لهشفرۆشی وهک دیاردهیهکی ترسناک له ههرێمی کوردستاندا … هۆی تهشهنهکردنی و چۆنێتی بهرهنگاربوونهوهی – د. سهڵاحی گهرمیان – ئوسترالیا – سیدنی
لهشفرۆشی وەک دیاردەیەکی ترسناک لە هەرێمی کوردستاندا… هۆی تەشەنەکردنی و چۆنێتی بەرەنگاربوونەوەی*¬
د. سهڵاحی گهرمیان
ئوسترالیا – سیدنی
وەک ئەرک و پیشەی ڕۆژنامەوانی، ڕۆژنامەنووس بەشوێن ڕوداو و هەواڵی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوری و هونەری و وەرزشی و ڕوداوی جۆراوجۆری تری ناو کۆمەڵدایە و هەرواش لە بابەتی جوراوجۆر ئەکۆڵێتەوە و بەڕێگای میدیاوە ئەیانخاتە بەر گوێ و چاوی خوێنەران. پێوانەی هەڵسەنگاندن ونرخاندنی هەر بابەتێکی ڕۆژنامەوانی لە هەر یەکێک لەو بوارانەدا، لە بایخدان و بەداواداچونەوە و باسکردنی لەناو کۆڕوکۆمەڵی خەڵکدا و نووسین و شیکردنەوەی نووسەران و ڕۆشنبیراندا دەرئەکەوێت. بەوەش ئەکرێت تا ڕادەیەک ئەو بابەتە پۆلین بکرێت؛ یان ئەوەتا وەک حاڵەت چاوی لێبکرت یان وەک دیاردە پێناسەبکرێت.
لێرەوە ئەکرێت باس لە بابەتی لەشفرۆشی بکەین کە لەمدواییانەدا ڕۆژنامەی ئاوینە لە دیمانەیەکدا لەگەڵ بەڕیوبەری ئاسایشی سلێمانیدا وروژاندی و بەدوای ئەوەشدا چەندین بابەتیش بڵاوبوونەوە لە سایت و ڕۆژنامەکاندا و هەڵمەتی ئیمزاکۆکردنەوە بۆ داخستنی خانەکانی لەشفرۆشی و بەیاسایی نەکردنی کاری لەشفرۆشی بەرپاکرا. ئەوە لە کاتێکدا چەند جارێک لە دانیشتنەکانی پەرلەماندا باسی لێوەکراوە وهەوڵی دەرکردنی یاسای تایبەت بە قەدەغەکردنییەوە دراوە. بۆیە ئەتوانین بڵێین لەشفرۆشی بووەتە دیاردەیەکی بەرچاو لە کوردستاندا، کە دیاردەیەکە لە ڕاستیدا چ لە ئاستی تاک و چ لە ئاستی کۆمەڵدا جگە لە کاردانەوەی نەرێنی چیتر ناداتەدەستەوە. چگە لە نەخۆشی کوشندەی فیزیکی، نەخۆشی دەروونی و کۆمەڵایەتی ئێجگار زۆری لێئەکەوێتەوە بەتایبەتی لەسەر ئاستی کەسێتی تاک و پەیوەندی نیوان ئەندامانی خێزاندا.
دیارە لەشفرۆشی هەر لەسەرەتای بوونی مرۆڤەوە تا ئەمڕۆ هەبووە. تا لەشکڕ هەبێت و ئامادەبێت پاداشت بدات، لەشفرۆشیش بوونی ئەبێت. هەڵپەی سێکس لای پیاوان، بەهێزترین هۆکاری لەشفرۆشییە، کێشەی سەرەکی ئەوەیە زۆرینەی پیاوان بەردەوام لە هەڵپەی سێکسدان، تەنانەت دوای هاوسەرگیریش ڕوئەکەنە ئەو شوینە تایبەتانەی کە لەشفرۆشی تیادا ئەکرێت وەک خانەی تایبەت و یانەی شەوانە و شوێنی مەساج. لەشفرۆشی لە شارەکانی کوردستان هەروەک هەموو شوێنێکی تری جیهان، هەبووە. بەڵام وەک حاڵەتێکی نەفرەت لێکراو لەناو کۆمەڵدا و تاڕادەیەک گەر لەشفرۆشێک لەگەڕەکێدا هەبوایە، دانیشتوانی ئەو گەڕەکە گشت ڕێگایەکیان ئەگرتەبەر بۆ دەرکردنی. بەڵام ئێستا وەک بەڕێوەبەری ئاسایشی سلێمانی درکاندی؛ زیاتر لە چوارسەد شوێن هەیە لەشفرۆشییان تیادا ئەکرێت، ڕاستە بەشێکیان ماڵە عارەبن لە ناوەڕاست و خواروی عێراقەوە هاتوون، بەڵام حەفتا لەوانە ماڵی کوردن و ئەوانی تر ماڵە قەرەجن و بێجگە لە چەندین یانەی شەوانە و شوێنی مەساجکردن کە بە ئاشکرا لەشفرۆشی تیادا ئەکرێت لە شارەکەدا.
دیارە ئەو لەشفرۆشە عەرەبانەی ڕوویانکردوەتە کوردستان بەشێکی کەمی دەیان هەزار لەشفرۆشە کە بەرەوە سوریا و ئوردن و وڵاتانی کەنداو چوون پاش ئەو هەموو نەهامەتیانەی بەسەر خێزانە عیراقیەکاندا هات بەهۆی سیاسەتەکانی ڕژێمی سەددام و گەمارۆی ئابوری لەسەر عێراق و برسێتی و هەژاری وبێکاری وزیادبوونی ڕێژەی بێوەژنان بەهۆی کۆشتنی ژمارەیەکی زۆر لە پیاوان، چ بەهۆی شەڕی وێرانکارانەوەو چ لە کاری تیرۆریستیدا، یان بەهۆی ململانێی چەکدارانەی نێوان گروپە سیاسیەکانی عێراقی دوای سەددامەوە، هەروەها بە هۆی نائارامی و بارودۆخ و سەختی ژیان لە شارەکانی ناوەڕاست و خواروی عێراقدا و ڕاونانی لەشفرۆشان و داخستنی یانەی شەوان و چٶڵکردنی شوینە تایبەتەکانی لەشفرۆشی کێوەلییەکانی ناوچەکانی کەمالیە لە خواروی بەغدا و کەنعان لە دیالە وعەفەچ و فەجر لە خواروی عێراق و سەحاجیە لە ناوچەی موسڵ.
لەهەمان کاتیشدا لە کوردستاندا، بەبەراورد لەگەڵ شارەکانی عێراقدا، ئاسایش و ئارامی و بۆژانەوەی ئابوری و گەشەکردنی بازرگانی و کرانەوە بەڕووی وڵاتانی جیهاندا، هاندەرێک بوو بۆ ئەوەی خەڵکی ناوچەکانی عێراق و ولاتانی باشوری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا ڕووی تێبکەن بۆ هەلی کار.
ئەوەی جەنابی بەرێوەبەری ئاسایش باسی ئەکات، زەنگی خەتەرە و ئەوە ئەگەیەنێت شار بێخاوەن بێت، یان خاوەنەکەی کۆمەڵە کەسێکی مافیایی لە سەرووی یاساوە بن. ئەگەرنا چۆن دیاردەیەکی وا خەتەرناک دوور لە پشکنین و چاودێری ئاسایش و لایەنی پەیوەندیداری تەندروستی و پزیشکی وا خیرا تەشەنە ئەکات. لە کاتێکدا بەرپرسان چاک ئەزانن هەر ئەو شوێنانەن ئەبنە سەرچاوەی بڵاوبونەوەی ماددە هۆشبەرەکان و ئەنجامدانی تاوان. هەر ئەو شوێنانە و ئەوانەی کاری تیایدا ئەکەن و پەیوەندییان پێوە هەیە، باشترین کەرەستەن بۆ تۆڕی جاسوسی دەزگا هەواڵگرییەکان، بۆئەوەی بۆ مەبەست و مەرامی تایبەتی خۆیان بەکاریان بێنن. بۆیە ئەکرێت بڵێین، ئەمە لە بێ باکی بەرپرسە باڵادەستەکانی دەسەڵات و گوێنەدان بە ژیان و تەندروستی خەڵکی و ئاسایشی کوردستان زیاتر هیچیتر ناگەیەنێت.
هەروەها ئەگەر ئەو بێسەروبەرییە لە کوردستاندا وابڕوات و ئەو دیاردەیە کۆنترۆڵ نەکرێت لەلایەن دەسەڵاتەوە بەپێی یاسایەکی تایبەت، ئەگەری ئەوە لەبارە کە تۆڕی بازرگانی مافیایی تایبەت بە لەشفرۆشی یەوە سەرهەڵبدات و تێوەگلێن بە تاوانی بازرگانیکردن بە مرۆڤەوە Trafficking Human لەگەڵ تۆڕە جیهانییەکاندا کە لە چەندین وڵاتی جیهاندا چالاکن بە تایبەت وڵاتانی: تایلاند، چین، هیندستان، نایجیریا، مۆلداڤیا، بولگاریا، بیلاروس، ئوکرانیا و چەندین وڵاتی تر، هەزاران ئەکەنە قوربانی ئەو بازرگانییەی ناسراوە بە بازرگانی کٶیلەی سپی (White Slave Trade) کە بەبێ گومان نەک هەر ژنان بە ڵکو بەسەدان کچی منداڵ لە کوردستاندا ئەکەونە داوی ئەو جۆرە بازرگانییە گڵاوەی کە دوورە لە هەموو بەها و مۆراڵێکی مرۆڤەوە و هەڕەشەیەکی ترسناکە بۆ سەر تاک و کۆمەڵی کوردەواری و ئاسایشی نەتەوەیی.
هەرچەندە بنبڕکردنی لەشفرۆشی کارێکی وا ئاسان نییە و بگرە لە توانای هیچ دەسەڵاتێکدا نییە. نموونەی یاساکانی ئێران و عەربستانی سعودی و سودان کە بەوپەڕی توندوتیژی بەرەنگاری لەشفرۆشی ئەبنەوە، نەتوانراوە بنبڕبکرێت بەڵکو لە هەموو شارەکانی ئەو وڵاتانەدا شوێنی لەشفرۆشی بە نهێنی هەیە تەنانەت لە شاری مەکەدا کە پیرۆزترین شوینی موسڵمانانە، دەیان تۆڕی لەشفرۆشی بازرگانی بە ژنانی لەشفرۆشەوە هەیە. بەڵام بۆ پاراستنی ژیانی خەڵک لە بڵاوبوونەوەی ئەو دیاردەیە و دەرئەنجامەکانی لە توشبوون بە نەخۆشی کوشندە و ماڵویرانی ئالودەبوون بە ماددە هۆشبەرەکان و ڕێگرتن لە دروستبوونی مافیا و بازرگانی بە مرۆڤەوە، بەر لە هەموو شتێک گرنگە لایەنی بەرپرسیار هەبێت بۆ ڕێگرتن لە تەشەنەکردنی ئەو دیاردەیە و لەپاڵ دانانی یاسایەکی تایبەت بەڕێکخستن و چاودێری ئەم بوارە، وەک کارێکی دەستبەجێ و گرنگی پەرلەمانی کوردستان و ئەرکێکی مێژوویی ئەم قۆناغە، پێویستە بەزووترین کات بیخاتە ئەجیندای خۆیەوە و یاسای بۆ دانێت. ئەوجا بە پێی یاسا لایەنە پەیوەندیدارەکان ئەتوانن دەستبەکاربن و ئەوەی سەرپێچی یاسای کرد پێویستە سزابدرێت. لە پاڵئەوەشدا زۆر پێویستە ئەو بازرگان و مافیانەی کە بازرگانی بە مرۆڤەوە ئەکەن و دوورنییە بەرپرسی پلەبەرزیش هاوکاریان بێت، بناسرێن و ڕووبەڕوی یاسا ببنەوە و ڕێگەنەدرێن شێوەی ناشیاو و نایاسایی بگرنەبەر بۆ مەرامی گەندەڵ و نامرۆڤانەی خۆیان.
سەبارەت چارەسەرکرنی ئەو دیاردەیە بە دەرکردنی ئەوانەی لە دەرەوەی کوردستان هاتوون بۆ لەشفرۆشی. دیارە تەنیا بەشێک لە لەشفرۆشەکان لە دەرەوەی کوردستانەوە ڕوویان کردووەتە شارەکانی کوردستان، بەڵام بە دڵنیاییەوە بەشێکی زۆریان کوردن و ئەوانەشی ڕێخۆشکەریان بۆئەکەن و شوێنی حەوانەوەیان بۆ خۆشئەکەن و بازرگانیان پێوە دەکەن، دانیشتووی شارەکانی کوردستانن و بە بەرچاو و ئاگاداری ودووریش نییە بەهاوکاری بەرپرسەکانیشەوە بەڕێوە بچێت. کەواتا دەرکردن و گەڕانەوەی ئەو لەشفرۆشانەی لەدەرەوەی کوردستان هاتوون، دیاردەکە بنبڕ ناکات، بگرە تا یاسا و سزادان ناتوانیت ئەو دیاردەیە بنبڕبکات، هەروەکو پێشتر ئاماژەمدا بە نموونەی ئێران وعەرەبستانی سعودی و سودان.
ئەوەی گرنگە بۆ پاراستنی کۆمەڵگەی کوردستان لە بڵاوبونەوە ی لەشفرۆشی و ڕێگرتن لە تێوەگلانی کچان و ژنانی کورد و یارمەتیدانی ئەوانەی توشبوون بۆ گەڕانەوەیان بۆ ژیانی ئاسایی ناو کۆمەڵ، دابینکردنی هەلی کار بۆ بێکاران و دابینکردنی بیمەی بێکاری ئەوانەی توانای کاریان نییە و لەپێش هەموویانەوە ئەوانەی سەرپەرشتی خێزانیان لە ئەستۆدایە بەتایبەتی بێوەژنان. هەروەها زۆر گرنگە کە خزمەتگوزاری ڕاوێژکاری کۆمەڵایەتی و دەروونی و یارمەتیدان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی هاوسەرگیری و نەهێشتی توندوتیژی خێزان و یارمەتیدانی لاوان بە پێشینەی هاوسەرگیری و دابینکردنی یەکەی نیشتەجێبوون بۆ کەمکردنەوەی گوشاری بژێوی ژیان. لەلایەکی ترەوە بایەخدان بە هۆشیارکردنەوەی تەندروستی و کۆمەڵایەتی لە ڕێی کەناڵەکانی میدیا و پەروەردە وفیرکردنەوە ڕٶڵیکی گرنگی هەیە لەو بوارەدا.
واپێویستئەکات، خەمخۆران و لایەنە پەیوەندیدارەکان و کەسانی ڕۆشنبیر و کۆمەڵناس و دەرونناس و سەنتەری لیکۆڵینەوە و زانکۆکان و دەزگاکانی تەندروستی و بەرپرسانی بواری پەروەردە بەو پەڕی بایەخەوە و هەر لایەنێک لەبواری خۆیدا، لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی لەسەربکەن و بەرنامەی تایبەت بۆ بەرەنگاربوونەوەی داڕێژن و لەسەر ئاستێکی فراواندا هەڵمەتی هۆشیارکردنەوە و کۆڕ و سیمیناری بۆ بکرێت. لەسەروی ئاوانیشەوە پێویستە بەرنامەی چاکسازی هەبێت بۆ نەهێشتنی گەندەڵی لە هەموو جمگەکانی دەزگا حکومەتییەکاندا و بە گوێرەی یاسا سزای توندی ئەو بەرپرسانە بدرێت کە کەمتەرخەمی ئەکەن، یان کارئاسانی و چاوپۆشی ئەکەن لەوانەی بە بازرگانی لەشفرۆشییەوە تێوەگلاون.
*¬¬_ له ژمارهی (8) ی گۆڤاری 4 ستار له رۆژی 15/1/2012 دا بڵاوکراوهتهوه.
selah.germian@yahoo.com.au
شوبات 6, 2012
ناپاکیی هاوسهریی لهزاری ئهنجامدهرانییهوه – بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا ڕهوشی خێزانی نادروست و ئهزموونه نادروستهکانی تاک دهبنه هۆی تووشبوون به ناپاکی هاوسهریی – (تهواوی بهسهرهاتهکه) – دهروونناس: سامان سیوهیلی
ناپاکی هاوسهریی له زاری ئهنجامدهرانییهوه
بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا ڕهوشی خێزانی نادروست و ئهزموونه نادروستهکانی تاک دهبنه هۆی تووشبوون به ناپاکیی هاوسهریی
(تهواوی بهسهرهاتهکه)
دهروونناس
سامان سیوهیلی
هێشتا زوو بوو بۆ دروستکردنی پهیوهندی سۆزداری بۆ من، بهوپێیهی تهمهنم تهنها 13 ساڵ بوو، بهڵام لهبهرئهوهی کچه شۆخێکی باڵا بهرز و جهسته پڕ و سهرنجڕاکێش بووم لهو تهمهنه ناسکهدا، زۆرێک له کوڕان ههمیشه ههوڵیان بۆ دهدام تاکو سهرنجم بۆ لای خۆیان ڕابکێشن، تهنانهت که دهچوومه بازاڕ لهگهڵ دایکم و خوشکهکانمدا زۆرێک له پیاوان و دوکاندارهکانیش چاوه بزهیان بوو لهگهڵمدا، لهناو بازاڕ زۆرجار دووچاری تهعلیق لێدانی گهنجان دهبوومهوه، ههندێکیان خۆیان دهکرد بهقوربانم.. ههندێکی تر که بهلامدا دهڕۆیشتن ئاخ و ئۆفیان ههڵدهکێشا و بهمجۆره. ئهم ڕهوشهی لهدهرهوهی ماڵهوهی خۆمان بۆم خوڵقابوو که تیایدا ههستم بهبوونی خۆم دهکرد و ههستم دهکرد جێی بایهخ و سهرنجڕاکێشانی چواردهورم، تهواو تهواو پێچهوانهی ڕهوشی ناو خێزانهکهمان بوو، که بهردهوام لهدهست ئاژاوه و شهڕی نێوان دایکم و باوکم و نهبوونی ئارامی و ئاسوودهیی و پهراوێز خستن دهمانناڵاند. باوکم زۆر سهری کردبووه سهر مهی خواردنهوه و تاقهتی کارکردنی نهمابوو، بهمهۆیهوه باری ئابوریمان خراپ بوو. زۆرجار لهترسی ئهو توندوتیژییه خێزانییهی ژیانمی تاڵ کردبوو خۆم گۆشهگیر دهکرد تاکو پریشکی ئهو شهڕ و ههرا بهردهوامهم بهرنهکهوێت، دهبوو بهردهوام لهگهڵ دوو خوشکهکهی ترمدا خۆمان لهچاوی باوکم وون بکردایه چونکه بێ لێدان یان قسهی سووک دهرباز نهدهبووین لهبهردهمیدا، ئهم ڕهوشه وایلێکردبووم که بهردهوام ههست بهتهنهایی بکهم، ئااای خودایه له دهرهوهی خێزان ئهو ههموو خهڵکه بهقوربان و بهساقهم دهبن کهچی لهناو خێزانهکهمدا ئاوا بێناز و بێ خۆشهویستی و بێ گرنگیپێدانم، ئهم ههست و بیرکردنهوانهم له خۆم منی خستبووه کێشمهکێشێکی سهیرهوه، لهماڵهوه ههستم بهبوونی خۆم نهدهکرد، لهدهرهوه وهها خۆم دههاته پێش چاو که کوڕانی دنیا مهمنوونم دهبن تهنها نیگایهکیان بۆ بکهم، ئهمهش وایلێکردبووم ههمیشه خواخوای ئهوهم بوو دهوامی قوتابخانه ببێت به بیست و چوار کاژێر بۆ ئهوهی نهگهڕێمهوه ناو ئهو دۆزهخهی ماڵهوه.
ڕۆژبهڕۆژ ههستم دهکرد بهرههڵستیم بۆ ههڵسوکهوت و داواکارییهکانی ئهو کوڕانهی ههوڵیان بۆ دهدام، کهمتر دهبووهوه، کاتێک گهیشتمه قۆناغی نۆی بنهڕهتی (سێی ناوهندی) دواجار وهڵامم بۆ یهکێک لهو کوڕانه ههبوو، بهڵام بهربهستی بهڕێوهچوونی پهیوهندییهکهمان ئهوه بوو که من مۆبایلم نهبوو، لهلایهک نهمدهوێرا داوای کڕینی بکهم لهماڵهوه، لهلایهکی ترهوه دهمزانی توانای ئابوری خێزانهکهم لاوازه، بهڵام کوڕهکهی هاوڕێم ههر زوو مۆبایل و سیم کارتێکی بۆ کڕیم و ههفتهی دوو یان سێ کارتی بۆ دهناردم. ئهم ههنگاوهم دهستپێکی شکاندنی ئهو ترسهم بوو که ههمبوو له خێزانهکهم، بهڵام لهو کاتهوه ئیتر زۆر به وریاییهوه له ماڵهوه مامهڵهم دهکرد چونکه خهمی ئاشکرابوونی مۆبایلهکهم بوو، لهترساندا زوو زوو شوێنی شاردنهوهی مۆبایلهکهم لهماڵهوه دهگۆڕی، ئهگهرچی بردنی مۆبایل بۆ قوتابخانه ڕێگهپێنهدراو بوو بهڵام لهلایهک لهترساندا نهمدهوێرا لهماڵهوه جێیبهێڵم، لهلایهکی ترهوه بۆ ئهوهی ههر دهرفهتێکم بۆ بڕهخسایه پهیوهندیم لهگهڵ کهپڵهکهمدا بکردایه که ناوی (ڕێباز) بوو، بهڵام دووباره له قوتابخانهش بهههمان شێوه بهترسهوه مامهڵهم لهگهڵ مۆبایلهکهم دهکرد چونکه بهڕێوهبهرهکهمان زۆر توندبوو بهرامبهر ئهم سهرپێچییه. ڕۆژێک زۆر حهزم دهکرد قسه لهگهڵ ڕێبازدا بکهم، لهسهرهتای وانهیهکدا دهستم گرت به سکمهوه و بهمامۆستام گوت سکم زۆر دێشێت، مامۆستا ڕێگهی پێدام بچمه دهرهوه، بهههلم زانی چوومه ناو یهکێک له پێشاوهکان ((w.cی قوتابخانهکهمان، دهستبهجێ لهناو پێشاوهکهدا مۆبایلهکهم دهرهێنا و دهستمکرد به قسهکردن لهگهڵ ڕێبازدا، زۆرم پێچوو، لهناکاو توێژهری قوتابخانهکهمان له دهرگای پێشاوهکهیدا، منیش لهترساندا خێرا مۆبایلهکهم کوژاندهوه و هاتمه دهرهوه، لهکاتی هاتنه دهرهوهمدا دهستم به سکمهوه گرتبوو، بهڵام توێژهرهکهمان ئاگای لهوه بووبوو که من قسهم کردووه بۆیه باوهڕی پێنهدهکردم، یهکسهر داوای مۆبایلهکهمی کرد، مۆبایلهکهم له گیرفانم دهرهێنا و دامه دهستی، تکام لێکرد که لای بهڕێوهبهر قسه نهکات، بهڵام یهکسهر بردییه ژووری بهڕێوهبهر و ههر لهو ساتهدا بانگکرام، بهڕێوهبهر زۆر لێم تووڕه بوو، گوتی:
- ئێستا تهلهفۆن بۆ ماڵهوهتان دهکهم، چۆن مۆبایلت دهدهنه دهست بیهێنیت بۆ قوتابخانه، من چهند جارم پێگوتون مۆبایل قهدهغهیه بۆ قوتابخانه، سێوه تۆ پۆلت بهجێهێشتووه لهبهرخاتری قسهکردن به مۆبایل؟ ئهی وانهکانت؟ ئهی ڕێنماییهکانی قوتابخانه؟ ….
- (دهستمکرد به گریان) بهخوا مامۆستا جارێکیتر دووبارهی ناکهمهوه، بهڵام تکایه به ماڵهوهمان مهڵێ، تووشی کێشهی گهورهی دهبم (بهردهوام بووم له گریان).
- چۆن پێیان ناڵێم، خوا دهزانێ چهند جاری تر ئهمهت کردووه، دیاره ئهمه ئیشی یهکهم جارت نییه، ههر ئێستا تهلهفۆن دهکهم (دهستی دایه تهلهفۆنی سهر مێزهکهی).
- (بهگریانهوه هاوارم کرد) توخوا مامۆستا نهکهی.
- (دهستی گێڕایهوه لهسهر تهلهفۆنهکه) تۆ جارێ بچۆرهوه پۆل، کۆتایی دهوام وهرهوه بۆ لام.
لهگهڵ توێژهرهکهدا هاتمه دهرهوه و بهرهو پۆل دهچووین، لهو کاتهدا پێمگوت که دهمهوێت کهمێک قسهت لهگهڵ بکهم له ژوورهکهی خۆتدا، ئهویش ئامادهیی دهربڕی و لهجیاتی چوونهوه پۆل، چووینه ژوورهکهی ئهو و دهرگاکهم داخست.
- دانیشه سێوه، قسه بکه بزانم دهتهوێت چی بڵێیت؟
- ڕاستییهک ههیه حهز دهکهم به تۆی بڵێم بهڵام توخوا فریام بکهوه (دهستمکردهوه به گریان).
دهسڕێکی دایه دهستم تاکو فرمێسکهکانمی پێ بسڕم، گوتی:
- چیت ههیه بیڵێ، نه شهرم بکه و نه بترسه، من دهمهوێت هاوکاریت بکهم و کێشهکانت بۆ چارهسهر بکهم.
- ئهو مۆبایلهی پێمه ماڵهوه بۆیان نهکڕیوم، ئهگهر بهڕێوهبهر تهلهفۆن بۆ ماڵهوهمان بکات تووشی بهزمێکی گهوره دهبم، تکایه فریام بکهوه و مههێڵه بهڕێوهبهر تهلهفۆن بۆ ماڵهوهمان بکات.
- ئهی کێ بۆی کڕیویت؟
- (نهمدهزانی چۆن درۆیهک ڕێکبخهم، بیرم دهکردهوه، بۆیه زنجیرهی بیرکردنهوهکهمی پچڕاند و گوتی:)
- ئهگهر دهتهوێت هاوکارت بم دهبێت درۆم لهگهڵدا نهکهیت، ڕاست پێم بڵێ، کێ بۆی کڕیویت؟ ئهی ئهوسا قسهت لهگهڵ کێ دهکرد لهناو پێشاوهکهدا؟
- ڕاستییهکهی کوڕێک وازی لێنهدههێنام ههموو ڕۆژێک دههاته سهر ڕێگهم، منیش دواجار ڕازی بووم و پهیوهندیم لهگهڵ ئهودا ههیه، بهڵام چونکه مۆبایلم نهبوو، ئهو کوڕه ئهم مۆبایلهی بۆ کڕیم و ئهوساش لهگهڵ ئهودا قسهم دهکرد، ماڵهوهشمان به بوونی ئهم مۆبایلهی من نازانن، خۆ ئهگهر پێیان بگوترێت ئهوا بهدڵنیاییهوه خوا دهزانێت چیم بهسهر دههێنن، توخوا مههێڵه تهلهفۆن بکات، توخوا خێرا به بهڕێوهبهر بڵێ.
- تۆ لێره دانیشه ئێستا دهچمه لای بهڕێوهبهر و دێمهوه.
- (که ئهو چووه دهرهوه، دڵم زۆر بهپهله لێیدهدا، ههر دوو قاچم دهلهرزی، زۆر شڵهژام، وهکئهوهی تاوانبار بم و چاوهڕوانی بڕیاری دادگا بم، هێندهی نهبرد گهڕایهوه ژوورهکهی و گوتی:)
- من قسهم لهگهڵ بهڕێوهبهردا کرد، ئهو تێگهیشتنی ههیه بۆ ئهم حاڵهته و تهلهفۆن ناکات بۆ ماڵهوهتان، بهڵام ڕێکهوتین که دهبێت چارهسهرێک بۆ ئهم کێشهیهت بکهین، ئهو مۆبایلهت بۆ ناگهڕێتهوه، جارێ لای ئێمه دادهنرێت ههتا چارهسهرێک دهدۆزینهوه.
- ئاخر خۆ مۆبایلی خۆم نییه، ئهو کوڕه قبوڵی ناکات بهمجۆره، ئینجا دهترسم لهگهڵ کوڕهکهدا تووشی کێشه بم.
- باشه بۆ خۆت خسته ئهم گێژاوهوه، بۆ ڕێگهتدا کوڕێک مۆبایلت بۆ بکڕێت، تۆ لهم تهمهنه ناسکهدایت و دهخوێنیت، چیتداوه بهسهر ئهم کێشانهوه؟ بهههرحاڵ ههسته بچۆرهوه پۆل و دوایی قسهی لێدهکهین.
- (بهدڵهڕاوکێیهکی زۆرهوه گهڕامهوه ناو پۆل و ئهوهنده ئهگهری ناخۆش بهمێشکمدا دههات و دهچوو هیچ ئاگام له مامۆستا و ناو پۆل نهبوو).
ئهم ڕووداوهی بهسهرم هات سهرئێشهیهکی گهورهی لهگهڵ ڕێبازدا بۆ دروستکردم، کاتێک ئاگادارم کردهوه که مۆبایلهکهم له قوتابخانه دهستی بهسهردا گیراوه باوهڕی پێنهدهکردم، ئهو بهوجۆره لێکیدهدایهوه که من دهمهوێت وازی لێبهێنم و دڵم دابێت به کوڕێکی تر، ڕۆژانه دههاته سهر ڕێگهم، کار گهیشته ئهوهی ههڕهشهی لێدهکردم بهوهی ماڵهوهمان ئاگادار دهکاتهوه تاکو ئهو مۆبایلهی بۆ بکڕنهوه، ئهم ههڕهشهیه تهواو تهواو شپرزهی کردبووم، ئیدی ئهوهی ناوی خۆشهویستی بوو لهنێواماندا نهما و ڕێباز وهک دوژمنێک ڕهفتاری لهگهڵ دهکردم، دهمویست ڕزگارم بێت لهدهستی بهڵام نهمدهزانی چیبکهم، ڕۆژێک چوومه لای توێژهرهکهمان و لهم قسه و باس و ڕهفتارانهی ڕێباز ئاگادارم کردهوه، توێژهرهکه پاش ڕاوێژ لهگهڵ بهڕێوهبهردا بڕیاریدا تهلهفۆن بۆ کوڕهکه بکات تاکو سهردانی قوتابخانه بکات و لهنزیکهوه قسه بکات لهسهر کێشهی مۆبایلهکه و ئهو ههڕهشه و ڕهفتارانهی دهیکات، بۆ ڕۆژی پاشتر ڕێباز هاته قوتابخانهکهمان و لهگهڵ توێژهرهکهماندا دانیشتبوو، دوای ڕۆیشتنی ڕێباز، توێژهرهکهمان بانگی کردم بۆ ژوورهکهی خۆی و گوتی:
- سێوه باش گوێم لێبگره، ئێمه مۆبایلهکه و سیم کارتهکهمان گهڕاندهوه بۆ ڕێباز، پێمان ڕاگهیاند که واز له تۆ بێنێت و تهنگت پێههڵنهچنێت، بهپێچهوانهوه ئێمه ههڵوێستی ترمان دهبێت بهرامبهری، بهڵام ئیتر تۆش خۆت مهخهره کێشهی ترهوه، خهریکی خوێندنی خۆتبه، ئهم ماوهیهت لهبیر نهچێت له چ گێژاوێکدا بوویت.
- زۆر سوپاسی تۆ دهکهم، بهڕاستی ڕزگارت کردم لهم کێشهیه و ئیتر تهواو، خوای کرد من ڕزگارم بوو له ڕێباز، جارێکیتر ههڵهی وهها دووباره ناکهمهوه.
بهمجۆره لهو تهمهنه ناسکهدا بوومه خاوهنی ئهزموونێکی شکستخواردوو. لهگهڵ ئهوهدا که ڕێباز پاشهکشهی له پهیوهندییهکهمان کرد، بهڵام چهندین کوڕی تر ههر له ههوڵدا بوون تاکو نزیک ببنهوه لێم و پهیوهندیم لهگهڵ ببهستن. ئهم ڕهوشه وایلێکردبووم که مێشکم لهسهر خوێندن نهما بوو، ئاستم له خوێندندا ڕوو له دابهزین بوون، له تاقیکردنهوهی مانگانهدا له دوو وانه دهرنهچووم، ڕۆژێک له قوتابخانه ئاگادارکردنهوهیهکیان دایه دهستم تاکو بهخێوکارم (باوک یان دایک) ئامادهبن له قوتابخانه، ههرچۆنێک بێت ئهم مهسهلهیهم له باوکم شاردهوه چونکه دهمزانی تووشی بهڵای گهورهم دهکات، ههربۆیه به دایکم گوت که سهردانی قوتابخانه بکات و پێشمگوت که ئهنجامی تاقیکردنهوهکانم له دوو وانهدا باش نییه و بهڵێنم پێدا که سفرهکانم پڕ بکهمهوه بهمهرجێ لای باوکم قسه نهکات.
هێشتا زۆر بهسهر ئهو جیابوونهوهی من و ڕێبازدا تێنهپهڕیبوو، کوڕێکی تر که به ئۆتۆمبێلێکی مۆدێل بهرزهوه دههاته نزیک قوتابخانه و سهر ڕێگهم سهرنجی ڕاکێشام، ئهگهرچی بهستنی ههر پهیوهندییهکی تر جۆرێک بوو له سهرکێشی و دهرچوون لهو بهڵێنهی به خۆم و به توێژهری قوتابخانهکهمانم دابوو، بهڵام ههستم دهکرد ئهم بڕیاره لهدهست خۆمدا نهبێت و هێزێک پهلکێشی دهکردم بۆ لای ئهو کوڕه.
ئهم کوڕه که ناوی (هونهر) بوو، زۆر کراوهتر بوو لهچاو ڕێبازدا، زیاتر گرنگی به ڕوخسار و جلوبهرگی دهدا، بهتێپهڕبوونی ڕۆژگار خۆشم نهمزانی چۆن کهوتمه داوی ئهویشهوه و پهیوهندیمان دروستکرد و ئهمیش بهههمان شێوه مۆبایل و سیم کارتی بۆ کڕیم و بهردهوام کارتی بۆ دهناردم لهڕێی نامهوه، بهڵام ئهمجاره نهمدهوێرا لهناو قوتابخانهش بهکاریبهێنم، بهڵام ههمیشه پێمبوو بۆ قوتابخانه، هونهر داوای ئهوهی لێدهکردم ناوبهناو لهگهڵیدا بهئۆتۆمبێلهکهی بڕۆم و پیاسهم پێبکات، ڕۆژێک زووتر نێردراینه ماڵهوه بههۆی ئامادهنهبوونی مامۆستایهکمانهوه بهههلم زانی ئاگاداری بکهم تاکو ئهو کاته زیادهی ههمه لهگهڵ هونهر بم و بهئۆتۆمبێلهکهی پیاسهیهک بکهین، هونهرم ئاگادار کرد و ئهویش لهخۆشیدا لهزووترین کاتدا ئامادهبوو، له دوو کۆڵان پشت قوتابخانهکهمانهوه ژووانمان دانا و بۆ یهکهمجار لهگهڵ هونهردا به ئۆتۆمبێل ڕۆیشتم، ههرچهنده دڵهڕاوکێم ههبوو لهوهی کهسێک بمبینێت بهڵام هونهر زوو زوو دهستێکی دهدا به ڕانمدا و دهیگوت خهمی هیچت نهبێت، کوشنهکان نزمه و له شهقامه گشتییهکانهوه ناڕۆم. ڕێباز دهستی گرتم و دهستمی توند دهگوشی، تهزوویهک به سهرتاپای گیانمدا هات، منیش بێئاگایانه کهوتمه گوشینی دهستی هونهر. هونهر ههر خۆی دهکرد بهساقه و قوربانم، قسهکانی نوقمی ههستێکی سهیری دهکردم، کۆڵان و کۆڵانی زۆرمان کرد، لهههر شوێنێک گومانی ماڵه خزمێکم بکردایه نهمدههێشت لهوێوه بڕوات. ئینجا بهرهو قهراغ شار ڕۆیشت تاکو له قهرهباڵغی و لهچاوی خهڵکی دوور بکهوینهوه، گهیشتینه شوێنێکی چۆڵهوانی لهوێ داوای کرد ماچێکم بکات، نازانم بۆ واملێهاتبوو لهجیاتی ڕوومهتم لێوهکانم برده پێشهوه و ههردووکمان تێر کهوتینه مژینی لێوی یهکتر، بهڵام ئهو بهتهنها لێوهکانی نهخستبووه کار بهڵکو لهههمان کاتیشدا دهستی خستبووه ناو ڕانهکانم و توند دهیگوشین، لهپڕێکدا ترسێکم لێنیشت و پێمگوت کات بۆ من درهنگه و خێرا بمبهرهوه نزیک ماڵهوه، قسهی نهشکاندم و گهیاندمییهوه نزیک ماڵهوه و بێ کێشه خۆم کردهوه بهماڵهوهدا.
لهبهرئهوهی دهرفهتی قسه کردنم به مۆبایل زۆر کهم بوو، بۆیه ناچاربووم شهوانه درهنگ لهناو جێگادا و لهژێر نوێنهوه به نامه قسه لهگهڵ یهکتردا بکهین، بهمجۆره پهیوهندییهکهمان بهردهوام بوو، له ماوهی ئهو ساڵهدا دوو جاری تریش لهگهڵ هونهردا و به ئۆتۆمبێلهکهی چووینه دهرهوه.
ئهم پهیوهندییهم وایلێکردبووم زیاتر حهزم به تهنهایی دهکرد، ڕۆژ لهدوای ڕۆژ زیاتر دادهبڕام تهنانهت له ئهندامهکانی خێزانهکهشم، ئاگام له خوێندن و قوتابخانه ههر نهمابوو، لهدوای نیوهی ساڵ نمرهکانم زۆر بهرهو خراپی چوون، ژمارهی وانه دهرنهچووهکانم زیاتر بوون، شهوێک باوکم ههڕهشهی لێکردم ئهگهر دهرنهچم ناهێڵێت بچمهوه بۆ قوتابخانه.
چهند هاوڕێیهکی نزیکم لهقوتابخانه درکیان بهم پهیوهندییهم کردبوو، من حاشام لێدهکرد، تهنها لای یهکێکیان نهبێت که ههموو شتێکم باس دهکرد، ئهویش وهک من کهپڵی ههبوو و ئیتر وامان لێهاتبوو ڕۆژانه شتهکانی یهکترمان دهگێڕایهوه. بههۆی کچێکی خزمی ڕێبازهوه ههواڵ گهیشتبووه ئهو که من پهیوهندیم لهگهڵ هونهردا ههیه، ئیتر لهو کاتهوه کێشهکانم زیاتر بوو، چونکه دووجار هاته سهر ڕێگهم و ههڕهشهی لێدهکردم ئهگهر واز له هونهر نههێنم ئهوا ئاگاداری ماڵهوهمان دهکات، ئهم ههڕهشهیه تهواو ژیانمی تاڵ کردبوو، نهمدهزانی چیبکهم و ڕوو لهکوێ بکهم، لهترساندا جارێکیان پێمگوت دهتهوێت پهیوهندی ببهستینهوه؟ ئهویش بهخۆشحاڵییهوه گوتی زۆر، بهڵام ئهو مهرجی ئهوه بوو که من پهیوهندییهکهم لهگهڵ هونهردا ببڕم، منیش لهلایهک هۆگری هونهر بووبووم و لهلایهکی تریشهوه بۆ خۆ دهربازکردن لهم کێشه گهورهیهی تێیکهوتبووم، پهیوهندیم لهگهڵ ڕێبازدا بهستهوه و لای ئهویش وهها خۆم پیشان دهدا که پهیوهندیم لهگهڵ هونهردا بڕیوه، بهڵام ڕاستییهکهی وانهبوو و لهگهڵ ههردووکیاندا لهیهک کاتدا پهیوهندیم ههبوو.
لهو ماوهیهدا ئهوهندهی سهرقاڵی ئهوهبووم که نههێڵم (ڕێباز) و (هونهر) هیچ کامیان بهویتر بزانێت، چونکه دهمزانی ئاشکرابوونی ئهم جووت پهیوهندییه لای ههر کامێکیان بێت تووشی سهرئێشهی گهورهم دهکات، ئهگهر جاران خهمم تهنها شاردنهئێوهی مۆبایلێک بوو، لهو کاتهدا خهمی شاردنهوه و ئاشکرانهبوونی دوو مۆبایل بوو، لهقوتابخانه و له ماڵهوهش، ئهم ڕهوشه بێئاگای کردبووم له خوێندن و ماڵهوه و زۆر پهیوهندی خزمایهتی و هاورێیهتی، ترس و دڵهڕاوکێیهکم بۆ دروست بووبوو زۆرجار لهماڵهوه لهکاتی خهودا تووشی بینینی خهونی ناخۆش دهبووم، بهدهم خهونهوه بهگریان و زریکه بێدار دهبوومهوه، شهوێکیان له خهونمدا باوکم ههردوو مۆبایلهکهی دۆزیبووهوه و بهدهستییهوه بوو، دههات لێمبدات، ئهوهنده ترسام لهخهونهکهمدا بهدهم هاوار و گریانێکی زۆرهوه ههموو ئهندامانی خێزانهکهم بێداربوونهوه و ک لام، دایکم دهیگوت ئهم چهتیوهمان شێت بووه بابیبهین بۆ لای شێخێک یان مهلایهک، بهخوا جنۆکهی لهگهڵدایه.
ئهو ساڵهی خوێندن دهرنهچووم، ئیتر گرفتهکانم زۆر زیادیان کرد، جگه لهوهی لێدانێکی زۆرم خوارد بهدهستی باوکم، دایکیشم ههر لۆمه و سهرزهنشتی دهکردم، زوو ههڕهشهی ئهوهی لێدهکردم که دهمدات به شوو، باوکم نهیهێشت بچمهوه بۆ قوتابخانه، ئیتر وهختبوو شێت دهبووم له ماڵهوه، سهرهتای ساڵی نوێی خوێندن توێژهکهمان دووجار تهلهفۆنی کرد بۆ ماڵهوهمان و قسهی لهگهڵ دایکمدا کرد تاکو بمنێرنهوه بۆ قوتابخانه، بهڵام دایکم دهیگوت لهدهسهڵاتی مندا نییه و باوکی ڕێگره و زۆر توڕهیه لێی. ههتا ڕۆژێک توێژهرهکهمان سهردانی ماڵهوهمانی کرد تاکو قسه لهگهڵ باوکمدا بکات، باوکم زۆری قسه به من گوت و زۆر منی شکاندوه لهبهرچاوی ئهودا، دوای ههوڵێکی زۆر دهرئهنجام باوکم گوتی سوێندم خواردووه ئهمساڵ نابێت بڕواتهوه قوتابخانه، ههروهها گوتی ئهمساڵ بۆتان عاقڵ دهکهم و ساڵێکیتر بۆتان دهنێرمهوه.
ئهو ساڵه خۆم چهنده دڵتهنگ بووم، ڕێباز و هونهر خراپتر بوون، ههفتهی جارێک یان دووجار بهدزییهوه نامهم دهگۆڕییهوه لهگهڵیاندا، حهزم دهکرد ههر جارێک دایکم یان پورێکم بچوونایه بۆ بازاڕ لهگهڵیان بچوومایه، ههر جاره به نامه ئاگاداری یهکێکیانم دهکردهوه که بێنه فڵانه بازاڕ یان شهقام تاکو لهنزیکهوه یهکتری ببینین.
ساڵی داهاتوو چومهوه قوتابخانه بهڵام بهمهرجی دهرچوون، باوکم ههڕهشهکانی ههر بهردهوام بوو لهسهرم، دهمویست تۆڵهی ئهو داخه بکهمهوه لهدڵمدا بوو لهساڵی پێشووتردا که لهماڵهوه بووم، ههر دهرفهتێکم بۆ بڕهخسایه لهگهڵ ڕێبازدا به ئۆتۆمبێلهکهی دهڕۆیشتم، بهڵام جار دوای جار زیاتر دهکرامهوه لهگهڵیدا، ههر سهردهکهوتم له ئۆتۆمبێلهکهیدا دهستی نهدهسرهوت، واملێهاتبوو دڵم نهدههات بێ دڵی ئهو بکهم، دهستی دهخسته ناو سنگمهوه توند مهمکهکانمی دهگوشی، ئهو ههمیشه گلهیی ئهوهی لێدهکردم که من هیچ بۆ ئهو ناکهم، ههر تێنهدهگهیشتم لهو گلهییهی، ههتا جارێکیان گرتهیهکی سێکسیی لهمۆبایلهکهی خۆیدا پیشاندام گوتی ئهوهم دهوێت، که سهیرم کرد، زۆر قورس بوو بۆ من ههستم دهکرد بێز دهکهمهوه لهو داوایهی ئهو، بهڵام ئهو ههر سوور بوو لهسهر داواکهی. هونهر تهنها پشتی به مۆبایل دهبهست لهپهیوهندی کردنهکانیدا، زووزووش دههاته سهر ڕێم، بهڵام من لهترسی ئهوهی لهگهڵ ڕێبازدا لهیهکتری ئاشکرا نهبن، بهردهوام دهمترساند بهوهی باوکم چاودێریم دهکات و درهنگ درهنگ وهره سهر ڕێگام.
ئهوهی ههستم پێدهکرد لهو دوو ساڵهدا هونهر ڕاستگۆیانهتر مامهڵهی لهگهڵ دهکردم و داوای هیچ شتێکی لێنهدهکردم، ناوبهناویش باسوخواستی هاوسهرگیری لهگهڵ دهکردم که بهرنامه دادهنێت دوای تهواوکردنی قۆناغی شهشی ئامادهیی بێته داوام، بهڵام ڕێباز خۆپهرست بوو ههر خهریکی تێرکردنی ئارهزووهکانی خۆی بوو، بهڵام ئهوهنده لێزانانه مامهڵهی لهگهڵ دهکردم زیاتر و زۆرتر سهرنجی منی ڕاکێشابوو.
ههرچۆنێک بێت ئهو ساڵهم بڕی بهنزمترین نمرهوه، ئهو پهیوهندییانهم ههر بهردهوامبوو، کاتێک گهیشتمه پۆلی شهشهمی ئامادهیی ئیتر بهتهواوی لهڕووی جهستهوه کچێکی تهواو بهژنوباڵا ههڵچوو و جهستهم پڕ و ڕوخسارم تابڵێی سهرنجڕاکێش بوو، ههر لهو ساڵهدا چهند داواکارێک هاتنه داوام، ههمیشه وهڵامی ماڵی ئێمه بوو که سێوه جارێ خوێندنی ماوه و کاتی شووکردنی نییه.
ڕێباز ڕۆژێکیان ئاگاداری کردم که خوشکهکهی لهگهڵ هاوسهرهکهیدا دهچنه وڵاتێکی دراوسێ بۆ ئهنجامدانی نهشتهرگهری و ماڵهکهیان چۆڵه و کلیلی خانووهکهیان لای ئهوان داناوه، ڕێباز ئهمهی به ههل دهزانی تاکو بچینه ماڵی خوشکهکهی و لهوێ به کامی دڵ کاتێک لهگهڵ یهکتردا بهسهربهرین، ئهو دهیزانی من لهگهڵ دوو هاوڕێمدا مامۆستای تایبهتیمان بۆ گیرابوو ههفتهی دوو ڕۆژ لهکاتی عهسراندا لهماڵی هاوڕێیهکمان وانهی تایبهتیمان دهخوێند، ههموو جارێ بۆ هاتووچۆی ماڵی هاوڕێکهم دایکی هاوڕێکهی ترم بهئۆتۆمبێل دههات بهشوێنمدا و دهیبردم و دهیهێنامهوه بۆ ماڵهوه، ڕێباز وادهیهک و پلانێکی بۆ دانام چۆن لهو ڕۆژهی ئهو داینابوو بتوانم بهناوی وانه تایبهتهکهوه بێمه دهرهوه لهماڵهوه بهڵام لهگهڵ دایکی هاوڕێکهمدا سهرنهکهوم، پلانهکهش بهمجۆره بوو، دایکم وهک ههموو جارێک دڵنیابوو که من لهگهڵ دایکی هاوڕێکهمدا دهڕۆم، بۆیه بۆ ئهو ڕۆژه وهک جاران خۆم گۆڕی و لهو کاتهدا که دایکی هاوڕێکهم گهیشته بهردهرگا چوومه دهرهوه، بهڵام پێمڕاگهیاند که پورێکم نهخۆشه و لهگهڵ دایکمدا دهچین بۆ ماڵی پورم، هاوڕێکهم و دایکی ڕۆیشتن، بهڵام من نهگهڕامهوه ژوورهوه و بهپێ چوومه سهر شهقامهکهی لای ماڵی خۆمان و ڕێباز لهوێ به ئۆتۆبێلهکهیهوه چاوهڕێی دهکردم. لهگهڵ ڕێباز چووینه ماڵی خوشکهکهی.
ڕێباز زۆر ههوڵیدا ههموو شتێکم لهگهڵدا بکات، بهڵام ئهوهی دهیویست من نهمهێشت بهڵام ڕووتی کردمهوه و کهوته ماچ کردن و مژینی ههموو جهستهم، ئهوهنده وروژام خهریکبوو بێهۆش دهبووم، منیش خهریکی جهستهی ئهو بووم، لهناکاو ڕێباز بهمۆبایلهکهی وێنهیهکی منی گرت به ڕووتی، که تهواو بووین زۆر ههوڵمدا وێنهکان بسڕێتهوه بهڵام بێ سوود بوو، بهڵێنی پێدام دهیپارێزێت و مهترسی دروست نهکات لهسهر من. له وادهی گهڕانهوهی ئاسایی خۆم لهوانه تایبهتهکهدا گهیاندمییهوه نزیک ماڵهوه و خۆم کردهوه به ماڵهوهدا بێئهوهی کهس بزانێت که نهچووم بۆ ماڵی هاوڕێکهم.
کاتێک شهو داهات مێشکم زۆر ماندووبوو بهو وێنه ڕووتانهم لهناو مۆبایلهکهی ڕێبازدا، ئهوهنده لهمێشکی خۆمدا دهمهێنا و دهمبرد بههیچ جۆرێک خهوم لێنهکهوت. بۆ ڕۆژی دوایی نامهیهکم بۆ نارد و نووسیم:
- تکایه ئهو وێنانهم بسڕهوه.
- کهواته تۆ بڕوا به من ناکهیت، ئهی چۆن منت خۆش دهوێت که ئاوا متمانهت پێم نییه؟
- مهسهله متمانه نییه، ئهگهر کهسێک ئهو مۆبایلهتی بینی؟ ئهگهر لێتبکهوێت؟ ژیانم دهفهوتێت.
- تۆ ههر بۆ خۆم دهبیت له کۆتاییدا، خهمی هیچت نهبێت گیانه.
ههستمدهکرد تازه کهوتومهته ژێر ڕهحمهتی ڕێبازهوه و ئیتر لهمهودوا دهتوانێت بهئارهزووی خۆی یاریم پێبکات، لهو ساتهوه هیچ ههستێکم بۆی نهما، بگره لێی دهترسام، بهڵام ئهو هیچ مامهڵهی خۆی لهگهڵمدا نهگۆڕی و وهکو جاران ئاسایی خۆی پیشان دهدا.
ئهم ڕووداوه وایلێکردم زیاتر خۆم له هونهر نزیک بکهمهوه و قهدری ڕاستگۆیی ئهو زیاتر بزانم، بهڵام ڕێباز لهبهرامبهر نیگهرانییهکانی مندا ههمیشه دڵی دهدامهوه.
دایکم بهدرێژایی پۆلی شهشی ئامادهییم زوو زوو قسهیهکی دهدا بهگوێمدا و دهیگوت: کچێ باش بخوێنه با شوێنێک وهرتبگرێت بهخوا باوکت دهڵێت ئهگهر دهرنهچیت یان نمرهی باش نههێنیت ئهوا یهکسهر دهبێت شوو بکهیت.
ڕۆژێک به مۆبایل لهڕێی گهڕانهوهم بۆ قوتابخانه قسهم لهگهڵ هونهردا دهکرد، ئهوهنده بێتاقهت بووم بهمهسهلهی وێنهکانم لهناو مۆبایلهکهی ڕێبازدا خهریکبوو ئاگاداری بکهم لهم مهسهلهیه، دوایی دانم بهخۆمدا گرت و هیچم نهگوت، هونهر ههر لێی دهپرسیم بۆ ئاوا بێتاقهتیت، منیش دهمگوت کهمێک سهرم دێشێت و ناساغم. پاشتر که بیرم لێکردهوه، لهدڵی خۆمدا دهمگوت باشه ئهگهر من ئهم مهسهلهیه به هونهر بڵێم ئیتر ئهو منی ناوێت و ناشیهته داوام و ئهم نهێنییه ناشیرینهشم دهکهوێته لای ئهویش.
ههموو سێ ههفتهی بهسهردا نهچوو لهگهرمهی تاقیکردنهوهی مانگانهدا بووین، ڕێباز داوای دهکرد لهگهڵیدا بچمه دهرهوه، ههرچهنده دهمگوت تاقیکردنهوهم ههیه و سهرقاڵم، بهڵام ئهو دهیگوت:
- پێت دهڵێم وهره لهگهڵمدا، ههتا ماڵی خوشکهکهم نهگهڕاونهتهوه، خۆت کاتێک ڕێکبخه و ئاگادارم بکهرهوه.
لهم جۆره قسهکردنهیدا ههستم به ههڕهشه کردن کرد، ناچار ڕازی بووم و جارێکی تریش بردمییهوه ماڵی خوشکهکهی، بهڵام ئهمجاره پێش ههموو شتێک دهستم بهگریان کرد که مۆبایلهکانی بکوژێنێتهوه، بهقسهی کردم، بهڵام ئهمجاره ناچاری کردم به زۆر و به ههڕهشه که جگه سێکسی پێشهوه دهبێت ههموو شتێکی لهگهڵدا بکهم، لهترسی وێنهکانی ناو مۆبایلهکهم زۆر ههستم به لاوازی دهکرد لهبهر دهمیدا، ههموو خواستهکانیم بهجێگهیاند، بهڵام لهکۆتاییدا داواملێکرد، لێیپاڕامهوه بهگریانهوه که ئهو وێنانهم بسڕێتهوه، ههروهک جاران دهیویست دڵنیام بکاتهوه که هیچی خراپ ڕوونادات.
کاتێک گهڕامهوه ماڵهوه لهتاو ئازاری دواوهم و ههستکردنم به سوکایهتی و شهرمهزاریم خهریکبوو دڵم دهتهقی، نهمدهزانی چیبکهم، تووشی بارێکی دهروونی ناجێگیر بووم، ههتا چهند ڕۆژێک نانم بۆ نهدهخورا، دایکم دهیویست بمبات بۆ لای پزیشک، بهردهوام دهمگوت پێویست ناکات خۆم باش دهبم.
چهند ڕۆژێک خۆم توڕه کرد له ڕێباز و قسهم لهگهڵدا نهکرد، بهڵام ئهو خۆی وهک جاران پیشان دهدا و ههر دهیگوت دڵت باش دهبێت هیچ نییه ئهمه نازه دهیکهیت بهسهرمدا.
تاقیکردنهوهی کۆتایی ساڵ نزیک بووهوه، ئاگاداری ههردووکیانم کردهوه که من ئهم ماوهیه ههموو کاتهکانم تهرخان دهکهم بۆ خوێندن چونکه پاشهڕۆژم لهسهر ئهم ماوهیه بهنده. ههردووکیان ڕازی بوون ههتا دوای تاقیکردنهوهکان قسه نهکهین.
بههۆی ئهو گێژاوهی تێیکهوتبووم ههرچهندم دهکرد نهمدهتوانی بهباشی خۆم ئاماده بکهم بۆ تاقیکردنهوهکان وهک پێویست، ههرچهند کتێبم دهگرت بهدهستهوه مێشکم دهچووه لای پهیوهندییهکانم و ئهو وێنانهی لای ڕێباز بوون.
لهتاقیکردنهوهکاندا باش نهبووم، چاوهڕوانیشم دهکرد له وانهیهکدا دهرنهچم، یهک ڕۆژمان مابوو بۆ دوا تاقیکردنهوه نامهیهکم نارد بۆ ڕێباز، لێم پرسی ئاخۆ ماڵی خوشکهکهی گهڕاونهتهوه، وهڵامی به بهڵێ دامهوه، ئارهزوویهکم لادروستبووبوو که لهدوا ڕۆژی تاقیکردنهوهکاندا لهگهڵیدا بچمه دهرهوه، چونکه دهمزانی پشووی هاوین ڕهنگه ههر دهرفهت نهڕهخسێت بۆمان، تێلێکم بۆ ڕێباز کرد:
- حهز دهکهم دوا ڕۆژی تاقیکردنهوهکان که سبهینێ دهکات، بهیهکهوه بچینه دهرهوه.
- ئهوه چۆن بێت وا دڵت نهرم بووه؟ ههزار جار گیانی من، خۆ من خهریکه شێت دهبم بۆت.
- ئهمجاره خۆم پلان دادهنێم بۆ دهرچوونهکهمان.
- ئادهی ههناسه، پێم بڵێ بزانم پلانێکی سهرکهوتووه.
- له تۆوه فێری زۆرزانی بووم، بهدایکم دهڵێم بهبۆنهی کۆتایی تاقیکردنهوهکانهوه لهگهڵ هاوڕێکانم دهچین بۆ ڕیستۆرانت و پیاسه کردن، چونکه پار ساڵیش دوا ڕۆژی تاقیکردنهوهکان بهڕاستی وامان کرد، باوهڕم پێدهکات.
- بهساقهی پلانهکانیشت بم، ههر زۆۆر زۆۆر باشه.
- ههروهک جاران سبهینێ دوای تهواوبوونی تاقیکردنهوه له جێژوانهکهی خۆمان بوهسته من دێمه لات.
- ئۆکهی باوانم.
ئهو ڕۆژهش بهیهکهوه دهرچووین بهڵام ههستم دهکرد زیاتر له جاران بهتاسهوه حهزم له باوهش و ماچی ڕێباز دهکرد. خهریکبوو مهسهلهی وێنهکان لام دهبووه مهسهلهیهکی ئاسایی و گرنگیم پێنهدهدا.
کهوتینه پشووی هاوین و له چاوهڕوانی هاتنهوهی ئهنجامی تاقیکردنهوهکاندا بووم، ناوبهناو سهردانی ماڵی پورم دهکرد لهوێ بهههلم دهزانی قسه بکهم لهگهڵ هونهر و ڕێبازدا، هونهر بهڕاستی خهریکی خۆ ئامادهکردن بوو تاکو بێته داوام، بهڵام من پێمدهگوت پهله مهکه بزانم ئهنجامهکانم چۆن دهبێت و لهکوێ وهردهگیرێم.
ئهنجامهکان دهرچوون، ڕاسته دهرچووم بهڵام نمرهکانم ئهوهنده نزم بوون چاوهڕوان نهدهکرا نهک ههر له زانکۆ بهڵکو له پهیمانگهکانیش وهربگیرێم.
ئهو ڕۆژهی ئهنجامهکان دهرچوون، باوکم شهوهکهی ئهوهندهی خواردبووهوه بهتهواوی مهست بووبوو، به هاوارهوه بانگی کردم، زۆر ترسام، دایکم هات لهگهڵمدا، باوکم داوای نمرهکانمی لێکردم، لێی پرسیم کوا نمرهکانت، چووم بۆم هێنا، دوای ئهوهی کهمێک سهیری کرد، بههاوارهوه گوتی:
- بهڕهڵای بێشهرهف، ئهی تۆ ساڵێک خهریکی چی بوویت؟ ئهو نمره جوانانهت بۆ من هێناوهتهوه؟ مامۆستای تایبهتیت به من گرت بۆ ئهم نمرانه؟ ههستا بۆم لێمبدات، به قیژه و هاوارهوه ڕامکرد لهبهردهستیدا، دایکم باوکمی گرت، من چوومه قاتی سهرهوه، گوێم لێبوو باوکم ههر هاواری دهکرد، سهگی سهگباب شهرت بێت نهیهڵم بکهویته سێ مانگی تر، بتدهم به قهحبهبابێکی وهک خۆت و ڕزگارم بێت لهدهستت. به دایکمی گوت: ئافرهت ئهمجاره ههر سهگبابێک هاته داوای ئهم چهتیوهی بدهنێ، دۆم بێت.. قهرهج بێت، بیدهنێ بابڕوات.
ڕۆژگار تێپهڕی و ناوی وهرگیراوهکان له کۆلیژ و پهیمانگهکان دهرچوو، ناوی من نههاتبووهوه، هاوشێوهی ههموو ئهو دهرچووانهی پۆلی شهش که نمرهکانمان زۆر کهمبوو. ئیتر کهوتمه بهردهمی قۆناغێکی تر که چارهنووسێکی نادیار چاوهڕێی دهکردم.
بیرم لهوه دهکردهوه که ڕێباز ڕازی بکهم بێته داوام، چونکه ههستمدهکرد بهمه لهمهترسی ئهو وێنانه ڕزگارم دهبێت که لهلای بوو، کاتێک ئهو پێشنیارهم به ڕێباز ڕاگهیاند، پاش قاقایهکی زۆری پێکهنین، گوتی:
- دهترسم تێکچووبیت، ژنهێنانی چی و شووکردنی چی؟ من 10 ساڵی تریش بیر له ژنهێنان ناکهمهوه، لهکوێ تاقهتی نهوت کڕین و غاز کڕین و شیر کڕینم ههیه بۆ منداڵ، باجارێ تۆزێ دنیا ببینین، ناشێ حهز بکهی شوو بکهیت؟ ئهوه نییه منت ههم؟ ئیتر پهلهی چیته؟ ئهوهی مێرد لهگهڵتدا دهیکات منیش دهیکهم، ئیتر شووکردنت بۆچییه؟
- ڕێباز من له ڕهوشێکی خێزانی ناخۆشدام، خواخوامه لهدهست باوکم و شهڕ و ئاژاوهی ماڵهوه ڕزگارم بێت، باوکم ههڕهشهی بهشوودانم لێدهکات، ناوم نههاتۆتهوه له هیچ زانکۆ و پهیمانگهیهک، بهخوا ئهو شهوه بهدایکمی دهگوت، ههر کهسێک هاته داوای بیدهنێ، خۆشت دهزانی من داواکارم زۆره …
- ئینجا ئهوه کهی کێشهیه سێوه گیان، تۆ سهر لهخۆت تێکمهده، شوو بکه، من و تۆ ههر ئهبێت پهیوهندیمان بمێنێت، دڵنیابه من ههزار ژنم ههبێت ههر دڵم لای تۆ دهبێت، تۆش ههروا دهبیت.
- ڕێباز گیان، ئهو وێنانهم؟
- ئاخ لهدهست تۆ، بڕوام پێبکه ههموو شهوێک لهباوهشی خۆمدا دهتخهوێنم، بهدهم سهیرکردنی وێنهکانتهوه خهو دهچێته چاوم، وهک چاوهکانی خۆم ئهو وێنانهت دهپارێزم.
ههرچیم کرد لهگهڵیدا سوودی نهبوو، دیاربوو ئهو ههر بۆ تێرکردنی ئارهزووهکانی خۆی منی دهویست، ناچار قسهم لهگهڵ هونهردا کرد، ئهو زۆر بهخۆشحاڵییهوه ئامادهیی خۆی دهربڕی، بهڵام کێشهکه لهوهدا بوو که باری ئابوری خێزانهکهیان تهواو نهبوو، ههرچهنده من ئهو شتانه کێشه نهبوو لهلام، بهڵام دهمزانی دایکم بهو جۆره خێزانانه ڕازی نهدهبوو.
زۆری پێنهچوو ڕۆژێک دایکی و هونهر و دوو خوشکی هاتن بۆ ماڵی ئێمه، دایکم پێشوازی لێکردن و بهڵام دوای چهندین پرسیار لهلایهن دایکمهوه، کۆتاییهکهی بهوه هێنا که گوایه دانراوم بۆ خوشکهزایهکی باوکم، دایک و خوشکهکانی هونهر ههستان و بهنائومێدی چوونه دهرهوه.
بهچوونه دهرهوهی دایک و خوشکهکانی هونهر، دایکم کهوته بۆڵه بۆڵ بهسهر مندا، ههردهیگوت:
- ئهم سواڵکهرانه چین؟ کێن؟ دهترسم دهستی خۆتی تێدابێت؟ تۆ دهزانی لهم ماوهیهدا چهند ماڵی دهوڵهمهند و خانهدان هاتنه داوات، بهڵام بههۆی خوێندنهکهتهوه وهڵامی کهسمان نهداوهتهوه.
- دایکه ئهوه تۆ دهڵێی چی؟ من لهکوێ ئهمانه دهناسم؟ (ویستم دایکم توڕه بکهم) ئیتر کچ که مهلیکه جهمال بوو ههموو جۆره کهسێک دێنه داوای (ههههه).
- دهک خوا ههزار مهلیکه جهمالی ئاوا ببڕێت، له خوێندندا مهلیکه جهمال بوویتایه، نهک له خۆ بادان و خۆ ڕازاندنهوهدا.
ههرچۆنێک بێت توانیم پهیوهندییهک به هونهرهوه بکهم، زۆر نیگهران بوو ههڵوێستی دایکم که بهوجۆره وهڵامی دایکی و خوشکهکانی داوهتهوه، منیش ههوڵمدا دڵنیای بکهمهوه که ئهوهی دایکم گوتویهتی ڕاست نییه و ماڵی ئێمه گفتیان به کهس نهداوه. هونهر پێشنیاری کرد که شهوێک باوکی بنێرێت بۆ لای باوکم تاکو قسه لهبارهی خوازبێنی کردنی منهوه بکهن.
چهند شهوێک تێپهڕی و شهوێک باوکی هونهر و دوو پیاوی خزمیان هاتنه لای باوکم، لهترساندا نهمدهزانی له کوێ خۆم بشارمهوه، لهدڵی خۆمدا دهمگوت بڵێی باسی باوکی هونهر باسی پهیوهندی من و کوڕهکهی خۆی بکات؟.
ئهوان ڕۆیشتن و باوکم بانگی دایکمی کرد و کهوتنه قسه کردن پێکهوه، تهنها گوێم له بهرزکردنهوهی دهنگی دایکم بوو که دهیگوت:
- ئهم ماڵه سواڵکهره چین وازمان لێناهێنن.
- خۆت سواڵکهری، ماڵێکی باش و ڕێکوپێک دیارن، ئێمه دهتوانین پرسیار لهسهر کوڕهکهی و ماڵهوهیان بکهین، ههر لهخۆتهوه تفهنگ به تاریکییهوه مهنێ.
دایکم ههرچهند دهیویست ئهم مهسهلهیه دابخرێت و قسهی لهبارهوه نهکرێت بهڵام باوکم خهریکی پرسیارکردن بوو لهسهر ئهو ماڵی هونهر.
دواجار و دوای کێشمهکێشێکی زۆر لهناو خێزانهکهمدا و چهندین شهڕ و ئاژاوه لهنێوان دایکم و باوکمدا کۆتایی به مهسهله هات و نهیاندام به هونهر.
لهو داواکارانهی پێشتر هاتبوونه داوام، دایکم به دزی من و باوکمهوه وهڵامی بۆ ماڵێکیان ناردبوو که دهتوانن ئێستا بێنه داوام.
نهمزانی چۆن ئاوا بهخێرایی ههموو شتێکیان بڕاندهوه، ئهوهی منی نیگهران کردبوو دهمویست ئهو مۆبایلانه بگهڕێنمهوه بۆ هونهر و ڕێباز و لهدهست ئهو کێشانه ڕزگارم بێت، ههروهها وێنهکانی لای ڕێباز که بووبوو به دێوهزمهیهک لهلام و شهو و ڕۆژ لێم نهدهبووهوه، ههرچهنده ههندێجار یادهوهرییهکانم لهگهڵ ڕێبازدا چێژێکی بێمانایان پێدهبهخشیم.
مارهیان بڕیم و ئیتر لهگهڵ (هاوژین)ی دهستگیرانمدا دهچووینه دهرهوه، بهڵام ههمیشه ترسی ئهوهم ههبوو ڕێباز یان هونهر بمبینن و کێشهیهکم بۆ دروست بکهن.
هاوژین کوڕێکی باشبوو، حهوت ساڵ لهخۆم گهورهتر بوو، خهریکی خانوو دروستکردن بوو، دهیگوت دوو مانگی تر تهواو دهبێت، ناوبهناو دهیبردمه خانووهکه و بۆی باس دهکردم که تهواو بوو چۆن کهلوپهلهکان دابنێن و ناوبهناویش ڕای منی وهردهگرت.
دایکم زۆر ئاسوودهبوو بهم هاوسهرگیرییهم، باوکیشم ئهوهندهی لهخهمی دوورکهوتنهوهی مندابوو لهماڵهکه، ئهوهنده خهمی نهبوو لهگهڵ کێ هاوسهرگیریی دهکهم.
ویستم ئهو ماوهی دهستگیرانییه بکهم به ههلێک بۆ یهکلاکردنهوهی پهیوهندییه ههڵواسراوهکانم لهگهڵ هونهر و ڕێبازدا و پێدانهوهی مۆبایل و سیم کارتهکانیان بهخۆیان، بۆئهوهی هیچ شتێک لهنێوانماندا نهمێنێت، سهرهتا تێلم بۆ (هونهر) کرد و درۆیهکم ڕێکخست.
- هونهر خۆت دهزانی من زۆر ههوڵمدا بۆ تۆ بم، بهڵام خۆت دهزانی هیچ شتێک بهدهستی من نییه، باوکم و دایکم بهدزی منهوه بهڵێنیان به ماڵی پورێکم دابوو که بمدهن که پورزاکهم، زۆر ههوڵمدا سهرنهگرێت، زۆۆر لێدانم خوارد لهسهر ئهم مهسهلهیه، بهڵام دواجار دایکم و باوکم قسهکهی خۆیان برده سهر و له کوڕی پورهکهم مارهیان کردم.
- دهزانم، دایکه پاره پهرستهکهت بهقسهکانیدا دیاربووه که دهیهوێت بتفرۆشێت به کهسێکی دهوڵهمهند، ئێستا ماره کراویت؟
- بهڵێ.
- ئاااخ، زۆرم پێناخۆشه، بهڵام من هیچ دهسهڵاتێکم نیه.\
- هونهر، دهمهوێت ئهو مۆبایلهت بۆ بگێڕمهوه، حهز ناکهم خهفهت بخۆیت، چونکه گوناهی کهسمانی تێدانیه. کهی و لهکوێ لێم وهردهگریت.
- تکایه واز له مۆبایل بێنه، بیشکێنه، چۆن دڵم دێت لێتوهربگرمهوه، زۆۆر بهداخهوه زۆر دڵم به تۆ خۆش بوو، برا گهورهکهم لهم چهند ساڵهی ڕابردوودا ههمیشه پێیدهگوتم که ئهم پهیوهندییانه هیچ ئهنجامێکی نابێت چونکه کوڕ لهزۆر ڕووهوه ئامادهیی نییه بۆ هاوسهرگیریی بهتایبهتی لهڕووی ئابوریهوه، دووهمیش زۆربهی کچان بڕیار لهدهستی خۆیان نییه، یان پهشیمان دهبنهوه، من ههر گوێم به قسهی ئهو برا گهورهیهم نهدا، بهڵام قسهکانی ههمووی ڕاست دهرچوون. بهههرحاڵ ئێستا دهزانم بڕیار لهدهست خۆتدا نییه، هیوای ژیانێکی خۆشت بۆ دهخوازم (بهگریانهوه) ئاگات لهخۆت بێت توخوا …
- (بهگریانهوه) سوپاس بهقوربان، منیش هیوای ژیانێکی خۆش بۆ تۆ دهخوازم.
زۆرم بهزهیی به هونهردا هاتهوه، لهبهرئهوهی بێ کێشه لهو پهیوهندییه دهرچوومم کامێک ئاهم هاتهوه بهر، ئینجا نۆرهی ڕێباز بوو، بڕیارمدا تێلیش بۆ ئهو بکهم، ههرچهنده دهمزانی جۆری پهیوهندییهکه و جۆری کهسێتی ڕێباز جیاوازتر بوون له هونهر و پهیوهندییهکهم لهگهڵیدا. بهڵام ههستمکرد شهڕێکه و ههردهبێت بیکهم، تێلم بۆ کرد:
- ڕێباز، دهمهوێت ئاگادارت بکهم، که من هاوسهرگیریم لهگهڵ کوڕێکی پوری خۆمدا کردووه، زۆر دڵی پیسه، زۆر توڕه و شهڕانییه، تکایه با کۆتایی بهو پهیوهندییهمان بێت، با هیچمان تووشی گێچهڵی گهوره نهبین، دهمهوێت مۆبایلهکهت بدهمهوه و تۆش وێنهکانم بسڕیتهوه.
- وهی گیان ئینجا پهیوهندی لهمهودوا خۆشه ، دهزانی بۆ؟
- بۆۆۆ؟
- لهمهودوا ئیتر پێشهوهت بۆ من تهخت دهبێت و به دڵی خۆمان دهیکهین.
- ڕێباز واز لهو قسانه بهێنه تکایه، من هاوسهرگیریم کرد و تهواو، ڕابردوو لهبیر بکه …
- سێوه گیان، من هیچ پهلهم نییه، من پهکم لهسهر تۆ نهکهوتووه، بهخوا ئهم بهیانییه لهگهڵ کچێکی تردا کردوومه، زۆرم ههیه زۆر، من یهک تکام ههیه له تۆ، ئهو مۆبایلهی لای تۆیه زۆر خزمهتی ههردووکمانی کردووه، دڵم نایهت بیفهوتێنم، چونکه پیرۆزه لهلام، لهفرسهتێکدا بۆم بهێنهوه وهکو یادگاری ههڵیدهگرم …
- دهتهوێت بیدهیت به کچێکی تر و کهسێکی تری پێ لهکهدار بکهیت؟
- ئهوه عهیب نییه بۆ تۆ ئاوا قسه لهگهڵ مندا دهکهیت؟ من ڕۆژی پارهی دوو مۆبایلی ئاوا تهنها له کچاندا خهرج دهکهم، بهڵام من یهک تکام له تۆ ههیه، بۆ ئهوهی بێ کێشه بیت لهمهودوا، مۆبایلهکهم بدهرهوه، ژمارهکهم لای خۆت ههڵبگره، دابێت لهمهودوا مانگی یهکجار بهکورتیش بێت تێلێکم بۆ بکهیت.
- ئاخر ناتوانم من مێردم ههیه و تووشی کێشه دهبم، با کۆتایی بهههموو شتێک بهێنین باشتره.
- بهوه تووشی کێشه نابیت، بهوه تووشی کێشه دهبیت که من وێنه ڕووتهکانت له مۆبایل و ئینتێرنێتدا بڵاوبکهمهوه، تێدهگهیت دهڵێم چی؟
- ئهوه چییه ڕێباز، کردت به ڕاست؟ ههڕهشهم لێدهکهیت؟
- ئهوه دوا وهڵامی منه و جێبهجێی بکه.
ئهم ههڵوێستهی ڕێباز بهتهواوی تووشی پهژاره و دڵهڕاوکێی کردم، زۆر بێتاقهت بووم، ههرچۆنێک بێت له فرسهتێکدا مۆبایلهکهیم بۆ گهڕاندهوه و لهترسی ههڕهشهکانی ژمارهکهیم لای خۆم تۆمار کرد و لهشوێنێکدا شاردمهوه بهدزییهوه.
ئهو ڕۆژهی مۆبایلهکهیم بۆ گهڕاندهوه، ڕێباز پێی گوتم، لهمڕۆوه حسابی بکه، مانگی جارێک تێلم بۆ دهکهیت، دهنا خۆت دهزانی چی دهکهم.
هاوژین گواستمییهوه و چووینه خانووه تازهکهوه، ماوهیهک سهرقاڵی میوان بهڕێکردن بووم، لهترساندا ههر ئاگام لهو کاته بوو که دهبوو تێل بکهم بۆ ڕێباز، ڕۆژێک هاوژین له دهوام بوو. تێلێکم بۆ کرد:
- ڕێباز من سێوهم، تکایه ئێستا لای مێردی خۆمم و لهماڵی خۆمدام، با کۆتایی پێبهێنین، تکایه واز لهو ههڕهشانهت بهێنه…
- سێوه دهمهوێت ئاوا پابهند بیت پێمهوه، دهمهوێت بمکهیت بهمیوانی ژووری نووستنهکهت، لهبیرته جاران چهند خۆش دهمانکرد؟ لهمهودوا خۆشتر دهبێت …
- تکایه واز لهو قسانه بهێنه، من جارێ سهرقاڵی ئیشی ماڵم، دهمهوێت بڕۆم.
- ئێستا بڕۆ، چاوهڕوانی تێلی داهاتووم، لهبیرت نهچێت ها.
کهوتبوومه گێژاوێکهوه بیرم چووبووهوه که تازه بوکم، ئهو ڕۆژانهم بیر دهکهوتهوه که لهقوتابخانه دهمخوێند و لهگێژاودا دهژیام.
ڕۆژگار هاتوو و ڕۆژگار چوو، ناوبهناو تێلم بۆ دهکرد و ئهویش خهریکی قسه سێکسییهکانی خۆی بوو.
پهیوهندی من و هاوژین بهگشتی باشبوو، ههرچهنده لهڕووی تهبیعهتهوه کهمێک لهیهکتر دووربووین، بهڵام ههڵمدهکرد لهگهڵیدا، ههرچهنده ئهو ههمیشه پێی دهگوتم واز لهو ناز و مهکرهی کاتی کچێنیت بهێنه، تازه تۆ هاوسهریت و دوو ڕۆژی تر دهبیت به دایک، ئهم قسهیهیم زۆر پێناخۆش بوو، چونکه من بیستبووم که پیاوان حهز به ناز و مهکری هاوسهرهکانیان دهکهن، کهچی هاوژین وانهبوو.
نزیکهی ساڵێک بهسهر هاوسهرگیرمدا چووبوو، جارێک که تێلم بۆ ڕێباز کرد پێی گوتم:
- دوێنێ له بازاڕ لهگهڵ ئهو دهعبایهی هاوسهرتدا بینیمیت، زۆۆۆر جوان و خڕ و خهپان بوویت، دهمهوێت فرسهتێکم بۆ دروست بکهیت، بێمه لات، شێتت بوومهتهوه لهدوێنێوه …
- نا توخوا ڕێباز واز لهو قسانه بێنه، یهکێک پێمان بزانێت ههردووکمان تیادهچین.
- ئهی تۆ لهماڵی سهربهخۆی خۆتدا نیت؟ ئیتر کێ پێمان دهزانێت؟
- ڕێباز تکایه، من دهمهوێت ئهم پهیوهندییه تهلهفۆنییهشمان نهمێنێت چجای ئهوهی تۆ داوای دهکهیت.
- سێوه به چاوه جوانهکانت، به شهرهفم، لهماوهی ئهم ههفتهیهدا بۆم ڕێکنهخهیت که بێمه لات، ئهوهی بمهوێت دهیکهم. تێدهگهیت؟
- بهڵێ تێدهگهم، باشه خۆم ئاگادارت دهکهمهوه.
نهمدهزانی چیبکهم؟ خهریکبوو شێت دهبووم بهدهست ئهم مهسهلهیهوه، بیرم دهکردهوه بهکێ بڵێم ئهم کێشهیهم بۆ چارهسهر بکات، ههرچهند سهرم دههێنا و دهبرد، بوێری ئهوهم نهبوو لای کهس ئهم نهێنییه بدرکێنم، ناچار کاتێکم لهو ههفتهیهدا بۆ دیاریکرد و هاته ماڵهوه بۆ لام.
زۆۆر ترسام لههاتنهکهی خهمی ئهوهم بوو کهسێ ئاگای لێبێت، من دڵنیابووم هاوژین نهدههاتهوه.
ڕێباز دهتگوت گورگی برسییه، بردمه ژووری نووستنهکهی خۆمان و ئیتر بهپێشهوه لهگهڵمدا خهریکبوو، بهڵام من ئهوهنده دهترسام و دڵهڕاوکێم ههبوو ئاگام لههیچ نهبوو، تهواوبوو و پێش ڕۆیشتنهکهی پێیگوتم:
- ئهمجاره لهبهرئهوهی یهکهمجار بوو لهماڵی خۆتدا، قسهم نهکرد، بهڵام بۆ جارێکیتر نامهوێت ئاوا سارد بیت لهگهڵمدا، باشه دڵهکهم؟
- توخوا ڕێباز ئیتر تهواو، بهخوا تووشی بهڵایهکی گهوره دهبین ههردووکمان، ڕۆژێک دێت ئاشکرا ببین. خێرا بڕۆ دهرهوه.
- چاوهڕێی تهلهفۆنی تۆم، بای.
ڕێباز زۆر چاونهترس بوو، زۆریش حهزی له سێکس بوو. بهڵام که بیرم لهمهترسی ئاشکرابوونی ئهم پهیوهندییه دهکردهوه زۆر ههستم بهترس دهکرد.
ماوهیهکی بهسهرچوو ڕێباز ههر داوای هاتنهوهی دهکرد بۆ لام، بهڵام من ههرجاره درۆیهکم ڕێکدهخست بۆئهوهی دووبارهی نهکهینهوه.
پاش دوو ساڵ منداڵێکم بوو، منداڵهکهم سێ مانگ بوو که هاوژین ئیفادی سهفهرکردنی بۆ دهرچوو بۆ بینینی خولێک لهدهرهوهی وڵات، دهبوو سێ مانگ لهدهرهوهی وڵات بێت. واڕێکهوتین من لهنێوان ماڵی باوکم و ماڵی خهزورمدا ئهو ماوهیه بهسهرمبهرم، هاوژین و ڕۆیشت و سهفهری کرد، بهملی شکاوم لهدهمم دهرچوو لای ڕێباز ئهو مهسهلهیهم درکاند، ئیتر ڕێباز شێت و هار بوو، دهیگوت بهناوی سهردانی ماڵهکهتهوه یان پاککردنهوهی ماڵهکهتهوه ههفتهی دوو جار وهرهوه بۆ ماڵهوه به ڕۆژ.
منیش بهقسهم کرد، لهماڵ باوکم بووم، منداڵهکهم لای دایکم دادهنا و بهناوی سهردانکردنی ماڵهوه و پاککردنهوهوه دههاتمهوه بۆ ماڵهوه، ئهو ماوهیه ڕێباز کارێکی دهکرد که زۆر سهرنجی ڕاکێشامهوه بهلای خۆیدا، ئیتر ههستمدهکرد بوونی ئهم پهیوهندییه بۆ من پێویسته.
ماڵی خهزورم زۆر ئاگاداریان دهکردمهوه که نابێت بهتهنها سهر لهماڵهوه بدهم یان خوشکێکی خۆم یان خوشکێکی هاوژین دهبێت لهگهڵمدا بێت، بهڵام من گوێم بهم قسانهی ئهوان نهدهدا، ڕۆژێک خهسووم هاتبووه ماڵی دایکم که زانیبووی من بهتهنها چوومهتهوه ماڵی خۆم تووڕه بووبوو، یهکسهر تێلی بۆ برایهکی هاوژین کردبوو که بێت بهدوامدا، تاکو بمهێنێتهوه، کاتێک براکهی هاوژین هات، له جهڕهسیدا، من و ڕێباز بهیهکهوه بووین لهژووری نووستنهکه، بهپهله ههردووکمان خۆمان کۆکردهوه و جلهکانمان لهبهرکرد، ڕێباز گوتی دهرگا مهکهرهوه و خۆت بێدهنگ بکه. من چووزانم نوسخهیهک له کلیلی خانووهکهمان له ئۆتۆمبێلهکهی هاوژیندایه، ئۆتۆمبێلهکهیشی بهو برایهی بوو، که سهفهرهکهی کرد ئۆتۆمبێلهکهیدا بهبراکهی ههتا دهگهڕێتهوه، پاش یهک دوو زهنگی دهرگا که ههر نهمکردهوه، خۆی دهرگاکانی کردهوه و خۆی کرد بهژووردا، کاتێک تهقهی دهرگای دهرهوه هات که کرایهوه، بهپهله ڕێبازم شاردهوه لهناو کانتۆری جلهکاندا، بهڵام له شڵهژاوی خۆماندا پێڵاوهکانی ههر له ڕاڕوهکهدا بوو. (ههردی) برای هاوژین که پێڵاوهکانی بینی و منی ئاوا به شڵهژاوی بینی زۆر تێکچوو، پرسی:
- سێوهخان خێره لهماڵهوهیت بهتهنها؟ ئهی ئێمه نهمانگوت کهی ویستت سهردان بکهیتهوه قسه بکه با یهکێکمان بێین لهگهڵتدا؟ ئهو پێڵاوانه هی کێیه؟
- (زۆر شڵهژام، دهمم دهلهرزی، نهمزانی چی بڵێم) وهڵا بڵێم چی کاک هێمن ههر دهمێکه لهوێدایه دهمێکه ….
- دهتوانی خۆت کۆ بکهیتهوه و بڕۆین دایکم و دایکت چاوهڕێی تۆن.
- باشه، ههرئێستا تۆ بڕۆ ناو ئۆتۆمبێلهکه وامنیش هاتم.
ههردی چووه ناو ئۆتۆمبێلهکه، منیش بهپهله ههندێ جلی منداڵهکانم کۆکردهوه و خستمه عهلاگهیهکهوه و بهدزییهوه به لهبهردهمی کانتۆرهکه به ڕێبازم گوت، دهرگای دهروازهکه (مدخل) جووت دهکهم بهڵام بهکلیل دایناخهم، تۆزێکی تر بڕۆ دهرهوه.
من چوومه دهرهوه و سواری ئۆتۆمبێلهکه بووم، بهڵام دهموچاوی ههردی پڕ پڕ بوو له گومان و هێمای پرسیار، ویستی ئۆتۆمبێلهکه ئیش پێبکات، بهڵام داوای یارمهتی کرد که دهیهوێت بهخێرایی دهست بهئاو بگهیهنێت، دابهزییهوه له ئۆتۆمبێلهکه و چووه ژووهرهوه، ئیتر ههموو گیانم وهک شهقشهقه دهلهرزی ههستمکرد دوا ساتهکانی ژیانمه، لهو ساتانهدا وێنهی هاوژین و منداڵهکهم و باوکم و دایکم دههاتنه بهرچاو، دهیان بیرۆکه بهخێرایی بهمێشکمدا دههاتن و دهچوون، خهریکبوو ههناسهدانم دهوهستا، پاش چهند خولهکێک ههردی ههر نههاته دهرهوه، منیش دابهزیم و گهڕامهوه ژوورهوه، واااااااااای چیم بینی، ڕێباز و ههردی بهپێوه وهستابوون و قسهیان دهکرد، یهکسهر ڕامکرده خوارهوه و بهڕاکردن دوورکهوتمهوه لهماڵهوه، وهک شێت لهو کۆڵانانهدا دهڕۆیشتم، خۆشم نهمدهزانی ڕووبکهمه کوێ، که تهواو دوور کهوتمهوه، تاکسییهکم گرت و بهشڵهژاوییهوه سهرکهوتم، شۆفێرهکه گوتی چییه ئهوه خوشکی من بۆ وا پهشۆکاویت؟ بۆ کوێ دهچیت؟ ههر لهناو تاکسییهکهدا دهستمکرد بهگریان، گوتم خاڵهگیان دایکم خهریکه دهمرێت زۆر ناساغه، مۆبایلهکهم دهرهێنا و تهلهفۆنم کرد بۆ (102) داوای ژمارهی خانهیهک (شێڵتهرێک)م کرد، ژمارهکهیان دامێ و پهیوهندیم پێوهکردن، ناونیشانهکهیان دامێ، ئینجا ناونیشانهکهمدا به شۆفێرهکه، گهیاندمییه ئهو جێیه، بهپهله دابهزیم و مۆبایلهکهم کوژاندهوه و خۆمکرد بهژووردا، ئهوه چهند مانگێکه دابڕاوم له منداڵه چاوگهشهکهم، له هاوژینی هاوژینم، له دایکم و خوشک و کهسوکارم نازانم چی ڕوویدا دوای من، زۆۆۆر پهشیمانم، ههموو ژیانم، خوێندنم، ئارامیم، لهسهر ئهو پهیوهندییه بێ مانایانه دانا، دهبێت چارهنووسم بهچی بگات؟ ئااااااااااااااخ خۆزگه ئێستا دهگهڕامهوه قۆناغهکانی خوێندن، ههرگیز ههڵنهدهخهڵهتام، تازه ژیانم بوو بهدۆزهخ، من هیچم نییه بیڵێم جگه له فرمێسکی پهشیمانی بهڵام تازه فرمێسکهکانیشم دادم نادهن.
كانونی دووهم 13, 2012
ناپاکیی هاوسهریی لهزاری ئهنجامدهرانییهوه – بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا ڕهوشی خێزانی نادروست و ئهزموونه نادروستهکانی تاک دهبنه هۆی تووشبوون به ناپاکیی هاوسهریی – بهشی سێیهم و کۆتایی – دهروونناس: سامان سیوهیلی
ناپاکی هاوسهریی له زاری ئهنجامدهرانییهوه
بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا ڕهوشی خێزانی نادروست و ئهزموونه نادروستهکانی تاک دهبنه هۆی تووشبوون به ناپاکیی هاوسهریی
بهشی سێیهم و کۆتایی
دهروونناس
سامان سیوهیلی
بهچوونه دهرهوهی دایک و خوشکهکانی هونهر، دایکم کهوته بۆڵه بۆڵ بهسهر مندا، ههردهیگوت:
- ئهم سواڵکهرانه چین؟ کێن؟ دهترسم دهستی خۆتی تێدابێت؟ تۆ دهزانی لهم ماوهیهدا چهند ماڵی دهوڵهمهند و خانهدان هاتنه داوات، بهڵام بههۆی خوێندنهکهتهوه وهڵامی کهسمان نهداوهتهوه.
- دایکه ئهوه تۆ دهڵێی چی؟ من لهکوێ ئهمانه دهناسم؟ (ویستم دایکم توڕه بکهم) ئیتر کچ که مهلیکه جهمال بوو ههموو جۆره کهسێک دێنه داوای (ههههه).
- دهک خوا ههزار مهلیکه جهمالی ئاوا ببڕێت، له خوێندندا مهلیکه جهمال بوویتایه، نهک له خۆ بادان و خۆ ڕازاندنهوهدا.
ههرچۆنێک بێت توانیم پهیوهندییهک به هونهرهوه بکهم، زۆر نیگهران بوو ههڵوێستی دایکم که بهوجۆره وهڵامی دایکی و خوشکهکانی داوهتهوه، منیش ههوڵمدا دڵنیای بکهمهوه که ئهوهی دایکم گوتویهتی ڕاست نییه و ماڵی ئێمه گفتیان به کهس نهداوه. هونهر پێشنیاری کرد که شهوێک باوکی بنێرێت بۆ لای باوکم تاکو قسه لهبارهی خوازبێنی کردنی منهوه بکهن.
چهند شهوێک تێپهڕی و شهوێک باوکی هونهر و دوو پیاوی خزمیان هاتنه لای باوکم، لهترساندا نهمدهزانی له کوێ خۆم بشارمهوه، لهدڵی خۆمدا دهمگوت بڵێی باسی باوکی هونهر باسی پهیوهندی من و کوڕهکهی خۆی بکات؟.
ئهوان ڕۆیشتن و باوکم بانگی دایکمی کرد و کهوتنه قسه کردن پێکهوه، تهنها گوێم له بهرزکردنهوهی دهنگی دایکم بوو که دهیگوت:
- ئهم ماڵه سواڵکهره چین وازمان لێناهێنن.
- خۆت سواڵکهری، ماڵێکی باش و ڕێکوپێک دیارن، ئێمه دهتوانین پرسیار لهسهر کوڕهکهی و ماڵهوهیان بکهین، ههر لهخۆتهوه تفهنگ به تاریکییهوه مهنێ.
دایکم ههرچهند دهیویست ئهم مهسهلهیه دابخرێت و قسهی لهبارهوه نهکرێت بهڵام باوکم خهریکی پرسیارکردن بوو لهسهر ئهو ماڵی هونهر.
دواجار و دوای کێشمهکێشێکی زۆر لهناو خێزانهکهمدا و چهندین شهڕ و ئاژاوه لهنێوان دایکم و باوکمدا کۆتایی به مهسهله هات و نهیاندام به هونهر.
لهو داواکارانهی پێشتر هاتبوونه داوام، دایکم به دزی من و باوکمهوه وهڵامی بۆ ماڵێکیان ناردبوو که دهتوانن ئێستا بێنه داوام.
نهمزانی چۆن ئاوا بهخێرایی ههموو شتێکیان بڕاندهوه، ئهوهی منی نیگهران کردبوو دهمویست ئهو مۆبایلانه بگهڕێنمهوه بۆ هونهر و ڕێباز و لهدهست ئهو کێشانه ڕزگارم بێت، ههروهها وێنهکانی لای ڕێباز که بووبوو به دێوهزمهیهک لهلام و شهو و ڕۆژ لێم نهدهبووهوه، ههرچهنده ههندێجار یادهوهرییهکانم لهگهڵ ڕێبازدا چێژێکی بێمانایان پێدهبهخشیم.
مارهیان بڕیم و ئیتر لهگهڵ (هاوژین)ی دهستگیرانمدا دهچووینه دهرهوه، بهڵام ههمیشه ترسی ئهوهم ههبوو ڕێباز یان هونهر بمبینن و کێشهیهکم بۆ دروست بکهن.
هاوژین کوڕێکی باشبوو، حهوت ساڵ لهخۆم گهورهتر بوو، خهریکی خانوو دروستکردن بوو، دهیگوت دوو مانگی تر تهواو دهبێت، ناوبهناو دهیبردمه خانووهکه و بۆی باس دهکردم که تهواو بوو چۆن کهلوپهلهکان دابنێن و ناوبهناویش ڕای منی وهردهگرت.
دایکم زۆر ئاسوودهبوو بهم هاوسهرگیرییهم، باوکیشم ئهوهندهی لهخهمی دوورکهوتنهوهی مندابوو لهماڵهکه، ئهوهنده خهمی نهبوو لهگهڵ کێ هاوسهرگیریی دهکهم.
ویستم ئهو ماوهی دهستگیرانییه بکهم به ههلێک بۆ یهکلاکردنهوهی پهیوهندییه ههڵواسراوهکانم لهگهڵ هونهر و ڕێبازدا و پێدانهوهی مۆبایل و سیم کارتهکانیان بهخۆیان، بۆئهوهی هیچ شتێک لهنێوانماندا نهمێنێت، سهرهتا تێلم بۆ (هونهر) کرد و درۆیهکم ڕێکخست.
- هونهر خۆت دهزانی من زۆر ههوڵمدا بۆ تۆ بم، بهڵام خۆت دهزانی هیچ شتێک بهدهستی من نییه، باوکم و دایکم بهدزی منهوه بهڵێنیان به ماڵی پورێکم دابوو که بمدهن که پورزاکهم، زۆر ههوڵمدا سهرنهگرێت، زۆۆر لێدانم خوارد لهسهر ئهم مهسهلهیه، بهڵام دواجار دایکم و باوکم قسهکهی خۆیان برده سهر و له کوڕی پورهکهم مارهیان کردم.
- دهزانم، دایکه پاره پهرستهکهت بهقسهکانیدا دیاربووه که دهیهوێت بتفرۆشێت به کهسێکی دهوڵهمهند، ئێستا ماره کراویت؟
- بهڵێ.
- ئاااخ، زۆرم پێناخۆشه، بهڵام من هیچ دهسهڵاتێکم نیه.
- هونهر، دهمهوێت ئهو مۆبایلهت بۆ بگێڕمهوه، حهز ناکهم خهفهت بخۆیت، چونکه گوناهی کهسمانی تێدانیه. کهی و لهکوێ لێم وهردهگریت.
- تکایه واز له مۆبایل بێنه، بیشکێنه، چۆن دڵم دێت لێتوهربگرمهوه، زۆۆر بهداخهوه زۆر دڵم به تۆ خۆش بوو، برا گهورهکهم لهم چهند ساڵهی ڕابردوودا ههمیشه پێیدهگوتم که ئهم پهیوهندییانه هیچ ئهنجامێکی نابێت چونکه کوڕ لهزۆر ڕووهوه ئامادهیی نییه بۆ هاوسهرگیریی بهتایبهتی لهڕووی ئابوریهوه، دووهمیش زۆربهی کچان بڕیار لهدهستی خۆیان نییه، یان پهشیمان دهبنهوه، من ههر گوێم به قسهی ئهو برا گهورهیهم نهدا، بهڵام قسهکانی ههمووی ڕاست دهرچوون. بهههرحاڵ ئێستا دهزانم بڕیار لهدهست خۆتدا نییه، هیوای ژیانێکی خۆشت بۆ دهخوازم (بهگریانهوه) ئاگات لهخۆت بێت توخوا …
- (بهگریانهوه) سوپاس بهقوربان، منیش هیوای ژیانێکی خۆش بۆ تۆ دهخوازم.
زۆرم بهزهیی به هونهردا هاتهوه، لهبهرئهوهی بێ کێشه لهو پهیوهندییه دهرچوومم کامێک ئاهم هاتهوه بهر، ئینجا نۆرهی ڕێباز بوو، بڕیارمدا تێلیش بۆ ئهو بکهم، ههرچهنده دهمزانی جۆری پهیوهندییهکه و جۆری کهسێتی ڕێباز جیاوازتر بوون له هونهر و پهیوهندییهکهم لهگهڵیدا. بهڵام ههستمکرد شهڕێکه و ههردهبێت بیکهم، تێلم بۆ کرد:
- ڕێباز، دهمهوێت ئاگادارت بکهم، که من هاوسهرگیریم لهگهڵ کوڕێکی پوری خۆمدا کردووه، زۆر دڵی پیسه، زۆر توڕه و شهڕانییه، تکایه با کۆتایی بهو پهیوهندییهمان بێت، با هیچمان تووشی گێچهڵی گهوره نهبین، دهمهوێت مۆبایلهکهت بدهمهوه و تۆش وێنهکانم بسڕیتهوه.
- وهی گیان ئینجا پهیوهندی لهمهودوا خۆشه ، دهزانی بۆ؟
- بۆۆۆ؟
- لهمهودوا ئیتر پێشهوهت بۆ من تهخت دهبێت و به دڵی خۆمان دهیکهین.
- ڕێباز واز لهو قسانه بهێنه تکایه، من هاوسهرگیریم کرد و تهواو، ڕابردوو لهبیر بکه …
- سێوه گیان، من هیچ پهلهم نییه، من پهکم لهسهر تۆ نهکهوتووه، بهخوا ئهم بهیانییه لهگهڵ کچێکی تردا کردوومه، زۆرم ههیه زۆر، من یهک تکام ههیه له تۆ، ئهو مۆبایلهی لای تۆیه زۆر خزمهتی ههردووکمانی کردووه، دڵم نایهت بیفهوتێنم، چونکه پیرۆزه لهلام، لهفرسهتێکدا بۆم بهێنهوه وهکو یادگاری ههڵیدهگرم …
- دهتهوێت بیدهیت به کچێکی تر و کهسێکی تری پێ لهکهدار بکهیت؟
- ئهوه عهیب نییه بۆ تۆ ئاوا قسه لهگهڵ مندا دهکهیت؟ من ڕۆژی پارهی دوو مۆبایلی ئاوا تهنها له کچاندا خهرج دهکهم، بهڵام من یهک تکام له تۆ ههیه، بۆ ئهوهی بێ کێشه بیت لهمهودوا، مۆبایلهکهم بدهرهوه، ژمارهکهم لای خۆت ههڵبگره، دابێت لهمهودوا مانگی یهکجار بهکورتیش بێت تێلێکم بۆ بکهیت.
- ئاخر ناتوانم من مێردم ههیه و تووشی کێشه دهبم، با کۆتایی بهههموو شتێک بهێنین باشتره.
- بهوه تووشی کێشه نابیت، بهوه تووشی کێشه دهبیت که من وێنه ڕووتهکانت له مۆبایل و ئینتێرنێتدا بڵاوبکهمهوه، تێدهگهیت دهڵێم چی؟
- ئهوه چییه ڕێباز، کردت به ڕاست؟ ههڕهشهم لێدهکهیت؟
- ئهوه دوا وهڵامی منه و جێبهجێی بکه.
ئهم ههڵوێستهی ڕێباز بهتهواوی تووشی پهژاره و دڵهڕاوکێی کردم، زۆر بێتاقهت بووم، ههرچۆنێک بێت له فرسهتێکدا مۆبایلهکهیم بۆ گهڕاندهوه و لهترسی ههڕهشهکانی ژمارهکهیم لای خۆم تۆمار کرد و لهشوێنێکدا شاردمهوه بهدزییهوه.
ئهو ڕۆژهی مۆبایلهکهیم بۆ گهڕاندهوه، ڕێباز پێی گوتم، لهمڕۆوه حسابی بکه، مانگی جارێک تێلم بۆ دهکهیت، دهنا خۆت دهزانی چی دهکهم.
هاوژین گواستمییهوه و چووینه خانووه تازهکهوه، ماوهیهک سهرقاڵی میوان بهڕێکردن بووم، لهترساندا ههر ئاگام لهو کاته بوو که دهبوو تێل بکهم بۆ ڕێباز، ڕۆژێک هێمن له دهوام بوو. تێلێکم بۆ کرد:
- ڕێباز من سێوهم، تکایه ئێستا لای مێردی خۆمم و لهماڵی خۆمدام، با کۆتایی پێبهێنین، تکایه واز لهو ههڕهشانهت بهێنه…
- سێوه دهمهوێت ئاوا پابهند بیت پێمهوه، دهمهوێت بمکهیت بهمیوانی ژووری نووستنهکهت، لهبیرته جاران چهند خۆش دهمانکرد؟ لهمهودوا خۆشتر دهبێت …
- تکایه واز لهو قسانه بهێنه، من جارێ سهرقاڵی ئیشی ماڵم، دهمهوێت بڕۆم.
- ئێستا بڕۆ، چاوهڕوانی تێلی داهاتووم، لهبیرت نهچێت ها.
کهوتبوومه گێژاوێکهوه بیرم چووبووهوه که تازه بوکم، ئهو ڕۆژانهم بیر دهکهوتهوه که لهقوتابخانه دهمخوێند و لهگێژاودا دهژیام.
ڕۆژگار هاتوو و ڕۆژگار چوو، ناوبهناو تێلم بۆ دهکرد و ئهویش خهریکی قسه سێکسییهکانی خۆی بوو.
پهیوهندی من و هاوژین بهگشتی باشبوو، ههرچهنده لهڕووی تهبیعهتهوه کهمێک لهیهکتر دووربووین، بهڵام ههڵمدهکرد لهگهڵیدا، ههرچهنده ئهو ههمیشه پێی دهگوتم واز لهو ناز و مهکرهی کاتی کچێنیت بهێنه، تازه تۆ هاوسهریت و دوو ڕۆژی تر دهبیت به دایک، ئهم قسهیهیم زۆر پێناخۆش بوو، چونکه من بیستبووم که پیاوان حهز به ناز و مهکری هاوسهرهکانیان دهکهن، کهچی هاوژین وانهبوو.
نزیکهی ساڵێک بهسهر هاوسهرگیرمدا چووبوو، جارێک که تێلم بۆ ڕێباز کرد پێی گوتم:
- دوێنێ له بازاڕ لهگهڵ ئهو دهعبایهی هاوسهرتدا بینیمیت، زۆۆۆر جوان و خڕ و خهپان بوویت، دهمهوێت فرسهتێکم بۆ دروست بکهیت، بێمه لات، شێتت بوومهتهوه لهدوێنێوه …
- نا توخوا ڕێباز واز لهو قسانه بێنه، یهکێک پێمان بزانێت ههردووکمان تیادهچین.
- ئهی تۆ لهماڵی سهربهخۆی خۆتدا نیت؟ ئیتر کێ پێمان دهزانێت؟
- ڕێباز تکایه، من دهمهوێت ئهم پهیوهندییه تهلهفۆنییهشمان نهمێنێت چجای ئهوهی تۆ داوای دهکهیت.
- سێوه به چاوه جوانهکانت، به شهرهفم، لهماوهی ئهم ههفتهیهدا بۆم ڕێکنهخهیت که بێمه لات، ئهوهی بمهوێت دهیکهم. تێدهگهیت؟
- بهڵێ تێدهگهم، باشه خۆم ئاگادارت دهکهمهوه.
نهمدهزانی چیبکهم؟ خهریکبوو شێت دهبووم بهدهست ئهم مهسهلهیهوه، بیرم دهکردهوه بهکێ بڵێم ئهم کێشهیهم بۆ چارهسهر بکات، ههرچهند سهرم دههێنا و دهبرد، بوێری ئهوهم نهبوو لای کهس ئهم نهێنییه بدرکێنم، ناچار کاتێکم لهو ههفتهیهدا بۆ دیاریکرد و هاته ماڵهوه بۆ لام.
زۆۆر ترسام لههاتنهکهی خهمی ئهوهم بوو کهسێ ئاگای لێبێت، من دڵنیابووم هاوژین نهدههاتهوه.
ڕێباز دهتگوت گورگی برسییه، بردمه ژووری نووستنهکهی خۆمان و ئیتر بهپێشهوه لهگهڵمدا خهریکبوو، بهڵام من ئهوهنده دهترسام و دڵهڕاوکێم ههبوو ئاگام لههیچ نهبوو، تهواوبوو و پێش ڕۆیشتنهکهی پێیگوتم:
- ئهمجاره لهبهرئهوهی یهکهمجار بوو لهماڵی خۆتدا، قسهم نهکرد، بهڵام بۆ جارێکیتر نامهوێت ئاوا سارد بیت لهگهڵمدا، باشه دڵهکهم؟
- توخوا ڕێباز ئیتر تهواو، بهخوا تووشی بهڵایهکی گهوره دهبین ههردووکمان، ڕۆژێک دێت ئاشکرا ببین. خێرا بڕۆ دهرهوه.
- چاوهڕێی تهلهفۆنی تۆم، بای.
ڕێباز زۆر چاونهترس بوو، زۆریش حهزی له سێکس بوو. بهڵام که بیرم لهمهترسی ئاشکرابوونی ئهم پهیوهندییه دهکردهوه زۆر ههستم بهترس دهکرد.
ماوهیهکی بهسهرچوو ڕێباز ههر داوای هاتنهوهی دهکرد بۆ لام، بهڵام من ههرجاره درۆیهکم ڕێکدهخست بۆئهوهی دووبارهی نهکهینهوه.
پاش دوو ساڵ منداڵێکم بوو، منداڵهکهم سێ مانگ بوو که هاوژین ئیفادی سهفهرکردنی بۆ دهرچوو بۆ بینینی خولێک لهدهرهوهی وڵات، دهبوو سێ مانگ لهدهرهوهی وڵات بێت. واڕێکهوتین من لهنێوان ماڵی باوکم و ماڵی خهزورمدا ئهو ماوهیه بهسهرمبهرم، هاوژین و ڕۆیشت و سهفهری کرد، بهملی شکاوم لهدهمم دهرچوو لای ڕێباز ئهو مهسهلهیهم درکاند، ئیتر ڕێباز شێت و هار بوو، دهیگوت بهناوی سهردانی ماڵهکهتهوه یان پاککردنهوهی ماڵهکهتهوه ههفتهی دوو جار وهرهوه بۆ ماڵهوه به ڕۆژ.
منیش بهقسهم کرد، لهماڵ باوکم بووم، منداڵهکهم لای دایکم دادهنا و بهناوی سهردانکردنی ماڵهوه و پاککردنهوهوه دههاتمهوه بۆ ماڵهوه، ئهو ماوهیه ڕێباز کارێکی دهکرد که زۆر سهرنجی ڕاکێشامهوه بهلای خۆیدا، ئیتر ههستمدهکرد بوونی ئهم پهیوهندییه بۆ من پێویسته.
ماڵی خهزورم زۆر ئاگاداریان دهکردمهوه که نابێت بهتهنها سهر لهماڵهوه بدهم یان خوشکێکی خۆم یان خوشکێکی هاوژین دهبێت لهگهڵمدا بێت، بهڵام من گوێم بهم قسانهی ئهوان نهدهدا، ڕۆژێک خهسووم هاتبووه ماڵی دایکم که زانیبووی من بهتهنها چوومهتهوه ماڵی خۆم تووڕه بووبوو، یهکسهر تێلی بۆ برایهکی هاوژین کردبوو که بێت بهدوامدا، تاکو بمهێنێتهوه، کاتێک براکهی هاوژین هات، له جهڕهسیدا، من و ڕێباز بهیهکهوه بووین لهژووری نووستنهکه، بهپهله ههردووکمان خۆمان کۆکردهوه و جلهکانمان لهبهرکرد، ڕێباز گوتی دهرگا مهکهرهوه و خۆت بێدهنگ بکه. من چووزانم نوسخهیهک له کلیلی خانووهکهمان له ئۆتۆمبێلهکهی هاوژیندایه، ئۆتۆمبێلهکهیشی بهو برایهی بوو، که سهفهرهکهی کرد ئۆتۆمبێلهکهیدا بهبراکهی ههتا دهگهڕێتهوه، پاش یهک دوو زهنگی دهرگا که ههر نهمکردهوه، خۆی دهرگاکانی کردهوه و خۆی کرد بهژووردا، کاتێک تهقهی دهرگای دهرهوه هات که کرایهوه، بهپهله ڕێبازم شاردهوه لهناو کانتۆری جلهکاندا، بهڵام له شڵهژاوی خۆماندا پێڵاوهکانی ههر له ڕاڕوهکهدا بوو. (ههردی) برای هاوژین که پێڵاوهکانی بینی و منی ئاوا به شڵهژاوی بینی زۆر تێکچوو، پرسی:
- سێوهخان خێره لهماڵهوهیت بهتهنها؟ ئهی ئێمه نهمانگوت کهی ویستت سهردان بکهیتهوه قسه بکه با یهکێکمان بێین لهگهڵتدا؟ ئهو پێڵاوانه هی کێیه؟
- (زۆر شڵهژام، دهمم دهلهرزی، نهمزانی چی بڵێم) وهڵا بڵێم چی کاک هێمن ههر دهمێکه لهوێدایه دهمێکه ….
- دهتوانی خۆت کۆ بکهیتهوه و بڕۆین دایکم و دایکت چاوهڕێی تۆن.
- باشه، ههرئێستا تۆ بڕۆ ناو ئۆتۆمبێلهکه وامنیش هاتم.
هێمن چووه ناو ئۆتۆمبێلهکه، منیش بهپهله ههندێ جلی منداڵهکانم کۆکردهوه و خستمه عهلاگهیهکهوه و بهدزییهوه به لهبهردهمی کانتۆرهکه به ڕێبازم گوت، دهرگای دهروازهکه (مدخل) جووت دهکهم بهڵام بهکلیل دایناخهم، تۆزێکی تر بڕۆ دهرهوه.
من چوومه دهرهوه و سواری ئۆتۆمبێلهکه بووم، بهڵام دهموچاوی ههردی پڕ پڕ بوو له گومان و هێمای پرسیار، ویستی ئۆتۆمبێلهکه ئیش پێبکات، بهڵام داوای یارمهتی کرد که دهیهوێت بهخێرایی دهست بهئاو بگهیهنێت، دابهزییهوه له ئۆتۆمبێلهکه و چووه ژووهرهوه، ئیتر ههموو گیانم وهک شهقشهقه دهلهرزی ههستمکرد دوا ساتهکانی ژیانمه، لهو ساتانهدا وێنهی هاوژین و منداڵهکهم و باوکم و دایکم دههاتنه بهرچاو، دهیان بیرۆکه بهخێرایی بهمێشکمدا دههاتن و دهچوون، خهریکبوو ههناسهدانم دهوهستا، پاش چهند خولهکێک ههردی ههر نههاته دهرهوه، منیش دابهزیم و گهڕامهوه ژوورهوه، واااااااااای چیم بینی، ڕێباز و ههردی بهپێوه وهستابوون و قسهیان دهکرد، یهکسهر ڕامکرده خوارهوه و بهڕاکردن دوورکهوتمهوه لهماڵهوه، وهک شێت لهو کۆڵانانهدا دهڕۆیشتم، خۆشم نهمدهزانی ڕووبکهمه کوێ، که تهواو دوور کهوتمهوه، تاکسییهکم گرت و بهشڵهژاوییهوه سهرکهوتم، شۆفێرهکه گوتی چییه ئهوه خوشکی من بۆ وا پهشۆکاویت؟ بۆ کوێ دهچیت؟ ههر لهناو تاکسییهکهدا دهستمکرد بهگریان، گوتم خاڵهگیان دایکم خهریکه دهمرێت زۆر ناساغه، مۆبایلهکهم دهرهێنا و تهلهفۆنم کرد بۆ (102) داوای ژمارهی خانهیهک (شێڵتهرێک)م کرد، ژمارهکهیان دامێ و پهیوهندیم پێوهکردن، ناونیشانهکهیان دامێ، ئینجا ناونیشانهکهمدا به شۆفێرهکه، گهیاندمییه ئهو جێیه، بهپهله دابهزیم و مۆبایلهکهم کوژاندهوه و خۆمکرد بهژووردا، ئهوه چهند مانگێکه دابڕاوم له منداڵه چاوگهشهکهم، له هاوژینی هاوژینم، له دایکم و خوشک و کهسوکارم نازانم چی ڕوویدا دوای من، زۆۆۆر پهشیمانم، ههموو ژیانم، خوێندنم، ئارامیم، لهسهر ئهو پهیوهندییه بێ مانایانه دانا، دهبێت چارهنووسم بهچی بگات؟ ئااااااااااااااخ خۆزگه ئێستا دهگهڕامهوه قۆناغهکانی خوێندن، ههرگیز ههڵنهدهخهڵهتام، تازه ژیانم بوو بهدۆزهخ، من هیچم نییه بیڵێم جگه له فرمێسکی پهشیمانی بهڵام تازه فرمێسکهکانیشم دادم نادهن.
كانونی دووهم 13, 2012
ناپاکی هاوسهریی له زاری ئهنجامدهرانییهوه، بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا ڕهوشی خێزانی نادروست و ئهزموونه نادروستهکانی تاک دهبنه هۆی تووشبوون به ناپاکیی هاوسهریی – بهشی دووهم – دهروونناس: سامان سیوهیلی
ناپاکی هاوسهریی له زاری ئهنجامدهرانییهوه
بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا ڕهوشی خێزانی نادروست و ئهزموونه نادروستهکانی تاک دهبنه هۆی تووشبوون به ناپاکیی هاوسهریی
بهشی دووهم
(تێبینی: بهشی سێیهمی ماوه که کۆتابهشه)
دهروونناس
سامان سیوهیلی
لهو ماوهیهدا ئهوهندهی سهرقاڵی ئهوهبووم که نههێڵم (ڕێباز) و (هونهر) هیچ کامیان بهویتر بزانێت، چونکه دهمزانی ئاشکرابوونی ئهم جووت پهیوهندییه لای ههر کامێکیان بێت تووشی سهرئێشهی گهورهم دهکات، ئهگهر جاران خهمم تهنها شاردنهئێوهی مۆبایلێک بوو، لهو کاتهدا خهمی شاردنهوه و ئاشکرانهبوونی دوو مۆبایل بوو، لهقوتابخانه و له ماڵهوهش، ئهم ڕهوشه بێئاگای کردبووم له خوێندن و ماڵهوه و زۆر پهیوهندی خزمایهتی و هاورێیهتی، ترس و دڵهڕاوکێیهکم بۆ دروست بووبوو زۆرجار لهماڵهوه لهکاتی خهودا تووشی بینینی خهونی ناخۆش دهبووم، بهدهم خهونهوه بهگریان و زریکه بێدار دهبوومهوه، شهوێکیان له خهونمدا باوکم ههردوو مۆبایلهکهی دۆزیبووهوه و بهدهستییهوه بوو، دههات لێمبدات، ئهوهنده ترسام لهخهونهکهمدا بهدهم هاوار و گریانێکی زۆرهوه ههموو ئهندامانی خێزانهکهم بێداربوونهوه و ک لام، دایکم دهیگوت ئهم چهتیوهمان شێت بووه بابیبهین بۆ لای شێخێک یان مهلایهک، بهخوا جنۆکهی لهگهڵدایه.
ئهو ساڵهی خوێندن دهرنهچووم، ئیتر گرفتهکانم زۆر زیادیان کرد، جگه لهوهی لێدانێکی زۆرم خوارد بهدهستی باوکم، دایکیشم ههر لۆمه و سهرزهنشتی دهکردم، زوو ههڕهشهی ئهوهی لێدهکردم که دهمدات به شوو، باوکم نهیهێشت بچمهوه بۆ قوتابخانه، ئیتر وهختبوو شێت دهبووم له ماڵهوه، سهرهتای ساڵی نوێی خوێندن توێژهکهمان دووجار تهلهفۆنی کرد بۆ ماڵهوهمان و قسهی لهگهڵ دایکمدا کرد تاکو بمنێرنهوه بۆ قوتابخانه، بهڵام دایکم دهیگوت لهدهسهڵاتی مندا نییه و باوکی ڕێگره و زۆر توڕهیه لێی. ههتا ڕۆژێک توێژهرهکهمان سهردانی ماڵهوهمانی کرد تاکو قسه لهگهڵ باوکمدا بکات، باوکم زۆری قسه به من گوت و زۆر منی شکاندوه لهبهرچاوی ئهودا، دوای ههوڵێکی زۆر دهرئهنجام باوکم گوتی سوێندم خواردووه ئهمساڵ نابێت بڕواتهوه قوتابخانه، ههروهها گوتی ئهمساڵ بۆتان عاقڵ دهکهم و ساڵێکیتر بۆتان دهنێرمهوه.
ئهو ساڵه خۆم چهنده دڵتهنگ بووم، ڕێباز و هونهر خراپتر بوون، ههفتهی جارێک یان دووجار بهدزییهوه نامهم دهگۆڕییهوه لهگهڵیاندا، حهزم دهکرد ههر جارێک دایکم یان پورێکم بچوونایه بۆ بازاڕ لهگهڵیان بچوومایه، ههر جاره به نامه ئاگاداری یهکێکیانم دهکردهوه که بێنه فڵانه بازاڕ یان شهقام تاکو لهنزیکهوه یهکتری ببینین.
ساڵی داهاتوو چومهوه قوتابخانه بهڵام بهمهرجی دهرچوون، باوکم ههڕهشهکانی ههر بهردهوام بوو لهسهرم، دهمویست تۆڵهی ئهو داخه بکهمهوه لهدڵمدا بوو لهساڵی پێشووتردا که لهماڵهوه بووم، ههر دهرفهتێکم بۆ بڕهخسایه لهگهڵ ڕێبازدا به ئۆتۆمبێلهکهی دهڕۆیشتم، بهڵام جار دوای جار زیاتر دهکرامهوه لهگهڵیدا، ههر سهردهکهوتم له ئۆتۆمبێلهکهیدا دهستی نهدهسرهوت، واملێهاتبوو دڵم نهدههات بێ دڵی ئهو بکهم، دهستی دهخسته ناو سنگمهوه توند مهمکهکانمی دهگوشی، ئهو ههمیشه گلهیی ئهوهی لێدهکردم که من هیچ بۆ ئهو ناکهم، ههر تێنهدهگهیشتم لهو گلهییهی، ههتا جارێکیان گرتهیهکی سێکسیی لهمۆبایلهکهی خۆیدا پیشاندام گوتی ئهوهم دهوێت، که سهیرم کرد، زۆر قورس بوو بۆ من ههستم دهکرد بێز دهکهمهوه لهو داوایهی ئهو، بهڵام ئهو ههر سوور بوو لهسهر داواکهی. هونهر تهنها پشتی به مۆبایل دهبهست لهپهیوهندی کردنهکانیدا، زووزووش دههاته سهر ڕێم، بهڵام من لهترسی ئهوهی لهگهڵ ڕێبازدا لهیهکتری ئاشکرا نهبن، بهردهوام دهمترساند بهوهی باوکم چاودێریم دهکات و درهنگ درهنگ وهره سهر ڕێگام.
ئهوهی ههستم پێدهکرد لهو دوو ساڵهدا هونهر ڕاستگۆیانهتر مامهڵهی لهگهڵ دهکردم و داوای هیچ شتێکی لێنهدهکردم، ناوبهناویش باسوخواستی هاوسهرگیری لهگهڵ دهکردم که بهرنامه دادهنێت دوای تهواوکردنی قۆناغی شهشی ئامادهیی بێته داوام، بهڵام ڕێباز خۆپهرست بوو ههر خهریکی تێرکردنی ئارهزووهکانی خۆی بوو، بهڵام ئهوهنده لێزانانه مامهڵهی لهگهڵ دهکردم زیاتر و زۆرتر سهرنجی منی ڕاکێشابوو.
ههرچۆنێک بێت ئهو ساڵهم بڕی بهنزمترین نمرهوه، ئهو پهیوهندییانهم ههر بهردهوامبوو، کاتێک گهیشتمه پۆلی شهشهمی ئامادهیی ئیتر بهتهواوی لهڕووی جهستهوه کچێکی تهواو بهژنوباڵا ههڵچوو و جهستهم پڕ و ڕوخسارم تابڵێی سهرنجڕاکێش بوو، ههر لهو ساڵهدا چهند داواکارێک هاتنه داوام، ههمیشه وهڵامی ماڵی ئێمه بوو که سێوه جارێ خوێندنی ماوه و کاتی شووکردنی نییه.
ڕێباز ڕۆژێکیان ئاگاداری کردم که خوشکهکهی لهگهڵ هاوسهرهکهیدا دهچنه وڵاتێکی دراوسێ بۆ ئهنجامدانی نهشتهرگهری و ماڵهکهیان چۆڵه و کلیلی خانووهکهیان لای ئهوان داناوه، ڕێباز ئهمهی به ههل دهزانی تاکو بچینه ماڵی خوشکهکهی و لهوێ به کامی دڵ کاتێک لهگهڵ یهکتردا بهسهربهرین، ئهو دهیزانی من لهگهڵ دوو هاوڕێمدا مامۆستای تایبهتیمان بۆ گیرابوو ههفتهی دوو ڕۆژ لهکاتی عهسراندا لهماڵی هاوڕێیهکمان وانهی تایبهتیمان دهخوێند، ههموو جارێ بۆ هاتووچۆی ماڵی هاوڕێکهم دایکی هاوڕێکهی ترم بهئۆتۆمبێل دههات بهشوێنمدا و دهیبردم و دهیهێنامهوه بۆ ماڵهوه، ڕێباز وادهیهک و پلانێکی بۆ دانام چۆن لهو ڕۆژهی ئهو داینابوو بتوانم بهناوی وانه تایبهتهکهوه بێمه دهرهوه لهماڵهوه بهڵام لهگهڵ دایکی هاوڕێکهمدا سهرنهکهوم، پلانهکهش بهمجۆره بوو، دایکم وهک ههموو جارێک دڵنیابوو که من لهگهڵ دایکی هاوڕێکهمدا دهڕۆم، بۆیه بۆ ئهو ڕۆژه وهک جاران خۆم گۆڕی و لهو کاتهدا که دایکی هاوڕێکهم گهیشته بهردهرگا چوومه دهرهوه، بهڵام پێمڕاگهیاند که پورێکم نهخۆشه و لهگهڵ دایکمدا دهچین بۆ ماڵی پورم، هاوڕێکهم و دایکی ڕۆیشتن، بهڵام من نهگهڕامهوه ژوورهوه و بهپێ چوومه سهر شهقامهکهی لای ماڵی خۆمان و ڕێباز لهوێ به ئۆتۆبێلهکهیهوه چاوهڕێی دهکردم. لهگهڵ ڕێباز چووینه ماڵی خوشکهکهی.
ڕێباز زۆر ههوڵیدا ههموو شتێکم لهگهڵدا بکات، بهڵام ئهوهی دهیویست من نهمهێشت بهڵام ڕووتی کردمهوه و کهوته ماچ کردن و مژینی ههموو جهستهم، ئهوهنده وروژام خهریکبوو بێهۆش دهبووم، منیش خهریکی جهستهی ئهو بووم، لهناکاو ڕێباز بهمۆبایلهکهی وێنهیهکی منی گرت به ڕووتی، که تهواو بووین زۆر ههوڵمدا وێنهکان بسڕێتهوه بهڵام بێ سوود بوو، بهڵێنی پێدام دهیپارێزێت و مهترسی دروست نهکات لهسهر من. له وادهی گهڕانهوهی ئاسایی خۆم لهوانه تایبهتهکهدا گهیاندمییهوه نزیک ماڵهوه و خۆم کردهوه به ماڵهوهدا بێئهوهی کهس بزانێت که نهچووم بۆ ماڵی هاوڕێکهم.
کاتێک شهو داهات مێشکم زۆر ماندووبوو بهو وێنه ڕووتانهم لهناو مۆبایلهکهی ڕێبازدا، ئهوهنده لهمێشکی خۆمدا دهمهێنا و دهمبرد بههیچ جۆرێک خهوم لێنهکهوت. بۆ ڕۆژی دوایی نامهیهکم بۆ نارد و نووسیم:
- تکایه ئهو وێنانهم بسڕهوه.
- کهواته تۆ بڕوا به من ناکهیت، ئهی چۆن منت خۆش دهوێت که ئاوا متمانهت پێم نییه؟
- مهسهله متمانه نییه، ئهگهر کهسێک ئهو مۆبایلهتی بینی؟ ئهگهر لێتبکهوێت؟ ژیانم دهفهوتێت.
- تۆ ههر بۆ خۆم دهبیت له کۆتاییدا، خهمی هیچت نهبێت گیانه.
ههستمدهکرد تازه کهوتومهته ژێر ڕهحمهتی ڕێبازهوه و ئیتر لهمهودوا دهتوانێت بهئارهزووی خۆی یاریم پێبکات، لهو ساتهوه هیچ ههستێکم بۆی نهما، بگره لێی دهترسام، بهڵام ئهو هیچ مامهڵهی خۆی لهگهڵمدا نهگۆڕی و وهکو جاران ئاسایی خۆی پیشان دهدا.
ئهم ڕووداوه وایلێکردم زیاتر خۆم له هونهر نزیک بکهمهوه و قهدری ڕاستگۆیی ئهو زیاتر بزانم، بهڵام ڕێباز لهبهرامبهر نیگهرانییهکانی مندا ههمیشه دڵی دهدامهوه.
دایکم بهدرێژایی پۆلی شهشی ئامادهییم زوو زوو قسهیهکی دهدا بهگوێمدا و دهیگوت: کچێ باش بخوێنه با شوێنێک وهرتبگرێت بهخوا باوکت دهڵێت ئهگهر دهرنهچیت یان نمرهی باش نههێنیت ئهوا یهکسهر دهبێت شوو بکهیت.
ڕۆژێک به مۆبایل لهڕێی گهڕانهوهم بۆ قوتابخانه قسهم لهگهڵ هونهردا دهکرد، ئهوهنده بێتاقهت بووم بهمهسهلهی وێنهکانم لهناو مۆبایلهکهی ڕێبازدا خهریکبوو ئاگاداری بکهم لهم مهسهلهیه، دوایی دانم بهخۆمدا گرت و هیچم نهگوت، هونهر ههر لێی دهپرسیم بۆ ئاوا بێتاقهتیت، منیش دهمگوت کهمێک سهرم دێشێت و ناساغم. پاشتر که بیرم لێکردهوه، لهدڵی خۆمدا دهمگوت باشه ئهگهر من ئهم مهسهلهیه به هونهر بڵێم ئیتر ئهو منی ناوێت و ناشیهته داوام و ئهم نهێنییه ناشیرینهشم دهکهوێته لای ئهویش.
ههموو سێ ههفتهی بهسهردا نهچوو لهگهرمهی تاقیکردنهوهی مانگانهدا بووین، ڕێباز داوای دهکرد لهگهڵیدا بچمه دهرهوه، ههرچهنده دهمگوت تاقیکردنهوهم ههیه و سهرقاڵم، بهڵام ئهو دهیگوت:
- پێت دهڵێم وهره لهگهڵمدا، ههتا ماڵی خوشکهکهم نهگهڕاونهتهوه، خۆت کاتێک ڕێکبخه و ئاگادارم بکهرهوه.
لهم جۆره قسهکردنهیدا ههستم به ههڕهشه کردن کرد، ناچار ڕازی بووم و جارێکی تریش بردمییهوه ماڵی خوشکهکهی، بهڵام ئهمجاره پێش ههموو شتێک دهستم بهگریان کرد که مۆبایلهکانی بکوژێنێتهوه، بهقسهی کردم، بهڵام ئهمجاره ناچاری کردم به زۆر و به ههڕهشه که جگه سێکسی پێشهوه دهبێت ههموو شتێکی لهگهڵدا بکهم، لهترسی وێنهکانی ناو مۆبایلهکهم زۆر ههستم به لاوازی دهکرد لهبهر دهمیدا، ههموو خواستهکانیم بهجێگهیاند، بهڵام لهکۆتاییدا داواملێکرد، لێیپاڕامهوه بهگریانهوه که ئهو وێنانهم بسڕێتهوه، ههروهک جاران دهیویست دڵنیام بکاتهوه که هیچی خراپ ڕوونادات.
کاتێک گهڕامهوه ماڵهوه لهتاو ئازاری دواوهم و ههستکردنم به سوکایهتی و شهرمهزاریم خهریکبوو دڵم دهتهقی، نهمدهزانی چیبکهم، تووشی بارێکی دهروونی ناجێگیر بووم، ههتا چهند ڕۆژێک نانم بۆ نهدهخورا، دایکم دهیویست بمبات بۆ لای پزیشک، بهردهوام دهمگوت پێویست ناکات خۆم باش دهبم.
چهند ڕۆژێک خۆم توڕه کرد له ڕێباز و قسهم لهگهڵدا نهکرد، بهڵام ئهو خۆی وهک جاران پیشان دهدا و ههر دهیگوت دڵت باش دهبێت هیچ نییه ئهمه نازه دهیکهیت بهسهرمدا.
تاقیکردنهوهی کۆتایی ساڵ نزیک بووهوه، ئاگاداری ههردووکیانم کردهوه که من ئهم ماوهیه ههموو کاتهکانم تهرخان دهکهم بۆ خوێندن چونکه پاشهڕۆژم لهسهر ئهم ماوهیه بهنده. ههردووکیان ڕازی بوون ههتا دوای تاقیکردنهوهکان قسه نهکهین.
بههۆی ئهو گێژاوهی تێیکهوتبووم ههرچهندم دهکرد نهمدهتوانی بهباشی خۆم ئاماده بکهم بۆ تاقیکردنهوهکان وهک پێویست، ههرچهند کتێبم دهگرت بهدهستهوه مێشکم دهچووه لای پهیوهندییهکانم و ئهو وێنانهی لای ڕێباز بوون.
لهتاقیکردنهوهکاندا باش نهبووم، چاوهڕوانیشم دهکرد له وانهیهکدا دهرنهچم، یهک ڕۆژمان مابوو بۆ دوا تاقیکردنهوه نامهیهکم نارد بۆ ڕێباز، لێم پرسی ئاخۆ ماڵی خوشکهکهی گهڕاونهتهوه، وهڵامی به بهڵێ دامهوه، ئارهزوویهکم لادروستبووبوو که لهدوا ڕۆژی تاقیکردنهوهکاندا لهگهڵیدا بچمه دهرهوه، چونکه دهمزانی پشووی هاوین ڕهنگه ههر دهرفهت نهڕهخسێت بۆمان، تێلێکم بۆ ڕێباز کرد:
- حهز دهکهم دوا ڕۆژی تاقیکردنهوهکان که سبهینێ دهکات، بهیهکهوه بچینه دهرهوه.
- ئهوه چۆن بێت وا دڵت نهرم بووه؟ ههزار جار گیانی من، خۆ من خهریکه شێت دهبم بۆت.
- ئهمجاره خۆم پلان دادهنێم بۆ دهرچوونهکهمان.
- ئادهی ههناسه، پێم بڵێ بزانم پلانێکی سهرکهوتووه.
- له تۆوه فێری زۆرزانی بووم، بهدایکم دهڵێم بهبۆنهی کۆتایی تاقیکردنهوهکانهوه لهگهڵ هاوڕێکانم دهچین بۆ ڕیستۆرانت و پیاسه کردن، چونکه پار ساڵیش دوا ڕۆژی تاقیکردنهوهکان بهڕاستی وامان کرد، باوهڕم پێدهکات.
- بهساقهی پلانهکانیشت بم، ههر زۆۆر زۆۆر باشه.
- ههروهک جاران سبهینێ دوای تهواوبوونی تاقیکردنهوه له جێژوانهکهی خۆمان بوهسته من دێمه لات.
- ئۆکهی باوانم.
ئهو ڕۆژهش بهیهکهوه دهرچووین بهڵام ههستم دهکرد زیاتر له جاران بهتاسهوه حهزم له باوهش و ماچی ڕێباز دهکرد. خهریکبوو مهسهلهی وێنهکان لام دهبووه مهسهلهیهکی ئاسایی و گرنگیم پێنهدهدا.
کهوتینه پشووی هاوین و له چاوهڕوانی هاتنهوهی ئهنجامی تاقیکردنهوهکاندا بووم، ناوبهناو سهردانی ماڵی پورم دهکرد لهوێ بهههلم دهزانی قسه بکهم لهگهڵ هونهر و ڕێبازدا، هونهر بهڕاستی خهریکی خۆ ئامادهکردن بوو تاکو بێته داوام، بهڵام من پێمدهگوت پهله مهکه بزانم ئهنجامهکانم چۆن دهبێت و لهکوێ وهردهگیرێم.
ئهنجامهکان دهرچوون، ڕاسته دهرچووم بهڵام نمرهکانم ئهوهنده نزم بوون چاوهڕوان نهدهکرا نهک ههر له زانکۆ بهڵکو له پهیمانگهکانیش وهربگیرێم.
ئهو ڕۆژهی ئهنجامهکان دهرچوون، باوکم شهوهکهی ئهوهندهی خواردبووهوه بهتهواوی مهست بووبوو، به هاوارهوه بانگی کردم، زۆر ترسام، دایکم هات لهگهڵمدا، باوکم داوای نمرهکانمی لێکردم، لێی پرسیم کوا نمرهکانت، چووم بۆم هێنا، دوای ئهوهی کهمێک سهیری کرد، بههاوارهوه گوتی:
- بهڕهڵای بێشهرهف، ئهی تۆ ساڵێک خهریکی چی بوویت؟ ئهو نمره جوانانهت بۆ من هێناوهتهوه؟ مامۆستای تایبهتیت به من گرت بۆ ئهم نمرانه؟ ههستا بۆم لێمبدات، به قیژه و هاوارهوه ڕامکرد لهبهردهستیدا، دایکم باوکمی گرت، من چوومه قاتی سهرهوه، گوێم لێبوو باوکم ههر هاواری دهکرد، سهگی سهگباب شهرت بێت نهیهڵم بکهویته سێ مانگی تر، بتدهم به قهحبهبابێکی وهک خۆت و ڕزگارم بێت لهدهستت. به دایکمی گوت: ئافرهت ئهمجاره ههر سهگبابێک هاته داوای ئهم چهتیوهی بدهنێ، دۆم بێت.. قهرهج بێت، بیدهنێ بابڕوات.
ڕۆژگار تێپهڕی و ناوی وهرگیراوهکان له کۆلیژ و پهیمانگهکان دهرچوو، ناوی من نههاتبووهوه، هاوشێوهی ههموو ئهو دهرچووانهی پۆلی شهش که نمرهکانمان زۆر کهمبوو. ئیتر کهوتمه بهردهمی قۆناغێکی تر که چارهنووسێکی نادیار چاوهڕێی دهکردم.
بیرم لهوه دهکردهوه که ڕێباز ڕازی بکهم بێته داوام، چونکه ههستمدهکرد بهمه لهمهترسی ئهو وێنانه ڕزگارم دهبێت که لهلای بوو، کاتێک ئهو پێشنیارهم به ڕێباز ڕاگهیاند، پاش قاقایهکی زۆری پێکهنین، گوتی:
- دهترسم تێکچووبیت، ژنهێنانی چی و شووکردنی چی؟ من 10 ساڵی تریش بیر له ژنهێنان ناکهمهوه، لهکوێ تاقهتی نهوت کڕین و غاز کڕین و شیر کڕینم ههیه بۆ منداڵ، باجارێ تۆزێ دنیا ببینین، ناشێ حهز بکهی شوو بکهیت؟ ئهوه نییه منت ههم؟ ئیتر پهلهی چیته؟ ئهوهی مێرد لهگهڵتدا دهیکات منیش دهیکهم، ئیتر شووکردنت بۆچییه؟
- ڕێباز من له ڕهوشێکی خێزانی ناخۆشدام، خواخوامه لهدهست باوکم و شهڕ و ئاژاوهی ماڵهوه ڕزگارم بێت، باوکم ههڕهشهی بهشوودانم لێدهکات، ناوم نههاتۆتهوه له هیچ زانکۆ و پهیمانگهیهک، بهخوا ئهو شهوه بهدایکمی دهگوت، ههر کهسێک هاته داوای بیدهنێ، خۆشت دهزانی من داواکارم زۆره …
- ئینجا ئهوه کهی کێشهیه سێوه گیان، تۆ سهر لهخۆت تێکمهده، شوو بکه، من و تۆ ههر ئهبێت پهیوهندیمان بمێنێت، دڵنیابه من ههزار ژنم ههبێت ههر دڵم لای تۆ دهبێت، تۆش ههروا دهبیت.
- ڕێباز گیان، ئهو وێنانهم؟
- ئاخ لهدهست تۆ، بڕوام پێبکه ههموو شهوێک لهباوهشی خۆمدا دهتخهوێنم، بهدهم سهیرکردنی وێنهکانتهوه خهو دهچێته چاوم، وهک چاوهکانی خۆم ئهو وێنانهت دهپارێزم.
ههرچیم کرد لهگهڵیدا سوودی نهبوو، دیاربوو ئهو ههر بۆ تێرکردنی ئارهزووهکانی خۆی منی دهویست، ناچار قسهم لهگهڵ هونهردا کرد، ئهو زۆر بهخۆشحاڵییهوه ئامادهیی خۆی دهربڕی، بهڵام کێشهکه لهوهدا بوو که باری ئابوری خێزانهکهیان تهواو نهبوو، ههرچهنده من ئهو شتانه کێشه نهبوو لهلام، بهڵام دهمزانی دایکم بهو جۆره خێزانانه ڕازی نهدهبوو.
زۆری پێنهچوو ڕۆژێک دایکی و هونهر و دوو خوشکی هاتن بۆ ماڵی ئێمه، دایکم پێشوازی لێکردن و بهڵام دوای چهندین پرسیار لهلایهن دایکمهوه، کۆتاییهکهی بهوه هێنا که گوایه دانراوم بۆ خوشکهزایهکی باوکم، دایک و خوشکهکانی هونهر ههستان و بهنائومێدی چوونه دهرهوه.
(ماویهتی)
كانونی دووهم 12, 2012
جیابوونهوهی ڕۆحی – دهروونناس: سامان سیوهیلی
جیابوونهوهی ڕۆحی
دهروونناس
سامان سیوهیلی
ئەگەر ڕووە ئاشكراكەی پرۆسەی هاوسەرگیری بریتی بێت لەبوونی گرێبەستی یاسایی و شەرعی لەنێوان دوو هاوسەردا، ئەوا ڕووە شاراوەكەی (ناوەكییەكەی) بریتییە لەبوونی گرێبەستێكی ڕۆحی لەنێوان دوو هاوسەرەكەدا.
پێكهێنانی خێزان لەسەر بنەمای هەردوو گرێبەستی یاسایی و شەرعی بەتەنها و بەبێ بوونی گرێبەستە ڕۆحییەكە واتایەك بۆ پێكەوەژیانی هاوسەران ناهێڵێتەوە، بەڵكو لەم حاڵەتانەدا هاوسەران دووچاری ئیزدواجیەتێكی دەروونی و كۆمەڵایەتی دەبن بەجۆرێك لەودیو دیواری ماڵەكانیانەوە واخۆیان دەردەخەن كەئەوان لەژێر ئەو ساباتەی ناوی خێزانە كۆك و تەبا و بەختەوەرن، لەمدیوی دیواری ماڵەكانیشیانەوە وەك دوو بوونەوەری نامۆ بەیەك و خوڵقێنەری ژانكۆی دەروونی بۆیەكتر مامەڵە دەكەن.
مەبەست لەگرێبەستی ڕۆحی نێوان هاوسەران بوونی ئەو ڕایەڵە ڕۆحییەیە كەپێكهاكانی بریتین لە: سۆز و خۆشەویستی، دڵنیایی و ئاساییشی دەروونی، ڕێزگرتن، ڕەچاوكردنی ماف، ڕەزامەندی لەیەكتر، لێبووردەیی، قوربانیدان بەهەموو جۆرەكانییەوە.
گرێبەستی ڕۆحی دەقێك نییە بنوسرێتەوە و بەبەهایەكی مادی بخەمڵێنرێت وەك ئەوەی لەگرێبەستی یاسایی نێوان هاوسەراندا هەیە، پەرەگرافێكی زارەكیش نییە وەك سوننەتێك بەئامادەبوونی چەند شاهیدێك بگوترێت وەك ئەوەی لەگرێبەستی شەرعیدا هەیە. بەڵكو ئیحساسێكی مرۆڤانەیە كەهەڵهێنجراوی پرۆسەی پەروەردە و گۆشكردنی كۆمەڵایەتی تاك و ئەزموونەكانی ژیانی و ئاستی هۆشیاری و ڕۆشنبیری و ڕادەی باوەڕبوونی تاكە بەمافەكانی یەكتر. ڕەنگە كوڕێك كچێكی خۆشبوێت، تەنها بوونی خۆشەویستی بەڵگەی بوونی ئەو ڕایەڵە ڕۆحی نییە، بەڵكو بۆئەوەی ئەو ڕایەڵەیە بەسادەترین كێشە یاخود پێشهات نەپسێت و شیتاڵ نەبێتەوە، دەبێت پێكهێنەرەكانی تری ئەم ڕایەڵەیەش ئامادەییان هەبێت. بۆیە زۆرجار بینیومانە بەشێك لەو هاوسەرانەی كەبەبوونی پەیوەندی خۆشەویستیشەوە پێیان ناوەتە ژیانی هاوسەرییەوە ئاكامێكی تاڵ چاوەڕێی كردوون و جیابوونەوە ڕوویداوە.
جیابوونەوەی نێوان هاوسەران و هەڵوەشاندنەوەی خێزان بریتییە لەهەڵوەشاندنەوەی ئەو گرێبەستە یاسایی و شەرعییەی لەنێوان دوو هاوسەردا هەیە، بەمەش پێكەوەژیانی نێوان ئەو دوو هاوسەرە كۆتایی دێت لەژێر ئەو ساباتەی كۆیكردوونەتەوە. دیارە بەكارهێنانی چەكی جیابوونەوە لەلایەن هەر یەكێكیانەوە بێت (ژن یان پیاو) دوای گەیشتن بەبنبەست و نەمانی خاڵی هاوبەش لەنێوانیاندا مافێكی سروشتییە بەتایبەتی ئەگەر ئەم چەكه (مافە) وەك دواچارەسەر بەكارهێنرا. بەڵام ئەوەی ئاسایی نییە بەشێك لەهاوسەران لەم ڕۆژگارەدا پەنایان بۆ جۆرێكی تر لەجیابوونەتەوە بردووە كەئەویش بریتییە لەجیابوونەوەی ڕۆحی، واتە پەیوەندییە یاسایی و شەرعییەكەی نێوان دوو هاوسەرەكە بوونی ماوە و دوو هاوسەرەكە لەژێر یەك ڕەشماڵی خێزانیدا دەژین بەڵام پەیوەندی ڕۆحییان پێكەوە نەماوە، نەمانی پەیوەندی ڕۆحیش دەبێتە هۆی نەمانی پەیوەندی جەستەیی لەنێوانیاندا، لەناو ئەمانەشدا هەیە كەزمانی دیالۆگ و ئاخاوتنیش نەماوە، واتە دوو هاوسەرەكە لەیەك ماڵدا دەژین بەڵام نەبەیەكەوە دەخەون، نەبەیەكەوە قسە دەكەن، نەسۆز و خۆسەویستی ماوە لەنێوانیاندا.
لەڕاستیدا نەمانی پەیوەندی ڕۆحی لەنێوان هاوسەراندا واتە سووتانی ڕۆحەكان بەنهێنی، نزیكبوونەوە و گەیشتن بەسنوورەكانی نەخۆشیی دەروونی، پەنابردن بۆ ناپاكی هاوسەریی، بەفیڕۆچوونی وزەی دەروونی هاوسەران.
پاساوی زۆرێك لەو هاوسەرانەی لەڕووی ڕۆحییە لەیەك جیابوونەتەوە بەڵام هەرپێكەوە دەژین، بریتییە لەوەی یان جیابوونەوەی شەرعی و یاسایی بەعەیبە دەزانن و وادەزانن كۆمەڵگە بەكەم لێیان دەڕوانێت، یان لەبەربوونی منداڵ لەنێوانیاندا ئەو دۆزەخە هەڵدەبژێرن، لەكاتێكدا نازانن كەنەمانی پەیوەندی ڕۆحی نێوان هاوسەران پێش خودی هاوسەرەكان ڕۆحی منداڵەكانیان دەسوتێنێت، یان هەندێ جار بەپاساوی بوونی ڕێگری كۆمەڵایەتی و دەوروبەر لەڕوودانی جیابوونەوە، یان هەندێ جار لەبەر نەبوونی پەناگەیەك پاش جیابوونەوە (بەتایبەت بۆ ژنان لەكۆمەڵگەی ئێمەدا).
درێژەپێدانی ژیانی هاوسەریی بێ بوونی پەیوەندی ڕۆحی لەگاڵتەجارییەك زیاتر هیچی تر نییە، بۆیە هەر خێزانێك لەم گێژاوە دەروونی و كۆمەڵایەتییەدا دەژی، دەبێت لەنێوان دوو هەڵبژاردندا خۆیان ساغ بكەنەوە و یەكێكیان هەڵبژێرن، ئەوانیش یان گەڕانەوە بۆ زمانی دیالۆگ و وازهێنان لەكینە و ڕق و تۆڵەكردنەوە و دۆزینەوە خاڵی هابەش لەنێوانیاندا (بۆ ئەنجامدانی ئەم هەنگاوەش زۆرجار هاوسەران پێویستییان بەڕاوێژكارێكی دەروونی یان كۆمەڵایەتی دەبێت تاكو رایدەدەریان بێت لەتێپەڕاندنی تەنگژەكانیاندا)، كەئەم ڕێگەیەیان لۆژیكانەیە. یاخود ڕێگەی دووەم هەڵبژێرن كەهەڵوەشاندنەوەی گرێبەستە یاسایی و شەرعیەكەیە و كۆتایی بەو دۆزەخە بهێنن، لەڕاستیدا ئەمەش دەبێت دوا هەوڵ و دوا چارەسەر بێت نەك بە تاكە چارەسەر لێی بڕوانرێت.
كانونی دووهم 3, 2012
ناپاکیی هاوسهریی لهزاری ئهنجامدهرانییهوه – بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا ڕهوشی خێزانیی نادروست و ئهزموونه نادروستهکانی تاک دهبنه هۆی تووشبوون به ناپاکیی هاوسهریی – بهشی یهکهم – دهروونناس: سامان سیوهیلی
ناپاکی هاوسهریی له زاری ئهنجامدهرانییهوه
بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا ڕهوشی خێزانیی نادروست و ئهزموونه نادروستهکانی تاک دهبنه هۆی تووشبوون به ناپاکیی هاوسهریی
بهشی یهکهم
دهروونناس
سامان سیوهیلی
هێشتا زوو بوو بۆ دروستکردنی پهیوهندی سۆزداری بۆ من، بهوپێیهی تهمهنم تهنها 13 ساڵ بوو، بهڵام لهبهرئهوهی کچه شۆخێکی باڵا بهرز و جهسته پڕ و سهرنجڕاکێش بووم لهو تهمهنه ناسکهدا، زۆرێک له کوڕان ههمیشه ههوڵیان بۆ دهدام تاکو سهرنجم بۆ لای خۆیان ڕابکێشن، تهنانهت که دهچوومه بازاڕ لهگهڵ دایکم و خوشکهکانمدا زۆرێک له پیاوان و دوکاندارهکانیش چاوه بزهیان بوو لهگهڵمدا، لهناو بازاڕ زۆرجار دووچاری تهعلیق لێدانی گهنجان دهبوومهوه، ههندێکیان خۆیان دهکرد بهقوربانم.. ههندێکی تر که بهلامدا دهڕۆیشتن ئاخ و ئۆفیان ههڵدهکێشا و بهمجۆره. ئهم ڕهوشهی لهدهرهوهی ماڵهوهی خۆمان بۆم خوڵقابوو که تیایدا ههستم بهبوونی خۆم دهکرد و ههستم دهکرد جێی بایهخ و سهرنجڕاکێشانی چواردهورم، تهواو تهواو پێچهوانهی ڕهوشی ناو خێزانهکهمان بوو، که بهردهوام لهدهست ئاژاوه و شهڕی نێوان دایکم و باوکم و نهبوونی ئارامی و ئاسوودهیی و پهراوێز خستن دهمانناڵاند. باوکم زۆر سهری کردبووه سهر مهی خواردنهوه و تاقهتی کارکردنی نهمابوو، بهمهۆیهوه باری ئابوریمان خراپ بوو. زۆرجار لهترسی ئهو توندوتیژییه خێزانییهی ژیانمی تاڵ کردبوو خۆم گۆشهگیر دهکرد تاکو پریشکی ئهو شهڕ و ههرا بهردهوامهم بهرنهکهوێت، دهبوو بهردهوام لهگهڵ دوو خوشکهکهی ترمدا خۆمان لهچاوی باوکم وون بکردایه چونکه بێ لێدان یان قسهی سووک دهرباز نهدهبووین لهبهردهمیدا، ئهم ڕهوشه وایلێکردبووم که بهردهوام ههست بهتهنهایی بکهم، ئااای خودایه له دهرهوهی خێزان ئهو ههموو خهڵکه بهقوربان و بهساقهم دهبن کهچی لهناو خێزانهکهمدا ئاوا بێناز و بێ خۆشهویستی و بێ گرنگیپێدانم، ئهم ههست و بیرکردنهوانهم له خۆم منی خستبووه کێشمهکێشێکی سهیرهوه، لهماڵهوه ههستم بهبوونی خۆم نهدهکرد، لهدهرهوه وهها خۆم دههاته پێش چاو که کوڕانی دنیا مهمنوونم دهبن تهنها نیگایهکیان بۆ بکهم، ئهمهش وایلێکردبووم ههمیشه خواخوای ئهوهم بوو دهوامی قوتابخانه ببێت به بیست و چوار کاژێر بۆ ئهوهی نهگهڕێمهوه ناو ئهو دۆزهخهی ماڵهوه.
ڕۆژبهڕۆژ ههستم دهکرد بهرههڵستیم بۆ ههڵسوکهوت و داواکارییهکانی ئهو کوڕانهی ههوڵیان بۆ دهدام، کهمتر دهبووهوه، کاتێک گهیشتمه قۆناغی نۆی بنهڕهتی (سێی ناوهندی) دواجار وهڵامم بۆ یهکێک لهو کوڕانه ههبوو، بهڵام بهربهستی بهڕێوهچوونی پهیوهندییهکهمان ئهوه بوو که من مۆبایلم نهبوو، لهلایهک نهمدهوێرا داوای کڕینی بکهم لهماڵهوه، لهلایهکی ترهوه دهمزانی توانای ئابوری خێزانهکهم لاوازه، بهڵام کوڕهکهی هاوڕێم ههر زوو مۆبایل و سیم کارتێکی بۆ کڕیم و ههفتهی دوو یان سێ کارتی بۆ دهناردم. ئهم ههنگاوهم دهستپێکی شکاندنی ئهو ترسهم بوو که ههمبوو له خێزانهکهم، بهڵام لهو کاتهوه ئیتر زۆر به وریاییهوه له ماڵهوه مامهڵهم دهکرد چونکه خهمی ئاشکرابوونی مۆبایلهکهم بوو، لهترساندا زوو زوو شوێنی شاردنهوهی مۆبایلهکهم لهماڵهوه دهگۆڕی، ئهگهرچی بردنی مۆبایل بۆ قوتابخانه ڕێگهپێنهدراو بوو بهڵام لهلایهک لهترساندا نهمدهوێرا لهماڵهوه جێیبهێڵم، لهلایهکی ترهوه بۆ ئهوهی ههر دهرفهتێکم بۆ بڕهخسایه پهیوهندیم لهگهڵ کهپڵهکهمدا بکردایه که ناوی (ڕێباز) بوو، بهڵام دووباره له قوتابخانهش بهههمان شێوه بهترسهوه مامهڵهم لهگهڵ مۆبایلهکهم دهکرد چونکه بهڕێوهبهرهکهمان زۆر توندبوو بهرامبهر ئهم سهرپێچییه. ڕۆژێک زۆر حهزم دهکرد قسه لهگهڵ ڕێبازدا بکهم، لهسهرهتای وانهیهکدا دهستم گرت به سکمهوه و بهمامۆستام گوت سکم زۆر دێشێت، مامۆستا ڕێگهی پێدام بچمه دهرهوه، بهههلم زانی چوومه ناو یهکێک له پێشاوهکان ((w.cی قوتابخانهکهمان، دهستبهجێ لهناو پێشاوهکهدا مۆبایلهکهم دهرهێنا و دهستمکرد به قسهکردن لهگهڵ ڕێبازدا، زۆرم پێچوو، لهناکاو توێژهری قوتابخانهکهمان له دهرگای پێشاوهکهیدا، منیش لهترساندا خێرا مۆبایلهکهم کوژاندهوه و هاتمه دهرهوه، لهکاتی هاتنه دهرهوهمدا دهستم به سکمهوه گرتبوو، بهڵام توێژهرهکهمان ئاگای لهوه بووبوو که من قسهم کردووه بۆیه باوهڕی پێنهدهکردم، یهکسهر داوای مۆبایلهکهمی کرد، مۆبایلهکهم له گیرفانم دهرهێنا و دامه دهستی، تکام لێکرد که لای بهڕێوهبهر قسه نهکات، بهڵام یهکسهر بردییه ژووری بهڕێوهبهر و ههر لهو ساتهدا بانگکرام، بهڕێوهبهر زۆر لێم تووڕه بوو، گوتی:
- ئێستا تهلهفۆن بۆ ماڵهوهتان دهکهم، چۆن مۆبایلت دهدهنه دهست بیهێنیت بۆ قوتابخانه، من چهند جارم پێگوتون مۆبایل قهدهغهیه بۆ قوتابخانه، سێوه تۆ پۆلت بهجێهێشتووه لهبهرخاتری قسهکردن به مۆبایل؟ ئهی وانهکانت؟ ئهی ڕێنماییهکانی قوتابخانه؟ ….
- (دهستمکرد به گریان) بهخوا مامۆستا جارێکیتر دووبارهی ناکهمهوه، بهڵام تکایه به ماڵهوهمان مهڵێ، تووشی کێشهی گهورهی دهبم (بهردهوام بووم له گریان).
- چۆن پێیان ناڵێم، خوا دهزانێ چهند جاری تر ئهمهت کردووه، دیاره ئهمه ئیشی یهکهم جارت نییه، ههر ئێستا تهلهفۆن دهکهم (دهستی دایه تهلهفۆنی سهر مێزهکهی).
- (بهگریانهوه هاوارم کرد) توخوا مامۆستا نهکهی.
- (دهستی گێڕایهوه لهسهر تهلهفۆنهکه) تۆ جارێ بچۆرهوه پۆل، کۆتایی دهوام وهرهوه بۆ لام.
لهگهڵ توێژهرهکهدا هاتمه دهرهوه و بهرهو پۆل دهچووین، لهو کاتهدا پێمگوت که دهمهوێت کهمێک قسهت لهگهڵ بکهم له ژوورهکهی خۆتدا، ئهویش ئامادهیی دهربڕی و لهجیاتی چوونهوه پۆل، چووینه ژوورهکهی ئهو و دهرگاکهم داخست.
- دانیشه سێوه، قسه بکه بزانم دهتهوێت چی بڵێیت؟
- ڕاستییهک ههیه حهز دهکهم به تۆی بڵێم بهڵام توخوا فریام بکهوه (دهستمکردهوه به گریان).
دهسڕێکی دایه دهستم تاکو فرمێسکهکانمی پێ بسڕم، گوتی:
- چیت ههیه بیڵێ، نه شهرم بکه و نه بترسه، من دهمهوێت هاوکاریت بکهم و کێشهکانت بۆ چارهسهر بکهم.
- ئهو مۆبایلهی پێمه ماڵهوه بۆیان نهکڕیوم، ئهگهر بهڕێوهبهر تهلهفۆن بۆ ماڵهوهمان بکات تووشی بهزمێکی گهوره دهبم، تکایه فریام بکهوه و مههێڵه بهڕێوهبهر تهلهفۆن بۆ ماڵهوهمان بکات.
- ئهی کێ بۆی کڕیویت؟
- (نهمدهزانی چۆن درۆیهک ڕێکبخهم، بیرم دهکردهوه، بۆیه زنجیرهی بیرکردنهوهکهمی پچڕاند و گوتی:)
- ئهگهر دهتهوێت هاوکارت بم دهبێت درۆم لهگهڵدا نهکهیت، ڕاست پێم بڵێ، کێ بۆی کڕیویت؟ ئهی ئهوسا قسهت لهگهڵ کێ دهکرد لهناو پێشاوهکهدا؟
- ڕاستییهکهی کوڕێک وازی لێنهدههێنام ههموو ڕۆژێک دههاته سهر ڕێگهم، منیش دواجار ڕازی بووم و پهیوهندیم لهگهڵ ئهودا ههیه، بهڵام چونکه مۆبایلم نهبوو، ئهو کوڕه ئهم مۆبایلهی بۆ کڕیم و ئهوساش لهگهڵ ئهودا قسهم دهکرد، ماڵهوهشمان به بوونی ئهم مۆبایلهی من نازانن، خۆ ئهگهر پێیان بگوترێت ئهوا بهدڵنیاییهوه خوا دهزانێت چیم بهسهر دههێنن، توخوا مههێڵه تهلهفۆن بکات، توخوا خێرا به بهڕێوهبهر بڵێ.
- تۆ لێره دانیشه ئێستا دهچمه لای بهڕێوهبهر و دێمهوه.
- (که ئهو چووه دهرهوه، دڵم زۆر بهپهله لێیدهدا، ههر دوو قاچم دهلهرزی، زۆر شڵهژام، وهکئهوهی تاوانبار بم و چاوهڕوانی بڕیاری دادگا بم، هێندهی نهبرد گهڕایهوه ژوورهکهی و گوتی:)
- من قسهم لهگهڵ بهڕێوهبهردا کرد، ئهو تێگهیشتنی ههیه بۆ ئهم حاڵهته و تهلهفۆن ناکات بۆ ماڵهوهتان، بهڵام ڕێکهوتین که دهبێت چارهسهرێک بۆ ئهم کێشهیهت بکهین، ئهو مۆبایلهت بۆ ناگهڕێتهوه، جارێ لای ئێمه دادهنرێت ههتا چارهسهرێک دهدۆزینهوه.
- ئاخر خۆ مۆبایلی خۆم نییه، ئهو کوڕه قبوڵی ناکات بهمجۆره، ئینجا دهترسم لهگهڵ کوڕهکهدا تووشی کێشه بم.
- باشه بۆ خۆت خسته ئهم گێژاوهوه، بۆ ڕێگهتدا کوڕێک مۆبایلت بۆ بکڕێت، تۆ لهم تهمهنه ناسکهدایت و دهخوێنیت، چیتداوه بهسهر ئهم کێشانهوه؟ بهههرحاڵ ههسته بچۆرهوه پۆل و دوایی قسهی لێدهکهین.
- (بهدڵهڕاوکێیهکی زۆرهوه گهڕامهوه ناو پۆل و ئهوهنده ئهگهری ناخۆش بهمێشکمدا دههات و دهچوو هیچ ئاگام له مامۆستا و ناو پۆل نهبوو).
ئهم ڕووداوهی بهسهرم هات سهرئێشهیهکی گهورهی لهگهڵ ڕێبازدا بۆ دروستکردم، کاتێک ئاگادارم کردهوه که مۆبایلهکهم له قوتابخانه دهستی بهسهردا گیراوه باوهڕی پێنهدهکردم، ئهو بهوجۆره لێکیدهدایهوه که من دهمهوێت وازی لێبهێنم و دڵم دابێت به کوڕێکی تر، ڕۆژانه دههاته سهر ڕێگهم، کار گهیشته ئهوهی ههڕهشهی لێدهکردم بهوهی ماڵهوهمان ئاگادار دهکاتهوه تاکو ئهو مۆبایلهی بۆ بکڕنهوه، ئهم ههڕهشهیه تهواو تهواو شپرزهی کردبووم، ئیدی ئهوهی ناوی خۆشهویستی بوو لهنێواماندا نهما و ڕێباز وهک دوژمنێک ڕهفتاری لهگهڵ دهکردم، دهمویست ڕزگارم بێت لهدهستی بهڵام نهمدهزانی چیبکهم، ڕۆژێک چوومه لای توێژهرهکهمان و لهم قسه و باس و ڕهفتارانهی ڕێباز ئاگادارم کردهوه، توێژهرهکه پاش ڕاوێژ لهگهڵ بهڕێوهبهردا بڕیاریدا تهلهفۆن بۆ کوڕهکه بکات تاکو سهردانی قوتابخانه بکات و لهنزیکهوه قسه بکات لهسهر کێشهی مۆبایلهکه و ئهو ههڕهشه و ڕهفتارانهی دهیکات، بۆ ڕۆژی پاشتر ڕێباز هاته قوتابخانهکهمان و لهگهڵ توێژهرهکهماندا دانیشتبوو، دوای ڕۆیشتنی ڕێباز، توێژهرهکهمان بانگی کردم بۆ ژوورهکهی خۆی و گوتی:
- سێوه باش گوێم لێبگره، ئێمه مۆبایلهکه و سیم کارتهکهمان گهڕاندهوه بۆ ڕێباز، پێمان ڕاگهیاند که واز له تۆ بێنێت و تهنگت پێههڵنهچنێت، بهپێچهوانهوه ئێمه ههڵوێستی ترمان دهبێت بهرامبهری، بهڵام ئیتر تۆش خۆت مهخهره کێشهی ترهوه، خهریکی خوێندنی خۆتبه، ئهم ماوهیهت لهبیر نهچێت له چ گێژاوێکدا بوویت.
- زۆر سوپاسی تۆ دهکهم، بهڕاستی ڕزگارت کردم لهم کێشهیه و ئیتر تهواو، خوای کرد من ڕزگارم بوو له ڕێباز، جارێکیتر ههڵهی وهها دووباره ناکهمهوه.
بهمجۆره لهو تهمهنه ناسکهدا بوومه خاوهنی ئهزموونێکی شکستخواردوو. لهگهڵ ئهوهدا که ڕێباز پاشهکشهی له پهیوهندییهکهمان کرد، بهڵام چهندین کوڕی تر ههر له ههوڵدا بوون تاکو نزیک ببنهوه لێم و پهیوهندیم لهگهڵ ببهستن. ئهم ڕهوشه وایلێکردبووم که مێشکم لهسهر خوێندن نهما بوو، ئاستم له خوێندندا ڕوو له دابهزین بوون، له تاقیکردنهوهی مانگانهدا له دوو وانه دهرنهچووم، ڕۆژێک له قوتابخانه ئاگادارکردنهوهیهکیان دایه دهستم تاکو بهخێوکارم (باوک یان دایک) ئامادهبن له قوتابخانه، ههرچۆنێک بێت ئهم مهسهلهیهم له باوکم شاردهوه چونکه دهمزانی تووشی بهڵای گهورهم دهکات، ههربۆیه به دایکم گوت که سهردانی قوتابخانه بکات و پێشمگوت که ئهنجامی تاقیکردنهوهکانم له دوو وانهدا باش نییه و بهڵێنم پێدا که سفرهکانم پڕ بکهمهوه بهمهرجێ لای باوکم قسه نهکات.
هێشتا زۆر بهسهر ئهو جیابوونهوهی من و ڕێبازدا تێنهپهڕیبوو، کوڕێکی تر که به ئۆتۆمبێلێکی مۆدێل بهرزهوه دههاته نزیک قوتابخانه و سهر ڕێگهم سهرنجی ڕاکێشام، ئهگهرچی بهستنی ههر پهیوهندییهکی تر جۆرێک بوو له سهرکێشی و دهرچوون لهو بهڵێنهی به خۆم و به توێژهری قوتابخانهکهمانم دابوو، بهڵام ههستم دهکرد ئهم بڕیاره لهدهست خۆمدا نهبێت و هێزێک پهلکێشی دهکردم بۆ لای ئهو کوڕه.
ئهم کوڕه که ناوی (هونهر) بوو، زۆر کراوهتر بوو لهچاو ڕێبازدا، زیاتر گرنگی به ڕوخسار و جلوبهرگی دهدا، بهتێپهڕبوونی ڕۆژگار خۆشم نهمزانی چۆن کهوتمه داوی ئهویشهوه و پهیوهندیمان دروستکرد و ئهمیش بهههمان شێوه مۆبایل و سیم کارتی بۆ کڕیم و بهردهوام کارتی بۆ دهناردم لهڕێی نامهوه، بهڵام ئهمجاره نهمدهوێرا لهناو قوتابخانهش بهکاریبهێنم، بهڵام ههمیشه پێمبوو بۆ قوتابخانه، هونهر داوای ئهوهی لێدهکردم ناوبهناو لهگهڵیدا بهئۆتۆمبێلهکهی بڕۆم و پیاسهم پێبکات، ڕۆژێک زووتر نێردراینه ماڵهوه بههۆی ئامادهنهبوونی مامۆستایهکمانهوه بهههلم زانی ئاگاداری بکهم تاکو ئهو کاته زیادهی ههمه لهگهڵ هونهر بم و بهئۆتۆمبێلهکهی پیاسهیهک بکهین، هونهرم ئاگادار کرد و ئهویش لهخۆشیدا لهزووترین کاتدا ئامادهبوو، له دوو کۆڵان پشت قوتابخانهکهمانهوه ژووانمان دانا و بۆ یهکهمجار لهگهڵ هونهردا به ئۆتۆمبێل ڕۆیشتم، ههرچهنده دڵهڕاوکێم ههبوو لهوهی کهسێک بمبینێت بهڵام هونهر زوو زوو دهستێکی دهدا به ڕانمدا و دهیگوت خهمی هیچت نهبێت، کوشنهکان نزمه و له شهقامه گشتییهکانهوه ناڕۆم. ڕێباز دهستی گرتم و دهستمی توند دهگوشی، تهزوویهک به سهرتاپای گیانمدا هات، منیش بێئاگایانه کهوتمه گوشینی دهستی هونهر. هونهر ههر خۆی دهکرد بهساقه و قوربانم، قسهکانی نوقمی ههستێکی سهیری دهکردم، کۆڵان و کۆڵانی زۆرمان کرد، لهههر شوێنێک گومانی ماڵه خزمێکم بکردایه نهمدههێشت لهوێوه بڕوات. ئینجا بهرهو قهراغ شار ڕۆیشت تاکو له قهرهباڵغی و لهچاوی خهڵکی دوور بکهوینهوه، گهیشتینه شوێنێکی چۆڵهوانی لهوێ داوای کرد ماچێکم بکات، نازانم بۆ واملێهاتبوو لهجیاتی ڕوومهتم لێوهکانم برده پێشهوه و ههردووکمان تێر کهوتینه مژینی لێوی یهکتر، بهڵام ئهو بهتهنها لێوهکانی نهخستبووه کار بهڵکو لهههمان کاتیشدا دهستی خستبووه ناو ڕانهکانم و توند دهیگوشین، لهپڕێکدا ترسێکم لێنیشت و پێمگوت کات بۆ من درهنگه و خێرا بمبهرهوه نزیک ماڵهوه، قسهی نهشکاندم و گهیاندمییهوه نزیک ماڵهوه و بێ کێشه خۆم کردهوه بهماڵهوهدا.
لهبهرئهوهی دهرفهتی قسه کردنم به مۆبایل زۆر کهم بوو، بۆیه ناچاربووم شهوانه درهنگ لهناو جێگادا و لهژێر نوێنهوه به نامه قسه لهگهڵ یهکتردا بکهین، بهمجۆره پهیوهندییهکهمان بهردهوام بوو، له ماوهی ئهو ساڵهدا دوو جاری تریش لهگهڵ هونهردا و به ئۆتۆمبێلهکهی چووینه دهرهوه.
ئهم پهیوهندییهم وایلێکردبووم زیاتر حهزم به تهنهایی دهکرد، ڕۆژ لهدوای ڕۆژ زیاتر دادهبڕام تهنانهت له ئهندامهکانی خێزانهکهشم، ئاگام له خوێندن و قوتابخانه ههر نهمابوو، لهدوای نیوهی ساڵ نمرهکانم زۆر بهرهو خراپی چوون، ژمارهی وانه دهرنهچووهکانم زیاتر بوون، شهوێک باوکم ههڕهشهی لێکردم ئهگهر دهرنهچم ناهێڵێت بچمهوه بۆ قوتابخانه.
چهند هاوڕێیهکی نزیکم لهقوتابخانه درکیان بهم پهیوهندییهم کردبوو، من حاشام لێدهکرد، تهنها لای یهکێکیان نهبێت که ههموو شتێکم باس دهکرد، ئهویش وهک من کهپڵی ههبوو و ئیتر وامان لێهاتبوو ڕۆژانه شتهکانی یهکترمان دهگێڕایهوه. بههۆی کچێکی خزمی ڕێبازهوه ههواڵ گهیشتبووه ئهو که من پهیوهندیم لهگهڵ هونهردا ههیه، ئیتر لهو کاتهوه کێشهکانم زیاتر بوو، چونکه دووجار هاته سهر ڕێگهم و ههڕهشهی لێدهکردم ئهگهر واز له هونهر نههێنم ئهوا ئاگاداری ماڵهوهمان دهکات، ئهم ههڕهشهیه تهواو ژیانمی تاڵ کردبوو، نهمدهزانی چیبکهم و ڕوو لهکوێ بکهم، لهترساندا جارێکیان پێمگوت دهتهوێت پهیوهندی ببهستینهوه؟ ئهویش بهخۆشحاڵییهوه گوتی زۆر، بهڵام ئهو مهرجی ئهوه بوو که من پهیوهندییهکهم لهگهڵ هونهردا ببڕم، منیش لهلایهک هۆگری هونهر بووبووم و لهلایهکی تریشهوه بۆ خۆ دهربازکردن لهم کێشه گهورهیهی تێیکهوتبووم، پهیوهندیم لهگهڵ ڕێبازدا بهستهوه و لای ئهویش وهها خۆم پیشان دهدا که پهیوهندیم لهگهڵ هونهردا بڕیوه، بهڵام ڕاستییهکهی وانهبوو و لهگهڵ ههردووکیاندا لهیهک کاتدا پهیوهندیم ههبوو.
ماویهتی
كانونی یهكهم 27, 2011
بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه: کاتێک کهسانی دیکه بڕیار له ژیانت دهدهن – کامهران چروستانی
بەسەرهاتێکی ڕاستەقینە: کاتێک کەسانی دیکە بڕیار لهژیانت دەدەن
لەگەڵ خوێندنەوەیەک بۆ بەسەرهاتەکە
کامەران چروستانی
(ناوەکانی بەسەرهاتەکە گۆڕدراوە)
ئەوەی ژیانمی گەیاندە ئەم ئەنجامەی ئێستام هۆکارێکی زۆر بوون، بەڵام زۆربەی هۆکارەکان خۆم نەبووم، بۆیە بڕیارم دا ئەگەرچی بۆ هێورکردنەوەی ناخی خۆمیش بێت ئەم بەسەرهاتەم بگێڕمەوە بۆ نووسەری بەسەرهاتەکەم، چونکە دەزانم کە پەڕەی گوڵی ژیانم بەرەو هەڵوەرین دەڕوات و فەرهەنگی ژیانیشم ئێستا تەنها بریتییە لە تێپەڕبوونی کات.
لە قۆناغی خوێندنمدا لە زانکۆ هەرگیز باوەڕم بەوە نەبوو، کە پەیوەندییەکی سۆزداری لەگەڵ یەکێکدا بنیات بنێم، بەڵکو هەمیشە چاوەڕوانی میری خەونەکانی خۆم دەکرد، کە لە پڕێکدا لە ژیانمدا دەربکەوێت و بمبات بۆ میرنشینەکەی خۆی. زیرەک و دەمشیرین و خۆش پەیوەندی بووم، ئەمەش هۆکار بوو، کە هەوڵێکی زۆرم بۆ بدرێت. زیرەکییەکەشم وای کرد لەپاش دەرچوونم لە زانکۆ دامەزراندنی خۆم زۆر زوو مسۆگەر بکەم. لە شوێنی کارەکەم ئەوەی چاوەڕوانم نەدەکرد، ڕووی دا. هەر لە سەرەتای دەست بەکاربوونم هاو کارێکم ناسی کە ناوی (شوان) بوو، کوڕێکی ژیر وچالاک و تێگەشتوو بوو. پەیوەندییە سادەکەمان ڕۆژ بە ڕۆژ بەهێزتر دەبوو و زیاتر لەیەک نزیک دەبووینەوە. هەتا گەشتە ڕادەیەک، کە دڵ و ڕۆحمان بڕیاری بەسەرماندا دا و وامان لێ هات ڕۆحمان بەسەر یەکدا دەردەچوو. بۆ ئەوەی مقۆ مقۆی نێوان کارمەندانی ئیشەکە زیاد نەکات و بۆ هەموو لایەک بسەلمێنین کە خۆشەویستییەکەمان پاکژە، بڕیاری هاوسەرگیریمان دا، بەڵام . . . .
شوان تازە دامەزرا بوو لە بەڕێوبەرایەتییەکەمان، هەرچەندە لە قۆناغی خوێندنیشدا هەر کاری کردووە، هەروەک خۆی بۆی دەگێڕامەوە. ماڵی باوکی بارێکی مامناوەندییان هەبوو. خاوەنی دوو برا و سێ خوشک بوو، کە هەر دوو براکە و دوو خوشکیان هاوسەرگیرییان کرد بوو. خێزانی ئێمەش خێزانێکی دەوڵەمەندین و لە ناو گوزەری شارەکەماندا بەناوبانگین بە دەوڵەمەندێتیمان. هەر کاتێک باسمان لە هاوسەریگی دەکرد خورپەیەک دەکەوتە دڵمەوە و ئاواتەخوازی ئەوە دەبووم، شتەکان بە ویستی من و شوان بڕوات بەڕێوە. بەڵام بە داخەوە شتەکان بەو شێوەیە نەهاتنە پێشەوە، بەڵکو هەر وەک نەریتە دایکم بە باوکمی وت و ئەویش بە برا گەورەکەمی وت. کاتێک برا گەورەکەم بە دوای زانیاریدا سەبارەت بە شوان گەڕاوە بۆی دەرکەوتووە، کە ئەم خێزانەی ئەوان وەک ئێمە دەوڵەمەند نین، بۆیە بە هەموو شێوەیەک ڕەتی داخوازی کوڕەکەی کردەوە و بە ڕوون و ئاشکرا پێی وتم، کە ئەو باسە لە بیر بکەم. پاش ئەوەش تاوانباریان کردم بە دروستکردنی پەیوەندی خۆشەویستی و لادان لە بنەماکانی خێزانەکەم. تێنەگەشتنی خێزانەکە گەشتە ئاستێک، کە هەموو دەوروبەر و خزم و دۆست قسەیان لەم باسەی ئێمەدا دەکرد جگە لە خۆم. دوو برا بچکۆلەکەشم بە چاوی سوورەوە باسیان لەوە دەکرد کە ئەو کەسە بۆ ئێمە نەگونجاوە. تاکە کەسێک، کە دڵنەوایی و ئاواتێک و هێوری پێ دەبەخشیم تەنها خوشکەکەم بوو، کە بچوکترین ئەندامی خێزانەکەیە، بەڵام تێگەشتنی لە هەموویان زۆرتر بۆ من و شوان. ڕاستە باوکی شوان خاوەنی خانوویەکی دووقات بوون، بەڵام ئێمە هەر لە سەرەتاوە بڕیاری ئەوەمان دا بوو کە بە جیا بژین، خۆ ئەگەر بمانویستایە، ئەوا خانوەکە هێندە گەورە بوو، کە لە قاتی دووهەم بە ئاسانی جێمان ببێتەوە، بەڵام دەردی براکان و باوکم شتێکی دیکە بوو.
من و شوان وازمان نەدەهێنا و بە هەموو شێوەیەک زۆرانبازیمان لەگەڵ دەوروبەر و دۆخەکەدا دەکرد. خێزانەکەیان لەگەڵ چەند ئافرەتێکی ناسیاوی ماڵی خۆماندا سەر لەنوێ هاتن بۆ داوام بە شێوەیەکی ڕەسمی، هەرچەندە دایکم و باوکم نەیاندەویست ئەو هەنگاوە بنرێت، بەڵام هەمدیسان ڕەت کرایەوە. هەوڵەکان و ڕەتکردنەوەکان بەردەوام بوون، من و شوانیش سێ ساڵی ڕەبەق لەناو ئەم تراجیدییایەدا ڕامانکێشا. هەڵوێستی باوکم و برا گەورەکەم ڕۆژ بە ڕۆژ ڕەقتر دەبوو، هەتا گەشتە ئەو ئاستەی ڕۆژێک برا گەورەکەم دەستی کرد بە لێدانم و هەڕەشەی کوشتنی لێ کردم.
شوان گەشتە ئەو دەرئەنجامەی، کە ئەم پەیوەندییە بێجگە لە ئازار هیچ شتێکی دیکەی پێ نەبەخشیوین و هیچی تریشمان پێ نابەخشێت. منیش هەمان بۆچوونم هەبوو، بەڵام کەسمان هێندە بوێریمان نەبوو کە بتوانین دژ بە سەرتاپای خێزان و دابونەریت و پەیڕەوییەکان و چوارچێوەکانی خێزان و کۆمەڵگا ببینەوە و ئاواتەکانی خۆمان بەدی بهێنین بە هەر نرخێک بێت. زۆرجار بیرۆکەی وا دەهات بە مێشکماندا کە ڕابکەین یاخود بە دزییەوە هاوسەرگیری بکەین، بەڵام دەمانزانی کە ئەگەر هەنگاوێکی وا بنێین لە پاشدا کێشە دەکەوێتە نێوان هەردوو خێزانەکە و لەوانەیە بگاتە ڕادەی خوێنڕشتن. هەر کەسێکیش دەهات و باسی ئەوەی بۆ دەکردم، ئەگەر شووی پێ بکەم ئەوا لە چ تراجیدییاکدا دەژیم ، لەبەر ئەوەی کوڕێکی دەوڵەمەند نییە، بەڵام کەس لە منی نەدەپرسی ئایا من چیم دەوێت، ئایا ئارەزوو و پلانەکانی من و شوان چین، ئایا بڕیارەکانی ئێمە چین. ئەوەی بڕیاری دەدا بەسەر خۆشەویستییەکەماندا تەنها خێزانەکەی خۆم نەبوو بەڵکو مام و پور و خاڵەکانیشم قسەیان تێدا دەکرد. لە بری هەموو ئاواتێک ڕەشبینی و بێئاواتی زیاتر دڵ و ڕۆحمانی دەخواردەوە، هەتا ڕۆژێک شوان نامەیەکی بۆ ناردم کە بە هەر شێوەیەک بێت دەیەوێت بمبینێت.
هەر هەمان ڕۆژ لەگەڵ کچی پورەکەمدا چوینە دەرەوە و ئەویش بە باسەکەمانی دەزانی و چەند جارێک لەگەڵ ئەودا شوانم دەبینی. ئەو ڕۆژە یەکێک بوو لە ناخۆشترین ڕۆژەکانی ژیانم، شوان پێی ڕاگەیاندم کە لەو بەڕێوبەرایەتییە دەگوێزێتەوە شوێنێکی دیکە و لە هەمان کاتدا ئەو وا بەباشی دەزانێت کە کۆتایی بە پەیوەندییەکە بهێنین. ئەم هەواڵە کوشتنی پەیوەندییەکە نەبوو، بەڵکو کوشتنی ڕۆحی من بوو بە مانای وشە.
زۆر گریام، لێی دەپاڕامەوە، تکام لێ دەکرد، پەنام بۆ کچی پورەکەم بردەوە بۆ هێورکردنەوە، بەڵام وە نەبێت شوانیش فرمێسکی کەمتر لە من ڕشتبێت و بە خەیاڵیدا نەهاتبێت، بەڵکو لە پاش ئەو بڕیارە و لەبری تەلەفۆنکردنە دوورودرێژە پڕ شادییەکانمان، بوو بوو بە گریان و سکاڵا و بێقسەیی و پەشۆکاندن. من دەمزانی، کە ئەوە بڕیاری شوان نەبوو، بەڵکو بڕیاری باوک وبراکانم بوو، بەڵام وتەبێژەکە تەنها شوان بوو. بەم شێوەیە پەیوەندییەکە بە ئازار و فرمێسکێکی زۆر کۆتایی هات و شوانیش کارەکەی خۆی گوێزایەوە بۆ شوێنێکی دیکە. من لاشەیەک بووم کە دەهاتم و دەڕۆشتم، ڕۆحێکی بەتاڵ بووم، شتێک نەبوو لە ناخمدا کە دەستەواژەکانی ویست، ئارەزوو، خۆشی یان شادی تێدا بێت، بەڵکو تاکە هاودەمم بریتی بوو لە فرمێسک و غەمەکانم.
دوو ساڵ تێپەڕی و ڕۆژێک بە میوانی بەرەو سلێمانی بەڕێ کەوتین بۆ ماڵی ناسیاوێکمان. لەوێ بە ڕێکەوت کوڕێکی لێ بوو، کە بە ڕووکەش ڕێک و پێک، کەشخە و دەوڵەمەند دیار بوو. بێگومان هەستم کرد کە جاروبار نیگایەکم تێ دەگرێت و ئەو نیگایانەش مانایەکی پێ دەبەخشیم، بەڵام شوان هێشتا لە دڵمدا مابوو، هەمیشە بەو ئاواتەوە دەژیام کە ڕۆژێک لە ڕۆژان نامەیەک یان زەنگێک لێ بدات و هەروەک جاران پێم بڵێت: قوربانت بم گلێنە و ئازیزەکەم. ئایییییی کە بە دەمی خۆش بوو. ئەو وشانە لە ڕۆحمانەوە دەهاتە دەرێ و لە گوێی هەردووکماندا هەر دەزرنگایەوە. بە هەر حاڵ ڕۆژی دوایی میوانداری تەواو بوو و ئێمەش بەرەو شارەکەی خۆمان بەڕێ کەوتینەوە.
هەر کە گەشتینەوە ماڵەوە چەند زەنگێکم بۆ هات لە لایەن ژمارەیەکەوە کە نەناسیاو بوو، بەڵام وەڵامم نەدەدایەوە، ئەویش نامەیەکی نارد و خۆی ناساند، کە ئەو کوڕەیە لە میواندارییەکەدا منی ناسی بوو: کاوان. لە کۆتاییدا وەڵامی زەنگەکەیم دایەوە. ئەم کوڕە دورە خزم بوو، هەرچەندە من لە پێشدا نەمناسیوە. بەر لەوەی هیچ قسەیەک بکەم تکای لێ کردم کە بوارێکی بدەم قسە بکات و داوای لێبووردنی لێ کردم کە بەبێ پرسی خۆم ژمارەی مۆبایلەکەمی لە کەسێکی خزمم وەرگرتووە، پەیمانیشی پێ دام کە لە پاشدا پێم بڵێت ئەو کەسە کێیە، کە ژمارەکەی منی داوەتێ.
لە قسەکانیدا ئەوەم بۆ دەرکەوت، کە ئامانجی ڕاستەوخۆی کاوان بریتی بوو لە ناسینێکی کورتخایەن، و پاش ئەوە ڕاستەوخۆ هاوسەرگیری! بەبێ هیچ کاردانەوەیەک و ڕادەربڕینێکی ئاشکرا کۆتایم بە وتووێژەکە هانی و ئەوەشم پەسەند کرد، کە دەتوانێت جارێکی تریش پەیوەندی بکاتەوە. شوان لە ژیانمدا نەمابوو، بەڵام لە ڕۆحمدا شوێنی خۆی هەر داگیرکردبوو وە هەتا ئەم ساتە وەختەش. هەرچەندە هیوام نەمابوو کە ڕۆژێک لە ڕۆژان من و شوان لە ژێر سایەی یەک ماڵدا بژین. هەرچی کاوانیشە ئەندازیار بوو، کەسێکی هێمن، توانایەکی ماددی بێسنوور، بەهۆی بیروباوەڕ و بۆچوونە ئاینییەکانیەوە کەمێک ئاراستە و فراوانی ژیانی بە شێوازێکی جیاواز بوو لە خەون و ئاواتەکانی من. لە هەموو وشە و هەڵوێست و ڕادەربڕینێکدا لەگەڵ شواندا بەراوردم دەکرد: شوان بەر لە هەموو شتێک کەسێکی کراوە و خۆش پەیوەندی بوو، دەیوسیت ژیانێکی دوور لە چوارچێوە تەسکەکان بەسەر بەرین.
خۆشم نەمدەزانی بڕیاری چی بدەم، ئەوەی کە قسەی لەگەڵ کاواندا دەکرد کەسێکی بێ ڕۆح بوو، کەسێک بوو دەیتوانی زۆر شت بە کاوان ببەخشێت جگە لە ڕۆح و هەست و خۆشەویستی. ئەوەش کە یاریدەدەر بوو بۆ ئەوەی بەردەوام بم لە وتوێژدا ئەو بۆچوونەیە کە: ئافرەت لە وڵاتی ئێمەدا هەر دەبێت شوو بکات. جگە لەوەی کە من بیرم لە قۆناغی پاش نەمانی دایکم و باوکم دەکردەوە: ئایا بچمەوە لای ئەو برایانەی، کە ژیانی منیان تێکشکاند؟ هەنگاوە قورس و ئازاردەرەکانم گەشتە ئەوەی، کە خێزانەکەی خۆشمان بەو پەیوەندییە (نەویستراوەیان) زانی. زۆر کەس لێی دەپرسیم پەلەی چیتە، بۆچی چاوەڕێ ناکەیت هەتا کەسێک دەناسیت بە دڵی خۆت بێت، بەڵام لەپاش ئەم بەسەرهاتەی من و شواندا هات ماڵ و خێزانەکەی خۆمانم لێ بوو بە دۆزەخ و هەریەکەیانم وەک دوژمنێک دەهاتە پێش چاو.
ئەوەی لە پێشدا بینیم سەرلەنوێ دووبارە بووەوە: هەمدیسان هەموو لە بری من بیریان دەکردەوە، بڕیاریان دەدا، پلانیان دادەنا، ڕەتیان دەکردەوە، قبوڵیان دەکرد. من سەرلەنوێ تەنها تەماشاکەرێک بووم. بەڵکو ئەو برایەی کە هەتا پێش ماوەیەک بە هۆکاری پەیوەندی و لادان لە دابونەریتەکان هەڕەشەی کوشتنی لێ دەکردم، ئێستا لێم دەپرسێت ئایا کاوان تەلەفۆنم بۆ دەکات یان نا، ئایا من دڵم پێوەیەتی یان نا، ئایا من دڵشادم بە بوونی ئەو کەسە لە ژیانمدا. جیهانێکی زۆر سەیر و سەمەرەیە، ئایا ئاساییە دووڕوویی و کەرتبوونی کەسایەتیمان بگاتە ئەو ئاستە؟
منیش دەمزانی، کە پرۆسەی هاوسەرگیری هەر دەبێت ببێت و مانەوەم لەو ماڵەدا زیاتر کێشەیە بۆ من، بەڵام لە هەمان کاتدا دەمزانی کە کاوان ئەو کەسە نییە، کە ئاواتەخوازی بم و لە هەندێک خاڵدا هەست و درکم دەکرد کە من و کاوان کۆ نین، بەڵکو جیاوازییەکی زۆر هەیە لە ئامانج و ئارەزوو و شێوازی ژیان و خەونەکانمان، بەڵام هەمیشە خۆم بەوە هێور دەکردەوە کە مرۆڤ خاوەنی دڵێکی گەورەیە و لەوانەیە بتوانێت ئەم شتە و ئەو شتە لەبیر بکات، لەوانەشە ئەو بگۆڕێت و هەروەها منیش لەم شتە و لەو شتەدا دەتوانم بگۆڕم. واتە زیاتر دڵخۆشی خۆمم دەدایەوە یاخود دەتوانم بڵێم خۆم هەڵدەخڵەتاند، سەبارەت بە هەندێکیش لە جیاوازییەکان بەوە دڵخۆشی خۆم دەدایەوە کە دەمووت: ئنجا ئەوە کەی کێشەیە، هەر گوێشی نادەمێ.
ئێستاش پاش پرۆسەی هاوسەرگیری و بوونی منداڵێکی ٣ ساڵانە هەست دەکەم کە تراجیدیاکانی ژیانم گەلێک لە پێشوو زۆرترن، چونکە ئەو ئاواتانەی کە بەر لە هاوسەرگیری و ژیانی پێکەوەیی خەونم پێوە دەبینین، نەهاتنە دی: نە من توانیم خۆم بگۆڕم و نە کاوانی مێردم، من هیوایەکی بێبنەمام خستە بەر دڵی خۆم، هەر لە سەرەتاوە زانیم، کە دوو کەسی جیاوازین. پاش هاوسەرگیری ئاواتەکانی خۆم لە منداڵێکدا شاردەوە، کە ئەگەر منداڵێکمان هەبێت ئەوا لەوانەیە خۆشەویستی و هەست و سۆز لەنێوانماندا پەیدا ببێت، بەڵام ئەو خۆشەویستییە چۆن لە سەرەتادا دروست نەبوو، هەر دروست نەبوو. هەرچی پەیوەندی سێکسی هەیە لە نێوانماندا ئەوا بۆ من جێبەجێکردنی ئەرکێکی سەرشانمە بەرامبەر بە مێردەکەم و بۆ ئەویش تەنها تێکردنی ئارەزووەکانی خۆیەتی. گەلێک جار هەست دەکەم ئارەزوویەکم هەیە، بەڵام دوا کەس کە بیری لێ بکەمەوە بۆ ئەوەی ئەو ئارەزووانەمی لەگەڵدا تێر بکەم بریتییە لە هاوسەرەکەم. من لەم پەیوەندییەدا نە وەک هاوسەرێک نە وەک ئافرەتێک نە وەک مرۆڤێک خۆم دەدۆزمەوە. ئافرەتێکم کە لە قۆناغێکدا ئارەزوویەکی ڕۆحیی و جەستەییم هەبوو، بەڵام ئێستا ونن.
ئێستاش: بەر لە دوو مانگێک بە ڕێکەوت شوانم لە یەکێک لە سوپەرمارکێتەکانی شاردا بینییەوە، هێندەی پێ کرا، کە ژمارەی مۆبایلەکەی بۆ فڕێ دام، هەتا ئێستا چەند جارێک قسەمان کردووە، ئارەزووەکان سەرلەنوێ چەکەرە دەکەنەوە، بەڵام پرسیارەکان زۆرن: ئایا پێویست دەکات ژیانێکی بێ هەست و بێ ئارەزوو بەسەر بەرم و لەم ژیانە مردووەی ئێستادا بەردەوام بم؟ یاخود لەوە زیاتر ئەم زوڵمەی ژیان قبوڵ نەکەم و ئەگەرچی بۆ ساتێکیش بێت خۆم فڕێ دەمە ناو ئەو ئامێزەی، کە هەمیشە خەون و خەیاڵم بووە؟ یاخود داوای جیابوونەوە بکەم و بگەڕێمەوە بۆ ئەو ماڵە باوکەی، کە سەرەتای دۆزەخی ژیانەکەم بوو، پاش ئەوەش بزانم چارەنووس بەرەو کوێم دەبات؟
خوێندنەوەیەک بۆ بەسەرهاتەکە:
1. کێشەیەکی بەرفراوانی کۆمەڵگا ڕۆژهەڵاتییەکان ئەوەیە، کە خەسڵەتی کۆمەکگەرایی (کۆلێکتیڤیزم) هێندە بەهێزە، کە بڕیاری تاک و تاکگەرایی (ئیندیڤیدوالیزم) تیایدا لە گەلێک پرس و پرۆسەی کۆمەڵایەتیدا دیار نییە، بە شێوەیەک ڕەوتی ژیانی تاک دەبێت بە موڵکێک بەدەست دەوروبەرەوە.
2. گەلێک جار لە ژێر پاساوی (ئەزموون) و (بەرژەوەندی) کەسانی دەوروبەر دەنگەکانی تاک دەخنکێنن و ماف بە خۆیان دەدەن لە بری ئەو کەسە بیربکەنەوە و بڕیاریش بدەن وەک ئەوەی ئەو کەسانەی دەوروبەر هێندە ژیانیان بە ڕاستی بەڕێوە چووبێت، کە هەڵەیان لە ژیانیاندا نەبینیبێت. لەم گۆشە نیگایەوە کەسەکان هەڵەکانی خۆیان لە ژیانیدا نابینن، بەڵکو تەنها ترس لە هەڵەکانی بەرامبەر دەبینن.
3. کەسایەتی ڕۆژهەڵاتی کەسایەتییەکە کە لە “هەڵە، کەوتن، زیان، ئەزموون و شکست” دەترسێت، بۆیە دەوروبەر هەمیشە هەوڵ دەدات ڕێگە لە ئەزموونێک بگرێت، نەک بوارێک بۆ لاوێک بڕەخسێنرێت بۆ تێپەڕبوون بە ئەزموونێکدا. ئەم ڕێگرتنەش خودی خۆی “شکستێکە”.
4. یەکێک لە کێشە بەرفراوانەکانی کۆمەڵگای ئێمە بریتییە لە کێشە سێکسییەکانی ناو پەیوەندی هاوسەرگیری. لێرەشدا هەمان کێشە دووبارە دەبێتەوە کاتێک ئافرەتە سەبارەت بە سێکس لەگەل هاوسەرەکەیدا دەڵێت ” جێبەجێکردنی ئەرکێکی سەرشانمە بەرامبەر بە مێردەکەم”. ئەمەش وا دەکات ڕۆژ بە ڕۆژ دوورکەوتنەوەیەکی ڕۆحیی و جەستەیی لەگەڵ هاوسەرەکەیدا دروست بکات.
5. کەسایەتی مرۆڤ شتێکی جێگیر نییە، بەڵام گۆڕانکاریش تیایدا ئەرکێکی ئاسان نییە. لەبەر ئەوە هیوابەستن بە گۆڕانکاری پاش پرۆسەی هاوسەرگیری یان منداڵبوون بیرکردنەوەیەکی هەڵەیە و نابێت مرۆڤ پشت بەو ئەگەرە ببەستێت. ڕاستە کە هیچ مرۆڤێک بێهەڵە و کەموکورتی نییە، بەڵام مانای ئەوە نییە، کە بتوانرێت دوو مرۆڤی ئاراستە جیاواز بتوانن لە ژێر سێبەری ماڵێکدا کۆ بن.
chrostani@hotmail.com
كانونی یهكهم 11, 2011
سایکۆلۆژیای توندوتیژی – دهروونناس: سامان سیوهیلی
سایكۆلۆژیای توندوتیژی
دەروونناس
سامان سیوەیلی
ئەگەر بەخێرایی ئاوڕێك لەمێژووی مرۆڤایەتی بدەینەوە مەحاڵە ساتە وەختێك لەژیانی مرۆڤایەتیدا بدۆزینەوە كە تیایدا توندوتیژی بەكارنەهێنرابێت، مێژوو پێمان دەڵێت لەپێش پێنج هەزار ساڵ پێش ئێستاوە هەتاكو ئەم ساتەوەختەمان پتر لە پێنج هەزار جەنگ و كۆدەتا و شۆڕش و ڕاپەڕینی گەلان و شەڕی ناوخۆی وڵاتان و ململانێی خوێناوی ڕوویانداوە، سیناریست و دەرهێنەر و ئەكتەرەكانی ئەم جەنگ و ململانێ خوێناویانە ئەو بوونەوەرانەن كە پێیان دەگوترێت مرۆڤ، شانۆی ئەم جەنگانەش كۆمەڵگەكانی مرۆڤایەتی بووە. ئەگەر لەڕوانگەی ئایینی ئیسلامەوە لەتوندوتیژی بڕوانین ئەوا هەر لەگەڵ كەوتنەوەی یەكەم نەوەی (ئادەم و حەوا)دا توندوتیژی لەدایكبوو، ئەویش كوشتنی (هابیل) بوو لەلایەن (قابیل)ی برایەوە. بەدرێژایی قۆناغە جیاجیاكانی ژیانی مرۆڤایەتی مرۆڤ هەمیشە لەهەوڵی داهێنەرانەی خۆی بۆ هۆكارەكانی كوشتن و كاولكاری و بەكارهێنانی توندوتیژی غافڵ نەبووە، لەدوای شۆڕشی پیشەسازی و گەشەسەندنی تەكنۆلۆژیا لەسەردەمێكی وەكو ئێستادا داهێنانەكانی مرۆڤەكان بۆ ئامڕازەكانی كوشتن و كاولكاری زۆر گۆڕانكاری گەورەی بەخۆوە دیوە.
ئەگەر ئەو ڕاستییانە لەسەر ئاستی گەلان و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان و گروپ و تاقمەكانی ناو یەك وڵاتدا ئاشكرا و ڕوون بن، ئەوا لەسەر ئاستی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانی نێوان تاكەكانیش بەهەمان شێوەیە، تاك بەكارهێنەری توندوتیژی جۆراوجۆرە یان فیزیكی یان دەروونی یان هەردووكیان پێكەوە، یان ئاڕاستەی بەرامبەر و دەوروبەری خۆی دەكات، یان ئاڕاستەی خۆی دەكات (وەك لە خۆكوژیدا بەرجەستە دەبێت). لەكۆمەڵگەی ئێمەدا زیاتر توندوتیژییە فیزیكییەكان دەخرێنە خانەی توندوتیژییەوە، لەكاتێكدا توندوتیژی دەروونی پانتاییەكی گەورەی لەژیانی كۆمەڵگەدا گرتووە.
لەم ڕۆژگارەی ئێستا مەحاڵە شەو و ڕۆژێك بەسەرماندا تێپەڕێت ئەگەر هەواڵی چەند حاڵەتێكی توندوتیژی تێدا نەبیستین. بواری ئایینداری (بزووتنەوە ئیسلامییە توندڕەوەكان) و پەروەردە و خێزان و سیاسەت و …تد، تێكڕا تیایاندا توندوتیژی ئەسپی خۆی تاوداوە.
دەروونناسی ئەمەریكی بەناوبانگ (سكێنەر) دەڵێت: توندتوتژی لەهزرەوە سەرچاوە دەگرێت پاشان دەبێتە ڕەفتار (زارەكی یان جووڵەیی)، كەواتە هزری توندوتیژ بەرهەمهێنی توندوتیژییە، هەروەكو چۆن لەپشت تیرۆرەوە هزری تیرۆریست ئامادەیە، لەپشت هەموو ڕەفتارێكی توندتیژییەوە هزرێكی توندتیژ ئامادەیە، كەواتە گرفتەكە لە سەرچاوەكەدایە كە (بیر)ی مرۆڤە، باوەڕبوونە بەتوندتیژی، نەك لەخودی ڕەفتارەكەدا كە دەرئەنجامی (بیروباوەڕ)ەكەیە.
زۆر بەسانایی لەدیرۆكی مرۆڤایەتیدا سەدان و هەزار و بگرە ملیۆنەها پاڵەوانی كوشتن و بڕین و كاولكاری دەدۆزینەوە، بەڵام زۆر بەدەگمەن نموونەی وەك (گاندی) دەدۆزینەوە.
دەكرێت توندوتیژی بەبەشێكی دانەبڕاوی سروشت و پێكهاتەی سایكۆلۆژی مرۆڤ دابنرێت، تێنەگەیشتنی تەواو لەچەمكی توندوتیژی وایكردووە تەنها ڕووداوە خوێناویەكان خوێندنەوەی بۆ بكرێت، دەنا توندوتیژی خۆی لەچەندین فۆرمی تردا نماییش دەكات، بۆ نموونە، دیاردەی خەتەنەكردنی كچان بەفۆرمێكی توندوتیژی دادەنرێت كە بەرامبەر ڕەگەزی مێینە بەڕێوەدەچێت، بەڵام لەكۆمەڵگە ڕۆژهەڵاتییەكاندا وەك بەجێهێنانی سوننەتێك لێیدەڕوانرێت. ناپاكیی هاوسەریی هەر لایەنێك لە هاوسەران ئەنجامی بدەن بەتوندوتیژی دادەنرێت دژی بەرامبەر، بەڵام لەكۆمەڵگە ڕۆژهەڵاتییەكاندا وەك لادانێكی كۆمەڵایەتی دادەنرێت نەك توندوتیژی، خۆبەدوورگرتن لەئەنجامدانی پرۆسەی سێكسیی هەر لایەنێكی ژیانی هاوسەریی پێی هەستێت بەهەمان شێوە بە توندوتیژی دادەنرێت. جیاكاری لەنێوان منداڵاندا لەلایەن دایك و باوكانە بەتوندوتیژی هەژمار دەكرێت. جیاكاری لەنێوان فەرمانبەراندا لەلایەن بەڕێوەبەرانەوە بەبێئەوەی لەسەر بنەمای دڵسۆزی بۆ كار و پابەند بوون بە دیسپلینەكانەوە بێت، بەتوندوتیژی دادەنرێت، تەنگپێهەڵچنینی كچان لەڕێگاوبانەكاندا لەلایەن كوڕانەوە بەتوندوتیژی دادەنرێت. ئالوودەبوون لەسەر ئەلكهول و مادەهۆشبەرەكانی تر بەتوندتیژی دادەنرێت كە تاك ئاڕاستەی خودی خۆی دهکات، ئەم هەڵوێستانە و چەندانی تر ڕۆژانە پیایاندا گوزەر دەكەین بێئەوەی هەڵوەستە لەسەر ناواخنە توندوتیژییەكانیان بكەین.
كەسانی توندوتیژ كەسانێكن لەڕووی سۆزدارییەوە ساردن، لەڕووی بەزەییەوە دڵڕەقن، لەڕووی كۆمەڵایەتییەوە بێباكن، دەمارگیرن بۆ بیروباوەڕ و بۆچوونەكانیان، سەرسەختن لە مامەڵە و پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانیاندا، زۆر بەكەمی خوێندنەوە بۆ ئاییندەی ڕەفتارەكانیان دەكەن. كەسانی توندتیژ ویژدانیان دووچاری هەڵاوسان بووە، ئینجا ئەم هەڵاوسانە دەرەنجامی پەروەردەیەكی چەوتی خێزانی بێت یاخود لەڕێی شتنەوەی مێشكەوە بێت كە ئایدیۆلۆژیایەك یان تاقم و گروپ و حزبێك كاری لەسەر بكەن و تاك لە بەها مرۆییەكان بشۆنەوە. كەسانی ناتوندوتیژ لێبوردە نین، لێبوردەیی بە لاوازی و بەزین دەبینن. ئەگەر بەرامبەر داوای لێبوردنیان لێبكات ئەوا پەسەندكردنی ئەو داوایە بەبەزین دادەنێن، خۆشیان ئامادەنین داوای لێبوردن بكەن چونكە باوەڕیان وایە كە لاوازی خۆیان نیشان دەدەن، ئەمە لەكاتێكدا پرەنسیپەكانی دەرووندروستی پێمان دەڵێت، یەكێك لە خەسڵەتەكانی كەسانی دەرووندروست بریتییە لەلێبوردەیی. كەسانی ناتوندتیژ لەدوای ئەنجامدانی هەڵەیەك یان توندتیژییەكی كاتی هەست بەپەشیمانی دەكەن و تووشی ئازاری ویژدانیان دەبن، بەڵام كەسانی توندوتیژ هەست بەپەشیمانی ناكەن و ئازاری ویژدانیان تووش نابێت، چونكە لەبنەڕەتدا ویژدانیان وەك پێكهاتەیەكی سایكۆلۆژی نەخۆشە.
خوێندنەوەی تاكی توندوتیژ بۆ چەمكی (خێر و شەڕ)، (چاكە و خراپە)، (ڕەش و سپی)، هەمان خوێندنەوەی كەسە ناتوندوتیژەكان نییە، ئەوەی خوێندنەوە دەكات بۆ ئەم چەمكانە و ڕۆڵی دادوەر دەگێڕێت بریتیییە لە ویژدانی مرۆڤ، كەبەپێی بۆچوونەكانی دەروونناسی بەناوبانگ (سیگمۆند فرۆید) ناودەبرێت بە (خۆمەكی باڵا)، بەبۆچوونی ئەم زانایە مرۆڤ دوو ڕەمەكی هەیە یەكەمیان ڕەمەكی ژیان دۆستی و بنیاتنانە كە بە (ئیرۆس) ناوی دەبات، دووەمیان ڕەمەكی (ساناتۆس)ە كە پاڵ بەمرۆڤەوە دەنێت بۆ وێرانكاری و توندوتیژی، هەركاتێك ڕەمەكی دووەم زاڵ بێت لەسەر ڕەمەكی یەكەم ئەوا تاك تاكێكی توندوتیژ دەردەچێت. جگە لەمانە دەكرێت خێزان و ژینگە و بیروباوەڕێكی دیاریكراو و بۆماوە و بوونی هەندێ نەخۆشی، ببنە فاكتەری دروستبوونی توندوتیژی. لەزۆربەی حاڵەتەكانی ژیانی ئاسایی تاكەكاندا شكست لەهەڵوێستیە جیاجیاكاندا و بوونی بەربەست لەنێوان مرۆڤ و ئامانجەكانیدا گەورەترین هاندەرن بۆ توندوتیژبوونی ڕەفتاری مرۆڤ.
(توندوتیژی، شەڕەنگێزی دەخاتەوە) ئەمە ئەو پرەنسیپەیە كە دەروونناسان و قوتابخانە دەروونییەكان لەسەری كۆكن، كەواتە بۆئەوەی بتوانین كار لەسەر دروستبوونی نەوەیەكی ناتوندتیژ بكەین دەبێت فەزایەكی ناتوندوتیژ بخوڵقێنین، چ لەسەر ئاستی خێزان، چ لەسەر ئاستی قوتابخانە و كۆمەڵگەدا. بۆئەوەی بەر بەتوندتیژییەكانی ناو كۆمەڵگەش بگیرێت دەبێت یاسا وەك دەرمانێكی كاریگەر ڕۆڵی خۆی بگێڕێت لەكەمكردنەوەی ئەم پەتا دەروونییە كۆمەڵایەتییەدا.
دەبێت كۆمەڵگە ڕەتی هەر ئایدیۆلۆژیایەك بكاتەوە كە بەرهەمهێن و هاندەری توندوتیژی بێت، یان تاكەكانی كۆمەڵگە بەرەو ئەو ئاڕاستەیە ببات، دەبێت تۆوی یەكتر قبوڵكردن و لێبوردەیی لەناخی منداڵانی كورددا بچێنین، پرۆگرامەكانی خوێندن بەو ئاڕاستەیە كار بكەن، میدیای كوردی بەوریاییەوە مامەڵە لەگەڵ ڕووداو و هەڵوێستە جیاجیاكاندا بكات تاكو نەبنە فاكتەرێك بۆ بزواندنی هەستی شەڕەنگێزی و تاودان بە توندوتیژی.
كانونی یهكهم 4, 2011
خۆکوژی – عومهر ههڵهبجهیی – خوێندکاری قۆناغی چوارهم، بهشی دهروونناسی
خۆكوژی
عومەر هەڵەبجەیی
خوێندکاری قۆناغی چوارهم. بهشی دهروونناسی
خۆكوشتن، ڕەفتارێكی تاكانەییو كۆمەڵایەتییە، خۆشەویستیو، وێرانكاریشە لەیەك ككاتدا، تاكانەییە، چونكە تاك خۆی ئەنجامی دەدات، هەروەها كۆمەڵایەتیە، چونكە كۆمەڵگەش لەوبڕیارەدا هاوبەشە لەگەڵ تاك، وێرانكارییە، چونكە مرۆڤ خۆی لەناو دەبات، خۆشەویستییە، چونكە تاك چی دی بەرگەی ئەوژیانە ناگرێت كە تیایدا دەژیو خۆی دەكوژێت، چونكە خۆی خۆشدەوێتو پێیوایە بەمردن لەوژیانە ڕزگاری دەبێت، هەروەها خۆكوشتن، دیاردەیەكی كۆنەو لەدێرین زەمانەوە سەری هەڵداوە لەكۆمەڵگەی مرۆڤایەتی، ئەوكۆمەڵكەی كە تاك تیایدا دەژیو پەنا بۆخۆكوژی دەبات، كۆمەڵگەیەكی سادەو سەرەتایی بووبێت یاخود شارستانیو ئاڵۆز، واتە هیچ جیاوازی نیە بۆئەوەی كە تاك لەچ كۆمەڵگایەكدا دەژی. كاتێك مرۆ لەهەموو ئەوحەزو ئارەزوو هەروەها خولیایانەی كە هەیەتی نائومێدو مەئیوس دەبێت، دونیای لێدەبێتە جەنگەڵستانو هەموو مرۆڤەكان وەك دڕندە دێتە پێش چاوی، لەبەر ئەوە سەرئەنجام پەنا دەبات بۆكوژانەوەی مۆمی ژیانیو خۆی لەناو دەبات.
شێوازەكانی خۆكوشتن
خۆكوشتنی سەركەوتوو:
لەخۆكوشتنی سەركەوتوودا مردن دیتەدیو وێرانكردنی خود یەكجارەكییە، ئارەزووی مردن لێرەدا لەڕێی ڕەفتارێكی واوە بەدی دێت، كە جێبەجێكردنی تێروتەواوە، تیایدا بۆهەتایە وزەی ژیان لەجەستە جیادەبێتەوەو هیچ هەوڵدانێك بۆچارەسەركردن سودی نابێت، كەسی مردوو دەبێتە قوربانی خودی خۆیو، خۆكوشتوو هیچ ئامڕازێك بەجێناهێڵێت، خۆكوشتن هەمیشە پەیامێكی ئاراستەكراوە یان بۆكەسانی دیكە یان بۆخۆیو لەخۆیەوە.
خۆكوشتنی شكستهاتوو:
لەخۆكوشتنی شكستهاتوودا، ئارەزووی مردن هەیە، بەڵام جێبەجێكردنی ڕەفتاری خۆكوشتن تێروتەواو نییە، لەبەر ئەوە ڕەفتاری خۆكوشتن لای ئەم كەسانە بەمردن كۆتایی نایەت، ڕاستە دەیانەوێت خۆیان وێران بكەن، بەڵام شكست دێنن، ئەویش یان بەهۆی خێرایی دەستتێوەردانی دەوروبەر بۆڕزگاركردنیان، یان بەهۆی لاوازی خۆسازدان بۆپرۆسەی خۆكوشتن، لەحاڵەتی یەكەمدا بڕیارەكە یەكلای كەرەوەیە سەبارەت بەدەست لەكاركێشانەوە لەژیان، لەڕێی بەجێهێشتنی ئەم دونیایە، كە لای وایە هیچ بەهایەكی نییەو شایستەی ئەم هەمووە هیلاكییەی نییە، بەڵام لەحاڵەتی رە دووەمدا، واتە لاوازی خۆسازدانە بۆپرۆسەی خۆكوشتن،ئامانجەكە مردن نییە، بەڵكو ئاڕاستەكردنی هەڕەشەئامێز یاخود هەڕەشەكردن یان بانگەشەی داواكردنی یارمەتییە لەكەسانی دیكە، لەبەر ئەوە خۆسازدانەكە بەلاوازیو ناڕێكی بەڕێوە دەچێت.
توخمەكانی خۆكوشتن:
1_ ئارەزوو بۆكوشتن: ئەم ئارەزووە لەمنەوە دەردەچێت، ناوەڕۆكی ئەم ئارەزووە ئەنگێزەیەكی شەڕانگێزی بۆویژدانێكی بارگاوی بەرقو كینە دەگەڕێتەوە، ئەوكەسەی خاوەنی ئەم ویژدانەیە حەزبەنواندنی شەرانگێزی بەرامبەر ئەوی دی سوككردنیو پەراوێزخستنیو وێرانكردنیو تۆڵەكردنەوە لێیو ڕزگاربوون لێی دەكات.
2_ ئارەزوو بۆئەوەی بكوژرێت: ئەم ئارەزووە لەمنی باڵا خۆی جێگیردەكات، ئەوكەسەی ئەم ئارەزووە بۆڕەفتاری خۆكوشتن پاڵی پێوە دەنێت، كەسێكە خاوەنی ویژدانێكی زیاد لەپێویست هەسیارەو هەستكردن بەگوناه و سەرزەنشتكردنی خودو تۆمەتباركردنیو سوككردنیو ئازاردانی خود بەسەریدا زاڵە، هەروەها چێژدەبینێت لەئازارچەشتنو ملكەچبوونو تەسلیمبوونو بێدەسەڵاتی، واتە ئەنگیزەی مازۆشی بەسەریدا زاڵە.
3_ ئارەزووی مردنو پێشوازی كردن لەمردن: ئەم ئارەزووە بەگشتی لەئەودا لەدایك دەبێت، ناوەڕۆكی ئەم ئارەزووە غەریزەی مردنو وێرانكاریو نائومێدیو ونبوون دروستی دەكات، ئەوكەسەی ئەم ئارەزووە لای بەهێزە خاوەنی ویژدانێكە بارگاوی بەترسو بێ ورەیو بێ هیواییو هەستكردن بەشەكەتیو بێ بەهایی ژیانو زیندەگی دەكات.
ئەوكەسەی خۆی دەكوژێت دەشێت یەكێك لەم ئارەزووانە یان هەرسێكیان ببنە پاڵپشتی بۆڕەفتاری خۆكوشتنەكەی.
وێنەكانی خۆكوشتن:
وێنەكانی یان جۆرەكانی خۆكوشتن بەجیاوازی توخمەكانی خۆكوشتن دەگۆڕێت، بەزاڵبوونی هەریەكە لەوسێ توخمە وێنە یان جۆری خۆكوشتنەكە جیاواز دەبێت، دوركهایم خۆكوشتنی لەسێ وێنەدا پۆلێن كردووە.
1_ خۆكوشتنی ئەویترخوازانە:
ئەمجۆرە خۆكوشتنە لەوگروپانەدا دەردەكەوێت، كە ئەندامەكانی تاكانەی خۆیان لەدەستداوەو تەنیا لەڕێگەی بوونی ئەوگروپ یان كۆمەڵگە یاخود نەتەوەیی ئینتمایان هەیە بۆئەوەی درك بەبوونی خۆیان بكەن، واتە من لای ئەوانە سڕاومەتەوەو لەئەوانی دیكەدا خۆی دەبینێتەوە، مرۆڤ لەم گروپانەدا لەپێناوی خۆیدا یان لەبەرخۆی، خۆی ناكۆژێت، بەڵكو كۆئەقڵی گروپ هانی دەدەن بۆخۆكوشتن، وەك لەكاتی جەنگو شەڕەكاندا ڕوودەدات، ئەم خۆكوشتنە وەك جۆرێك لەچەوسانەوەی كۆمەڵایەتی دادەنرێت، چونكە مرۆ وەك تاكێی سەربەخۆو بۆخۆی بیرناكاتەوە هێندەی ئەوەی ئەقڵی گروپەكەی بڕیار لەسەر ژیانی دەدات.
2_ خۆكوشتنی منخوازانە :
كاتێك ڕایەڵە كۆمەڵایەتیەكان لاواز دەبنو مرۆڤ دوورەپەرێز لەكۆمەڵگە یان گروپ یاخود خانەوادەكەی توشی خۆخواردنەوەو نامۆی دەبێتو توانایی خۆگونجاندن لەگەڵیاندا لەدەستدەداتو شكستدێنێت لەگەڕانو درد ككردن بەپاڵنەرەكانی ژیانو بەردەوامبوون لەژیاندا، بەواتایەكی دی جیهانی مردنو جیهانی زیندەیی وەك یەك دەبێت لاییو هەستدەكات لەم ژیانەدا خۆی نادۆزێتەوەو تەنیایە، خۆی دەكوژێت، دوركهایم ئەوەشی ڕوونكردۆتەوە ئەم وێنەی خۆكوشتنە لەوكەسانەدا زۆرە كە هاوسەرێتیان نەكردووە یان كردوویانەو جیابوونەتەوە یاخود گەیشتوونەتە قۆناغی پیربوونو خانەنشینیو هەست بەتەنیایەكی كوشندەو بیكەسی دەكەن، ئەمەش وایلێكردووە بگاتە ئەودەرئەنجامەی ژیان لەچوارچێوەی خێزانێكی گونجاوو بەختەوەردا یەكێك بێت لەڕێگەكانی خۆپاراستن لەخۆكوشتن.
3_ خۆكوشتنی ئەنارشیزیمیانە:
ئەم خۆكوشتنە بەزۆری كاتێك ڕوودەدات، كە ئەندامانی كۆمەڵگە یان گروپ یەقەیرانی كۆمەڵایەتی، نەتەوەیی، ئابوری یان سیاسی یاخود ڕەفاهییەتی كتوپڕدا دەڕۆن، واتە كاتێك سستەمە كۆمەڵایەتییە باوەكان لەكۆمەڵگەدا لەناكاو دووچاری پشێویو گۆڕان دەبنەوە، هەروەها كاتێك بەهاو چەمكە كۆمەڵایەتیو كلتوریو ڕۆشنبیریەكان باری سەقامگیری لەدەستدەدەنو دەلەقێن، یان لەكاتی جەنگو ئەوڕووداوە گەورانەی فشاری دەرونی دەخەنە سەرمرۆڤ و توانای خۆڕاگریو خۆگونجاندنو ڕاهاتن لەگەڵ دۆخە نوێ یان كتوپڕەكەدا لەدەستدەدەن.
هەروەها جۆرێكی یان وێنەیەكی دیكە لەخۆكوشتن هەیە پێی دەوترێت خۆكوشتنی درێژەوەبوو، لەم خۆكوشتنەدا كەسی خۆكوژ بڕیاردەدات خۆی بكوژێتو كۆتایی بەژیانی هەموو ئەوانەش بهێنێت، كە پەیوەندی مرۆیی بەهێزی پێوەیانەوە هەیەو بەدرێژكراوەی خۆیانی دادەنێت، بۆنمونە باوكێك ژنەكەیو منداڵەكانی، یان ژنێك هاوسەرەكەیو منداڵەكانی دەكوژێتو دواتر خۆیشی دەكوژێت، بەوبەهانەیەی كە نایەوێت دوای خۆی ئەوكەسە نزیكانە ئازاربچێژن یان پێیوایە لەكێشەیەكی گەورە ڕزگاریان دەكات، یان كاتێك نائومێد دەبێت لەڕزگاركردنیان.
فاكتەرو میكانیزمەكانی خۆكوشتن:
یەكەم_ هۆكارە دەرونییەكان:
هەندێك لەپزیشكو دەرونناسەكان لەوبڕوایەدان، كە ئەوكەسانەی خۆیان دەكوژن یان هەوڵی خۆكوشتن دەدەن، كۆمەڵێك كێشەو گرفتو ململانێی دەرونیان هەیە، بەپلەی یەكەم بەرپرسیاری سەرەكین بۆخۆكوشتنی ئەكەسانە.
@ لێكدانەوەی فرۆید:
فرۆید لەوباوەڕەدایە، كە دووجۆر پاڵنەرو ڕەمەك(غریزە)ی سەرەكی بۆڕەوشتو هەڵسوكەوتی مرۆڤ هەیە، ئەوانیش ڕەمەكی ژیان(eros) (ئیرۆس) هەروەها ڕەمەكی مردن(thanatos)(ساناتۆس).
(ئیرۆس) خۆی لەچێژو خۆشیو هەروەها خۆشەویستیو بونبادناندا دەدۆزێتەوە، بەڵام ڕەمەكی(ساناتۆس) پاڵنەری سەرەكیە بۆخۆكوشتنو تێكدانو كاولكاریو تێكشكاندن، بەبۆچونی فرۆید مردنو خۆكوشتنو هەروەها خۆلەناوبردن، لەئەنجامی ساناتۆسەوەیە.
@ ئازاردانی كەسانی تر:
بەپێی ئەم بۆچونە، هەندێك هەوڵی خۆكوشتنی خۆیان دەدەن، بۆئەوەی لەمیانەیەوە كەسانی دیكە غەمبارو دڵتەنگ بكەنو تۆڵەی خۆیانیانی لێبكەنەوە، بۆنمونە ئەگەر كوڕێك یان كچێك بەبەردەوامی لەسەردەستی كەسێكی نزیكو خۆشەویستی توشی ئازارو دەردەسەری بووبێت، ئەوا پەنا بۆخۆكوشتن دەباتو لەپاش خۆی نامەیەك بەجێ دەهێڵێتو تیایدا دەنوسێت، كە لەداخی فڵان كەس خۆی كوشتووە، وەك ئەوەی بیەوێت لەڕێگەی ئەوخۆكوشتنەیەوە تۆڵەی خۆی لەوكەسە بكاتەوەو توشی ئازاری ویژدانو سوكایەتیو گلەییو هەروەها گازندەی كەسانی تری بكات.
@ نەخۆشی دەرونیو ژیری:
هەندێك لەزاناكان لەبڕوایەدان، كە دیاردەی خۆكوشتن فرەتر لەناو ئەوكەسانەدا باوە، كە توشی نەخۆشی دەرونی یاخود ژیری بوون، لەگرنگترین ئەونەخۆشیانە خەمۆكی، شیزۆفرینیا، هستریا، دەردەمەی(الادمان)…هتد هۆكەشی بۆئەوە دەگەڕێتەوە، كە زۆرجار ئەونەخۆشانە پرۆسەكانی ژیریو هەڵسەنگاندنو بەراودكردنو لێكدانەوەی مەنتیقی لەدەست دەدەنو بەبەردەوامیش لەبازنەیەكی پڕخەموخەفەتو دڵەڕاوكێ دەژین.
بەڕای زانایانی ئەم ڕێبازە، مرۆڤی كامڵو نۆڕماڵ پەنا بۆخۆكوشتن نابات، بەڵكو لەڕێگەی ژیریو نەخشەدانانو بیركردنەوەو هەوڵی بەردەوامەوە چارەسەری كێشەو گرفتەكانی دەكاتو بەئاسانی خۆی نادات بەدەستەوە، هەروەها لەبەردەم دیاردەكانی ژیاندا هەرەس ناهێنێتو خۆكوشتنیش بەڕێگەچارە دانانێت.
دووەم_ هۆكارە كۆمەڵایەتیەكان:
وەك زۆربەی دەرئەنجامی توێژینەوەكان دەردەكەوێت، هۆكاری كۆمەڵایەتی ڕۆڵی سەرەكی خۆی هەیە لەزیادكردنی دیاردەی خۆكوشتن، مەبەستیش لەهۆكارە كۆمەڵایەتیەكان، سەرجەم ئەوگرفتو كێشەو ململانێیانەیە كە دامەزراوە كۆمەڵایەتیەكان وەك( خێزان، قوتابخانە، برادەری خراپ، ئامڕازەكانی ڕاگەیاندن، گۆڕەپانی یاری كردن، كۆڵان، پارك)…هتد بەپلەی یەكەم بەرپرسیارن لەدروست كردنو ئاڵۆزكردنو كێشەو گرفتەكانو سەرئەنجام دیاردەی ترسناكی وەك خۆكوشتنی لێدەكەوێتەوە.
@ خۆكوشتن لەئەنجامی لەدەستدانی پلەوپایە كۆمەڵایەتی:
زۆربەی كۆمەڵزانو فەیلەسوفو دەرونزانەكان لەوبڕوایەدان كە مرۆڤ بوونەوەرێكی كۆمەڵایەتیەو دەبێت پلەو پایەو ناوبانگی كۆمەڵایەتی شیاوو بەڕێزی هەبێت، تاوەكو بتوانێت وەك بونەوەرێكی كۆمەڵایەتی ڕۆڵی خۆی ببینێتو لەتەك كۆمەلەكەیدا خۆی بسازێنێو هەست بەئارامیو دڵنیاییو دروستی دەرونی بكات، بەڵام هەركات بەهەرهۆكارێك بێت، تاك ئەوپلەو پایەو ناوبانگە كۆمەڵایەتیەی لەدەستداو كەوتە بەردەم هەڕەشەو سەركۆنەی دامو دەزگا كۆمەڵایەتیەكان، ئەوا دوورنیە هەندێكجار ئەوتاكە پەنا بۆخۆكوشتن ببات، بۆئەوەی دەربازی بێت لەوبارودۆخە ناهەموارەی كە تێی كەوتووە.
@ باری سیاسی:
سستمی ووڵات ئەگەر دیكتاتۆریانە بیتو ستەم لەهاوڵاتیان بكات، والە تاكەكان بكات توشی بێئومێدی ببنو ئاسۆی ئایندەیان لەلاڕوون نەبێتو نیشتمان بەبەندیخانەیەكی گەورە بزاننو هەروەها ڕادەربڕینی ئازادیان نەداتێ، بێگومان تاك هیچ تروسكایەكی ئومێدی بەوژینە نامێنێت، بۆدەربازبوون لەودۆخەی كە بەهۆی سیاسەتەوە ڕەخساوە پەنا دەباتە بەرخۆكوشتن.
@ تەنهاییو گۆشەگیری كۆمەڵایەتی:
(دۆركایم) لەوبڕوایەدایە، كاتێك كە تاك هەست بەبێزارییو دورەپەرێزیو هەروەها بێنرخی خۆی دەكات، هەستێكی وەهایی لەلا دروست دەبێت، كە هیچ ڕۆڵێكی لەناو كۆمەڵەكەیدا نیەو لەمشەخۆرێك زیاتر هیچی دیكە نیە، ئالەم كاتەدا دوورنیە، كە ئەوهەستو سۆزە پاڵ بەوتاكەوە بنێتو بەرەوخۆكوشتنی ببات، چونكە بەلای ئەوجۆرە كەسانەوە ئازاری خۆكوشتنەكە لەئازارو ناسۆری تەنیاییو گۆشەكیری كۆمەڵایەتی كەمترە.
@ لێكترازانو گرفتی ناوخێزان
مەبەست لەلێكترازانو گرفتی ناوخێزان، سەرجەم ئەوهۆكارانەیە، كە دەبێتە هۆی دروستكردنی كێشەو ململانێ لەناوخێزاندا وەك( شەڕوئاژاوەی ناوخێزان، تەڵاقدانو لێكجیابوونەوە، تێرنەكردنی پێداویستیەكانی تاك…هتد).
بیگراسی(bigras) زانا لەكەنەدا لەئەنجامی یەكێك توێژینەوەكانیدا گەیشتە ئەوڕاستیەی، كە بێبەش بوون لەسۆزو خۆشەویستی دایكو تێكچوونی پەیوەندی لەگەڵ باوك، لەگرنگترین هۆكارەكانی خۆكوشتنن لەلای هەرزەكاران.
@ هەڵوەشاندنەوەی بنەماو بونیادی كۆمەڵایەتی:
وەك لەئامارەكاندا دەردەكەوێت، ڕێژەی خۆكوشتن لەشارەقەرەباڵەغەكاندا زۆر زیاترە لەڕێژەی خۆكوشتن لەشارە بچكۆلەو سەرەتایەكاندا، لەبەرئەوەی ژیان لەشارە قەرەباڵەغو ئاڵۆزەكاندا زەحمەتو پڕلەگرفتو ململانێیەو تاك تیایدا وندەبێتو پەیوەندییە كۆمەڵاییەتیەكان لاوازەو هەركەس هەڵپەی گیرفانی خۆیەتی، هەروەها بەهاو دابونەریتە گرنگەكان بەرەو لێكترازانو شێواندن دەچێت، لەهەمانكاتدا دیاردەكانی چەوساندنەوەو ململانێو بێبەش بوون، بەسەر دیاردەی هاوكاریو تەباییو یەكسانیو دڵنیایدا زاڵەو مرۆڤ لەوجۆرە كۆمەڵگاو شارانەدا، هەست بەتەباییو نامۆیو ونبوون دەكات، لەبەر ئەوە زۆرجار ئەوجۆرە كۆمەڵگەو شارانە بوون بەهاندەر بۆخۆكوشتنو ڕزگاربوون لەوكۆمەڵگایە.
@ هۆكارە ئابووریەكان:
هەندێكجار زاناكان خۆكوشتن، بۆهۆكارەكانی هەژاریو مایەپوچیو بیكاریو هەروەها نەبوونی دەگەڕێننەوە، یەكێك لەزاناكانی هۆنگ كۆنگ كەناوی( یاب)ە لەوبڕوایەدایە كە هەژاریو نەبوونیو برسێتیو تیكچونی پەیوەندی نێوان تاكەكانی كۆمەڵ، هۆكاری گرنگن بۆبەرزبوونەوەی ڕێژەی خۆكوشتن.
@نەخۆشی درێژخایەن:
هەندێكجار نەخۆشی جەستەی درێژخایەن، كەهیچ تروسكاییو هیوایەكی چاك بوونەوەنەبێت، مرۆ بەرەوچڵپاوی خۆكوشتن دەبات، لەبەر ئەوە ئەوجۆرە نەخۆشانە بەردەوام ئازارو خەمو خەفەت، سەری دڵی گرتوونو زیاد لەپێویست ئازار دەچێژنو لەهەمانكاتیشدا هیچ ڕووناكیو هیواو تروسكاییەكیش لەئاسۆی ژیانیدا بەدی ناكەن، بۆیە تاك پەنا بۆخۆكوشتن دەباتو مردن بەخۆشترو تەنها ڕێگا چارەدادەنێت بۆڕزگاربوون لەوئازارو نەخۆشییە درێژخایەنە.
چارەسەركردن:
1_ ڕۆڵی توێژەری دەرونی لەكاتی چارەسەردا، بەتایبەتی ئەگەر هۆكاری خۆكوشتنەكە بگەڕێتەوە بۆبوونی ئەونەخۆشیانەی كە دەتوانرێت لەڕێگەی چارەسازی دەرونییەوە سودی پێ بگەیەنرێت.
2_ نەهێشتنو كەمكردنەوەی تەنیاییو گۆشەگیری تاكەكانی كۆمەڵو زیادكردنی پەیوەندیە كۆمەڵایەتییەكان، ئەویش لەڕێگەی كۆڕو كۆبوونەوەو دامەزراوە كۆمەڵایەتییەكانەوە.
3_ گرنگیدان بەخانەنشینو پیرو بەساڵاچووەكان، هەروەها زیادكردنی جێگاو ئامڕاز بۆڕابواردنو كات بەسەربردنو قۆستنەوەی كاتی بێ ئیشیان.
4_ دەستنیشانكردنی ئەوكەسانەی نیازی خۆكوشتنیان هەیە، ئەویش لەڕێگەی زانینی نیشانەكانی خۆكوشتنەوە، ئینجا هەوڵی چارەسەركردنی بدرێت.
5_ ئاگاداركردنوەو زیادكردنی زانیاری خەڵكی بەوەی كە خۆكوشتن نەخۆشی ژیری نییە، بەڵكو دیاردەیەكی(دەرونی_ كۆمەڵایەتییە)و توانای پارێزگاری كردنو بڵاوبوونەوەو زیادنەبوونی هەیە.
6_ بەهێزكردنو بڵاوكردنەوەی بیروباوەڕی ئاینی، چونكە باوەڕبوونو ترسان لەسزای دواڕۆژ، زۆركەس لەخۆكوشتن ڕزگاردەكات.
دەرخستنی كارەساتو مەینەتی كەسانی تر، هەندێك كەس لەوانەیە لەبەر ئەوە بیر لەخۆكوشتن بكەنەوە، كە لەكەسانی دیكە كەمترن، بەڵام دەبێت ئەوكەسانە تێبگەیەنرێن كە نابێت تەنها سەیری سەروی خۆیان بكەن، بەڵكو پێویستە تەماشای خوار خۆیانەوە بكەن، ئەگەر ئەوچاوێكی نوقسانە، ئەوا كەسانی تر هەن كە هەردووچاویان كوێرە، ئەگەر ئەوهەژارو نەبوونە، ئەوا كەسانی دیكە چەندان كێشەو گرفتی كەمەرشكێنیان هەیە.
7_ دەبێت ئەوكەسانە ئاگاداربكرێنەوە، كە مەرج نییە خۆكوشتنەكەیان سەركەوتووبێت، پێدەچێت سەرنەكەونو دەرئەنجام توشی شێواندنو نوقسانیو ڕیسوایی ببن، ئیتر هەتا هەتایە بەدەستیەوە بناڵێنن.
8_ چاككردنی ژینگەی كۆمەڵایەتی ئەوكەسانەی كە نیازی خۆكوشتنیان هەیە، پێویستە كە كەسانی چواردەوری ڕاوبۆچوونو مامەڵەی خۆیان بگۆڕنو چارەسەری گرفتەكانیان بكەن.
9_ چارەسەركردنو كەمكردنەوەی ئازاری ئەوكەسانەی كە توشی نەخۆشی درێژخایەن بوون.
10_ دەبێت ئەوەمان لەیادبێت ئەوكەسەی جارێك هەوڵی خۆكوشتن دەدات، ئەگەری دووبارە بوونەوەی زۆرە.
سەرچاوەكان:
نەخۆشیو گرفتە دەرونیو كۆمەڵایەتیەكان، ن: د. شریف قەرچەتانی.
نەخۆشیە دەرونییەكان، ن: د. ئەفرام محەد حەسەن.
سایكۆلۆژیو مێیەتی، ن: سۆزان جەمال.
خۆكوشتن، ن: د. ئەحمەد عەیاش، و. سۆزان جەمال.
تشرینی یهكهم 6, 2011
تاوانه قێزهونهکهی نێچیر و خوێندنهوهیهک – دهروونناس: سامان سیوهیلی
تاوانە قێزەونەكەی نێچیر و خوێندنەوەیەك
دەروونناس
سامان سیوەیلی
(تێبینی: ئهم بابهته له ژماره (56) گۆڤاری خێزان بڵاوکراوهتهوه)
ڕەنگە زۆرینەی تاكەكانی كۆمەڵگەی ئێمە لەسەر ئەوە كۆك بن كە لەنێوان پەروەردە و پرۆسەی گۆشكردنی كۆمەڵایەتی لەلایەك و خێزان لەلایەكی تر، كەلێن و بۆشاییەكی زۆر گەورە هەیە، واتە خێزانی كوردی نەیتوانیوە هەتا ئەم ساتە وەختە خۆی بدات لەقەرەی پەروەردەیەكی دروست، ئەوەی زۆرینەی خێزانەكان پێی هەستاون و پێی هەڵدەستن، لە دوو جەمسەرە نەرێنییەكەی پەروەردە تێنەپەڕیوە، ئەوانیش یان نازدانی زۆر و ئازادی پێبەخشینێكی زیاد لەپێویست بووە كە دەرئەنجامەكەی بەرهەمهێنانی دكتاتۆری بچووكی لێكەوتۆتەوە، یان جەمسەرە نەرێنییەكەی تر بووە كە سەركوتكردن و توندوتیژی بەكارهێنان و تێكشكاندنی كەسێتی تاكەكان، كە ئەمیش خۆی لەخۆیدا تاكی كۆیلە و ملكەچی بەرهەمهێناوە. بەڵام ئەوەی هیچ تاكێكی دەرووندروست و ویژدان زیندوو لەگەڵیدا كۆك نییە و نابێت، پەرچە كرداری تاكەكانی خێزانە لەهەمبەر ئەو شێوازە چەوتانەی پەروەردەی خێزان، بەجۆرێك ئەم پەرچە كردارانە سنووری لۆژیك تێپەڕێنێت. ئەگەر كوڕێكی هەرزەكار بەرامبەر توندوتیژی باوانی لەماڵەوە بتۆرێت و بچێتە ماڵی پورێكی یان خاڵ یان مامێكی، ئەوا ئەم ڕەفتارە بەئاسایی دەبینرێت، چونكە ئەم ڕەفتارە لەگەڵ وروژێنەرەكەدا كە توندوتیژی خێزانه، كۆكە و ناتەبا نییە، بەڵام پەنابردن بۆ پەرچەكردارێكی تاوانكاری وەك ئەوەی نێچیری هەرزەكار پێی هەستا و دایك و باوك و خوشكەكەی كردە قوربانی، هەڵگری هیچ پەیامێك نییە جگە لە دەربڕینی نائاسایی بوونی كەسێتی نێچیر و بارە دەروونییەكەی. مرۆڤی دەرووندروستیش وەك هەموو تاكێكی تر ئەگەری هەڵچوون و داچوونی دەبێت، بەڵام هەمیشە پەرچەكردارەكانی لە ئاستی وروژێنەرەكانیدان، ئەگەر هەڵچوونێكی نائاساییش ناچاری بكات كە زێدەڕۆیی لەپەرچە كردارەكانیدا بكات، ئەوا تەنها لەدوای هێوربوونەوەی هەست بەپەشیمانی دەكات، نێچیر پێمان دەڵێت لەنێوان كوشتنی دایك و خوشكەكەی و گەڕانەوەی باوكی و كوشتنی ئەودا ماوەیەكی زەمەنی هەبووە، ماوەكە كەمیش نەبووە، بەڵام ئەو هەر سوور بووە لەسەر زیاتر سووركردنی دەستەكانی بە خوێنی باوكی. وەك ئەنجامی توێژینەوە دەروونییەكان دەریانخستووە ئەوانەی دووچاری داڕمانی دەروونی دەبن و پەنا بۆ كوشتنی ئەندامانی خێزان دەبەن، دواجار لەگەڵ كوشتنی ئەواندا خۆشیان دەكوژن، بەڵام كەسێكی وەكو نێچیر دوای كوشتنی ئەندامانی خێزانەكەی هەوڵی دەربازبوون و هەڵهاتنی داوە، كەواتە جگە لەوەی نێچیر وەك خاوەن كەسێتییەكی سایكۆباسی (دژە كۆمەڵایەتی) بناسێنرێت، هیچ پێناسەیەكی تر هەڵناگرێت.
ئەم تاوانەی نێچیر ئەو ڕاستییەی زیاتر لەلامان بەرجەستەتر كردەوە كە ئەمڕۆ لە كوردستان نەوەیەك بەڕێوەن، بەشێك لەم نەوەیە هەست بە هیچ لێپرسراوێتییەك ناكەن بەرامبەر بە خودی خۆیان و خێزان و كۆمەڵگەش، ئەگەرچی هەریەكە لە خێزان و حكومەت و ئامێرە تەكنۆلۆژییەكان هەریەكەیان پشكی خۆی بەردەكەوێت لە خوڵقاندنی ئەو ڕەوشەی ئەو نەوەیە تێیكەوتوون، بەڵام ئەمە ناكاتە ئەوەی كە هەموو ناشیرینی و هۆكارەكان بخەینە ئەستۆی ئەو سێ لایەنە، بەڵكو خودی ئەم نەوەیەش خۆیان بەشێكن لە كێشەكان. ڕەنگە ئەوەی بۆ ئەم نەوەیە ڕەخساوە لەئێستادا ئەگەر بۆ نەوەكانی ڕابردوو بڕەخسایە ئەوا حاڵی كورد لەم حاڵەی ئێستایدا نەدەبوو. دواجار دەڵێم نێچیر قێزەونترین دیمەنی پەیوەندییەكانی نێوان كوڕ و باوكێتی و كوڕ و دایكێتی و خوشك و برایەتی پیشان داین، ئەوەندە بەسە كە میدیاكان و دەزگا بەرپرسەكان بە تاوانێك ناساندیان كە لەمێژووی دوور و نزیكی ئەم شارەدا بوونی نەبووە.
تشرینی یهكهم 2, 2011
حاڵهته خۆکوژییهکانی ههرێمی کوردستان چیمان پێدهڵێت؟ – دهروونناس: سامان سیوهیلی
حاڵەته خۆكوژییهکانی ئەم دواییەی هەرێمی كوردستان چیمان پێدەڵێت؟
دەروونناس
سامان سیوەیلی
ئەگەرچی بەبەراورد بە زۆرێك لە وڵاتانی دنیا ڕێژەی خۆكوشتن لە هەرێمی كوردستان هەتا ئەم ساتە وەختە لە ئاستێكی زۆر نزمدایە و نەبۆتە دیاردە، بەڵام لەچەند ڕۆژی ڕابردوودا یەك لەدوای یەك چەند حاڵەتێكی خۆكوشتن ڕوویدا و نیگەرانی دانیشتوانی هەرێمی كوردستانی لێكەوتۆتەوە.
ئەگەرچی پاڵنەرەكانی پشت حاڵەتەكانی خۆكوشتن هەموویان چوونیەك نین و هەر حاڵەتە وەك خۆی هۆكاری تایبەت بەخۆی هەیە، ئەم هۆكارانە لەنێوان بوونی (نەخۆشی دەروونی، ڕووداوی كتوپڕ، كێشەی سۆزداری، كێشەی خێزانی، كێشەی ئابوری، كێشەكانی تایبەت بەخوێندن، بێكاری و …تد) دا دابەش دەبن، لەگەڵ ئەمانەشدا هەموو ئەم حاڵەتانەدا ئاماژەگەلێكن بۆ بوونی قەیرانێكی گەورەی دەروونی و كۆمەڵایەتی لە هەرێمی كوردستان، چ لە سەر ئاستی تاك، چ لەسەر ئاستی خێزاندا.
بەهەند وەرنەگرتنی هەموو ئەو كێشە زۆر و زەوەندانەی لە بواری دەروونی و كۆمەڵایەتی و پەروەردەییدا لەم هەرێمەی ئێمەدا بوونیان هەیە لەلایەن حكومەت و دامودەزگا پەیوەنددارەكان ڕۆژ لەدوای ڕۆژ قەیرانەكان قوڵتر و قەوارەكەیشیان گەورەتر دەكات.
لەمێژە ئێمەمانان هاوارمانە، كێشە دەروونی و كۆمەڵایەتی و پەروەردەییەكان، كێشەی پلەیەكی ئەم كۆمەڵگەیەیە، بەڵام مەخابن گوێمان لێناگیرێت، (زیادبوونی هەڵوەشاندنەوەی خێزان، كەمبوونەوەی خواست لەسەر هاوسەرگیریی، بەدیاردەبوونی ناپاكیی هاوسەریی، هەڵكشانی ڕێژەی نەخۆشییە دەروونی و سایكۆسۆماتییەكان، زیادبوونی لادانە سێكسییەكان، بڵاوبوونەوەی دیاردەی لەشفرۆشی، زیادبوونی دیاردەی قەیرەیی، زیادبوونی ڕێژەی توندوتیژی، زیادبوونی گرفتە ڕەفتارییەكان و …تد) لەنموونەی ئەو قەیرانە دەروونی و كۆمەڵایەتییانەن بەرۆكی كۆمەڵگەی كوردییان گرتووە. لەبواری پەروەردە و خوێندنیشدا زەقترین قەیران كە بەرۆكی هاوڵاتیان و حكومەتی گرتۆتەوە ئەوەیە ساڵانە هەزارەها هاوڵاتی دەبنە هەڵگری بڕوانامەی بەكالۆریۆس و ماستەر و دكتۆرا، بەجۆرێك ئەگەر وابڕوات بۆ چەند ساڵێكیتر كۆمەڵگەی كوردی دەبێتە كۆمەڵگەی بڕوانامەكان، لەكاتێكدا ئەم حاڵەتە لەهیچ كام لە وڵاتانی دنیادا بوونی نییە جگە لە هەرێمی كوردستان، هەروەها وانەی دەروونناسی یان دەرووندروستی لەنێو پرۆگرامەكانی خوێندندا بوونی نییە، لەكاتێكدا دەبووایە ئەم مادەیە هاوشێوەی مادەكانی تر گرنگی پێبدرایە بەتایبەتی لەم ڕۆژگارەدا. حكومەتی هەرێمی كوردستان لەجێی چارەسەرێكی زانستییانە بۆ ئەم گرفتە گەورەیە، ڕۆژ لەدوای ڕۆژ زانكۆی بێ ئاست دەكاتەوە، خەریكە كوردستان وایلێدێت هەموو گوند و قەزا و ناحیەك زانكۆیەكی تێدا بكرێتەوە.
لەگەڵ بوونی ئەم هەموو قەیرانە دەروونی و كۆمەڵایەتی و پەروەردەییە لە هەرێمی كوردستاندا كەچی مایەی نیگەرانییە هەتا ئێستا لەم هەرێمەدا دوو توێژینەوەی زانستی دروست نییە سەبارەت بەم كێشانە، كەس خۆی لێنادات، تەنها بە پلانی پینە و پەڕۆ كردن دەویسرێت بەگشت ئەم قەیرانانەدا بچنەوە.
میدیای كوردیش بەتایبەتی میدیای بینراو، دانیشتووانی هەرێمی كوردستانیان بە زنجیرەی دۆبلاژكراو وڕ و كاس كردووە، كەناڵە كوردییەكان زۆر بێئاگایانە مامەڵە لەگەڵ قەیرانە ڕاستەقینەكانی كۆمەڵگەی كوردی دەكەن، زۆرینەی كەناڵەكانی ڕاگەیاندن بەتایبەتی (بینراو و خوێندراو) كەوتوونەتە هەڵەی گەورەوە لە گەیاندنی هەواڵەكانی تایبەت بەم حاڵەتانە، یان ئەوەتا ئەم حاڵەتانە بۆ مەرامی سیاسی بەكاردەهێنن، یان كەسە خۆكوژەكان وەك پاڵەوان دەردەخەن، بێئەوەی خوێندنەوەیان هەبێت بۆ كاریگەری نەرێنی و ڕەنگدانەوەی ئەم مامەڵە كردنە نادروستە لەسەر هاوڵاتیان بەگشتی و هەرزەكاران و گەنجان بەتایبەتی. بریا لەجێی ئەو هەموو كەناڵە ئاسمانی و لۆكاڵییەی ئێستای هەرێمی كوردستان، تاقە یەك كەناڵی تایبەتمان هەبووایە بۆ خێزان، تاكەكانی كۆمەڵگەی ئێمەی هۆشیار بكردایەوە لە مامەڵە كردن لەگەڵ ئەم هەموو كێشە و قەیرانانەی تاك و خێزان تیایدا دەژی، بەبەرنامەی ئاڕاستەكارانە و ڕێنماییكارانە تاكی كوردیان ئاشنا بكردایە بە میكانیزمەكانی بەرەنگاربوونەوەی فشارە دەروونییەكان، بە مامەڵەكردنێكی دروست لەگەڵ ئامێر و بەرهەمە تەكنۆلۆژییەكانی سەردەم، فێری پێكەوەژیان و یەكتر قبوڵ كردنی بكردینایە، فێری ئەوەی بكردینایە چۆن ئیدارەی كێشە و گرفت بكەین، چۆن مامەڵە لەگەڵ كاتدا بكەین، چۆن خۆمان بپارێزین لە نەخۆشییە جەستەیی و دەروونییەكان، چۆن منداڵەكانمان پەروەردە بكەین، چۆن مامەڵە لەگەڵ قۆناغی هەرزەكاریدا بكەین، چۆن هاوڵاتیان دووربخەینەوە لە پەنابردن بۆ ئەو كەسانەی بەناوی ئایینەوە بازرگانی بە مرۆڤەوە دەكەن و بانگەشەی دەركردنی جنۆكە و خێو و دێوودرنج دەكەن لە جەستەی مرۆڤ و ….تد. هەموو ئەمانە نائامادەن لە دنیای میدیای كوردیدا.
ئەم حاڵەتانەی خۆكوژی و هەموو ئەو كێشە و قەیرانانە داوا له حکومهت دەكات كە دەبێت بكەوێتە خۆ بۆ دانانی پلانی تۆكمە و گونجاو بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەموو ئەو قەیرانانە، دەزگا و ناوەند و سەنتەری تایبەت بە خێزان دابمەزرێت، دەزگای تایبەت بە توێژینەوەی دەروونی و كۆمەڵایەتی دابمەزرێت، گوێ لە پێشنیار و بۆچوونی پسپۆرانی ئەم بوارە بگیرێت، پرۆگرامەكانی خوێندن پیاچوونەوەی بۆ بكرێت، هەتا قۆناغی نۆیەمی بنەڕەتی ئیلزامی بێت و نمرەیەكی دیاری كراو كە (75%) كەمتر نەبێت دیاری بكرێت بۆ چوونە قۆناغی ئامادەیی، هەموو ئەوانەی تر ئاكادیمیای پیشەییان بۆ بكرێتەوە و فێری پیشە جۆراجۆرەكان بكرێن، كەرتی كشتوكاڵ و گەشتگوزار و پیشەسازی ببوژێنرێتەوە تاكو هەموو دانیشتووانی هەرێم چاویان لە مووچە و دامەزراندن و بەدەستهێنانی بڕوانامەی بەرز نەبێت و دیاردەی بێكاریش كەم بكرێتەوە.
با حكومەت خۆی كەناڵێكی تایبەت بەژیانی كۆمەڵگە لەڕووی دەروونی و كۆمەڵایەتی و پەروەردەییەوە دابمەزرێنێت، گرنگی بە ناوەند و سەنتەرەكانی ڕێنمایی و چارەسەری دەروونی بدرێت. دەركردنی زۆرێك لە یاسای پێویست بۆ چارەسەركردن و بنبڕكردنی بەشێك لەو كێشانەی دەكرێت لەڕووی یاساییەوە چارەسەر بكرێن.
ئهیلول 20, 2011
ناپاکیی هاوسهریی یان جێگرهوهی جیابوونهوه (تهڵاق) – دهروونناس: سامان سیوهیلی
ناپاکیی هاوسهریی یان جێگرهوهی جیابوونهوه (تهڵاق)
دهروونناس
سامان سیوهیلی
ئهگهرچی پێکهێنانی ژیانی هاوسهریی له کهلتوری کوردیدا پرۆسهیهکی به ئهرک و تاڕادهیهک قورسه، جگه لهو فشاره ئابورییانهی لهسهر تاک دروستی دهکات، ئهگهرچی مرۆڤ لهسهرهتادا دهخوازێت که ئهم پرۆسهیه بۆ یهک جار ئهنجامبدات لهژیانیدا و دووچاری جیابوونهوه نهبێت، بهڵام دواجار هیچ گهرهنتییهکی کۆنکرێتی بۆ پێکهوه ژیانی دوو کهس بۆ ههتاههتایه نییه و دهکرێت بهپێی بوونی هۆکاری ڕاستهقینه که درز و دهلاقه دهخاته نێو پهیوهندییه هاوسهرییهکه و توانای دیالۆگ و پێکهوهژیان کاڵ دهکاتهوه یان نایهێڵێت جیابوونهوه ڕووبدات. بۆ ئهمهش یاسا و شهرع ئهو مافهی ڕهخساندووه که ههر هاوسهرێک لهکاتی پێویستدا ئهو مافه بهکاربهێنێت.
لهکهلتوری کوردیدا پرۆسهی هاوسهرگیریی هێندهی له مهراسیمی یهکگرتن و تێکهڵبوونی دوو خانهواده یان دوو بنهماڵه یان دوو عهشیرهت دهچێت، هێنده له ئاوێته بوونی دوو ڕۆح ناچێت، بهدهر لهو دوو گرێبهسته (یاسایی و شهرعی)یهی له دادگا و لهبهردهم مامۆستای ئاییندا ئهنجام دهدرێت، گرێبهستێکی کۆمهڵایهتییانهی تریش خۆی دهسهپێنێت که پێی دهڵێن خزمایهتی لهنێوان دوو خێزانهکهدا که ئهمیش سهردهکێشیت بۆ بنهماڵهکان، ئهمه وێڕای گرێبهسته ڕۆحییهکهی نێوان کچ و کوڕهکه ئهگهر بوونی ههبێت. چهندین مهراسیم و بێنه و بهرده و ساردبوونهوه و تێههڵچوونهوه و پهشیمانبوونهوه و دووباره دهستپێکردنهوه و ههندێجار دهستێوهردانی لایهنی سێیهم و … تد، تێدهکهوێت، تا دواجار پرۆسهکه بهئهنجام دهگات، جگه لهمانه یهکێک له سیما سهرهتاییهکانی پرۆسهی هاوسهرگیریی بریتییه له سیمایهکی مادیانه، سهرهتای قسهکردن له پرۆسهکه هێندهی فۆرمێکی ماددیانهی ههیه که تیایدا باس له بڕی ئاڵتون و بڕی مارهیی و جۆری تاقمی نوستن و میوان و ….تد دهکرێت، باسی خاڵه هاوبهشهکانی نێوان دوو کچ و کوڕهکه ناکرێت.
وێڕای ههموو قورسی و سهختییانه له پێکهێنانی ژیانی هاوسهرگیریی، بهڵام ههمیشه پهنابردن بۆ جیابوونهوه و تهڵاق وهرگرتن زۆر سهختتر و قورستتر لێیڕوانراوه، له کۆمهڵگهی کوردیدا تهڵاق وهک دێوهزمهیهکی ترسناک تهماشای دهکرێت، ترس له تهڵاق لای زۆریک له هاوسهرهکان ترسێکی نائاساییه، بهجۆرێک ئهو هاوسهرانهی پێویستیان بهبهکارهێنانی ئهم مافه ههبووه ئامادهبوون له دۆزهخێکدا بژین نهک پهنا ببهن بۆ تهڵاق، واته ههڵبژاردنی دۆزهخ له جیابوونهوه لایان ئاسانتره، لهنێوان جیابوونهوه و پهنابردن بۆ ناپاکیی هاوسهریی، ناپاکیی کردنهکهیان پێ باشتر و گونجاوتره، سهدان و ههزاران خێزان ههیه که هیچ ڕایهڵهکی ڕۆحی لهنێوان هاوسهرهکاندا نهماوه، تهنانهت زۆرێکیان پێکهوه نووستنیشتیان لهگهڵ یهکتردا نهماوه، کهچی وهک خۆیان به دیلی گرێبهستهکانیان دهزانن و ههنگاوێک بۆ چارهسهری قهیرانهکانیان نانێن، که جیابوونهوه یهکێکه له چارهسهرهکان ئهگهرچی دهبێت وهک دوا چارهسهر تهماشای بکرێت، بێگومان چهند فاکتهرێک لهپشت ئهم ههڵوێستهی هاوسهرانهوه ههبووه بهرامبهر جیابوونهوه، لهوانه:
1- تێڕوانینی نهرێنی کۆمهڵگه بۆ هاوسهری جیابووهوه:
لهکۆمهڵگهی کوردیدا جیابوونهوه وهک شکست و خاڵی لاواز سهیرکراوه نهک وهک مومارهسه کردنی ماف، لهدوای ههموو جیابوونهیهوهکهوه دنیایهک تۆمهت و قسهههڵبهستن و تیر و توانج هاویشتن خۆی مهڵاس داوه، ههمیشه دهیان نیشانهی پرسیار خراوهته سهر کهسی جیابووهوه (بهتایبهتی بۆ ڕهگهزی مێینه)، ئهم مامهڵه نهرێنیییهکی کۆمهڵگه جگه له سزایهکی کۆمهڵایهتی بۆ هاوسهره جیابووهوهکان هیچیتر نهبووه، کهواته ترس لهم سزایهی کۆمهڵگه یهکێکه لهو بهربهستانهی هاوسهرهکانی ناچار کردووه که لهنێوان ژیانێکی دۆزهخی خێزانی و جیابوونهوهدا، دۆزهخهکه ههڵبژێرن. ناسنامهی (بێوهژن) و (دهستی دوو) و …تد که بۆ ژنانی جیابووهوه بهکارهێنراوه لهگهڵ خۆیدا دهیان هێمای پرسیاری وروژاندووه، کهچی بۆ پیاوی جیابووهوه ههتا ئێستاشی لهگهڵ بێت ناسنامهیهک دانهنراوه، ئهمهش جارێکیتر تێڕوانینی پیاوسالارانهی کۆمهڵگهی ئێمه دهسهلمێنێتهوه.
بۆیه زۆرجار ترس له بهسووک تهماشاکردنی کۆمهڵگه بۆ کهسی جیابووهوه وایکردووه که زۆریک له پیاوان و ژنانیش درێژه بهژیانی هاوسهریی نالهباری خۆیان بدهن، نهک ڕووبهڕووی ئهو تێڕوانینه نهرێنییه ببنهوه.
ئهم مامهڵه کردنهی کۆمهڵگه دهستێوهردانێکی کۆمهڵایهتی ترسناکه له ژیانی تاکهکاندا، ههربۆیه زۆرجار لای هاوسهران بهتایبهتی لای ژنان نهک ههر بهکارهێنانی ئهم مافه به هێڵی سوور دانراوه بهڵکو تهنانهت بیرکردنهوه له جیابوونهوه یان پێشنیارکردن بۆ جیابوونهوه لهلای ماڵه باوانی لێی قبوڵ نهکراوه.
2- ترس له ئایینده:
هاوسهرانی ناچار به جیابوونهوه، کاتێک ڕهوشی نالهباری خێزانی و بوونی خاڵی جیاوازی زۆر لهنێوان دوو هاوسهرهکهدا تهنگ بهژیانی خێزانییان ههڵدهچنێت، ئهوا ئهگهر یهکێکیان بشتوانێت بڕیار لهسهر جیابوونهوه بدات، واته ئهگهر بشتوانێت هێڵی سووری یهکهم ببهزێنێت که سزا کۆمهڵایهتییهکهی کۆمهڵگهیه، ئهوا بیرکردنهوه له ئایینده واته له قۆناغی پاش جیابوونهوه دووباره خۆی لهبهردهم دنیایهک گرفتدا دهبینێتهوه، لهو گرفتانه:
1-2: شوێنی نیشتهجێبوون:
لهبهرئهوهی له کهلتوری کوردیدا و ئهو ههلومهرجه کۆمهڵایهتی و ئاساییشییهی که ههیه، کهسی جیابووهوه بهتایبهتی ژنان، نهیتوانیوه به تهنها یان لهگهڵ منداڵهکانیدا (بهتایبهتی منداڵی بچووک) زیندهگی بکات و له خانووهیهکدا نیشتهجێ ببێت، بۆیه تاکه دهرگا له دوای جیابوونهوه لهبهردهمیدا (ئهگهر) واڵا بکرێت ماڵه باوانییهتی، ئهم دووباره گهڕانهوهیهش بۆ ماڵه باوانی نهک ههر کارێکی ئاسان نییه، بهڵکو له زۆرینهی بارهکاندا گۆڕینی دۆزهخێکه به دۆزهخێکی چونکه ئهگهر له ژیانی هاوسهرییدا بهو پێودانگهی لهژێر ساباتی ژیانی هاوسهریدا بووه (کهم تا زۆر) ئازادییهکی ههبووه له ههڵسوکهوت و پۆشاک و چوونه دهرهوهدا، ئهوا له ماڵی باوانی سنووری ئهم ئازادییه زۆر بهر تهسک دهبێتهوه. ئهگهر له قۆناغی کچێنی کچاندا خێزان ههندێجار ههوڵی نماییشی کردنی کچ دهدات بهتایبهتی له بۆنه و ڕێوشوێنه کۆمهڵایهتییهکاندا بهمهبهستی پهیداکردنی چانسێک بۆ چوونه ژیانی هاوسهرگیریی کچهکانیان، بهڵام کاتێک بهناسنامهیهکی ترهوه دهگهڕێتهوه بۆ ناو خێزانهکهی پێشووی که ناسنامهی کچێنی لهدهستداوه و کۆمهڵگه ناسنامهیهکی تری پێبهخشیوه (بێوهژن، که لهڕاستیدا دروستر وایه وهک کهسی جیابووهوه بناسێنرێت نهک به دهستهواژهی تر) ئیدی خێزان ترس له دوو شت پهیدا دهکات یهکهمیان کوڕان و پیاوانی کۆمهڵگه که وهک نێچیرێکی لهبار و ڕهخساو تهماشای ئهم ئهندامهی ئهوان دهکات چونکه پهردهی کچێنی نهماوه و لهبارتره بۆ پهیوهندی سێکسیی، دووهم ترس له ئارهزووه سێکسییهکانی کچهکهیان بهتایبهتی که وهک کهسێکی دابڕاو له ئهنجامدانی پرۆسهی سێکسیی دهیبینن.
خۆ ئهگهر بهههر هۆیهکهوه بێت ماڵهباوانی کچهکه نهمابێت (دایک و باوک)ی کۆچی دواییان کردبێت، ئهوا مهرگهساتهکه قوڵتر دهبێتهوه، بۆیه ئهو کاته وهک کهسێکی بێ پشتوپهنا خۆی دهبینێت، یان ئهوهتا دهبێت بچێته لای ماڵه برا و براژن، یان خوشک و زاوا، که ئهمهش زۆر بهزهحمهت و نهگونجاو دهبینرێت.
2-2: ترس له دابین نهبوونی بژێوی:
ئهو ژنانهی که خاوهن کارێکی سهربهخۆیان نین دهزانن که ئهوان به جیابوونهوهیان دهبنه سهربارێک بۆ ڕهوشی ئابوری خێزانی ماڵه باوانیان، بهدهربڕینێکی تر دهبێت ههمیشه چاویان له ڕهحمهتی باوک و دایک و خوشک و براکانیان بێت، بهتایبهتی ئهگهر به منداڵهوه بگهڕێتهوه سهر ماڵه باوان ئهوا ڕهوشی بژێوییان سهختتر دهبێت. ئهو ژنانهی که خاوهن موچه یان کاری خۆیانن ئهوا ڕهوشهکهیان ڕهنگه کهمێک باشتر بێت لهچاو بێکارهکاندا بهڵام لهگهڵ ئهمهشدا بهتهنها موچهکانیان ناتوانێت پێویستی خۆیان و منداڵهکانیان پڕ بکاتهوه، بهتایبهتی لهم ڕۆژگارهدا که منداڵان و ههرزهکاران پێداویستییان زیادی کردووه و خهرجییان زیاتر و زۆرتره.
3-2: ترس له چوونهوه ژیانی هاوسهرگیریی لهگهڵ کهسێکی دیکهدا:
زۆرێک لهو ژن و پیاوانهی که جیادهبنهوه دوای هاوڕێیهتی کردنی ژانکۆیهکی زۆر و خهم و مهینهتییهکی زۆر جیادهبنهوه، بۆیه بهشێک لهمانه دووچاری بارێکی دهروونی وهها دهبن که سهرلهنوێ دهستپێکردنهوهی ژیانی هاوسهرگیریی لهگهڵ کهسێکی تردا به کارێکی ئاسان نهبینن، یاخود بهگشتی متمانهیان به ڕهگهزی بهرامبهریان لهق دهبێت و بهههمان چاوی هاوسهرهکهی خۆی تهماشای ئهوانی دی دهکات. ههندێجار دهستهواژهی (پیاوان ههموو وهکو یهکن) یان (ژن ههر ژنه) و …تد دهبیسترێت، واته جۆرێک له گشتاندن دهکرێت لهو خهسلهته خراپانهی هاوسهرهکانیان ههیانبووه. بۆیه له قۆناغێکدا که بیر لهئاییندهیهکی ناڕۆشن دهکهنهوه یاخود ترس لهوهی ئهزموونی داهاتوویان خراپتر بێت لهوهی ئێستا ههیانه وادهکات که درێژه بهژیانه نهخواستراوهکهیان بدهن، ههندێکیش ئهگهری ئهوهی دهبێت که چانسی بۆ چوونه ژیانی هاوسهرگیریی جارێکی تر مهحاڵ بێت یان زۆر قورس بێت، بهتایبهتی کاتێک نموونهی ئهو جۆره کهسه جیابووهوانه لهدهوروبهری خۆیدا ههبێت.
4-2: ترس له بێنازی منداڵ و پهرتهوازهبوون و سهرگهردان بوونی:
زۆرجار ئهوه دهبیستین که بهشێک له ژنان و پیاوانی هاوسهردار وهک قوربانیی بۆ منداڵهکانیان خۆیان دهناسێنن، واته ئهوان ڕهتی ئهو ژیانه هاوسهرییه دهکهنهوه که تیایدان بهڵام لهبهر خاتری منداڵهکانیان که سهریان لێنهشێوێت و بێناز و پهرتهوازه و سهرگهردان نهبن، یان نهکهونه بهردهستی باوه پیاره و باوهژن، ئامادهن بهرگهی ئهو ژیانه ڕهتکراوهیه دهگرن و خۆیان دهکهنه قوربانیی منداڵهکانیان. ههندێکیش ترسی ئهوهی ههیه (بهتایبهتی پیاوان) که کاتێک دادگا منداڵ دهداتهوه به ژن ئهوا ئیتر چانسی بینینی منداڵهکانیان زۆر کهم دهبێت، چونکه لهکۆمهڵگهی ئێمهدا ههتا ئێستاش وا باوه بهجیابوونهوهی هاوسهران هیچ لینک و ڕایهڵهیهکی پهیوهندی لهنێوان دوو هاوسهرهکهدا نامێنێت و زیاتر وهک دوژمنی یهکتر له یهک دهڕوانن.
3- فاکتهری دهروونی:
بهشێک له ژنان بههۆی بوونی ململانێوه لهگهڵ کهسانێک که ئهم پهیوهندی کۆمهڵایهتی نزیکی ههیه پێیانهوه وهک (خهسوو، خوشکی هاوسهر، براژن، خوشک و …تد)، یاخود ئیرهییهکی نائاسایی لهنێوانیاندا ههیه، یان ڕق و کینه و ناحهزیی بوونی ههیه، وهها بیردهکهنهوه که جیابوونهوهیان له هاوسهرهکانیان دڵی ناحهزهکانیان خۆشدهکات، بۆیه بهردهوام خهم و مهینهتییهکانی خۆیان دهخۆنهوه و دهشارنهوه تهنها لهبهرئهوهی ئهو کهسهی یان ئهو کهسانهی ئهم به ناحهزی خۆی دادهنێت پێی خۆش نهبێت، ئهم کهسانه زۆرجار پهنا بۆ درۆکردن و نواندن دهبهن لهبهردهم ئهو کهسانهی ئهو جۆره پهیوهندییه نائاساییانهیان لهگهڵیاندا ههیه، بۆ نموونه کاتێک بهمیوانی دهچنه ماڵی ناحهزهکانیان بهجۆرێک خۆیان دهردهخهن که زۆر بهختهوهرن یاخود باس لهههندێ شت دهکهن که بوونی نییه.
بهشێک له پیاوان و ژنان هێنده خۆیان راهێناوه لهسهر مامهڵه کردن لهگهڵ کێشه و گرفت و ئاژاوهی خێزانیدا که خۆیان گونجاندووه لهگهڵ ئهو ڕهوشه نائاساییهدا (له زمانی کوردیدا دهستهواژهی – خۆشهبوون- دهچهسپێت لهگهڵ حاڵهتهدا)، بهڵام ئهم خۆگونجاندنه لهڕووی دهروونییهوه به خۆگونجاندنێکی نهرێنی لهقهڵهم دهدرێت.
4- بیروباوهڕی چهوت بهرامبهر ژیانی هاوسهرگیریی:
بههۆی ههندێک جۆری پهروهردهی خێزانی و ئهو بیروباوهڕهی ژن یان پیاو لهلای دروستبووه دهربارهی کۆی پرۆسهی هاوسهرگیریی، بهشێک له ژنان و پیاوان جیابوونهوه به مهحاڵ و ستهم دادهنێن، لای ئهم کهسانه ههموو شتێک ڕووبدات نهک جیابوونهوه، واته خۆبهستنهوهیهکی کوێرانه بهژیانی هاوسهرگیرییهوه.
* * * * *
لهبوونی ئهو ههموو بهربهستانهدا (که ههندێکیان واقعین و ههندێکیان دهچێته خانهی خۆخهڵهتاندنهوه) لهبهردهم پرۆسهی جیابوونهوه له کۆمهڵگهی ئێمهدا، دهگهینه ئهو دهرئهنجامهی تهڵاق لهکۆمهڵگهی ئێمهدا نهک وهک تهماشا ناکرێت بهڵکو وهک بهربهستێک تهماشا دهکرێت که بهزاندن و تێپهڕاندنی ستهم یان مهحاڵ بێت، ئهو هاوسهرانهی لهو قهیرانه خێزانییهدا دهژین بێگومان فشارێکی دهروونی زۆریان بۆ دروست دهبێت، لهههمان کاتدا بۆشاییهکی سۆزداری و سێکسییشیان بۆ دروست دهبێت، بۆیه ههروهک ئاماژهمان پێدا بهشێکیان بهههموو شێوهیهک جیابوونهوه ڕهتدهکهنهوه و لهبری ئهوه پهنا بۆ ناپاکیی هاوسهریی دهبهن، واته لای ئهو جۆره هاوسهرانه ناپاکیی هاوسهریی بۆته جێگرهوهی جیابوونهوه. بهجۆرێک به جهسته لهژێر ساباتێکی ژیانی هاوسهرییدان بهڵام به ڕۆح لهدهرهوهی ئهو ژیانهدان. ئهم مۆدێله ههڕهشه و مهترسییهکی گهورهیه لهسهر خودی خێزانهکان (هاوسهران و منداڵهکانیان) و لهسهر کۆمهڵگهش بهگشتی، بهئهندازهیهک مهترسیداره که متمانه بهڕهگهزی بهرامبهر و به خودی پرۆسهی هاوسهرگیریی تهواو تهواو کاڵ کردۆتهوه، بهدگومانی باڵی بهسهر تێڕوانین بۆ ڕهگهزی بهرامبهر و پێکهێنانی ژیانی هاوسهریی کێشاوه.
زۆر ستهمه مرۆڤ لهچوارچێوهی ژیانێکی هاوسهرییدا بژێت بهڵام بهندیوارییهکی ڕۆحییانه (الانتماء الروحی)ی بۆی نهبێت، لهو کاتهدا ماڵ و خێزان زیاتر فۆرمی هۆتێل و چێشتخانه وهردهگرێت که هاوسهرهکان تیایدا دهخهون و دهخۆن بێ بوونی هیچ سۆز و خۆشهویستییهک، بێ بوونی هیچ خاڵێکی هاوبهش لهنێوان دوو هاوسهرهکهدا.
بێگومان بهرقهراربوون و بهردهوامبوونی ژیانی هاوسهریی لهمجۆره بێ باجدانی دهروونییانه بهسهر هاوسهراندا تێناپهڕێت، چونکه ههروهکو چۆن دیلێکی جهنگ لهسهربازهگه زۆره ملێیهکاندا ناچار به دهستبهسهربوون دهکرێن، ئهم حاڵهته هاوسهرییانهش جیاوازییهکییان لهگهڵ ئهو جۆره سهربازهگانهدا نییه.
ئهو هاوسهرانهی به گرێبهستێکی هاوسهریی سهر کاغهز لهگهڵ هاوسهرهکهیانیاندا دهژین و گرێبهستی ڕۆحییان لهگهڵ کهسێکی تردا بهستووه، پاڵنهری ئهم ڕهفتارانهیان ههرچییهک بێت (که دواتر قسهیان لهسهر دهکهین) له گێژاوێکی دهروونیدا پڕ ژانکۆ و دڵهڕاوکێدا دهژین، ههندێجار خۆیان بهناچار دهزانن پهیوهندی سێکسیی لهگهڵ هاوسهرهکانیاندا بکهن، لهههمان کاتدا پهیوهندی سێکسیی یان سێکسیی و سۆزداریی لهگهڵ کهسی سێیهمدا دهکهن، ئهم کهسانه بۆ ڕایی کردنی پهیوهندییهکانیان بهبهردهوامی پهنا بۆ درۆ کردن دهبهن، قسه و زهردهخهنه و ڕهفتارهکانیان ههمووی دروستکراو دهبێت لهناو خێزانهکانیاندا، بهڵام ههسته قوڵهکانیان بۆ کهسی سێیهمه، بهردهوام کار لهسهر شاردنهوهی ههموو ئهو شتانه دهکهن که پهیوهندییان به کهسی سێیهمهوه ههیه. لهکاتی دهرکهوتنی ههر سهرهداوێکیشدا ئیدی جگه لهو دۆزهخهی له بنهڕهتدا تیایدا ژیاوه، دۆزهخێکی تریش چاوهڕوانی دهکات، که ههندێجار ئهگهر هاوسهره ناپاکهکه ژن بێت ئهوا ڕووبهڕووی توندوتیژی ههتا ئاستی کوشتن دهبێتهوه، ئهگهر پیاویش بێت ئهوا ناچاری جیابوونهوه دهکرێت.
لێرهدا دهپرسین ئایا ئهم درۆ کردنه لهگهڵ خود و لهگهڵ بهرامبهر و لهگهڵ ئهو گرێبهستانهی لهنێوان دوو هاوسهرهکهدا کراوه، بۆ؟ ئایا له بنهڕهتدا فۆرمی خێزان له کۆمهڵگهی کوردیدا فۆرمێکی ناکامڵ و نادروسته تاکو هاوسهران بهمجۆره ڕهفتار لهگهڵ یهکتردا بکهن؟ ئایا سروشتی مرۆڤ خۆی وایه که بهتێپهڕبوونی کات دهگاته ئاستێک له تێربوون له بهرامبهرهکهی و ئیدی دهکهوێته پاساو هێنانهوه تاکو پهیوهندی لابهلا دروست بکات؟ بهڵام بۆ هاوڕێکردن لهگهڵ دابونهریتهکانی کۆمهڵگهدا خێزانهکهی به ڕووکهش ههڵناوهشێنێتهوه بهڵام له ناخدا ئهو ژیانه خێزانییهی ژیانێکی ڕهتکراوهیه. ئایا سروشتی نێر و مێ بهو جۆرهیه که پێکهوه ژیان بهدرێژایی تهمهن سهخت و مهحاڵ بێت؟ کاتێکیش قسه لهسهر فۆرمی هاوسهرگیریی له ڕابردووی ئهم کۆمهڵگهیهماندا دهکرێت ئهوا دهگوترێت له ڕابردوودا هاوسهرهکان بهناچاری تهمهنیان لهگهڵ یهکتردا بهڕێکردووه. زۆرن ئهو پرسیارانهی چاوهڕوانی وهڵاممان لێدهکهن.
ئهیلول 16, 2011
ناپاکیی هاوسهریی لهزاری ئهنجامدهرانییهوه – بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا دهستێوهردانی کۆمهڵایهتی دهبێته هۆی ناپاکی کردن لهژیانی هاوسهرێتی – بهشی سێیهم و کۆتایی – دهروونناس: سامان سیوهیلی
ناپاکیی هاوسهریی لهزاری ئهنجامدهرانییهوه
بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه کهتیایدا دهستێوهردانی کۆمهڵایهتی دهبێته هۆی ناپاکیی کردن لهژیانی هاوسهرێتیی
بهشی سێیهم و کۆتایی
دهروونناس
سامان سیوهیلی
بهگهورهبوونی منداڵهکهم و سهرقاڵبوونم پێوهی ئاهێکم بهبهردا هاتهوه، خهریکبوو بهتهواوی ڕابردووم لهبیر بچێتهوه، ههرچهنده ههر لهسهرهتای ژیانی هاوسهرگیریمهوه هاوسهرهکهم نهیهێشت دابمهزرێم بهبیانووی ئهوهی باری داراییمان زۆر باشه، بهڵام هانیدام مۆڵهتی شۆفێریی دهربهێنم و ئۆتۆمبێلێکی بۆ کڕیم، چونکه هێمن ڕۆژلهدوای ڕۆژ سهرقاڵیی زیاد دهبوو، تا کار گهیشته ئهوهی زۆر ئاگای له من نهدهما، ههر شتێکم پێدهگوت دهیگوت ئهوه پارهت لهبهردهستایه و ئۆتۆمبێلت ههیه، من زۆر سهرقاڵم. ئهمجۆره قسانهی ئهو ورده ورده بۆشایی گهورهی لهژیانمدا دروست دهکرد، تا گهیشته ئهو ئاستهی ههستم بهتهنهاییهکی تهواو دهکرد. لهو کاتانهدا ههر لهخۆمهوه ئامانجم دهکهوتهوه یاد، حهزم بهببینی دهکرد، حهزم بهبیستنی دهنگی دهکرد، بهڵام هێنده بێئاگابووم لێی نهمدهزانی ئاخۆ ماوه یان نا.. ژنی هێناوه یان نا.
من بۆ کڕینی پێداویستییهکانی ماڵ و منداڵهکهم زۆرتر له شهواندا به ئۆتۆمبێلهکهم لهگهڵ منداڵهکهمدا دهچووم بۆ دوو سێ مارکێتی گهوره لهنزیک ماڵی خۆمان، بهتایبهتی که منداڵهکهم ئیتر پێی گرتبوو و خۆی دهڕۆیشت و ئهوهنده ئهرک نهبوو بۆ من. له یهکێک له شهوهکاندا سهردانی یهکێک له مارکێته گهورهکانم کرد لهگهڵ منداڵهکهمدا، بهناو بهشهکانی مارکێتهکهدا دهگهڕام، ژمارهیهکی بهرچاو کڕیاری لێبوو، دهستی منداڵهکهم بهدهستهوه بوو و سهیری کهلوپهلهکانم دهکرد، لهپڕێکدا دهنگێک هاته بهر گوێم ڕایچڵهکاندم، که ئاوڕم دایهوه ئامانج بوو پاڵی به عهرهبانهی منداڵهکهیهوه دهنا لهگهڵ هاوسهرهکهی، تووشی شۆکێکی سهیر بووم، نهمدهزانی چیبکهم، خهریکبوو ههڕهمهکییانه بڕۆم بۆ لای ئامانج و قسهی لهگهڵدا بکهم، ئهو هێشتا منی نهبینیبوو، منیش بۆئهوهی سهرنجی ئهو ڕابکێشم دهستی منداڵهکهم بهردا و تۆزێک لێی دوور کهوتمهوه، ئینجا بهدهنگێکی کهمێک بهرز بانگی منداڵهکهم کرد تاوهکو ئامانج گوێێ لهدهنگم بێت، ئهوه بوو ئامانجیش وهک من بهسهرسوڕمانهوه ئاوڕی دایهوه و سهیری یهکترمان کرد، بهڵام چۆن سهیرکردنێک، پڕ بوو له پرسیار و ههستکردن بهقوربانی بوون، دهتگوت دوو قومارچی دۆڕاوین و تهنها بهچاو بهیهکتری دهڵێین ئاااای چیمان لێبهسهرهات، من بهچاو پێمدهگوت دهبوو ئێستا من لهجێی ئهو هاوسهرهت لهگهڵت بوومایه، بهههرحاڵ لهبهر هاوسهرهکهی نهکرا ئهو ساته بگهینه لای یهکتر و ههواڵێکی یهکتر بزانین، بهڵام ئیتر ههردووکمان خۆمان سهرقاڵ دهکرد لهو کاتهدا وهکئهوهی بهدوای ههلێکدا بگهڕێین دوو قسه لهگهڵ یهکتردا بکهین. وهکو ههنگ بهدهوری یهکتردا دهخولاینهوه، ئامانج بهدزییهوه هێمایهکی بۆ کردم که بچم بهرهو بهشهکانی سهرهوه، منیش سهرێکم بۆ ڕاوهشاند و چووم. هێندهی نهبرد ئامانج خۆی گهیانده لام و له نێوان ڕهففه بهرزهکانی مارکێتهکهدا خێرا دوو سێ قسهمان لهگهڵ یهکتر کرد و کارتێکی تایبهتی خۆی دامێ که ژماره تهلهفۆن و ئیمهیلی لهسهر بوو، ههرئهوهندی گوت تکایه پهیوهندیم پێوه بکه، بهڵام به شهو نا تهنها به ڕۆژ. منیش خێرا کارتهکهم لێوهرگرت و خستمه جانتاکهمهوه، ههستم بهخۆشحاڵییهکی زۆر کرد، یهکسهر پێداویستییهکانم کڕی و بهئۆتۆمبێلهکهم گهڕامهوه ماڵهوه.
لهدوای چوونه ژیانی هاوسهرییمهوه، لهماوهی ئهو چوار پێنج ساڵهمدا، ئهو شهوهم لهههموو شهوهکانی تر جیاوازتر بوو، ههستێکی زۆر سهیرم ههبوو، ئهو شهوه ئهوهندهی له خهمی شاردنهوهی کارتهکهی ئامانجدا بووم ئهوهنده ئاگام نه له خۆم و نه له منداڵهکهم و نه له هێمن نهبوو، وامدهزانی ئامانج خۆیم لهگهڵه، لهلایهک زۆر دهترسام و لهلایهکیتریشهوه زۆر ههستم به خۆشی دهکرد. ئهو شهوه جیاوازتر له جاران سهیری هێمنم دهکرد، ههر حهزم نهدهکرد بیبینم.
ههرچۆنێک بێت کارتهکهی ئامانجم شاردهوه که لێم بووبوو به (تی. ئێن.تی). خواخوام بوو ئهو شهوه زوو ڕۆژ بێتهوه بۆئهوهی به تهلهفۆن پهیوهندی پێوه بکهم، ئهو شهوه ههر به خهیاڵی ڕابردووهوه ڕۆژم کردهوه.
بۆ ڕۆژی دوایی دوای ئهوهی هێمن چووه دهرهوه تهلهفۆنم بۆ ئامانج کرد، دیاربوو ئهویش له من زیاتر پهرۆشتر بوو بۆ ئهم پهیوهندییه، دوای ههواڵ پرسین و ئاگابوون له ژیانی یهکتر، ههردووکمان ههستمان دهکرد که هێزێک کێشمان دهکات بۆ یهکتر، ئهویش ئهو خۆشهویستییهی جارانمان بوو که بوو بهقوربانی توندوتیژییهکهی ماڵی ئێمه، ئامانج ئاگاداری کردم، که ئێستا ئهو لهبارێکی دارایی باشدایه و بهیانیان دهوام دهکات و دوای دهوامیش دوکانێکی گهورهی داناوه، ناونیشانی دوکانهکهی پێگوتم، منیش بهڵێنمدایه که سهردانی بکهم لهنزیکترین کاتدا.
بههۆی ئامانجهوه زیاتر لهجاران سهردانی بازاڕم دهکرد، بهتایبهتی که هێمنیش نوقمی دنیای ئیشکردن و پاره کۆکردنهوه بووبوو، گونجاوی دوکانهی ئامانج بۆ من لهوهدا بوو که پێداویستی ژنانی دهفرۆشت. ئیتر ڕێگهم کرایهوه و ههفته نهبوو سهرێکی لێنهدهم، بهڵام زۆر بهکهمی پهیوهندی تهلهفۆنیمان لهنێواندا ههبوو، ئهویش تهنها له ڕۆژدا. ئهم سهردانانهم و ئهو یهکتر بینینانهمان سهر لهنوێ خۆشهویستی و ههستهکهی جارانی زیندووکردهوه و بوژاندهوه، ئهوهی لهکاتی ههرزهکاریماندا بۆمان نهدهکرا، لهم یهکتربینینهماندا دهمانکرد، زۆر هۆگری یهکتر بووینهوه، بهڵام ئهم سهرلهنوێ تێکهڵابوونهوهیهمان ورده ورده کاریگهری له باری دهروونیم کرد، ههمیشه له ترس و دڵهڕاوکێدا بووم، ناوبهناویش ههستمدهکرد دڵم بهم پهیوهندییه ئاو دهخواتهوه چونکه تۆڵهی خۆم له باوکم و دایکم و هیوای برام دهکهمهوه، چونکه ئهوان نهیانهێشت به دڵی خۆم شوو بکهم.
دوکانهکهی ئامانج بهشێکی بچووکی ههبوو لهدواوه که وهک کۆگا بهکاریدههێنا و شتومهک و کاڵای زیادهی دوکانهکهی لێههڵگرتبوو، ئامانج ئاگاداری کردم له ههبوونی ئهم شوێنه بۆ ئهوهی لهمهودوا بتوانین پێکهوه جهستهمان لهیهک بئاڵێنین، ههرچهنده من زۆر ترسم ههبوو لهم داوایهی ئامانج بهڵام ههرچۆنێک بێت دهمویست تۆڵهی ئهو زوڵمهی بۆ بکهمهوه که له ههردووکمان کرا. بهرنامهی بۆ دانام پێش ئهوهی بازاڕ قهرهباڵغ بێت، سهردانی بکهم، دهیگوت جامخانهکه لهمدیوهوه دادهخهم و بهیهکهوه دهچینه ئهو بهشهی پشتهوه، کاتی سهردان کردنهکهی منی بۆ دیاری کردم، لهو کاتهدا خۆم گهیانده دوکانهکهم، منداڵهکهم برد بۆ دایکم و بهناوی سهردانی پزیشکهوه هاتم بۆ لای ئامانج، بهیهکهوه چووینه بهشی پشتهوهی دوکانهکهی، ههردووکمان خۆمان ڕووت کردهوه و سێکسمان کرد، ئیتر بڕیارماندا مانگی جارێک یان دووجار ئهم پهیوهندییه سێکسییه بکهین، لهجیاتی تهلهفۆنیش بڕیارماندا تهنها به نامه قسه لهیهکتردا بکهین لهکاتی پێویستدا، ڕۆژلهدوای ڕۆژ ماڵه ڕازاوهکهم لهلا تاریکتر و ناخۆشتر دهبوو، تاقهتی ئیشوکاری ناوماڵیشم زۆر کهم بووبووهوه.
بهمشێوهیه پهیوهندی من و ئامانج بهردهوام بوو، سهرلهبهیانییهک تازه ههستابووم له خهو، هێمن ڕۆیشتبوو، زهنگێکم بۆ هات، ژمارهکه نهناسراو بوو لهلام، وهڵامم نهدایهوه، لهسهریهک لهسهریهک ههمان ژماره زهنگی بۆ دهکردم، دواجار گوتم با وهڵام بدهمهوه:
- ههلهو (زانیم دهنگی ئافرهتێک بوو).
- قهحبه تۆ کێیت؟ ماڵت له کوێیه؟ ئهوه پهیوهندیت لهگهڵ مێردهکهی مندا ههیه؟ بهوخوایه دهتکهم به فیلمی ئهم شاره، دهبێت حهیات ببهم لهم شارهدا، ههی ….
- (خهریکبوو دڵم بوهستێت، دڵم کهوته پهلهپهل، زمانم وشکبوو)، خوشکی من تۆ کێیت، ڕهنگه به ههڵه کردبێتت؟
- قهحبه خۆتم لێمهگۆڕه، دوو نامهی تۆ بهم ژمارهیه له مۆبایلی مێردهکهمدایه، بۆ ماڵی من وێران دهکهیت؟ تۆ خاوهنت نییه؟ باوک و برات نییه؟ بۆ شوویهک ناکهیت بۆ خۆت؟ من دهزانم ئهو خوێڕییهی مێردم بۆیه ئهم دوکانهی داناوه لهبهر سهرسهرێتی، دهمێکه خۆمی لێدهگرم، بهڵام هیچم لێنهدهبینی، بهڵام وا شهوی ڕابردوو کاتێک ئهو له حهمامدا خۆی دهشت سهیری بۆمایلهکهیم کرد ئهو دوو نامهیهی تۆی بهڕهڵڵای تێدابوو. شهرت بێت بهشهرت خوا حهیای ههردووکتان ببهم.
- (دهستم کرد بهگریان، دیاربوو ئهو نهیدهزانی که من مێردم ههیه و شووم کردووه، وایزانیووه من کچم)، خوشکهکهم، بڕوا بکه من نهبووم ئاخۆ کێیه بهم مۆبایلهی من ئهم کارهی کردووه، من لهو جۆره کهسانه نیم، (بهدهم گریانهوه) دڵنیابه ئیتر ئهو شتانه دووباره نابێتهوه.
- پاش چی؟ پاشئهوهی ماڵی منت کاول کرد؟ تازه من یهک دهقه بهدیار ئهو مێرده ناپاکهمهوه دانانیشم، ئهو نامهرده بۆ ئهوه باش نییه ژنی وهک منی ههبێت، ئهو دهبێت لهگهڵ بهڕهڵڵا و بێ خاوهنی وهک تۆدا پهیوهندی ههبێت.
- خوشکی من تکایه سهر لهخۆت تێکمهده، من پهیمانت دهدهمێ دووباره نابێتهوه، سوێندت بۆ دهخۆم بهخوا.
- بۆ تۆ خوا دهناسیت؟ ئهگهر خوات بناسیایه ئهم ناپاکییهت بهرامبهر من نهدهکرد، تۆ ناونیشانی ماڵهکهتانم پێبڵێ، جا بزانه چۆن حهیات دهبهم له گهڕهکهتاندا، بهخوا دهبێت یان به کوشتت بدهم یان ئهم شارهت پێ جێبهێڵم.
- (لهترساندا مۆبایلهکهم داخست و دهستم کرد بهگریان، خهریکبوو دڵم دهوهستا، نهمدهزانی چیبکهم، بیرم کردهوه خۆم بکوژم، خێرا مۆبایلهکهم کردهوه و تهلهفۆنم بۆ ئامانج کرد، لهبهر گریان خۆشم نهمدهزانی چۆن تێیبگهیهنم:
- ئیتر تهواو، تکایه نه بمناسه و نه دهتناسم، کۆتایی بهههموو شتێک بهێنه، تکایه مههێڵه ژیانی خێزانیت لێتێکبچێت، چ نهگبهتییهک بوو ئهو شهوه ڕێکهوت من و تۆی بهیهک گهیاندهوه؟ خوا باوکم و براکهم و دایکم بگرێت، ئهوان ژیانی منیان تێکدا. ئامانج گیان بهقوربانت بم دهمی ژنهکهت دابخه، زۆر دهترسم بمدۆزێتهوه، من دهبێت خۆم بکوژم.
- نا.. نهکهیت.. شتی وا نهکهیت، من ههر ئێستا دهڕۆمهوه ماڵهوه، ئهم مهسهلهیه چارهسهر دهکهم، سوێند بۆ ژنهکهم دهخۆم تهواو ئیتر دووباره نابێتهوه، تۆ خهمی من و ژنهکهمت نهبێت، بهڵام ئاگات لهخۆت بێت، تۆ یهک شت لهخۆت بکهیت، منیش خۆم دهکوژم، دوو ماڵ سهرگهردان مهکه، باشه منیش دهڵێم ئیتر با پهیوهندیمان نهمێنێت، با کهسمان تووشی کێشهی تر نهبین. من نایهڵم ئهو بزانێت تۆ کێیت، نایهڵم جارێکتر تهلهفۆنت بۆ بکات، تۆ بێخهمبه و ئاگات لهخۆت بێت.
مۆبایلهکهم داخست لهترسی تهلهفۆنی ژنهکهی ئامانج، خهمێکی زۆر دایگرتم، ئاگام له خۆم نهما، چاوم تاریک داهات.
ئهم پهیوهندییهی هاوسهرهکهی ئامانج منی بهئهندازهیهک ڕاچڵهکاند، ژیانمی ههمووی گۆڕی، بهڵام بهرهو بێداربوونهوه له خهوێکی قوڵ، بهرهو خهمۆکی و تێکچوونی باری دهروونیم، بهڵام دواجار دوای ئهوهی بۆ خۆم و هێمن و منداڵهکهم و ماڵی باوکم و ماڵی خهزورم، بوومه ژانکۆ و خهمێکی گهوره، چونکه ههتا ساڵێک نهمتوانی وهک جاران ژیانی ئاسایی خۆم بهرم بهڕێوه، بهردهوام بێهێز و دڵتهنگ بووم، چێژم له هیچ شتێک وهرنهدهگرت، ئهوهنده کێشم دابهزی زۆر لاواز دهردهکهوتم، خهو و خواردنم نهمابوو، ئهم خهمه قورسهش چووه سهر خهمه گهورهکهی پێشووم.
ڕاسته من بووم بهقوربانی، بهڵام نهدهبوو من هاوسهرهکهی ئامانجیش به خۆمهوه بکهمه قوربانی، بۆیه زۆر ههستم به گوناهێکی گهوره دهکرد بهرامبهر به هاوسهر و منداڵهکهی ئامانج، ههرچهنده قسهکانی هاوسهرهکهی ئامانجم بیردهکهوتهوه خۆم زۆر به کهم دههاته پێش چاو.
دوای ئهوهی ماوهیهک دهرمانی پزیشکی دهروونیم بهکارهێنا، لهڕێی دهروونناسهوه توانیم لاپهڕهیهکی نوێ له ژیانم ههڵبدهمهوه و ههموو ژیانم ببهخشمه هاوسهرهکهم و منداڵه چاو گهشهکهم و بڕیاریشمدا منداڵێکی تر بهێنمه ژیانهوه، بهڵام ئهوهی دایکم و باوکم و براکهم لهگهڵ منیان کردیان، بوو به پهندێکی گهوره بۆ ژیانم، بۆیه ههرگیز من لهگهڵ منداڵهکانی خۆم وهکو ئهوان ناکهم.
ئاب 20, 2011
بۆچی باوک و دایک و خوشکهکهی خۆم کوشت؟
بۆچی باوک و دایک و خوشکهکهی خۆم کوشت؟
کامهران چروستانی
chrostani@hotmail.com
بێگومان ئهو کارهساتهی بهر له چهند ڕۆژێک له گهڕهکی بهختیاری له شاری سلێمانی ڕووی دا یهکهم ڕووداو نییه لهم شێوازهدا و دوا ڕووداویش نابێت، ئهم شێوه ڕووداوانه تهنها له کۆمهڵگا ڕۆژههڵاتییهکان ڕوو نادهن، بهڵکو ئهگهری ڕوودانی لهناو پێشکهوتووترین کۆمهڵگاکانی جیهاندا ههیه. ئهوهندهمان بهسه که چاوێک بخشێنین به ڕووداوهکانی ده ساڵی ڕابردووی ئهوروپا و دهوڵهتهکانی دیکهی جیهان، بۆ ئهوهی لێمان ڕوون بێت، که ئهم جۆره کارهساتانه گهلێک کۆمهڵگای گرتۆتهوه. خۆ ئهگهر بگهڕێینهوه بۆ ڕابردوویهکی دوورتریش ئهوا به ههمان شێوه لێره و لهوێ ئهم تراجیدییایهی مێژووی مرۆڤایهتی بهدی دهکهین، بهڵام جیاوازییهکه لهوهدا خۆی دهبینێتهوه، که له ڕابردوودا خێرایی گهیاندن و بڵاوبوونهوهی ههواڵ وهک ئێستا نهبووه.
ئارهزوومهندم لێرهدا ئێمهش تیشکێک بخهینه سهر هۆکارهکانی ڕوودانی ئهم کارهساته و سوپاسگوزاری ههموو بهشداریکهرێکم به ڕایهک و بۆچوونێکی نوێ. ههموو ڕا و بۆچوونهکانیش له سنوورهکانی گریمانێک دهرناچن، چونکه تهنها ئهو کوڕه ههرزهکاره دهزانێت هۆکاری سهرهکی چی بووه و ههروهها بار و دۆخی ساتی ڕووداوهکهش له ههموومان باشتر دهزانێت. لهسهر ئهوهشهوه ههر یهکه له ئێمه بیری بۆ هۆکارێک دهچێت و به شێوهیهک تابلۆیهکی له مێشکی خۆیدا بۆ ئهم ڕووداوه کێشاوه.
ئایا پاڵنهر و هۆکارهکان چی بوون؟ ئایا هۆکاری ئهو کارهساته له ڕووداوهکانی ئهو چهند ڕۆژهدا کۆبوونهتهوه یاخود مێژوویهکی درێژی ههیه له پێکهاتهی کهسایهتیی و پهروهردهی ئهو ههرزهکاره؟ ئایا دایک و باوکهکه دهیانتوانی کارێک بکهن بۆ ئهوهی کوڕهکهیان لهو ههڵه کوشندهیه ڕزگار بکهن؟ ئایا ئهگهری دووبارهبوونهوهی کارهساتێکی هاوشێوه ههیه له کۆمهڵگاکهماندا؟ ئایا چی دهتوانرێت بکرێت؟
سهرنجی خوێنهر بۆ ئهم چهند خاڵهی خوارهوه ڕادهکێشم:
1. کڕینی چهکهکه له لایهن ئهو ههرزهکارهوه یاخود بوونی چهکهکه له ماڵێکدا، که خاوهنی منداڵێکی شهڕهنگێز و سهرنهکهوتووه له ژیاندا شوێنی پرسیاره. ئایا دهتوانرێت بازرگانی به چهکهوه بخرێته ناو قاڵبێکی یاسایی بهرجهستهکراوهوه؟ خۆ ئهگهر ئهو چهکه کوشندهیه هی باوکی بووبێت، ئهواههڵهیهکی یهجگار گهوره بووه، که باجهکهی بریتیی بووه له ژیانی سێ کهسی خێزانێک. بڵاوبوونهوهی دیاردهی چهک له ناو کۆمهڵگادا ههمیشه کارهساتی هاوشێوهی لێ دهکهوێتهوه.
2. بێگومان ههموو مرۆڤێک بهرههمی پهروهردهی خێزان، کۆمهڵگا، قوتابخانه، هاوڕێ و سهرشهقامه. ئهمانه ههمووی کاریگهری خۆی ههیه له پهروهردهی منداڵدا. لهپاش پرۆسهی ئازادی و ڕژانی بڕێکی زۆر پاره له ههرێمدا خێزان زیاتر کهوته ناو ڕهوتێکی چهوتی پهروهردهکردنی منداڵ، که زیادهڕۆیی له تێرکردنی داواکارییهکانی منداڵ بووهته هۆی ئهوهی منداڵ وهک تاکێک مافهکانی خۆی به ههڵه تێ بگات و درکیش به ئهرکهکانی سهر شانی خۆی نهکات. جا ههروهک دهڵێن: منداڵهکه له ناز و نیعمهتدا دهژی. بهڵام ئهمه “ناز و نیعمهت” نییه بهڵکو ئهمه سهرلێشێواندنی ڕهوتی ژیانی ئهو منداڵهیه ههتا ههتایه.
3. قوڵبوونهوهی منداڵ و ههرزهکار و لاو له کهرهسته ئهلهکترۆنییهکان وهک پلهیستهیشن، کۆمپیوتهر، ئینتهرنێت، مۆبایل و تهلهفزیۆن. ههموو ئهمانه بواری گهشهی کهسایهتی منداڵ و لاو تهسک دهکاتهوه و فشار لهسهر مێشک و رۆح زیاتر دهکات. ئالودهبوون به یهکێک لهم کهرهستانه هۆکارێکی ئاشکرایه بۆ ههندێک له دیارده دهرونییه کێشهدارهکانی وهکو تێکهڵکردنی واقیع و خهیاڵ، ههروهها ههوڵدان بۆ بهرجهستهکردنی ئهو خهیاڵهی که ئهو کهسه به واقیع تێی ئهڕوانێت. ههندێک جاریش ئهو “خهیاڵه” کهسایهتییهکی شهڕهنگێز بنیات دهنێت.
4. باوکودایکهکان بهشێکن لهو کێشهیهی که له نهوه نوێکهدا بهدی دهکرێت، چونکه زۆرینهی دایک و باوکان هێندهی باس له ئاڵتون و ئۆتۆمۆبیل و خانو و دهفتهرهکان دهکهن، هێنده باس له تهوهره کلتووریی و ڕۆشنبیریی و زانستی ناکهن. واته دایکوباوکهکان کێبڕکێ کوێره ماددییهکهی دهری خێزان به دهستی خۆیان دههێننه ناو خێزانهکهوه و وهکو بهشێکی گهورهی ئهم کۆمهڵگایه بیر و ڕهوته ماددیهکه زاڵ دهکهن بهسهر ژیانی خێزانییهکه و دوور له ههموو گهشهیهکی ڕۆحیی و هزریی و دهرونیی.
5. خێزانی ئێستا خۆی ئالودهی تهلهفزیۆنه و ئهم دیاردهیهش بووه به پهتایهکی گران لهناو کۆمهڵگادا. دایک و باوک ههمیشه وێنه نموونهییهکهن بۆ منداڵهکان. جا گهر ئهوان ههمیشه له بهردهمی تهلهفزیۆنهکهدا ژیانی خێزانییان ببهنه سهر، ئایا منداڵهکان چۆن دهبن؟ ئایا وتووێژ و چارهی کێشهکان چۆن بهرجهسته بکرێت؟ ئایا “پهیوهندی” له نێوان ئهندامانی خێزان چ ئاراستهیهک بگرێته بهر؟
6. ههروهک ههواڵهکان ڕایدهگهێنن، ئهم ههرزهکاره ههمیشه خاوهنی کێشه بووه و چهند جارێک ههتا ئێستا له حهوشهکهی ماڵی خۆیاندا تهقهی کردووه و کێشهی زۆری ههبووه لهگهڵ دایک و باوکیدا. ئایا باوک و دایکهکه بیریان لهوه کردۆتهوه که کوڕهکهیان لهوانهیه کێشهیهکی دهروونی ههبێت، بۆ ئهوهی بیگهێننه لای کۆمهڵناسێک یان دهرووناسێک؟ یاخود خێزانی ئێمه ههتا ئێستا بوێری ئهوهی تێدا نییه خۆی له قهرهی ئهو کێشانه بدات و ههندێک خێزان به کهمیی دادهنێن، گهر دان به کێشه دهروونییهکانی منداڵهکانیاندا بنێن.
7. ئهوهی جێی سهرنجی من بێت بریتییه له سیستمی خوێندن و پهروهردی کوردستان له باخچهی ساوایان ههتا پاش زانکۆش، که زۆر ڕاشکاوانه دهتوانم بڵێم، ئهم سیستمهمان ههموو شتێکی تێدا بهدی دهکهین تهنها سیستم نهبێت. به داخهوه که ئێمه پاش بیست سال نهمانتوانیوه سیستمێکی پتهو و مۆدێرن بنیات بنێین، که بتوانێت لهگهڵ گۆڕانکارییه نێودهوڵهتیی، زانستیی، کۆمهڵایهتیی و ئابورییهکاندا خۆی بگونجێنێت. سیستمی پهروهرده و خوێندنی کوردستان لهناو یهک چوارچێوهدا خۆی دهبینێتهوه ئهویش ئهوهیه، که قوتابخانه “شوێن”ێکه بۆ ئهوهی قوتابی تهنها فێری “خوێندنهوه و نووسین” بکات. ئهو خاڵهی که ڕۆڵێک نهبینێت بریتییه له پهروهرده کۆمهڵایهتیی و دهروونییهکهی قوتابیان.
8. فشار و شهڕهنگێزی: گهر سهرنجێک له ژیانی ڕۆژانهی کۆمهڵگای کوردی بدهین، تێبینی ئهو فشاره دهرونیی و شهڕهنگێزه ئاستبهرزه دهکهین له کۆمهڵگاکهدا. هۆکارهکانیش زۆرن که له بواری بابهتێکی بوار تهسکدا ناتوانرێت باس بکرێت، بهڵام کێشه تهنها له بوونی ئهو دوو کێشهیهدا نییه، بهڵکو کێشهکه لهوهدایه که لایهنی بهرپرسیار کارێکی زۆر کهمی لهسهر توێژینهوه و شیکردنهوهی ئهم دوو کێشهیه کردووه و ههروهها نهبوونی ڕێگهچارهیهک بۆ چارهسهرکردنی ئهم کێشه کۆمهڵایهتییانه.
هیوادارم لایهنی پهیوهندیدار له دهسهڵاتی ههرێمدا ئهم کارهساته بکات به تهوهرێک بۆ توێژینهوه و لێکۆڵینهوه، بۆ ئهوهی ببێت به خاڵێکی سهرهتا بۆ ڕێگه چارهیهکی ئهو کێشانهی، که کۆمهڵگاکهی پڕ کردۆتهوه.
ئاب 19, 2011
ناپاکیی هاوسهریی لهزاری ئهنجامدهرانییهوه – بهشی دووهم – بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه که تیایدا دهستێوهردانی کۆمهڵایهتی دهبێته هۆی ناپاکیی کردن لهژیانی هاوسهرێتی – دهروونناس: سامان سیوهیلی
ناپاکیی هاوسهریی لهزاری ئهنجامدهرانییهوه
بهسهرهاتێکی ڕاستهقینه کهتیایدا دهستێوهردانی کۆمهڵایهتی دهبێته هۆی ناپاکیی کردن لهژیانی هاوسهرێتیی
بهشی دووهم
دهروونناس
سامان سیوهیلی
پاش چهند ڕۆژێک (پهری) تێلی بۆ کردم و گوتی ئهم عهسره سهردانێکت دهکهم، لهناخی دڵمهوه پێمناخۆشبوو بهڵام لهبهر ماڵهوهمان بهوجۆره خۆم دهرنهدهخست، کاتێک هات زۆرترین قسهکانی باسی شانوباڵی (هێمن) و پاره و ئۆتۆمبێلهکهی و ئیشوکارهکانی ئهو بوو، لهم سهردانهوه بهتهواوهتی لهمهبهستییان تێگهیشتم و لهم ساته وهختهوه زانیم که زوو یان درهنگ من ڕووبهڕووی چارهنووسێک دهبمهوه نهک ههر به دڵی خۆم نابێت و تێکمدهشکێنێت بهڵکو ناشتوانم ئهم شهڕه له خۆم لابدهم. فرتوجرتی ئهم ماڵهی ئامۆزای باوکم بۆ ماڵی ئێمه، بهردهوام له زیادبووندا بوو، کاکه هیوای براشم نانی کهوتبووه ڕۆنهوه، مووچهی باش و ئۆتۆمبێلی باش لهژێردا و ئیشوکاری باش.
ئیتر ڕۆژ لهدوای ڕۆژ دڵهڕاوکێ تهنگی به دهروونم ههڵدهچنی، دایکم ڕۆژێک بانگی کردم و گوتی کچم وهره دانیشه ئیشم پێته:
- کچی خۆم، وا یهک دوو مانگێکت ماوه و خوێندن تهواو دهکهیت، تۆ ههر دهبێت بچیته ماڵوحاڵی خۆتهوه…
- (خۆم پێنهگیرا و قسهکهم بهدایکم بڕی) کچی خۆم ئهوه ئێمهش بڕیارمانداوه تۆ بدهین به (هێمن) ئهوروپی، (هێمن)ی دهوڵهمهند، دایه تکایه شووی چی، من جارێ بیرم له شووکردن نهکردۆتهوه.
- ئهوه چییه چهتیو؟ گاڵتهت به قسهکانم دێت؟ بهخوا ئهگهر به باوکت و کاکه هیوات دهڵێم پڕ شهقت دهکهن، ئهمه کێ پێی گوتویت تۆ دهدرێیت به (هێمن)؟ (پهری) هیچی لهلا باس کردوویت؟
- نهخێر، بهڵام دهڵێی دهڵاڵه، ههر من دهبینێت باس باسی هێمنه فهندییه.
- دهمدرێژی نهکهیت، بهخوا یهک قسهی بهرز و نزم بکهیت لنگت ههڵدهقڵیشێنم، خۆ لێمان نابیت به (…) ڕووتهکان، بچیت کوڕێکی خوێڕیمان بۆ بهێنیته ماڵهوه و بڵێت شوو بهم قارهمانه دهکهم.
- دایه ..
- دایه و مایه نییه، ئهوه پێم گوتی، شهقهکانی باوکت و کاکه هیوات لهبیرچۆتهوه لهسهر هیچ تێیان ههڵدهدایت، ئهگهر من لهژێر دهست و قاچی ئهواندا دهرمنهدههێنایت ئێستا ئێسقانیشت نهمابوو، ئێستا ئهوهندهش دهمت درێژ نهدهبوو.
بهدهم گریانهوه دایکمم بهجێهێشت. زۆر بیرم دهکردهوه ههرچهنده دهمویست ئهم گۆڕانکارییه به ئامانج ڕابگهیهنم، نهمدهزانی چۆن پێی بڵێم و دڵیشم نهدههات تووشی ئهو خهفهتهی بکهم.
بهڵام ناچار بۆئهوهی ئهوهنده ئهم کێشهیه له دهروونمدا پهنگ نهخواتهوه، ڕۆژێک له پهیمانگه تێلێکم بۆ (ئامانج) کرد، ویستم قسه بکهم بهڵام قورگم پڕبوو لهگریان، قسهم پێنهکرا، مۆبایلهکهم داخست، کاتێک دهوام تهواو بوو (ئامانج) لهبهردهرگای پهیمانگه چاوهڕێی دهکردم، زۆر شڵهژابوو، نهمویست لهوێدا سهرنجی کچ و کوڕانی پهیمانگه بۆ لای خۆم ڕابکێشم، ههر ئهوهندهم به (ئامانج) گوت:
- ئامانج گیان، ئهو زاڵمانه دهیانهوێت من و تۆ لهیهک بکهن.
- (ڕهنگی زۆر تێکچوو) کێ؟ زاڵم کێیه پێم بڵێ، چی بووه؟
- ئێستا کاتی نییه، بابزانم ئهمشهو به نامه پێتدهڵێم، ئێستا بڕۆ با کهسێک نهمانبینێت و ئهم بهزمهیشی نهیهته سهر.
ئهو ڕۆژه ههموو پلانهکهی ماڵی خۆمانم به نامه بۆ نووسی، دهستم شل بوو هێنده نامهم نووسی و بهمۆبایلدا بۆم نارد، ههستمکرد (ئامانج) تووشی تاسان بووه، تهنها بهیهک نامه وهڵامی ئهو ههموو نامهیهی دامهوه و نووسیبووی (تهسلیم مهبه، خوا گهورهیه).
ههرچهنده من زووتریش باسی ڕهوشی خێزانهکهی خۆمانم بۆ ئامانج کردبوو، بهڵام دیاره ئهویش له نائومێدیدا نهیدهزانی چی بڵێت.
لهدوای ئهوهی دایکم ئهو قسهیهی لهگهڵ کردم، جموجۆڵ و تهلهفۆن و هاتووچۆکانی ههردوولا ڕوو لهزیادبوون بوو، ناچارم بهئامانجم گوت با ڕۆژێک (شهنگهی) کچی پورت سهرێکم لێبدات بۆ پهیمانگه، (شهنگه) هات و له ناو پهیمانگهدا نزیکهی کاژێرێک قسهمان بهیهکهوه کرد، ئهویش زۆر نیگهران بوو بهم مهسهلهیه، من بۆ ئهوه بانگی شهنگهم کرد تاکو تهگبیرێک لهم مهسهلهیه بکهین، دوای قسهکردنێکی زۆر و سێ جار پهیوهندی کردن به ئامانجهوه به مۆبایل، گهیشتینه ئهو ئهنجامهی ئامانج بێته داوام، ههرچهنده بهپێی بهرنامهی خۆمان هێشتا کاتمان مابوو، بهڵام ناچاربووین پێشی بخهین، ههرچهنده من زۆر نائومێدبووم لهم ههوڵ و ههنگاوهش، بهڵام ههرچۆنێک بێت ڕێگهی ترمان لهبهردهمدا نهبوو. پاش سێ ڕۆژ ئامانج وهڵامی دامهوه که ماڵهوهیان ئامادهن، ئهوه بوو، ڕۆژی پاشتر پاشنیوهڕۆ دایکی ئامانج و خوشکێکی و دوو پوری هاتن بۆ ماڵی ئێمه، من زۆر بهگهرمی بهخێرهاتنم کردن، بهڵام دایکی که زانی بۆ داوای من هاتوون زۆر ساردبوو لهگهڵیاندا، لهشهرماندا من زوو زوو دهچوومه ژوورهکهی ئهودیو، گوێم لێبوو دایکم له وهڵامدا پێیگوتن که گوایه باوکم قسهی لهگهڵ ئامۆزاکهیدا بڕاندۆتهوه که من بۆ (هێمن) دهبم. که گوێم لهو قسهیه بوو بهرچاوم تاریک بوو، زۆر بێتاقهت بووم. من و ئامانج ڕێکهوتبووین که کاتێک ماڵی باوکی دێنه داوام، بههیچ جۆرێک نابێت باسی بوونی پهیوهندی و خۆشهویستی نێوان من و ئامانج بکهن ئهگینا چارهنووسیشمان نادیار دهبێت، بۆیه دایکی ئامانج و میوانهکانی تر وهکئهوهی هیچ پهیوهندییهک نییه لهنێوان من و ئامانجدا قسهیان دهکرد و تهنها وایان دهردهبڕی که ئهوان و ئامانجی کوڕیان منیان به دڵه و له ڕهوشتم ڕازین. ئاگام لێبوو لهکاتی ڕۆشتنیاندا، دایکی ئامانج بهدایکمی گوت، که جاری تریش سهردهدهنهوه بۆ وهڵام، بهڵام دایکم بهتهواوی نائومێدی کردن و پێی ڕاگهیاندن که پێویست ناکات جارێکیتر قسه لهمبارهیهوه بکهن چونکه مهسهلهی من و هێمن بڕاوهتهوه و باوکم و کاکه هیوا زۆریان پێناخۆش دهبێت قسه لهسهر ئهم مهسهلهیه بکرێت.
ئهوان ڕۆیشتن و دایکم هاتهوه ژوورهوه بانگی کردم:
- هێڤی ئاگات لهو سهرسواڵکهرانه بوو بۆچی هاتبوون، بهههموو عهقڵێکیانهوه بهتهمای تۆن بۆ کوڕهکهیان.
- ئهی تۆ چیت وهڵامدانهوه؟
- وهڵا ڕاست و دروست پێمگوتن، که تۆ دراویت به هێمن، ئهی خۆ شهرمیان لێناکهم و لێیان ناترسم.
- (دهستم کرد بهگریان) بۆ دایه ڕای منتان وهرگرتووه لهسهر ئهو مهسهلهیه، کێ دهڵێت من شوو دهکهم من هێمن، کێ دهڵێت من هێمنم به دڵه؟
- ئای ئای ئای، وهڵا ههر ئهمهمان مابوو، بۆچی سهرقژن ههموو ئهم شاره بگهڕێیت کوڕێکی دهوڵهمهند و ڕێکوپێکی وهکو هێمنت دهستدهکهوێت؟ ئینجا چاک بزانه ئهمه پهیوهندی بهپیاوانهوه ههیه نهک من و تۆ، که باوکت و کاکه هیوات گفتیاندا یهعنی تهواو، ئیتر خوای دهکرد خۆت دهکوشت، وهڵا بابه ئاخر زهمانه، من کاتی خۆی ههر دهموچاوی باوکیشتم نهبینی بوو ههتا ئهو ڕۆژهی گواسترامهوه.
- (بهدهم گریانهوه) ئێ خۆ ئێستا سهردهمی بهرد نییه دایه، خۆ بهلاخۆ باوکم نوێژ دهکات، چۆن دهبێت زوڵمی وابکات له کچی خۆی؟
- قهحبه بهسه، ئاژاوه مهخهره ماڵهکهمهوه، خۆشی و بێت و ترشیت بێت تهواو تازه، خوا کوڕێکی خزم و چاک و دهوڵهمهند و خوێندهواری وهکو هێمنی ناردووه، دهتهوێت لهقهی لێبدهیت؟ ناشێ هاتنی ئهم سوڵکهرانهی دراوسێمان دهستی خۆی تێدا بێت؟ بهخوا بهخوا ئهگهر ئهمه به کاکه هیوات دهڵێم شهقوپهقت دهکات.
ههرچهندم کرد ههر گوێی لێنهگرتم، ئهمه دایکم وابێت ئهی دهبێت باوکم و کاکه هیوا چۆن بن، بێدهنگیم ههڵبژارد لهو کاتهدا و چوومه ژوورێکی تر. دوای نان خواردنی ئێواره دایکم کاکه هیوای برده ژوورێکهوه و دووبهدوو قسهیان دهکرد، زانیم ئهمهش پلانگێڕییهکی تره له من دهکرێت، پاش ئهوهی هاتنه دهرهوه، کاکه هیوام بانگی کردم، گوتی:
- هێڤی بڕۆ ئهو مۆبایلهتم بۆ بێنه.
- بهڵێ باش (چووم مۆبایلهکهم بۆ هێنا).
- تۆ و مۆبایلیان نهگوتووه (سیم کارتهکهی لێدهرهێنا و خستییه گیرفانی و مۆبایلهکهشی دایه دهستی دایکم) دایه ئهم مۆبایله لای خۆت ههڵبگره، فهرموو هێڤی خان ئێستا دهتوانیت بچیتهوه ئهودیو.
هیچ قسهم نهکرد، وهکئهوهی مۆبایلهکهم هیچ گرنگییهکی نهبێت بۆ من، چوومهوه ژوورهکهی خۆم. پهیوهندی من و ئامانج بهرهو نهمان چوو، شهنگه هاته سهردانم و پێم ڕاگهیاند که مۆبایلهکهم پێنهماوه، ئیتر به سێ چوار ڕۆژ جارێک شهنگه دههاته پهیمانگه ههواڵی ئامانجی بۆ دههێنام و ههواڵی منی بۆ ئامانج دهبرد.
کهوتینه کۆتایی ساڵی خوێندن و تاقیکردنهوهکان دهستی پێکرد، مێشکم هیچی وهرنهدهگرت، ههرچۆنێک بێت دهرچووم و دهمزانی دهبێت خۆم بۆ ژیانێک ئاماده بکهم که دڵم پێی خۆش نییه، زۆر زهحمهت بوو لهلام دڵم لای کهسێکی تر بێت و جهستهم لای کهسێکیتر.
ههموو چاوهڕوانییهکان بوون بهڕاستی و هێشتا بهتهواوی لهماندبوونی خوێندن نهحهسابوومهوه، هاتنه داوام و منیش وهک بهندهیهکی گوێڕایهڵ تهنها بۆم ههبوو جێبهجێکهری فهرمانهرکان بم و ڕووی خۆشیان پیشان بدهم و وتهیهکی ناڕهزاییم له دهم نهیهته دهرهوه، دهست ماچ کرا و شهکراو خورایهوه، ئاڵتون و جلیان بۆ ههڵگرتم، دایکم بۆ ئهوهی پهیامی کۆتایی بۆ ماڵی ئامانج بنێرێت، بهخوشکه بچوکهکهمدا شهکراوێکی بۆ ناردن، یهم ڕهفتارهی دایکمم زۆر پێناخۆش بوو، پاش چهند ڕۆژێک ئامانج له کۆڵان خوشکهکه بچوکهکهمی دیبوو، نامهیهکی دابوویه دهستی بۆ من، خوشکهکه بچوکهکهم دهتگوت (مین)ی پێیه زۆر به شڵهژاوی نامهکهی بهدزییهوه دایه دهستم، له نامهکهدا ئامانج خهمباری زۆری خۆی بهم کۆتاییه تراژیدییهی نێوانمان دهربڕی، ههروهها نووسیبووی: (دهزانم هیچ گوناهێکی تۆی تێدانییه، ههتا ماوم ناتوانم خۆشهویستی تۆ لهبیر بکهم، بهڵام دهبێت بمبهخشیت ناتوانم چیتر لهم کۆڵانهدا بژیم، دایکم و باوکمم ناچارکردووه لهم گهڕهکه بگوێزینهوه، بۆیه لهم ڕۆژانهدا ئێمه لهم گهڕهکه دهڕۆین و نازانم ئیتر بۆ ههتاههتایه یهکتری دهبینینهوه یان نا، هیوای ژیانێکی خۆشت بۆ دهخوازم).
بهخوێندنهوهی ئهم نامهیه تێر تێر گریام، بهڵام لهههمووی ناخۆشتر ئهوهبوو دهبوایه بهدزییهوه بگریمایه، بۆئهوهی هیچ نیشانهیهکی پرسیارم لهسهر دروست نهبێت.
ئهوهبوو پاش چهند ڕۆژێک ماڵی ئامانج لهو گهڕهکه باریان کرد و خواحافیزییان له ههموو دراوسێکان کردبوو تهنها له ماڵی ئێمه نهبێت.
هێمن ههندێ ڕۆژ دههات بهدوامدا و دهیبردم بۆ پیاسه و نانخواردن و شتومهک کڕین، دڵم بههیچ شتێکی خۆشنهبوو، بهڵام ههموو خهمهکانم لهناخمدا بهتوندی شاردبووهوه و زۆر ههوڵم دهدا له ڕوخسارمدا هیچ نیشانهیهکی ناڕهزایی دهرنهکهوێت، ههستم دهکرد خهریکه دهبم به دوو کهسێتی جیاواز، کهسێتییهک که له ناوهوه بهتهواوی ئهم کهسه و ئهم ژیانه ڕهتدهکاتهوه، کهسێتییهکی ڕووکهش که ههوڵی گوجاندن دهدات لهگهڵ ئهم واقیعه نوێیهدا.
ڕۆژی گواستنهوهیان دیاریکردم، ههردوو خێزان سهرقاڵبووبوون به منهوه، ئهو کاتانهی لهگهڵ هێمندا بهرێوه بووین بۆ یهکێک له هاوینهههوارهکان، لهڕێگه بیرم له ئامانج دهکردهوه، دهبێت ئێستا چیبکات؟ ئهگهر ئێستا من ببینێت دهبێت چ ههڵوێستێکی ههبێت، زۆرم بهزهیی به ئامانج و خۆشمدا دههاتهوه، کاتێک من سهرقاڵی ئهم خهیاڵانه دهبووم، هێمن وایدهزانی دهترسم و ههوڵی دهدا هێورم بکاتهوه.
بهههرحاڵ مانگی ههنگویمان تهواو کرد و گهڕاینهوه ئهو ماڵهی بۆم ئامادهکرابوو، ماڵێک ههرچی کهموکوڕی بوو تیایدا نهبوو، ههموو کهلوپهلهکان لهجۆری گرانبهها، ئیتر هاته ماوهیهک ههر خهریکی پێشوازیکردن و بهڕێکردنی میوان بووم.
هێمن مۆبایلێکی گرانبهها و سیم کارتێکی بۆ کڕیم و بوومهوه خاوهنی مۆبایلی خۆم، بهڵام بڕیارمدا که ئهم ژیانه وهک واقعێکی نوێی ژیانم پهسهند بکهم و خۆم تووشی گێچهڵ نهکهم. هێمن ڕێزی لێدهگرتم و سۆزی پێدهبهخشیم، بهڵام ههرچهندم دهکرد نهمدهتوانی بیکهمه جێگرهوهی خۆشهویستهکهی ههڵبژاردهی خۆم که ئامانج بوو، بهڵام منیش ڕێزم لێدهگرت و کێشهمان نهبوو.
ژیانم لهڕووی مادییهوه نهک ههر باشبوو بهڵکو زۆر باشبوو، بهڵام ههمیشه ههستم بهبۆشاییهکی سۆزداری دهکرد، ههستم دهکرد (هێمن) وهڵامدهرهوهی پێداویستته ڕۆحی و سۆزدارییهکانی من نییه، نهک لهبهرئهوهی کهسێکی سارد و بێ سۆز بوو، بهڵکو لهبهرئهوهی ههستم دهکرد دڵم لای کهسێکی تره.
ڕۆژگار هاتوچوو، خودا منداڵێکی پێبهخشین، ئهم منداڵه سهرقاڵییهکی وایپێبهخشیم که بیرکردنهوهکانم کهمتر بوونهوه، هێمنیش زۆر گرنگی بهم منداڵه دهدا.
کاتێک سهردانی ماڵی باوکم و ئهو کۆڵانهم دهکرد که جوانترین یادگاری ژیانمی تێدابوو ئهویش ماڵی ئامانج بوو، زۆر دڵم تهنگ دهبوو، لهلایهک لهبهرئهوهی ماڵی باوکم ستهمێکی گهورهیان لێکردم، لهلایهکی ترهوه بینینی ئهو خانووهی ماڵی ئامانجی تێدا نیشتهجێبوو ههموو جارێک برینه شاراوهکهی دڵمی دهکولاندهوه.
بۆیه ههرجارێک لهسهردانی ماڵی باوکم دهگهڕامهوه ههتا یهک دوو ڕۆژ زۆر بێتاقهت دهبووم، ههرچهند هێمن ئهم بێتاقهتبوونهی منی زۆر پێناخۆش بوو و بهردهوام له هۆکارهکهی دهپرسی بهڵام من وامپیشان دهدا که تهندروستیم تهواو نییه، بۆیه ئیتر بڕیارمدا سهردانهکانم بۆ ماڵی باوکم کهم بکهمهوه و بیانووشم منداڵهکهم بوو.
ئاب 19, 2011
دوا سەرنجەکان: