووه‌، بۆ ئه‌وانه‌ش که‌له‌ده‌ره‌وه‌ی ژیانی هاوسه‌رییدان دنیایه‌ک گومان و ڕه‌شبینی خوڵقاندووه‌.
خۆپاراستن:
بێگومان بۆ خۆپاراستن له‌ڕوونه‌دانی ناپاکی هاوسه‌ریی چه‌ند ڕێوشوێنێک هه‌یه‌ که‌ ده‌بێت بگیرێنه‌ به‌ر که‌گرنگترینیان ئه‌مانه‌ن:
1- کردنه‌وه‌ی خولی هۆشیاری و شیاندن بۆ ئه‌و کچ و کوڕانه‌ی ده‌یانه‌وێت بچنه‌ ژیانی هاوسه‌رییه‌وه‌، که‌تیایدا پزیشکان و پزیشکانی ده‌روونی و توێژه‌رانی ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تی و یاساناسان و پیاوانی ئایینی، وانه‌ی تیادا بڵێنه‌وه‌ و کچان و کوڕان ئاشنا بکه‌ن به‌لایه‌نی جه‌سته‌یی و سۆزداری و ته‌ندروستی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕه‌فتاری و مافه‌ یاسایی و شه‌رعییه‌کانی هاوسه‌ران. چونکه‌ به‌بڕوای من به‌شێکی زۆر له‌و کێشه‌ و قه‌یرانانه‌ی خێزانی کورد تیایدا ده‌ژی له‌ئه‌نجامی یه‌کتر نه‌ناسینی هه‌ردوو ڕه‌گه‌زه‌وه‌یه‌ له‌و لایه‌نانه‌ی ئاماژه‌مان پێکردن.
2- نه‌سه‌پاندنی خواستی خێزان به‌سه‌ر کچان و کوڕان له‌هه‌ڵبژاردنی هاوسه‌ردا: واته‌ ده‌بێت ده‌رفه‌ت بڕه‌خسێنرێت بۆ کچان و کوڕان تابه‌خواستی خۆیان هاوسه‌ریی ژیانیان هه‌ڵبژێرن و خۆیان بڕیاری له‌سه‌ر بده‌ن، له‌کاتێکیدا خێزان هه‌ست بکات که‌ ئه‌و که‌سه‌ی کچه‌که‌ی یان کوڕه‌که‌ی هه‌ڵیبژاردووه‌ له‌جێی خۆیدا نییه‌ و ناشایسته‌یه‌، ئه‌وا ده‌کرێت خێزان ڕێگه‌ی گفتوگۆکردن و قایلکردنی هێمنانه‌ بگرێته‌ به‌ر، نه‌ک به‌هه‌ڕه‌شه‌ و توندوتیژی به‌کارهێنان که‌دواجار تۆرانی ڕۆحی کچ یان کوڕه‌که‌یانی لێبکه‌وێته‌وه‌.
3- دوورکه‌وتنه‌وه‌ له‌و دابونه‌ریته‌ ژه‌نگاوی و مه‌ترسیدارانه‌ی دۆزه‌خ به‌رقه‌رار ده‌که‌ن له‌ژیانی هاوسه‌رییدا، وه‌ک گه‌وره‌ به‌بچووک و ژن به‌ژن و سوڵحی خوێن به‌کچ.
4- ده‌ستێوه‌رنه‌دان له‌ژیانی خێزانی تازه‌ پێکهاتوو له‌لایه‌ن که‌سوکاری کچ یان کوڕه‌وه‌، به‌جۆرێک ببێته‌ مایه‌ی نانه‌وه‌ی کێشه‌ و گرفتی کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌روونی بۆ هاوسه‌ران.
5- ڕه‌خساندنی ده‌رفه‌ت بۆ دیالۆگ له‌نێوان کچ و کوڕدا به‌ر له‌بڕیاردان، تاکو زیاتر له‌بۆچوونه‌کانی یه‌کتر شاره‌زابن و بزانن ئایا خاڵی هاوبه‌ش یان خاڵی جیاوازیان زیاتره‌.
6- هاوسه‌رانیش که‌له‌ژیانی خێزانیدان، ده‌بێت له‌کاتی بوونی کێشه‌ و گرفتی خێزانیدا، په‌نا بۆ زمانی دیالۆگ ببه‌ن و خۆیان به‌دوور بگرن له‌کینه‌ هه‌ڵگرتن، نابێت واز له‌چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کانی خێزان بهێنرێت و هه‌ڵبگیرێت بۆ ڕۆژگار، چونکه‌ ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هۆی که‌ڵه‌که‌بوونی کێشه‌کان و دواتر که‌مکردنه‌وه‌ و نه‌هێشتنی سۆز و خۆشه‌ویستی نێوان هاوسه‌ران. ئه‌گه‌ر کێشه‌کان له‌وه‌ گه‌وره‌تر بوون به‌هاوسه‌ران خۆیان چاره‌سه‌ر بکرێت، ئه‌وا دروست وایه‌ په‌نا بۆ ڕاوێژکارێکی ده‌روونی یان کۆمه‌ڵایه‌تی ببه‌ن. باشترین ڕێگه‌ چاره‌ له‌مبواره‌دا ئه‌وه‌یه‌ خێزان لانی که‌م مانگانه‌ ڕۆژێک ته‌رخان بکه‌ن بۆ گفتوگۆ کردن له‌سه‌ر کاروباره‌کانی خێزان و دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ر بۆ کێشه‌کان و نزیککردنه‌وه‌ی بۆچوونه‌کان له‌سه‌ر ئه‌و خاڵانه‌ی جیاوازیان له‌سه‌ره‌. بێگومان ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر بنه‌مای ڕێزگرتن له‌بۆچوون و بیروڕا و مافی یه‌کتر ئه‌نجامده‌درێت.
7- له‌کاتی بوونی کێشه‌ له‌په‌یوه‌ندییه‌ سێکسییه‌کانی نێوان هاوسه‌راندا، دروست وایه‌ په‌رده‌پۆش نه‌کرێت و دانی پێدا بنرێت و هه‌نگاو بۆ چاره‌سه‌ری بنرێت، به‌تایبه‌تی له‌م ڕۆژگاره‌دا ئه‌م گرفتانه‌ چاره‌سه‌ری ده‌رمان و ده‌روونییان هه‌یه‌ و نۆڕینگه‌ و سه‌نته‌ری گونجاویش بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌م حاڵه‌تانه‌ هه‌یه‌ له‌وڵاتی خۆماندا.
8- له‌کاتی بوونی گوماندا له‌نێوان هاوسه‌راندا له‌ڕه‌فتاری یه‌کتر، دروست وایه‌ په‌نا بۆ زمانی دیالۆگ ببرێت و به‌ئاشکرا و بێ په‌رده‌ و به‌هێوری گومانه‌کان بۆ یه‌کتر باس بکه‌ن تاکو په‌رده‌ له‌سه‌ر ڕاستییه‌کان هه‌ڵبماڵرێت، نه‌ک گومان ببێته‌ مایه‌ی ئاڵۆزی بۆ ده‌روون و که‌مکردنه‌وه‌ی سۆز و ڕێز و خۆشه‌ویستی.
9- ژیانی هاوسه‌رگیریی پێویستی به‌رده‌وامی به‌نوێ بوونه‌وه‌ هه‌یه‌، نوێبوونه‌وه‌ له‌سۆز و خۆشه‌ویستی، نوێبوونه‌وه‌ له‌هه‌ڵسوکه‌وت و مامه‌ڵه‌ کردن، نوێبوونه‌وه‌ له‌په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندا، له‌چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ و گه‌شت کردندا، له‌شێوازی دیالۆگ کردندا، له‌ئه‌نجامدانی په‌یوه‌ندییه‌ سێکسییه‌کانی نێوان هاوسه‌راندا، له‌دابه‌شکردنی لێپرسراوێتییه‌کاندا، چونکه‌ ڕۆتین پروکێنه‌ره‌ بۆ ژیانی هاوسه‌ران.
10- تێگه‌یشتنی هاوسه‌ران له‌وه‌ی په‌نابردن بۆ ناپاکی هاوسه‌ریی هێڵی سووره‌ و به‌زاندنی ئه‌م هێڵه‌ شیرازه‌ی ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تی خێزان له‌به‌ریه‌ک هه‌ڵده‌وه‌شێنێت و چیدی خێزان ئه‌و که‌شه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌روونییه‌ی نامێنێت که‌پێشتر هه‌یبووه‌.
11- لێبوورده‌یی هاوسه‌ران به‌رامبه‌ر یه‌کتر و له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌رک و مافه‌کانی یه‌کتر.

چاره‌سه‌ر:
له‌کاتی ده‌ستکه‌وتنی به‌ڵگه‌ی ته‌واو له‌سه‌ر ناپاکی هاوسه‌ریی یه‌کێک له‌هاوسه‌ران، ئه‌گه‌رچی ده‌بێته‌ شۆکێکی ده‌روونی گه‌وره‌ بۆ به‌رامبه‌ر و هه‌ندێک جار له‌ده‌ستدانی هاوسه‌نگی ده‌روونی و په‌رچه‌کرداری توند، به‌ڵام ده‌بێت هاوسه‌ران له‌و ڕاستییه‌ بگه‌ن که‌په‌رچه‌ کرداری توند هیچی لێناکه‌وێته‌وه‌ جگه‌ له‌ئاڵۆز کردنی زیاتری کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌روونییه‌که‌. وه‌ک ئاماژه‌مان پێدا له‌به‌شه‌کانی پێشوودا ناپاکی هاوسه‌ریی هه‌ر ناپاکییه‌ ئافره‌ت ئه‌نجامی بدات یاخود پیاو، به‌ڵام به‌هۆی کاریگه‌ری کولتوری پیاوسالارانه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی کورده‌واری به‌ده‌گمه‌ن ئافره‌تان له‌کاتی ده‌رکه‌وتنی ناپاکی هاوسه‌ریی به‌بێ باجی قورسی وه‌ک کوشتن ڕزگاریان بووه‌ به‌ڵام پیاوان زۆر به‌ده‌گمه‌ن لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌کرێت.
له‌کاتی ده‌رکه‌وتنی ناپاکی هاوسه‌رییدا، دروست وایه‌ ئه‌و دوو هاوسه‌ره‌ له‌گه‌ڵ یه‌ک دابنیشن، قسه‌ له‌سه‌ر هۆکاره‌کانی ناپاکییه‌که‌ بکه‌ن، ئه‌گه‌ر هۆکاری لۆژیکیانه‌ی له‌پشته‌وه‌ بوو دروست وایه‌ به‌بوونی گه‌ره‌نتی دووباره‌ نه‌کردنه‌وه‌ی و لێکتێگه‌یشتن، لێبوورده‌یی بنوێنرێت، ئه‌گه‌ر نا ئه‌وا په‌نا بۆ جیابوونه‌وه‌ ببرێت باشتره‌ له‌وه‌ی بیر له‌تۆڵه‌کردنه‌وه‌ به‌ئه‌نجامدانی ناپاکیی بکرێته‌وه‌. دیاره‌ ئه‌م شێوازه‌ ده‌که‌وێته‌ سه‌ر هاوسه‌ران خۆیان ڕه‌نگه‌ هاوسه‌ر هه‌بێت ئه‌م ڕێگه‌ چاره‌یه‌ به‌سوکایه‌تی پێکردن به‌خۆی بزانێت له‌کاتێکدا دووچاری ئه‌م کێشه‌یه‌ ببێت.

وه‌ نابێت به‌هیچ جۆرێک له‌م سه‌روبه‌نده‌دا بیر له‌به‌کارهێنانی توندوتیژی به‌هه‌موو جۆره‌کانییه‌وه.
(مامۆستایه‌کی ئایینی بۆی گێڕامه‌وه‌، که‌ ناوبه‌ناو ئافره‌تان سه‌ردانی ده‌که‌ن به‌مه‌به‌ستی نووسینی نوشته‌ بۆ کێشه‌ی مێرده‌کانیان که‌ ناپاکییان به‌رامبه‌ر ده‌که‌ن، ئه‌م مامۆستا ئایینییه‌ ده‌ڵێت هه‌ندێ له‌ژنان که‌ دێنه‌ لام ده‌ڵێن پیاوه‌کانمان به‌ناپاکییه‌وه‌ گرتووه‌ له‌گه‌ڵ ژن یان کچدا، به‌ڵام چی بکه‌ین ته‌ڵاق وه‌رگرتن کاره‌ساته‌ و خاوه‌نی کۆشێک منداڵین، ناچار بێده‌نگ ده‌بین، به‌ڵکو له‌ڕێی نوشته‌وه‌ بتوانین ڕێ له‌هاوسه‌ره‌کانمان بگرین که‌ واز له‌م ڕه‌فتارانه‌ بهێنن).
ئه‌مه‌ چ کاره‌ساتێکه‌ خودایه‌ مرۆڤ ئه‌م سوکایه‌تییه‌ به‌خۆی ڕه‌وا ببینێت، ئه‌مه‌ چ بێ ڕێزییه‌که‌ پیاوانی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ به‌هاوسه‌ره‌کانیان و ژیانی خێزانیی ده‌که‌ن، له‌هه‌مووی سه‌یرتر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م جۆره‌ پیاوانه‌ له‌ناو کۆڕ و کۆمه‌ڵیشدا وه‌ها خۆیان ده‌رده‌خه‌ن که‌ له‌پیاوه‌تیدا شه‌هامه‌تیان لێده‌بارێت، ڕه‌نگه‌ له‌ناو مزگه‌وته‌کانیشدا پێشبڕکێ بکه‌ن له‌سه‌ر ده‌ستکه‌وتنی ڕیزی پێشه‌وه‌ی نوێژکردن‌.
دواجار ده‌ڵێم: ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌روونی خێزانی کوردی له‌قه‌یراندایه‌، زۆرن ئه‌و مه‌ترسییانه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ ده‌که‌ن له‌سه‌ر مانه‌وه‌ی ئه‌م یه‌که‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی ناوی خێزانه‌. بۆیه‌ له‌مبواره‌دا کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی پێویستی به‌چه‌ند ده‌زگای تایبه‌ت به‌کێشه‌کانی خێزان هه‌یه‌، و چه‌ندین توێژینه‌وه‌ی زانستیمان پێویسته‌ تاکه‌ بتوانین خاڵه‌ لاوازه‌کانمان ده‌ستنیشان بکه‌ین و ڕێگه‌ چاره‌یان بۆ دابنێین. ‌