ژیان باشترو ئاسانتر ئه‌بێت ئه‌گه‌ر ئێمه‌ پرسیاره‌کانمان ژیرانه‌تر بێت. زۆر هه‌ن له‌وانه‌ی که‌ ده‌یانه‌وێت ئێمه‌ ته‌واوی بیرکردنه‌وه‌کانمان له‌وێدا بوه‌ستێنین که‌ ئێمه‌ی تیاین، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گه‌شه‌کرن و پێشکه‌وتن له‌ناوماندا ڕوونه‌دات و وه‌ڵامه‌ ڕاسته‌کان وه‌رنه‌گرین.
کاتێك که‌ تۆ پرسیارێك له‌خۆت ئه‌که‌یت هه‌میشه‌ وه‌ڵامێکت ده‌ست ئه‌که‌وێت.
به‌خۆت بڵێ: بۆچی هه‌میشه‌ ئه‌وشته‌ له‌مندا ڕوده‌دات؟، تۆ وه‌ڵامێك وه‌رده‌گریت که‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌و وه‌ڵامه‌ بێتاقه‌تت بکات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تۆ ئه‌و وه‌ڵامه‌ت ناوێت.
ئه‌گه‌ر پرسیاربکه‌یت: چۆن بتوانم ئه‌مڕۆ چاکترین ڕۆژم هه‌بێت؟ لێره‌شدا تۆ به‌هه‌مان شێوه‌ وه‌ڵامێکت ده‌ست ئه‌که‌وێت. وه‌ڵامێك که‌ یارمه‌تیت ئه‌دات و هه‌لت بۆ ئه‌ڕه‌خسێنێت که‌ چاره‌سه‌ر بۆ کێشه‌کانی داهاتوشت بدۆزیته‌وه.
هه‌ندێ پرسیارم بۆ هه‌ڵبژاردون که‌ له‌وانه‌یه‌ بتوانن به‌کاریان بهێنن بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ڕێڕه‌وێکی ڕاستدا بڕۆن، که‌ ده‌تانبات به‌ره‌و ئه‌و شوێنه‌ی که‌ خۆتان ئه‌تانه‌‌وێت.
- ده‌مه‌وێت بگه‌مه‌ چ شتێك ئه‌مڕۆ؟
- گرنگترین کاره‌کانی ئه‌مڕۆی من چیه؟
- ئه‌و شته‌ چیه‌ که‌ من ئه‌مه‌وێت بیگه‌مێ له‌ ئێستادا؟
- ئه‌مڕۆ ئه‌توانم چ شتێك فێرببم؟
- چ شتێك هه‌یه‌ که‌ من سوپاس گوزاریبم ئه‌مڕۆ؟
- گرنگترین شت بۆ من چیه‌ ئێستا؟
- چۆن بتوانم سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ست بهێنم ئێستا؟
- چی بکه‌م بۆ ئه‌وه‌ی هاوسه‌نگی به‌ده‌نی و ده‌روونیم ڕابگرم ئه‌مڕۆ؟
- له‌ چیدا/ کوێدا خۆشی بدۆزمه‌وه‌ ئه‌مڕۆ؟
ئه‌م پرسیارانه‌ کاریان زۆر پیکراوه‌و بوونه‌ته‌ مایه‌ی خۆشبه‌ختی و خۆ دۆزینه‌وه‌و له‌ خۆنزیکبوونه‌وه‌ له‌ لای ئه‌وانه‌ی که‌ ڕۆژانه‌ کاریان به‌م پرسیارانه‌ کردووه.
گرنگه‌ که‌ بڵێم بۆ ئه‌وه‌ی باشترین کاریگه‌ری هه‌بێت و ببێته‌ به‌شێك له‌ ڕاهێنانی ڕۆژانه‌ت و دواتریش وه‌ك ڕۆتینێکی ڕۆژانه‌ی لیبێت و خۆی وه‌ك به‌رنامه‌یه‌كی ئۆتۆماتیکی له‌ مێشکتدا کاری پێبکرێت، ده‌بیت بۆ ماوه‌ی چه‌ند ڕۆژێك له‌سه‌ر یه‌ك ئه‌م پرسیارانه‌ له‌خۆت بکه‌یت و وه‌ڵامه‌کانت ده‌ست بکه‌وێت.

سه‌رکه‌وتوبن

www.warzshidaruni.com

یەكێك لەهەرە داماویەكانی ئینسانی سەردەم ئەوەیە كە بێ ئاگایە… مرۆڤ بێ ئاگایە لە خواوەند.. لە هەقیقەتی خۆی.. لە زیندوێتی و شعوری بەرامبەرەكەی.. لە ئازاری خەڵكانی دیكە.. بێ ئاگایە لە لێدانی دڵی.. لەو هەمو هەست و خەیاڵاتەی بەمێشكیدا دێت.. مرۆڤ بێ ئاگایە لە هەڵچونە عاتیفی و هەستەكیەكانی.. بێ ئاگایە لە هەناسەهەڵمژین و هەناسەدانەوەی.. بێ ئاگایە لەوەی كە شەڕ تەنها ڕێگەی لەناوچون و خاكەساریە.. بێ ئاگایە لەو هێزە گەورەیەی كە لەناخیدا وجودی هەیەو دەتوانێت بۆ ئاشتی جیهانی بەكاری بهێنێت.. مرۆڤ بێ ئاگایە لەوەی كە خەریكە ماناو مەفهومی موقەدەس (پیرۆز) لە ژیانیدا نامێنێت و وجودی دەبێتە ئامێرێك بۆ پارە پەیداكردن و بێ ڕێزی بە خودی هەقیقەت . ئەوەی من لێرەدا مەبەستمە بیسەلمێنم ئەوەیە كە ئەگەر مرۆڤ بتوانێت بە ئاگابێت بە ژیان دەتوانێت هەقیقەتی ژیان تێبگات، لە كاتێكدا هەقیقەتی ژیان تەنها خەوتن و خواردن و ڕۆشتن و هاتن نیە. مرۆڤ ئەگەر بەئاگابێت بەخۆی لە ڕاستەقینەی خۆی دەگات وەك چۆن ئەگەر هەمیشە بەئاگابێت بە خوا دەگات بەخواو لە هەقیقەت دەگات. بەڵام بەداخەوە ، نەك هەر ناتوانین هەمیشە بەئاگابین بە خۆمان بەڵكو ئەوەندە دورین لە خۆمانەوە هەر پێكەنینمان بەوەدێت گەر پێمان بڵێن گەیشتن بە خۆناسی یەكەم ئەركی سەرشانی مرۆڤە نەك پیاسەو نانخواردن و سێكس و خوێندنەوە بۆ بەسەربردنی ئەو كاتانەی كە وەك تەڵا وان لەم دوو ڕۆژەی ژیاندا. لەكاتێكدا وەنەبێت پیاسەو نانخواردن و سێكس و خوێندنەوە بۆ كات بەسەریردن كارێكی خراپ بن ، بەڵام بەسەربردنی ژیان تەنها بەوانەوەو لەبیرچونەەی ئەركە سەرەكیەكە گرفتە گەورەكەیە.
بۆ ئەوەی پێكەنینمان بەو تیۆرە سەرەكیە نەیەت كە هەمو عارف و فەیلەسوفانی كلاسیك و تەنانەت نۆێ كاری لەسەر دەكەن و جارێكی دیكە بەئاگابین بە خۆمان ، فەلسەفەی یۆگا ڕاهێنانێكی سەرەكی و ئاسانمان پێدەڵێت و تۆش دەتوانیت ڕۆژانە دوو جار ئەنجامی بدەیت (بەیانی و ئێوارە). ئەم ڕاهێنانە هەرچەند ئاسانە بەڵام لە ژیانی زۆرینەی پیاوانی ڕۆحی و تەنانەت فەیلەسوف و پێغەمبەرانیشدا كاریگەریكی زۆر بێ وێنەی هەبوە و ئەمرۆش بە زانستی سودی ئەم تەكنیكە لە ئەوروپاو ئەمریكا سەلمێنراوەو بەشێوەیەكی بەربڵاو بەكاردەهێنرێت. چونكە ئەو شتەی لێرەدا مرۆڤ پێی بەئاگا دەبێت مایەی ژیان و مانەوەی جەستەی مادی و بیر و تەنانەت هەست و نەستی ئەوە لە ژیاندا و كەم بونی واتە لە ناوچون و زیادبونی واتە گەشەو كامڵبونی مرۆڤ .
شێوازی ڕاهێنانەكە :
مۆبایل و تەلەفزیۆن و ڕادیۆ بكوژێنەرەوە و لە شوێنێكی گونجاودا دابنیشە . هەوڵبدە پشتت ڕێك بێت و بە ئارامی چاوانت دابخەو هەوڵبدە چاو نەكەیتەوە (ئەگەر لەسەر ئەم تەكنیكە بەردەوام بویت بۆ چەند مانگێك ئەتوانیت چاو بكەیتەوە). دەستەكان لەسەر ئەژنۆ دابنێ و لەشت تەواو ئارام بێت. لە ڕێگەی لوتەوە هەناسەیەك هەڵبمژەو بدەرەوە، بەڵام بە هێمنی.َ پاشان بەهەمو خۆتەوە ئاگایی و تەركیزت بخەرە سەر هەناسەكەت. واز لەبیركردنەوە لە ماڵ و بازاڕ و هاوڕێی و دۆست و دوژمن بێنە. هەناسەت ئارام و لەسەر خۆ بێت ، بەهیچ شێوەیەك كۆنترۆِڵی مەكە تەنها خۆی بێت و بڕوات، كاری تۆ لێرەدا هەر ئەوەیە ئاگاداری هەناسەت بیت و هیچی تر. بزانە چۆن هەناسە دێت و دەڕوات، بێ ئەوەی بیر بكەیتەوەو كۆنترۆڵی هەناسەكە بكەیت، تەنها بەئاگابە بە هەناسەكەت. ئەگەر بیرێكت بۆ هات ئەوا دیسان تەركیز بكەرەوە سەر هەناسەكەت و بەردەوامبە . ماوەی 10 بۆ 20 خولەك بەم شێوەیە بمێنەرەوە. پاشان بە ئارامی هەناسەیەكی قول بدەو چاو بكەرەوە.
ئەگەر ڕۆژانە ئەم ڕاهێنانەی یۆگا ئەنجام بدەیت دەبینی تەواو ئارام دەبیتەوە، ئاگاییت كۆدەبێتەوە، هەست بە گەورەیی خۆت دەكەیت ، بیركردنەوەی سێكسیت كەم دەبێتەوە، هەڵچون و تورەبونت كەمتر دەبێتەوە، ژیان جوانتر دەبینی، زاكیرەت بەهێز دەبێت، لەڕوی دەرونیەوە كەسێكی ڕاگیر دەبیت و قەلەقی و دودڵیت نامێنێت. لێدانی دڵت ئاسایی دەبێتەوەو كۆلیسترۆڵی ناو خوێن كەم دەبێتەوەو ئەدریناڵین كەمتر لە جاران دەكرێتە خوێنەوە و رۆژ بەرۆژ هیچزێكی زیاتر بەدەیت دەهێنی.
بەهیوای ئەوەی هەموان سودمەند بین لێی لەپێناو وەدەستهێنانی ئارامی و ئاشتی ناوەكی و دەرەكی . چونكە بێ ئاشتی ناوەكی ناتوانین هەرگیز ئاشتی دەرەكی بەرقەرار بكەین و بێ ئاشتی و ئارامیش هەرگیز هاوسەنگی هارمۆنی لە ژیاندا نایەتە بون.

فه‌رموون هه‌ندێ پرسیارو وه‌ڵام که‌ له‌ زۆرێك ڕۆژنامه‌و ماڵپه‌ڕو ته‌له‌فزێۆنه‌کاندا ڕووبه‌ڕوی مامۆستا ڕاهێنه‌ری ده‌روونی عه‌بدوڵا تۆفیق ئه‌بێته‌وه. ئه‌م پرسیارانه‌ له‌ لایه‌ن ئاژانسی ده‌نگوباسی کوردستان به‌ناوی ( ئاکنیوز) له‌ عه‌بدوڵا تۆفیق کراوه. هیوادارین هه‌ندێ وه‌ڵام بێت بۆ هه‌وادارانی وه‌رزشه‌ ده‌روونیه‌کان. ‌

پرسیار: مێژوی سه‌رهه‌ڵدانی وه‌رزشه‌ده‌روونیه‌کان بۆ که‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه؟
وه‌ڵام: وه‌رزشه ‌ده‌روونیه‌کان دوو مێژوی هه‌یه، یه‌کێکه‌میان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌زاران ساڵ پێش ئێستاو ئه‌ویتریشیان شێوه‌ زانستیه‌که‌یه‌تی که‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵانی 1980 به‌ره‌و سه‌ر له‌لایه‌ن پرۆفیسۆر دکتۆر لاش ئێریك ئونستۆڵه‌وه‌ له‌ سوید. له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ مرۆڤ گه‌ڕاوه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی مانایه‌ك له‌ ژیان هه‌ربۆیه‌ ئاینه‌کانی وه‌ك هیندو بودیسماکان که‌ له‌ سه‌ره‌تاترین ئاینه‌کانن ئه‌وان دانیشتیان هه‌یه‌ له‌ شێوه‌ی مێدیتاشوندا/ رامان که‌ هێمنی ده‌روونیه‌ و بیرکردنه‌وه‌ له‌ هه‌ناسه‌دان و دواتریش بۆ ته‌ندروستی ده‌روونی و خودا و خۆ ناسین ئه‌م کارانایان کردووه‌ . ئه‌م جۆره‌ ئارامبوونه‌وه ده‌روونی‌یه‌ له‌ هه‌موو ئاینه‌کانی گه‌وره‌کانی تری یه‌هودی و مه‌سیحی و ئیسلامدا زۆر به‌رچاوه‌و گرنگی خۆی پێدراوه‌ له‌ شیوه‌کانی دانیشتن و بێده‌نگی و نوێژکردن و ته‌زبیحات و چه‌ند جار وتنه‌وه‌ی ناوی خودا. زۆر به‌ی فه‌یله‌سو‌ف و زاناکانی دونیا و له‌سه‌رده‌مه‌ جیاجیاکاندا جۆرێك له‌م وه‌رزشه‌یان کردووه. زۆربه‌ی بیرۆکه‌ باشه‌کانی دونیا له‌ڕێگه‌ی پلاندانان و بیرکردنه‌وه‌ی باشه‌وه‌ بووه‌ که‌ له‌کاتی خاوبوونه‌وه‌ی قوڵی ده‌روونیدا سه‌رهه‌ڵده‌دات‌ . ئه‌وه‌ی شایانی وتنه‌ یه‌که‌مین زانکۆ جیهانی له‌ وڵاتی سوید له‌لایه‌ن دکتۆر لاش ئێریك به‌ناوی خوێندنی باڵای سکاندینافیای نێوده‌وڵه‌تی دامه‌زرا و له‌ساڵانی 1981 وه‌ هه‌تا ئێستا خوێندن له‌ بواره‌کانی سترێس، مێدیتاشون، خاوبوونه‌وی ده‌روونی،خه‌واندنی موگناتیزی/ هیپنۆس، خۆشی وه‌رگرتن له سه‌رکار، هاندان، ئامانجدانان و زۆر بواری ده‌روونی تر که‌ تیایدا ده‌رمان به‌کار نایه‌ت و ته‌نها سه‌رچاوه‌ شاراوه‌کانی مرۆڤ خۆی ده‌بێته‌ چاره‌سه‌ر بۆ باشتر کارکردنی له‌ش و ده‌روون به‌هێزبوونی ده‌روونی و بڕوا به‌خۆبوون.

پرسیار: به‌کورتی باسێکی ئه‌و جۆره‌ وه‌رزشانه‌مان بۆ بکه.
وه‌ڵام: وه‌رزشی ده‌روونی مانای وه‌رزشکردنه‌ به‌ به‌شه‌ نه‌بینراوه‌که‌ی مرۆڤ که‌ به‌هۆی بیرکردنه‌وه‌و وێنه‌ی خه‌یاڵ و هه‌سته‌وه‌ یه. ڕاهێنانی ده‌روونی بۆ ده‌روون به‌هێزکردنه‌ و که‌ ده‌روونیش به‌هێزبوو له‌شیش که‌متر هیلاك و نه‌خۆش ئه‌بێت، وه‌ به‌ پێجه‌وانه‌شه‌وه‌ هه‌ر که‌ ده‌روونمان نه‌خۆش بوو له‌شیشمان به‌دوایدا نه‌خۆش ئه‌بێت. خاوونه‌وه‌ی ده‌روونی و ماسولکه‌ خاوکردنه‌وه‌ له‌ ڕیگه‌ی ئه‌وه‌ی که‌ بزانیت ماسولکه‌یه‌کت گرژه‌و پاشان به‌ ئاگایانه‌ خاوی ئه‌که‌یته‌وه‌ و دوباره‌کردنه‌وه‌ی ئه‌م ڕاهێنانه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی سیستێماتیکی کاردانه‌وه‌یه‌کی یه‌کجار پۆزه‌تیڤی ئه‌بێت له‌سه‌ر له‌ش و ده‌روون. به‌ ئاگابوون له‌ شێوه‌ی هه‌ناسه‌دان و چونه‌ ناو ناخ و کۆ ئه‌ندامه‌کانی ناو له‌شی خۆته‌وه‌ ده‌توانیت له‌و ڕێگه‌یه‌وه‌ باشتر خۆت بناسیت و بزانیت که‌ تۆ ده‌توانیت کۆنتڕۆڵی خۆت بکه‌یت. فێربوونی خاوبونه‌وه‌ی قوڵ و مێدیتاشون و خۆ خه‌واندن له‌ گرنگترین ڕێگاکانی فێربوونی ڕاهێنانه‌ ده‌روونیه‌کانن.

پرسیار: ئایا هه‌موو که‌سێك ئه‌توانێت ئه‌م وه‌رزشه‌ بکات؟
وه‌ڵام: هه‌موو یه‌کێك له‌ ئێمه‌ ڕۆژانه‌ به‌م وه‌رزشه‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌ڵام زۆربه‌مان به‌ بێ ئاگایانه، جا مناڵ بێت یان گه‌وره، پیر بێت یان گه‌نج و ژن بێت یان پیاو، نه‌خۆش یان ساخ. هه‌مو که‌س خاوه‌ن بیرکرنه‌وه‌یه‌ و له‌گه‌ڵ هه‌مو بیرکردنه‌وه‌یه‌کدا کۆمه‌ڵێك وێنه‌ دێن و ده‌ڕۆن و هه‌ستیش دروست ئه‌بێت. ئه‌وانه‌ی ناتوانن ته‌کنیکه‌کانی وه‌رزشه‌ده‌روونیه‌کان به‌کاربهێنن ئه‌وانه‌ن که‌ یان زۆر ده‌خۆنه‌وه، یان ماده‌ بێهۆشکه‌ره‌کان ده‌کێشن یان هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌ له‌ مێشکیاندا هه‌یه.

پرسیار: پێت وایه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و جۆره‌ وه‌رزشه‌ی تردا که‌ هه‌یه‌ تا چه‌ند مرۆڤ پێویستی به‌م وه‌رزشه‌ هه‌یه؟
وه‌ڵام: ئه‌م وه‌رزشه‌ من به‌گرنگتری ده‌زانم له‌ وه‌رزشه‌کانی تر، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر یه‌کێک نه‌توانێت وه‌رزش بکات ئه‌وکات ئه‌یه‌وێت پیاسه‌بکات وه‌ك وه‌رزشێکی گرنگ و زۆر به‌سود که‌ به‌هۆیه‌وه‌ زۆر له‌ هۆرمۆنه‌ باشه‌کان له‌ له‌شدا زیاد ئه‌بن و خۆشیه‌کی باش ده‌دهات به‌لاش و ده‌روون. که‌سێك که‌ به‌ته‌من بێت یان به‌هۆی نه‌خۆشیه‌که‌وه‌ ناتوانێت وه‌رزشی به‌ده‌نی بکات به‌لام به‌هۆی بیرکردنه‌وه‌کانیه‌وه‌ ده‌توانێت ژیانێکی باش بۆ خۆی دروست بکات که‌ پڕی بێت له‌ بڕوا به‌خۆبوون، ده‌روون به‌هێزی، خۆ ناسین، ئارامی ڕاگرتن، تێگه‌یشتن و داهێنان بکات، سود له‌ هه‌موو ساتیکی ژیان وه‌ربگرێت و دڵخۆش و گه‌شبین بێت بۆ ژیان.

پرسیار: له‌ کا‌م وڵاتدا ئه‌م وه‌رزشانه‌ زۆرتر ئه‌کرێت؟
وه‌ڵام: له‌ زۆر وڵاتدا ده‌کرێت به‌ شێوه‌ئه‌کی زانستی وه‌ك وڵاتی چین، هیندستان،یابان،تایله‌ند، ئه‌مه‌ریکا، که‌نه‌دا، ئوسترالیا، سوید، ئه‌ڵمانیا، دانمارك و زۆربه‌ی وڵاته‌ پێسکه‌وتوه‌کانی دونیا گرنگی به‌م ڕاهێنانه‌ ده‌ده‌ن له‌ شێوه‌کانی مێدیتاشون، یۆگا، شی گۆنگ و تایشی.

پرسیار: به‌رنامه‌ت هه‌یه‌ که‌ ئه‌م وه‌رزشه‌ بهێنیته‌ کوردستانه‌وه؟
وه‌ڵام: من ساڵانێکه‌ له‌کاردام بۆ هێنانه‌وه‌ی ئه‌م ڕاهێنانه‌ بۆ کوردستان و خۆشبه‌ختانه‌ ئێستا به‌هۆی زۆرێك له‌و ماڵپه‌ره‌ ئه‌له‌کترۆنیانه‌ به‌شێکی تایبه‌تیان بۆ به‌نده‌ داناوه‌ که‌ له‌وێوه‌ ڕاهێنانه‌ ده‌روونیه‌کان به‌ بابه‌تی جۆراو جۆر و ئاسان بگه‌یه‌نمه‌ خوێنه‌ره‌کانیان له‌وانه‌ ماڵپه‌ڕی ده‌رووناسی، ته‌ندروستی کورد، شه‌قلاوه‌ پۆست، چراتیڤی و هه‌روه‌ها خۆشم ماڵپه‌ڕێکم هه‌یه‌ که‌ ته‌واوی بابه‌ته‌کانم له‌وێدا داناوه‌ به‌نوی (وه‌رزشی ده‌روونی) یه‌وه‌یه. به‌نده‌ 21 به‌رنامه‌ی تۆمارکردووه‌ له‌ سه‌ر سی دی بۆ خاوبوونه‌وه‌ی ده‌روونی و ده‌روون به‌هێزی که‌ له‌ کوردستان له‌ تۆمارگای زانکۆو سه‌نته‌ری کیژێ و سه‌نته‌ری ڕاوێژکاری خێزان بۆ کێشه‌ ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان له‌ سلێمانی ده‌ست ئه‌که‌ون. من به‌رده‌وام وه‌ك باڵوێزی خوێندنی باڵای سکاندیناڤیای نێوده‌وڵه‌تی کار ده‌که‌م و دڵنیام به‌ هاوکاری براده‌رانم له‌ کوردستان هه‌وادارانی ڕاهێنانه‌ ده‌روونیه‌کان له‌زیاد بوندا ده‌بێت. وه‌ سوپاسی که‌ناڵه‌ ته‌له‌فزێۆنی و گۆڤار و ڕۆژنامه‌کان ئه‌که‌م که‌ به‌رده‌وام گرنگی به‌کاره‌کانم ئه‌ده‌ن و وتووژم له‌گه‌ڵ ئه‌که‌ن. له‌ ئاینده‌یه‌کی نزیکدا له‌گه‌ڵ دکتۆری داهێنه‌ری ڕاهێنانه‌ ده‌رونیه‌کان له‌ سویده‌وه‌ بۆ کوردستان سه‌ردانێک ئه‌که‌ین به‌ مه‌هبه‌ستی باشتر په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ زانکۆ و وه‌زاره‌تی ته‌ندروسی هه‌رێمی کوردستاندا.

پرسیار: تاکو ئێستا خۆت چیت کردووه‌ له‌و بواره‌دا و وه‌کو خزمه‌ت به‌ خه‌ڵکی کوردستان له‌ ڕێگه‌ی کردنه‌وه‌ی خول یان بڵاوکردنه‌وه‌و کتێب و سیدی؟
وه‌ڵام: من 10 ساڵه‌ خزمه‌تی به‌رده‌وام ئه‌کام به‌ هۆی نوسین و چاوپیکه‌وتن و ماڵپه‌ڕه‌که‌م و به‌رنامه‌ی ته‌له‌فزیۆنی و سی دیه‌ ده‌گیه‌کانم و پاشان له‌گه‌ڵ هه‌مو سه‌ردانیکم بۆ کوردستان چه‌ندین سیمینار و کۆرس ده‌که‌مه‌وه‌ بۆ ده‌زگا حکومی و ناحکومیه‌کان وکارمه‌ندانی نه‌خۆشخانه‌کان. دوو کتێبم چاپکراوه‌ له‌ ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌ده‌م ( بێگومان تۆ ئه‌توانیت) و ئه‌ویتریشیان ( خۆت بناسه‌ و باشتر بژی). 5 سی دییش وه‌ك باسم کرد 21 به‌رنامه‌ ده‌روونی له‌خۆ ده‌گرێت.

پرسیار: له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو مه‌ینه‌تیانه‌ی به‌سه‌ر کورددا هاتووه‌ پێت وایه‌ ئه‌م جۆره‌ وه‌رزشانه‌ کاریگه‌ری باشیان ئه‌بێت له‌سه‌ر باری ده‌روونی تاکی کورددا؟
وه‌ڵام: میلله‌تی کورد خاوه‌ن کۆمه‌ڵێ کێشه‌و چه‌نگی جۆراو جۆره‌و که‌ ئه‌م جیله‌ی ئێستاش هێشتا قوربانیه‌تی هه‌ربۆیه‌ من زۆر به‌گرنگی ده‌زانم که‌ بۆ ئه‌وه‌ی باشتر به‌خۆماندا بێینه‌وه‌و داهێنان بکه‌ین و له‌و کیسانه‌ دورکه‌وینه‌وه‌ و وه‌ک ڕابردوویه‌کی به‌ ئه‌زموون سه‌یری بکه‌ین و سود له‌ هه‌ڵه‌کانمان وه‌ربگرین ئیمه‌ پیویستمان به‌ هێوربوونه‌وه‌یه‌کی ده‌روونی هه‌یه. ئێمه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێشکه‌وتنه‌کان به‌خێرای به‌لاماندا تێده‌په‌ڕیت هه‌ستیان پێناکه‌ین و ده‌که‌وینه‌ هه‌ڵه‌وه و سترێس ده‌بین بێ ئه‌وه‌ی هه‌ستی پێبکه‌ین. هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ هۆکاری زۆربه‌ی نه‌خۆشیه‌کانی دڵ ه‌ مێشك ه‌ هه‌ناه‌و سك و پشت ئێشه‌مان. ئێمه‌ ده‌بێت سه‌رله‌نوێ فێری ئارامی و خۆسه‌ویستی و نزیکبوونه‌وه‌ له‌خۆمان ببین ئه‌گه‌ر نا ئه‌وا زیاتر له‌گه‌ڵ خۆمان و ده‌وروبه‌رماندا ناته‌با ده‌بین و هه‌ستی هه‌ڵچون و کات به‌شنه‌کردن له‌ناوماندا زیاتر ئه‌بێت. کورد زیاتر گرنگی به‌ ڕواڵه‌ت ئه‌دات نه‌ك به‌ ناوه‌وه‌ی ئه‌مه‌ش وایکردووه‌ که‌ زۆرشتی باشمان دۆڕاندووه‌ و به‌رگه‌ی کێشه‌کان که‌متر ده‌گرین و یه‌کتری وه‌ك که‌سێکی جیا له‌خۆمان قبوڵ ناکه‌ین.

پرسیار: له‌سه‌ر ئاستی وڵاتان تاچه‌ند حکومه‌تی هه‌رێم گرنگی به‌م وه‌رزش و ڕاهێنانه‌ ده‌روونیانه‌ داوه؟
وه‌ڵام: وه‌ك حکومه‌تی کوردی له‌گه‌ڵ چه‌ندین هه‌وڵمدا هیچ گرنگیه‌کم نه‌بینیوه‌ و زۆر که‌مته‌رخه‌من له‌م بواره‌ گرنگه‌ مۆدیرنه‌دا که‌ ده‌بوایه‌ ئێستا له‌ زانکۆکاندا بخوێندرایه‌ ، به‌ڵام من بێ کۆڵنه‌دان هه‌رده‌بێت له‌ کوردستاندا باشتری بناسێنم.

www.warzshidaruni.com

مه‌به‌ست له‌ بێ خودی چیه؟
ئایا پێویست ده‌کات که‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌ بده‌ین خودی خۆمان نه‌هێڵین؟ ئه‌ی به‌چ شێوه‌یه‌ك ده‌بێت و بۆچی ئه‌مه‌ بکه‌ین؟
من له‌و باوه‌ڕه‌دا نیم که‌ پێویست بکات ناته‌بابین له‌گه‌ڵ خودی خۆماندا. وه‌ پێویستیش ناکات ئازادبکرێین له‌ خود یان دووری بخه‌ینه‌وه‌ له‌ خۆمان یان به‌شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌کان که‌می بکه‌ینه‌وه. هه‌تا ئێمه‌ خه‌بات بکه‌ین و به‌ره‌نگاری خود ببینه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ نه‌یهێڵین، خود به‌هێزتر ده‌بێت و باشتر خۆی له‌ ناوماندا جێگیر ده‌کات و ده‌سه‌ڵاتی زیاتر ده‌بێت.
(خود) بیرکردنه‌وه‌ و بۆچونه
خود وجودی هه‌یه‌ له‌ ناوماندا له‌ شێوه‌ی بیرکردنه‌وه. هه‌رجارێك ئێمه‌ کاردانه‌وه‌یه‌کمان ده‌بێت به‌ هۆی بیرکردنه‌وه‌یه‌که‌وه‌ و شیده‌که‌ینه‌وه‌ بۆ خۆمان و لێی ده‌کۆڵینه‌وه، ئه‌و کاته‌ ئێمه‌ خودمان دڵنیا کردوه‌ته‌وه‌ له‌ خۆماندا که‌ وجودی هه‌یه‌ و له‌ ئێستاماندا ده‌ژی. زۆر جار خود له‌ شێوه‌ی ئیره‌ی، دڵپیسی، شانازیکردن به‌ خۆوه، توڕه‌ی، ڕق لیبوونه‌وه، خۆ تاوانبارکردن خۆی پیشان ئه‌دات. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌بێت ئاگاداری ئه‌وه‌ بین که‌ ئێمه‌ له‌شی خۆمان نین، ئێمه‌ مێشکی خۆمان نین، ئێمه‌ خود نین، به‌ڵکو ئێمه‌ له‌مانه‌ زۆر گه‌وره‌ترین.
بۆ هه‌ر بیرکردنه‌وه‌یه‌ك که‌ ئێمه‌ له‌وێدا ده‌چه‌قین، ئه‌گه‌ر بیرکردنه‌وه‌ی خراپ بێت یان باش، ئێمه‌ ده‌مێنینه‌وه‌و خودمان دڵنیا ده‌که‌ینه‌وه‌ که‌ ئه‌و هه‌یه و ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ به‌سه‌رماندا. زۆرمان به‌ هه‌ڵه‌ هه‌وڵده‌ده‌ین که‌ بیرکردنه‌وه‌ خراپه‌کانمان بگۆڕین به‌ باش، به‌ڵام به‌ هۆی نه‌زانینمانه‌وه‌ ده‌که‌وینه‌ ته‌ڵه‌که‌وه. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه‌ دیسانه‌وه‌ له‌وێداین و بڕوامان به‌ بیرکردنه‌وه‌کانمان هه‌یه‌و بیریان لێده‌که‌ینه‌وه.
ئێمه‌ به‌ هۆی خودمانه‌وه‌ ده‌ژین به‌ڵام ته‌نها له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌ودا له‌ کاتێکدا دڵنیا ده‌کرێینه‌وه‌ که‌ ئێمه‌ خه‌ریکی چین، چیمان هه‌یه‌ و چی پێشکه‌ش ده‌که‌ین. خود وێنه‌کانی ناوه‌وه‌ی خۆمانه، ئه‌و ڕۆڵانه‌یه‌ که‌ ڕۆژانه‌ پیشانی خه‌ڵکی ئه‌ده‌ین، بۆ ئه‌وه‌ی خۆشیان بوێین و ڕازیببن لێمان و بتوانین زاڵبین و ده‌سه‌ڵاتمان هه‌بێت به‌سه‌ر که‌سێکی تردا. هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ بیرکردنه‌وه‌کانماندا هه‌ن و به‌مانه‌ش هه‌ست ده‌خولقێت.
کاتێك که‌ ماوه‌ماندا به‌ بیرکردنه‌وه‌کانمان که‌ بێن و بڕۆن به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ گرنگیه‌کیان پێبده‌ین، ئه‌وکاته‌ ئێمه‌ ئاماده‌ین و ده‌توانین بڵێین که‌ ئێمه‌ ئازادین له‌ خود. که‌ ئازادبیت له‌ خود ئه‌وه‌ ناگرێته‌وه‌ که‌ ئێمه‌ بێ خود بین له‌ بیرکردنه‌وه‌کاندا، به‌ڵکو ئێمه‌ ئه‌وکاته‌ ده‌توانین بژین له‌ ئێستادا که‌ له‌ هه‌مان کاتدا بیرکردنه‌وه‌کان و هه‌سته‌کان ده‌نگی خۆیان هه‌یه‌ له‌ ناوماندا که‌ دێن و ده‌ڕۆن به‌بێ هیج کاردانه‌وه‌یه‌کمان.

بزانه‌ خود بۆ چیه

ئێمه‌ ئه‌توانین خۆمان به‌راورد بکه‌ین له‌گه‌ڵ ده‌ریایه‌کدا، که‌ ئێمه‌ ده‌ریاکه‌ین. ئه‌و ده‌ریایه‌ پڕیه‌تی له ماسی‌ گه‌وره‌و بچوك و هه‌مه‌ڕه‌نگ. ئێمه‌ له‌و ده‌ریایه‌دا ده‌بینین ماسیه‌کان به‌ناوماندا دێن و ده‌ڕۆن. ئه‌گه‌ر بهێڵیت ئه‌وان بڕۆن به‌ ئازادی و به‌بێ هیچ لیکۆڵینه‌وه‌و شیکردنه‌وه‌یه‌ك و گه‌ڕان به‌دوای ئه‌وه‌دا که‌ ئه‌و ماسیانه‌ له‌کوێوه‌ هاتوون، ئه‌وان ئازادانه‌ مه‌له‌ده‌که‌ن.
ئه‌و ماسیانه‌ بیرکردنه‌وه‌کانمانن. ئه‌وان به‌ تاك یان به‌ کۆمه‌ڵ دێن. کاتێك که‌ ئێمه‌ خود به‌کارده‌هێنین یه‌ك به‌ یه‌کی ئه‌و ماسیانه‌ ده‌گرین و لێکۆڵینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌که‌ین، ده‌یانگرین و سه‌یری پشت و مل و کلك و ڕه‌نگه‌کانیان ده‌که‌ین. پاشان ده‌یان به‌ین له‌گه‌ڵ خۆماندا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ ماسیه‌کی جوان بوو، گه‌وره‌بوو، ناشرین بوو یان ده‌یان به‌ین له‌به‌ر یادگاری و به‌ڵگه. له‌م باره‌دا ئێمه‌ هه‌ر وه‌ك ئه‌و ماسیه‌ گیرده‌خۆین.
تۆی به‌ڕێز که‌ ده‌ته‌وێت ده‌روونت به‌هێز بێت و زیاتر له‌ خۆت نزیك ببیته‌وه‌و خۆت باشتر بناسیت، بۆچی سود و خۆشی وه‌رناگریت له‌و کاتانه‌ی که‌ ئه‌و ماسیانه‌ به‌ ئازادی له‌ به‌رده‌متا مه‌له‌ ده‌که‌ن و نزیکن لێته‌وه. بهێڵه‌ با‌ بسوڕینه‌وه به‌بێ هیچ کاردانه‌وه‌یه‌ك، ڕه‌خنه‌یه‌ك، بڕیاردان یان هه‌ر بیرکردنه‌وه‌یه‌کیتر. کاتێك ئێمه‌ وه‌ستاوین و ده‌هێڵین ماسیه‌کان مه‌له‌ی خۆیان بکه‌ن، ئه‌وکاته‌ ئێمه‌ ئازادین له‌ بیرکردنه‌وه‌کان و له‌ خود. هه‌روه‌ها فێر ده‌بین که‌ هه‌رکات بمانه‌وێت بیرکردنه‌وه‌و خود به‌کاربهێنین، که‌ ئه‌مه‌ش به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌مڕۆوه‌یه‌ که‌ خود ئێمه‌ به‌کار ده‌هێنێت هه‌رکات ئه‌و بیه‌وێت. له‌ هه‌مان کاتدا ده‌بێت به‌ ئاگابین له‌وه‌ی که‌ خود یارمه‌تیمان ده‌دات بۆ چاکسازی له‌ ژیانماندا بۆ ئه‌وه‌ی ژیان ئاسانتر بێت و باشتر لێی تێبگه‌ین.
ئێمه‌ به‌هۆی ئه‌و بیرکردنه‌وانه‌وه‌ که‌ ماوه‌یان ئه‌ده‌ینێ وه‌ك ئه‌و ماسیه‌ جۆراو جۆرانه‌ له‌ ده‌ریاکه‌ماندا مه‌له‌بکه‌ن ئازادی و هارمۆنی ده‌روونی هه‌ست پێده‌که‌ین و پێداویستیه‌کانمان که‌م ده‌بێته‌وه. به‌‌مه‌ش کۆنتڕۆڵی ته‌واومان ده‌بیت به‌سه‌ر بیرکردنه‌وه‌و هه‌سته‌کانماندا. ئێمه‌ هێدی هێدی خۆمان له‌ ئێستادا باشتر ده‌بینینه‌وه‌و پڕ ده‌بین له‌ خۆشیه‌کانی ژیان و ئاره‌زو بۆ ژیان.
هه‌رگیز هه‌وڵی دژایه‌تی شتێك مه‌ده‌ که‌ له‌ ناوتا بوونی هه‌یه، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ بیرت نه‌چێ ئه‌وه‌ی تۆ دژایه‌تی ده‌که‌یت زیاتر شوێنی خۆی جێگیر ده‌کات له‌ ناختا، به‌مه‌ تۆ دڵنیای ده‌که‌یته‌وه‌ له‌ وجودی.

بزانه‌ تۆ کێیت/ خود هه‌رگیز کارت تێناکات ئه‌گه‌ر خۆت دژایه‌تی نه‌که‌یت.

سه‌رکه‌وتوبن….

warzshidaruni@hotmail.com
www.warzshidaruni.com

كاتێ بەسەر زەویدا ئەڕۆیت و لە كوردستانەوە ئەچیتە عەرەبستان، لە ئیرانەوە ئەچیتە توركیا و لە توركیاوە ئەچیتە یۆنان، كاتێك لە نێو وڵاتەكانی ئەوروپادا دەگەڕێیت و جەنگەڵ و باخەكانی نێوان نەمسا و ئەلمَانیا ئەبڕیت، كاتێك لە كەنەداوە بەرەو ئەمریكا بەرێدەكەویت، هەرگیز چاوت بە خەت ناكەوێت. خاك خەتی تێدا نیە، ئاو خەتی تێدانیە، هەواش خەتی تێدا نیە. هەر لە ڕۆژهەڵاتەوە تا ڕۆژئاوا و لە باكورەوە تا باشور خەتێك نە لەسەر زەوی نە لەنێو هەورەكان نابینی، ئەوان ئازادن لە خەت، ئازادن لە سنور.
بەڵام كاتێك لە نەخشەی جیهان لەسەر كاغەز دەڕوانیت، دەبینی بەدەیان و بەسەدان خەت هەن كە سنوری وڵاتەكان لە یەكتر جیادەكەنەوە و ئەم دیوو ئەو دیوی سنورەكان ناو لێدەنێن و دوایی یەكتری لەسەر لەت و پەت ئەكەن. ئەم سنورە وەهمیانە تەنها لەسەر كاغەز هەن و خەڵكی خۆیان لەسەر خەتە وەهمیەكانی سەر كاغەز بە كوشت ئەدەن. ئایا مرۆڤ بۆ ئەمە هاتۆتە سەر زەوی ؟ ئایا ئەمە كاری ئاقڵانەی مرۆڤە؟ شەڕكردن لەسەر خەتە سنوریەكانی سەر كاغەز ؟!!
هەروەكو چۆن وەستایەك تەختەیەك خەت خەت ئەكات و كۆمەڵێك گیانلەبەری وەكو ئەسپ و فیل و كۆمەڵێك بینای وەكو قەڵا و كۆمەڵێك ڕوتبەی سەربازی جیاوازی وەكو سەرباز و وەزیر و پاشای تیادادەنێت و هەموو یاریەكەش ناو دەنێت شەترەنج، ئاوەهاش كەسانێك هەن بۆ ئەوەی تەختەكانیان بفرۆشرێن، زەویەكەمان خەت خەت ئەكەن و كۆمەڵێك گیانلەبەری وەكو ئەسپ و فیل و پاشا و وەزیر و سەرباز و قەڵامان بۆ دادەنێن و ئەمانەمان بۆ دەدەن بەگژ یەكتردا و بەوەش ئەوان زۆر بە ئاسانی سودمەندەبن لەو یاریە و ئەوەشی لەكۆتاییدا دەیدۆرێنێت هەر ئەوەیە كە لەبەرامبەر یاریەكەی ئەواندا زۆرتر لاوازە.
ئایا لەڕاستیدا ئێمەی مرۆڤ لەسەرمانە وەها یاریەك بكەین؟!! یان ئەمە یاری پیاوە قومارچیەكانە و یاری ئەو كەسانەیە كە شەرەفی ئازادی ڕۆحی و ئازادی مرۆیی خۆیان دەبەخشن تا لەحزەیەك بێ یاری نەبن و بەڵكو شانسی بردنەوەیان زیاتر بێت. ئایا ئەمانە، ئەم پیاوە سیاسی و بازرگانانە نازانن كە پیاوی دانا كاتی خۆی بە گەمە ناكوژێ ؟!!
لەڕاستیدا وا دێتە بەرچاو كە پیاوانی سیاسی و بازرگانەكان كە هەمیشە دوودیوی یەك سكە بوون، زۆر دانا و لێزان بن، بەڵام نەك هەر ئەوەی كە ئەوان لێزان نین و بەوە چاڵی زۆر گەورە بۆ خۆیان هەڵدەكەنن و ڕۆژانە خۆشیانی تێ لەچاڵ دەنێن، بەڵكو بەداخەوە ئەوانەشی یاریەكەی ئەوان دەكەن لەوان نەزان ترو دۆڕاو ترن.
ئەو كاتەی سەر زەویان كردە مەیدانی خەت خەتێن و شەترنجی دەوڵەت و دادگا و قەڵا و نیشتمان و نەتەوەپەرستی و فاشیستی و خۆدەولەمەندكردن و گەڕان بەشوێن گەمە دەستی پێكرد، ئەوكاتە بوو كە مرۆڤ هەستی بە پوچی خۆی كرد، پوچیەك كە ویستی بەم گەمەیە پڕی بكاتەوە، بەڵام ئایا گەمەكەی ڕاستە؟ لەڕاستیدا ئەوەی خەڵكی بێخەبەر لێی بێخەبەرن ئەوەیە كە نیشتمان پەروەری جۆرە مامەڵەیەكی سودبەخشە بۆ ئەوانەی ئەم گەمەیە بەڕێدەكەن، ئەوەی ڕونە لە پشت پەردەوە و بێ خەبەرانی ئەودیو پەردە لێی بێ خەبەرن ئەوەیە كە خەتەكانی سەر نیشتمان و جمهوریەتەكانی سەر پاسپۆرت و فیزەكانی نێو پاسپۆرتەكانمان كاسبی و ئیشێكە تەواو ئابوریە بۆ ئەوانەی بەناوی سەركردە و پاڵەوانی نیشتمانی و ڕزگاركەری نەتەوەییەوە دێنە گۆڕێ. هەموو ڕزگاركەرە دینی و نەتەوەیی و نیشتیمانیەكان برسی و چاوچنۆكەكانن. لەڕاستیدا ئەوانەی دەدۆرێن و گەمەكە جێدێڵن، لەگەڵ گەمە سیاسی و ئابوریەكە دەرنەچوون و لاوازتربوون لێی، هەر خاوەنانی گەمەی سیاسی و ئابوری بەناوی شەهیدەوە، وەكو خەڵاتە بێ نرخەكانی كە پێیان دەبەخشن پەرچەمیان بۆ دادەگرن و نازناوی گەورەیان پێدەدەن. شەهیدەكان ئەوانە نین كە لە گەمەكە گەیشتن ئەوان زۆر زوو دۆڕان. زیرەكەكان مانەوەو بۆ ئەوەی كەس هەست بە تێنەگەیشتنی خۆی نەكات لە گەمەكە زیرەكەكان نازناوی شەهیدیان دا بە دۆڕاوەكان، نەیاندەزانی ئەوان بەمردویی دۆڕان بەڵام ئەوانەی مانەوە بە زیندویی دەدۆڕێن.
وشەی سەركردە و شەهید و پاڵەوان و نەتەوەو وڵات و پەرچەم و وشەگەلی ترسنۆكانەی تر وەها لەناخماندا رەگیان داكوتاوە كە هیچیان كەمتر نیە لە رەگداكوتانە درۆیینەكانی وشەی خودا و پێغەمبەرایەتی و پیرۆزی و مەلایەتی كە ئەوانیش دیوێكی تری گەمەكەن و هەموو ئەوانەی بەم نازناوانە كار دەكەن قومارچەكی سیاسیان لەپشتەوەیە كە وەكو بوكەڵە دەیانجوڵێنن. بەڵام كێشەی دووەم هەر تەنها بوونی ئەم ناوانە و ئەم خەتانە نیە، بەڵكو رێكنەكەوتنی ئەم قومارچیانەیە پێكەوە و شەڕكردنیانە لەسەر ناوە درۆیینەكانیان. كامیان زۆرتر دۆرا ئەویان زووتر پەلاماری یەخەی بەرامبەر ئەدا، براوەی پەلاماردراو بۆ ئەوەی یاریەكەی لێنەشێوێ هەوڵەدا سەرەتا بە خۆشی و پاشان بەشەڕ گرفتەكەی خۆی حەلبكات، گەورەترین گرفت كە دووچاری بووە، گرفتی گەمە. ئەمە هۆكاری نەگونجانی گەمەی ئایینی و گەمەی سیاسیە پێكەوە. هەرچەند خۆشبەختانە لە هەندێ وڵاتی خەت خەت كراوی جیهان گەمەی سیاسی و گەمەی ئایینی بە جیا پرۆسێسە دەكرێن و ئەمەش شەڕەكان كەمتر ئەكاتەوە كە پێە دەوترێت گەمەی عەلمانەیت، بەڵام بێگومان وەكو سەرەتاكەی دەستی پێكردووە دەبێت خۆمان بۆ شەڕێكی گەوەری تێكەڵبونەوەی گەمەی سیاسی و ئایینی ئامادەبكەین، چونكە بێ گەمەی ئەم دوو قومارچیە گەورەیە (واتە سیاسی و ئایینیەكان) ئەو پارەیەی قوماری لەسەر دەكرێت كەمترە. تیرۆر سەرەنجامی تێگەیشتنی سەركردەكانی جیهانە لەوەی كە گەمەی سیاسی و گەمەی ئایینی نابێت لێك دووربن و پێكەوە بەبڕشتن.
ئێستا كێ تاوانبارە ئەوەی سنورەكان دەپارێزێ یان ئەوەی لەناوی دەبات؟ ئەوەی جیهان بەخەت خەتكراوی دەهێڵێتەوە یان ئەوەی ساف و فراوانی دەكات؟ ئەوەی نازناوی سەركردە و شەهید و دوژمن و خیانەتكار و پشتیوان دەدات بەخەڵكی یان ئەوەی دەیسەنێتەوە؟ ئەوەی بەكارهاتووە بێئاگاكان بەبێ ئاگایی دەهێڵێتەوە یان ئەوەی بەئاگایان دێنێتەوە؟ ئەوەی خەڵكی بە وتنی درۆ دڵخۆش دەكات یان خەڵكی بە وتنی ڕاستی توڕە دەكات؟
گرفتەكە لێرەدا هەر ئەوەنیە كە ئێمە بڕوامان بە خەتەكانی سەر نەخشە و سنورە دەستكردە مرۆییەكان هەیە بۆ جوانی سروشت و هەوڵی خراپ كردن و كاول كردنیان دەدەین، بەڵكو گرفتەكە سیرایەت دەكا بۆ ئەو وەهمەی ئێمە لەبارەی جیهانەوە داومانە بەخۆمان و پاڵپشت بەو وەهمە ناڕاستە كۆمەڵێك واژەگەڵی درۆیینەمان ڕیزكردوەو تاشیوە و ئەم واژە وەهمیانەش بەیەكتر دەفرۆشین و خۆشمان كەوتوینە ژێر كاریگەری ئەم كڕین و فرۆشتنەوە بەبێ ئەوە بتوانین زِرگارمان ببێت لێی..
بەڵام ئایا چیدی دەتوانین ئەم گەمەیە كۆتایی پێبێنین، دەتوانین خەتەكان بسڕینەوەو جیهان لەگەڵ خۆی ئاشت بكەینەوە؟ دەكرێت دوكان و قەیسەری پیاوانی ئایینی دابخەین و هەمویان بنێرینەوە ماڵەوەو پێیان بڵێن ئێوەش وەكو جوتیارەكان نانی دەستی خۆتان بخۆن نەك نانی سوجدە و ركوعی خەڵك؟ دەكرێت بە گرگنە سیاسیەكان بڵێین قومارخانەكانتان داخەن و چیدی بۆ ئەم گەمەیە كەس و كاری خۆشتان مەدۆڕێنن؟ بەڕای من زۆر زەحمەتە جیهان لەم قومارخانەیە ڕزگاربكەین. سۆفیەكان ڕاستیان وتوە كە دەڵێن ئەوەی ڕێگەی ڕزگاری دەوێت دەتوانێن جیهانە بچوكەكەی ناو خۆی ڕزگاربكات و لەنێو ئەقڵ و دڵیدا سنورەكان لابەرێت، سنورەكانی نێوان خودی وەهمی و خودی ڕاستەقینەی بڕوخێنێت و جارێكی تر لگاوخانەكانی بڕوای بێ بنەما و كوێرانە بە واژە دینی و سیاسی و نیشتمانیەكان تێكبدات و بەخەبەر بێتەوە لە خودی ڕاستەقینە و بەش بەش نەكراوی خۆی، سنور هیچ كەس ناگەیەنێتە ئازادی، ئازادی نەمانی سنورەكانە. ئەوەشی بڕوای بەم خودە گەورەو بەش بەش نەكراوە نیە دەتوانێت خەریكی گەمەبێت و خۆی ئامادەبكات بۆ ڕۆژێك كە تیایدا باوەش بەدۆڕاندا دەكات.

دوو مشك که‌وتنه‌ ناو سه‌تڵێكی پڕ له‌ کرێمه‌وه. هیچ ڕیگایه‌کیان نه‌ما که‌ لێی بێنه‌ده‌ره‌وه، هه‌ربۆیه‌ یه‌کێك له‌ مشکه‌کان هه‌ر زوو خۆی دایه‌ ده‌ست چاره‌نووس و خنکا له‌ سه‌تڵه‌که‌دا. له‌و باره‌ نائارامی و شڵه‌ژانه‌دا که‌ هیچ هیوایه‌کیان به‌ژیان نه‌مابوو مشکه‌که‌یتریان هه‌ر له‌ لنگه‌فرتێو قاچ جوڵاندابوو به‌به‌رده‌وامی له‌ناو سه‌تڵه‌ پڕ له‌ کرێمه‌که‌دا. مشکه‌که‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌خێرای و به‌ په‌له‌ قاچی ده‌جوڵاند هه‌تا کرێمه‌که‌ی کرد به‌ که‌ره. له‌ ئاکامی ئه‌م کرداره‌دا مشکه‌که‌ توانی باشتر سه‌رکه‌وێته‌ سه‌ره‌وه‌و بێته‌ده‌ره‌وه‌ی سه‌تڵه‌که.
ئایا ئێمه‌ هیچ له‌و مشکانه‌وه‌ فێرده‌بین؟
هه‌ست ده‌که‌یت که‌ تۆش هه‌ندێجار له‌ شوێنێکدا گیرده‌خۆیت و هه‌ر ده‌سوڕێیته‌وه‌ و هیچ ڕێگایه‌کت بۆ ده‌ربازبوون نه‌مابێت؟
خۆت مه‌ده‌ به‌ده‌ست چاره‌نووسه‌وه. خێرا تر بجوڵێ و هه‌وڵبده‌ هه‌تا کرێمه‌که‌ی تۆش ده‌مه‌یه‌ت و ده‌بێته‌ که‌ره‌ و ڕێگات بۆ ده‌کرێته‌وه.
سود له‌و تاقیکردنه‌وه‌یه‌ی مشکی دووه‌میان وه‌ربگره.

سه‌رکه‌وتوبن
www.warzshidaruni.com

یۆگا ڕێگەیەكی تواو پراكتیكی و جددی و سەرسورهێنەرە . ئەم رێگە پڕ نهێنیە ، نهێنیەكانی خۆی تەها بۆ كەسانێك ئاشكرا دەكات كە بە دلێكی بەپەرۆش و هەوڵە جددی و هۆشیاری تەواو لەسەر ئەم رێگەیە دەرۆن. ئەم رێگە نهێنیە لەدوای حەوت پلەوە یۆگی دەگەیەنێتە ڕوناكی و كەماڵ . ئەم حەوت قۆناغە كە پاتانجالیش لە سوتراكانی خۆیدا ناویان دەبات ئەمانەن : یاما، نیاما، ئاسانا، پرانایاما، پراتیاهارا، دهارانا، دهیانا.
ئەم حەوت قۆناغەن كەئاگایی مرۆڤ بەرەو یەكبوون و كەماڵ واتە (سامادهی) دەبەن كە هەشتەم قۆناغی رێگەی یۆگایە. ئەم هەشت پلەیە بە جوگرافیای رێبازی یۆگا دەژمێردرێن .
لەبنەرەتدا یۆگا رێگەی كۆنترۆڵی شەپۆلە فكریەكانە و دەتوانێت تەواوی وزەی فكر لە چوارچێوەی سنورداری فكر و ئەندێشە رزگاربكات. كەوابو رێگەی یۆگاش رێگەیەكە بۆ گەیشتن بەم ئازادیە. دابەشكاری ئەم دابەش كردنە (یۆگای خاوەن هەشت پلە= ئاشتانگایۆگا) لەراستیدا هەمان هێزو توانای فكرو زهنە ، كەواتە رێگەو رێبازی یۆگا رەوێڵێكە كە بەپێی بێخەوشی زهن و رزگاركردنی زهن لە چوارچێوە سنوردارەكانی ئەندێشەو خەیاڵ .
ئێستا باسی ئەو هەشت پلەیەی یۆگا دەكەین و رونیان دەكەینەوە بۆ ئەوەی بزانین رێگەی یۆگا چۆن بەرەو بێ خەوشی و ئازادیمان دەبات .
1. یاما :
زۆربەی كات بەمانای “پابەندبوون بەرێك و پێكی” و “خۆراگری” و تەنانەت “یاساكانی ژیان” ماناكراوە. بەڵام لەزمانی سانسكرێتیدا یاما بەمانای “خستنە ژێردەسەڵات” و “رێك و پێككردن و زەبت كردن” بەكارهێنراوە.
لە یۆگاسوترای2/3 داهاتوە كە ئەم یاسایانە جیهانین و بەپێ زەمەن و ئەوەی كە ئێمە لەچ سەدەیەك و چ سالێكدا دەژین ، هەروەها بەپێی شوێن واتە ئێمە لەچ شوێنیك و چ وڵاتێك نیشتەجێین ، یاخود بەپێی بارودۆخی ژیان و ئایین ئەم یاسایانە ناگۆرێن.
یاما پێنج یاسای گەورەو گشتی لەخۆ دەگرێت كە ئەمانەن:
1. بێ ئازاری .
2. راستی و راست بێژی.
3. دەست پاكی و دەست درێژنەكردن بۆ مافی كەس.
4. داوێن پاكی و كۆنترۆڵی جنس .
5. كۆنەكردنەوەی ماڵی دونیا و پەیوەست نەبوون پێیەوە.
ئەم یاسایانە بە تەواوی یاسای دەروونین، بەڵام لەناوئەم هەشت پلەیەدا گرنگیەكی تایبەتیان هەیە. چونكە ئێمە دەتوانین رەنگدانەوەی ئەم یاسا ناوەكیانە لەژیانی كۆمەڵایەتی خۆماندا ببینین و لە ئەنجامدانیان دڵنیابین. لەبەرئەوە هەڵسەنگاندن و شیكردنەوەی ئەم یاساگەلانە لە یاساو پلەكانی دواتر ئاسانترە. پلەكانی دواتر تابەرەوپێشەوە برۆین زیاتر تایبەتمەندتر دەبن.
بۆ نزیك بوونەوە لە سروشتی ساتڤیك و دەركەوتنی ئەو رەوشتە مەزنانە لەئێمەدا پێویستە لەژێر تیشكی ئامۆژگاریەكانی “گورو” یاخود پیرو مامۆستای یۆگا، دەركی تەواوی هەر كام لەم خراپی و نالەباریانە بكەین كە لەخۆماندا شكیان دەبەین.
لەراستیدا هۆكاری ئازارو ئەشكەنجەكان چین ؟ هۆكاری دروستی و نادروستیەكان چین ؟ هۆكاری حەزەكان و پەیوەست بوونەكان چین ؟
فەلسەفەو بیروباوەری یۆگا دەڵێت ڕەگ و بناغە و سەرچاوەی ئەمانە “نەزانی”یە. نەزانی جیانەكردنەوەی “خودی راستەقینە”یە لە “خودی خەیاڵی”. هەركامێك لە ئێمە بەپێی جۆری پەروەردەكردنی كۆمەڵایەتی و بیروباوەرو فكری سنوردار، سێبەرێكی پڕگومان لە هەقیقەتی بوونی خۆمان وەكو خودی راستەقینەی خۆمان هەڵبژاردوەو پارێزگاری لێدەكەین . ئەوەی كەلە یۆگادا وەكو (عزت النفس) دەیناسین، لەراستیدا راگرتنی تازەیی رۆحەو دەرفەتی گوێ پێدان بەدەنگە راستەقینەكانی خودە كە لەلایەن خودی راستەقینەوەدێت و دواتر پەیرەوكردنیانە. بەڵام لەبەرئەوەی خودی خەیاڵی پاڵی داوەبە تەختی(ئاتمەن-خودی هەقیقی) ، عزت النفس جێگەی خۆیداوە بەخۆپەسەندی. ئاتمان یاخود رۆحی كەونی مەودای هاوبەش بوونە لەنێوان بونەوەرەكاندا، كەسێك كە بینەری ئاتمانە هەرگیز دوچاری خۆپەسەندی و لوت بەرزی نابێت . بەڵام ئەگەر روانینی خۆمان چڕ بكەینەوە لەسەر(جیڤا) واتە وەهمێكی سنوردار لەوجودی خۆمان ، ئەوكات ناتوانین شوكرانەبژێری ئەو رۆحە پیرۆزەبین كەلە دڵی هەمو بونەوەرێكدا بوونی هەیە. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی كە ئێمە گرنگی بدەینە ناكۆكیەكان و ناحەزیەكان و دژایەتیەكان.
بەشێوەیەكی گشتی دەبێت بڵێین یاساكانی یاما ئەو یاسا رەوشتیانە نیە كە لەنێوان خەڵكدا باوە. لە ڕاستیدا یاما جۆرێك خۆلێكۆڵینەوەیە بۆ بە ئاگابوون لە كردارە نادروستەكان و ئازادكردنی ئەو وزەیە كەلە چوارچێوە نادروستەكانی فكردا جێگیربوون كە دەبنە هۆی بەجوڵە هێنانی وزەو ئازادكردنی فكر . ویست و ئارەزوكردنی نەریت و رەوێڵی یۆگیانە وەكو بەڵێن دانە بۆ دەست پێكردنی سەفەرێكی درێژخایەن و بێ كۆتایی بەرەو روناكی و رۆشنایی . لەهەر سەفەرێكدا بەتایبەت كاتێك كە بزانین ئەم سەفەرە كۆتایی پێنایەت ، پێویستە سەرەتا قەرزی خۆمان بدەینەوە هەرشتێك كە لە خەڵكەوە لای ئێمە بەجێماوە بیگەرێنینەوە. كەواتە یاما هەمان دانەوەی قەرزەو دورەپەرێزبونە لە راگرتنی ماڵی خەڵكی. رۆحی یاما بەئێمە دەڵێت لەسەرەتای ئەم سەفەرە بێ گەرانەوەیەدا دەبێت تەواوی ئەو وزەیەی كەبەهۆی نەزانی لەپەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان لە ئێمەدا هەمبار كراوە ئازادبكرێت. مەبەست لە پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان لێرەدا بەتایبەت پەیوەندی زهنی ئێمەیە لەگەڵ خەڵك و دونیای دەوروبەرماندا.
كاتێك ئێمە نەزانین ئەم دونیایە لەگەڕان و رۆشتندایەبە بەرهەمەكانیانەوە دەبەسترێینەوە و بۆ پاراستنیان پەنا دەبەینە بەر هەمو جۆرە فرت و فێلێكی زهنی و تەنانەت تورەیی و ئاڵۆزیش . هەركاتێك بزانین ئەم دونیایە لە رۆشتندایەو ناتوانین بەئازارگەیاندن بەخەڵك شادی و ئارامی بەدەست بهێنین( چونكە ئێمە بەقوڵی لەگەڵ یەكتردا پەیوەندیمان هەیە) واز لەم چوارچێوە نادروستانە دەهێنین.
بۆ نمونە وادانێین كە ئێوە كەسێكتان خۆش دەوێت، لەبەرئەوەی ترسی ئەوەتان هەیە كە خۆشەویستەكەتان لەكیس بچێت، بە درۆ خۆتان لای ئەو باشتر نیشان دەدەن ، بەرە بەرە پێوەی پەیوەست دەبن و ئاسودەیی خۆتان لای ئەو دەبیننەوەو ئەوە فەرامۆش دەكەن كەلەم دونیایەدا هەمو شتێك لە گۆران و رۆشتن دایە. لەم روەوە ئێوە لە چوارچێوەیەكی بچوكدا خۆتان سنوردار كردوەو بیردەكەنەوە. بەم شێوەیەش وزەیەكی یەكجار زۆری ئێوە لای ئەو كەسەیەو ئەو دەتوانێت بە سادەیی ئێوە بشێوێنێت. لە یۆگادا وتراوە دەبێت قەرز بدەینەوە ، واتە وزەی خۆمان لە نێوان دەركەوتەكان و دیاردەكانی جیهاندا لەوچوو كۆبكەینەوە ،چونكە بۆ گەیشتن بە مەنزڵی دواتر پێویستی زۆرمان بەوزەو تواناكانمان هەیە.

2. نیاما
نیاما بەمانای ئەركی سەرشان و داواكاری تاكەكەسی و یاساكانی ژیان ماناو پێناسە كراوە. دوای ئاگایی پەیداكردن و ئەنجامدانی یاساكانی یاما كە دەبێتە هۆی كۆكردنەوەی وزەی پەرش و بڵاوو كاریگەری هەیە لەسەر ئەو پەیوەست بوونە جیاوازانەی كە سەبارەت بەدەوروبەر و دیاردە دنیاییەكان هەمانە (وەكو ئەوەی كە تەكلیفی خۆمان لەگەڵ دەوروبەر ڕوون بكەینەوە)، دواتر پێویست دەكات تەكلیفی خۆمان لەگەڵ خۆماندا ڕوون بكەینەوە. یاساكانی یاما بەپێی كردەوەی ئێمە لەگەڵ دەوروبەرو كەسانی دەوروبەرماندا واتا پەیدا دەكات. ئازارگەیاندن یاخود بێئازاری، هەرچەند بناغەی لە ناوەرۆكی مرۆڤدا هەیە بەڵام ڕەنگدانەوەی ئەو سەربارەی بە كەسانی دەوروبەر لە دەرەوەی مرۆڤدا دەردەكەوێت.
لەدرێژایی ئامۆژگاریەكانی نیامادا، ئاگایی و شەپۆلەكانی زهن چڕتر دەبنەوەو راستەوخۆ لەسەر چۆنیەتی كردەوەی یۆگی لەتەنهایی خۆی و پەیرەوكردنی رێك و پێكی كەسێتی چڕدەبێتەوە . هەروەها پێشتر باسمان كرد كەئەم رێگەیە وەكو سەفەرێك وایە، بەم پێیە یاما وەكو ماڵئاوایی كردن و دانەوەی قەرزو قۆڵەیە بەدۆستان و دەوروبەرمان، نیاماش كۆكردنەوەی كەلوپەل و ئامادەكردنی پێداویستیەكان و جانتاكەمانە. نیاما تایبەتمەندترە. یاساكانی نیاما بەپێی ئامۆژگاریەكانی یۆگاسوترا (32/2) پێكدێت لەمانەی خوارەوە:
1.پاك و خاوێنی
2.رازی بوون.
3.ریازەت و خاوێن كردنەوەی نەفس.
4.خۆخوێندنەوە.
5.تەسلیم بوون بە خواوەند.
ئەم یاسایانە پەیوەندی قوڵیان بەیاساكانی پێشتر واتە یاماوە هەیە. هەركاتێك دڵ و ناوەرۆكی خۆمان لە ترس و نیگەرانی و خۆپەسەندی پاك بكەینەوە خۆمان لە بەراوردكردن رزگار بكەین و بگەینە پلەی رازی بوونی تەواو بەو شتانەی هەمانە، بەرەبەرە دەتوانین ئاگایی لەسەر هەستە قوڵەكانی خۆمان پەیدابكەین و ناسكتریان بكەینەوە . هەروەها بەهێزی پاككردنەوەو چاودێری ناوەكی، نەرم و نیانی و وجودی خۆمان زیاتر بكەین ، كە ئەوە خۆی پێویستی بەلێكۆڵینەوەی زیاتر هەیە سەبارەت بەكۆی پەیوەندیەكان و بارودۆخ و هەستەكانمان. وە لەكۆتایدا بەئاگایی پەیداكردن لەهێزی مەزنتر و رێنیشاندەر لەبوونداو هوشیاربوون بەدەنگەكانی ئەو. یاساكانی نیاما كەبنەماكانیان لەسەر بنچینەی یاما دارێژراوە بەكەماڵ دەگات .
3.ئاسانا
ئاسانا زیاتر بەمانای بارودۆخ و حاڵاتی جەستەیی مانادەكرێت.مەبەست لە ئەنجامدانی ئاسانا زاڵبونە بەسەر تواناكانی لەشدا. لەیۆگاسوترادا (46/2) مەرجی دروست ئەنجامدانی ئاسانا بریتیە لەمانەوەو خۆراگری، هەروەها ئاسودەیی و ئارامی لە ئەنجامدانی ئەو تەكنیكەدا. لەش و زهن پەیوەندیەكی نزیكیان لەگەڵ یەكتردا هەیە. جوڵە خۆنەویست و دەماریەكانی لەش نیشانەی بارودۆخی زهنە. هەرچەندە زهن تواناكانی زیاتر چركراوە بێت، ئەوەندەش لەش ئارامترو سەقامگیرتر دەبێت، بەڵام لەبەرئەوەی كەكۆنترۆڵی جەستە زیاتر پراكتیكی و ئاسانترە لە كۆنترۆڵی زهن. لەرێگەی كۆنترۆڵی جەستەوە هەڵدەسین بەچڕكردنەوەو ئارام كردنەوەی زهن.
جەستە هەڵگری زهنەو شتێكی پێویستە بۆ ڕەوێڵی فكری . دەبێت تەندروستی جەستە رابگیرێت و تواناكانی كۆنترۆڵ بكرێت . شیاوی باسە كە ئەو تەكنیكە جیاوازو جۆراوجۆرانەی كە لە میتۆدی هاتایۆگادا ئەنجام دەدرێت و بە (هاتائاسانا) بەناوبانگن، واتایێكی جیاوازی هەیە لەگەڵ ئاسانا وەكو سێهەمین پلەی رێگەی یۆگادا.
هاتائاسانا تەكنیكاتی گونجاون لەگەڵ پێكهاتەی ئاناتۆمیكی لەشی مرۆڤ كە دەبنە هۆی بەرزبونەوەی ئاستی كوالێتی ژیان .
ئەنجامدانی دروست و تەواوی ئەم تەكنیكانە دەبێتە هۆی خۆراگری، هێز،كشاندن، تەندروستی و باڵانسی ئاناتۆمیكی لەش .
ئەگەر یۆگی چ لە رێگەی زانستی هاتائاسانا یاخود لە رێگەیەكی ترەوە بتوانێت بەم ئامانجانە بگات، ئەوا دەتوانێت بۆ ماوەیەكی زۆرو لەگەڵ راگرتنی ئارامی و سەقامگیری لەبارودۆخێكی جەستەیی دا بەبێ جوڵە بمێنێتەوە . بەو حاڵەتە دەوترێت (راجائاسانا) یاخود (جایا ئاسانا) . مەبەست لەسێهەمین قۆناغی رێگەی یۆگا ئەم راجائاسانایەیە. مانەوە لە بارودۆخی (چاودێری) بۆ ماوەیەكی درێژخایەن لەگەڵ راگرتنی ئارامی، تەنها كاتێك شیاوە كە گرژبونە زیادەكان لە جەستەدا نەمابێت و بەرابەری و باڵانس لە هەمو چواربەندی جەستە و هارمۆنی لە وزەكانی جەستەدا بەدی هاتبێت. گەیشتن بەم قۆناغە گرنگیەكی زۆری هەیە، چونكە لەم قۆناغەدا ئاگایی ڕودەكاتە سەروی جەستەی مادی واتە مەودای وزە .
مانەوەی لەش لە بارودۆخێكی جێگیر دەبێتە هۆی دەرچون و رزگاربونی ئاگایی لەسەر لەش و رۆشتنی بەرەو هێزە زەریفەكان و وزەی پڕانا.

4. پڕانایاما
پرانایام كوتكراوەی دوو وشەی پڕاناو ئایامایە. پرانا یەكێكە لە مەزنترین هێزەكانی خواوەند لەبووندا كەهۆكاری بەردەوامی ژیانی بەردەوامی هەموو بونەوەرەكانە. ئەم هێزە مەزنە لەبووندا كاریگەری لەسەر ژیانی بونەوەرەكان هەیە. لە مرۆڤیشدا مەجالی كاركردنی هەستەكان و توانایی ئیشكردنی ئەندامەكان و هێزی بیر دابین دەكات. كەواتە پرانا شویەكی هاوبەشە لە نێوان دوو مانای كەونی و مرۆیی، بەڵام “ئایاما” بەمانای بەربڵاوی و گەشەكردن دێت . كەوابوو پرانایاما واتە فراوانبونی هەناسەو یاخود گەشەكردنی وزەی ژیانی.
لە ئامۆژگاریەكانی یۆگادا وتراوە بۆ گەشەكردنی وزەی ژیان یۆگی پێویستە سێ هەنگاو بنێ:
1.پرانایاگیا. 2. پرانانیگراها 3. پرانایاما.

أ‌- پرانایاگیا: بەمانای بەئاگابوون و هوشیاربوونە بەسەر رەوتی ئەو وزە پرانایەی كە لەناو لەشدایە. ئەم قۆناغە بەئاگایی بوون بەسەر هەناسەدان و چۆنیەتی هەناسە وەرگرتن و دانەوەی دەست پێدەكات و بەرەو روكارە ناسكترەكان دەچێتە پێشەوە. واتە بەئاگابون بەسەر پێنج “ڤایوو”ەكان و هۆشیاری لەسەر كردارەكانیان.
هەرچەندە پرانا لە هەمو بونەوەرەكاندا بوونی هەیە و ئێمەش لە رێگەی جۆراوجۆرەوە وەری دەگرین بەڵام “هەناسەدان” گرنگترین رێگەیە بۆ پەیوەندی لەگەڵ پرانا. كەواتە بەئاگابون بە هەناسەدان كلیلی چونەژورەوەیە بۆ ناو ئەم جیهانە (واتە جیهانی پرانیك) . لە نوسراوەكانی یۆگادا وتراوە هەر مرۆڤێك بێجگە لە جەستەی مادی خۆی ،خاوەنی جەستەگەلی ناسكتریشە كۆی ئەم جەستانە ئامرازێكن بۆ هەقیقەتی وجودی مرۆڤ. دووهەمین جەستە پێی وتراوە پرانایاما كۆشا( لەشی وزەیی). لەجەستەی وزەدا پێنج ڕەوتی سەرەكی هەیە كەلە راگرتنی هاوسەنگی و ئیشكردنی جەستەی ماددی و فسیۆلۆژیادا كاریگەری تەواویان هەیە. ئەم پێنج رەوتە ئەمانەن: پڕانا، ئاپانا، ساناما، ئودانا، ڤیانا. سێ رەوتی یەكەم گرنگترینن و ڕەوتی چوارەم و پێنجەمیش پەیوەندیدارن بە سێ رەوتەكەی پێشوەوە. دەتوانین سێ رەوتی یەكەم بەرامبەربكەین بە وزەكانی موجەب و سالیب و بێ بارگە. دوو ڤایوەكەی دیكەش پەیوەندیان هەیە بەدابەشكردنی وزە لەهەموو سیستمی جەستەی پرانیك (ڤیانا) و چونە سەرەوەی وزە (ئودانا).
ب‌-پرانانیگراها: نیگراها بەمانای پلانگێری و كۆنترۆڵ و كارامەیی دێت، كەواتە پرانیگراها كۆنترۆڵ و پیلانگێری و زاڵبونە بەسەر رەوتی ناسكی پرانای یۆگیدا. لەنوسراوەكانی یۆگادا “مانونیگراها” بەمانای كۆنترۆڵی زهن و ئیندریانیگراها بەمانای كۆنترۆَلی هەستەكان بەكاردەهێنرێت. لە سوننەتی هاتایۆگادا هونەرو تەكنیكی زۆر هەیە كە ئەم ئامانجە بەدیدەهێنێت. ئەم تەكنیكانە دەبنە هۆی زیادبوونی كۆنترۆڵ و كارامەیی لەسەر ماسولكەكانی هەناسەدان و هەمو كۆئەندامی هەناسەو لە ئەنجامدا دەسەڵات و ئاگایی لەسەر رەوتی ناسكی وزەی پرانا زیاتر دەبێت، یۆگیەكان بەپێی ئەم تەكنیكانە هەمو ماسولكەكانی هەناسەدان دەخەنە ژێر كۆنترۆڵی خۆیان و قەبارەی سیەكان زیاد دەكەن. هەروەها ڕەوتی وزەی پرانا و ئاپانا بە یەكسانی زیاد دەكەن و خۆیان بۆ دوایین قۆناغ ئامادە دەكەن.
ت‌-پرانایاما: هەروەك پێشتر ئاماژەی پێكرا مەبەست لە پرانایاما گەشەپێدان و بەرفراوان كردنی پرانایە . لەم قۆناغەدا یۆگی دەچێتە ناو راگرتنی هەناسەی خۆبەخۆوە گۆرانكاری تەواو لە وزەكانیدا دێتەپیش. گۆران لە رەوتی ڤایوەكان لەم قۆناغەدا دەبێتە هۆی بەجوڵە هاتنی لێهاتویی و تواناخەوتوەكانی یۆگی كەلە هەنگاوەكانی دواتردا پێویستی پێیان دەبێت. ئەم گۆڕانكاریەی كە لە ڤایوەكاندا ڕوو دەدەن، دەبێتە هۆی دەركەوتن و هاتنە كاری “پاراشاكتی”، دەتوانرێت بە نمونەیەك ڕوون بكرێتەوە، هەروەك پێشتر وترا پێنج ڤایوی سەرەكی هەیە كە لە نێوانیاندا “پرانا” و “ئاپانا” گرنگی تایبەتیان هەیە. ئاپانا هێمای وزەی (+) و پیاوانەیەو پراناش هێمای وزەی (-) و ژنانەیە. ئێستا وابزانە كە ئاپانا وەكو هەوری باران وایەو پراناش وەكو زەوی، هەركاتێك بارگەی (+) لەهەوری باراندا زیاد بكرێت ئەوا بارگەی (-) لەسەر زەوی لە بەرامبەر بارگەی (+)ی هەوردا زیاد دەكات و ئەم بارگە زیادەیەش بەهۆی بروسكەیەكەوە بۆ زەوی پرانا دەگوازرێتەوە. ئەوە هەمان ڕەوتی ئودانایە كە ئەم وزە وروژاوە دەباتە ناو كەناڵێك كە ناسراوە بە “سۆشۆمنا”. تەقینەوەی ئەم بریسكەیە دەبێتە هۆی بێداری وزەی كوندالینی و زیادبونی مەودای زەریفی وزەی “سامانا” و دواجار بنكەیەك بۆ وزەی كوندالینی پەیدا دەبێت . ئەم وزە وروژراوە دەسەڵاتی زیاتر دەداتە دەست یۆگیەوەو دەرفەتی زیاتری بۆ دەرەخسێنێت. بەڵام سالكی تێكۆشەرو راستەقینە لەم دەسەڵاتانەی خۆی دەست دەكێشێتەوەو بەردەوام دەبێت لەرۆشتن لەسەر رێگەی خۆی. زیادبوون و بەرفراوانی مەودای “سامانا” و جێگیربونی ئەم هێزە لەم ناوچەیەدا هۆكارێكە بۆ ناولێنانی ئەم قۆناغە بەناوی پرانایاما واتە زیادبوون و فراوانبونی پڕانا.

5. پراتیاهارا .
پراتیاهارا یاخود جیاكردنەوەو كشاندنەوەی هەستەكان، پێكهاتوە لە دوو وشەی “ئاهارا” (هەڵكێشان، كشاندنەوە، هەڵكەندن)و “پراتی” (بەرامبەر، لەبەرامبەر) . مەبەست لەپراتیاهارا كشاندنەوەی وزەی ڕەوانی (سیال)ی زهنە لەبەرامبەر چوارچێوەگەلی زهنی و هەستگەلی سنوردار. دوای ئەوە سالكی یۆگا سەركەوتنی بەدەستهێنا لە هەناسەراگرتنی خۆبەخۆ ، بەشێوەیەكی تەواو سروشتی ئاگایی ئەو بۆ ناوەوە دەكێشرێتەوە، ئەم قۆناغە وەكو باسمان كرد هەمان جوڵەی كوندالینیە، بەهۆی ئەم جوڵەیەوە ئاگایی یۆگی لە جیهانی دەرەوە دەپچرێت و بەقوڵی دەچێتە ناوخۆیەوە. هەستەكان بۆ چەند خولەكێك و تەنانەن زیاتریش لەكار دەكەون و لەهەمان كاتدا ئاگایی یۆگی هەروا چالاكە. لەم قۆناغەدا ئاگایی یۆگی لەسەر چیتەڤریتیەكان (شەپۆلە پەرێشانەكانی زهن) نیە. بەڵكو ئاگایی چربۆتەوە لەسەر وزە بنچنەییەكانی ئەم شەپۆلە زهنیانە. لەبەر ئەم هۆكارە یۆگی لە دیتنی شێوەو وزەی ئەندێشەو بیركردنەوە بۆ دادوەری كردن و بەراورد كردن بێ نیاز دەبێت و لە ئاكامدا دوچاری هەڵچونی زهنی نابێت. ئەو بەتەواوی ئارامە و بینەری هێزو توانا ناوەكیەكانی خۆیەتی، ئەم قۆناغە بەشێوەیەكی تەواو سروشتی و لە ئەنجامی قۆناغی پێشو بۆ یۆگی دێتە پێش و بۆ ماوەیەك و تەنانەن بۆ چەند سالێك بەردەوام دەبێت .
هێزو رێنماییەكانی گورو رۆڵی گرنگی هەیە بۆ سالكی یۆگا لەم قۆناغەدا. بەبێ رێنمایی و هێزی گورو ئەم بارودۆخە پیرۆزە لەخۆیەوە كۆتایی پێ دێت بێ ئەوەی دەرگاكانی قۆناغی دواتر واتە (دهارانا) بۆ یۆگی بكاتەوە.
ئەم قۆناغە شیاوی بەراوردكردن نیە لەگەڵ ئەو خەلسانەی كە سەرچاوەكەیان تەڵقین و خەوی دەستكردە (هیپنۆتیزمە) .
6. دهارانا
دهارانا لەووشەی (Dhr) وەرگیراوە كەبە مانای پاراستن و راگرتن دێت. دوای ئەوەی سالك توانی بەئاگایی و ئازادی تەواو شەپۆلەكانی زهن و هێزە دەرونیەكانی خۆی (لەبەزۆری بەشێوەی ڕەنگ و وێنە لەگەڵ ئیحساساتی جۆراوجۆردا) ببینێت (واتە پراتیاهارا)، ئەو كات قۆناغی دواتر دێت كە وردگەری (تركیز) تەواووو قوڵی وزەی زهنە. ئەم قۆناغەش لەدوای حاڵەتی پراتیاهارا دروست دەبێت . هەڵبەت رێنماییەكانی مامۆستا و هەوڵی سالك رۆڵی گرنگیان هەیە لەجوڵەو پێشكەوتنیدا، ئەگینا هەمیشە ناتوانین چاوەروان بین “پرانایام” ببێتە “پراتیاهارا”و ئەویش ببێتە “دهارانا” .
دوای ئەوەی دەسەڵاتی یۆگی بەسەر هۆشیاری خۆیدا لەحاڵەتی پراتیاهارادا پەرەی سەند ئەگەری چربونەوەی هێزەكانی زهن لەسەر بابەتێك زیاتر دەبێت . ئەوە لەحالێكدایە كە یۆگی بەتەواوی قوڵ بۆتەوە لە فەلسەفەی پراتیاهارادا.
بێ گومان دهارانا دوای پراتیاهارا دێتە پێشەوەو تا ئەوكاتەی یۆگی نەتوانێت شەپۆلەكانی وزە لەناو خۆیدا ببینێت، ئەگەری ڕاگرتنی هۆشیاری لەسەر یەك بابەت وەكو “گیژاوەكانی وزە” (چاكراكان) نابێت.
تێرامان لە وێنەیەك، سومبولێك یاخود هەرشتێكی تر بەمانای دهارانا نیە. تێرامان لەسەر بابەتێك چ دەرەكی بێت یاخود ناوەكی لەزمانی سانسكریت و لە ئەدەبیاتی یۆگیانەدا “دریشتی” پێدەگوترێت، بەڵام دهارانای پاتانجالی لەدڵی فەلسەفەی پراتایاهارادا جێگیرە، ئەویش كۆكردنەوەی هێزە زهنیەكان و ئاگایی لەسەر بابەتێكی بینراوی ناوەكیە. لەسەرەتادا ئەم بابەتە ناوەكیە زۆر زوو لەكیس دەچێت و یۆگی دوبارە خۆی لەنێوان شەپۆلە جیاوازەكانی زهندا دەبینێتەوە تا ئەوەی كە هێزی ژیان (پراناشاكتی) دەگاتە لوتوسی دوو پەر واتە “ئاجنا چاكرا” لەم كاتەدا زهنی یۆگی پر دەبێت لە “ساتڤای” پاكو بێ خەوشی قۆناغی “ئیكاگراتا” گەشەدەكات. ئەم بارودۆخە پیرۆزە هاوكاتە لەگەڵ بینینی دەروونی ناوەندێك ڕوناكی شین . لەم قۆناغەدا یۆگی دەتوانێت لەبابەتی جۆراوجۆردا قوڵ ببێتەوەو شەپۆلی زهنی خۆی لەسەر ئەم بابەتانە بەشێوەیەكی نەجوڵا بپارێزێت .

7.دهیانا .
دهیانا لەوشەی (Dhyai) وەرگیراوە كە بەمانای چاودێریكردن و دیتنی بارودۆخی دەروونی بەكاردەهێنرێت. “دهیانا” تەواوكەری حاڵەتی “دهارانا” یاخود وردگەری قوڵ و كامڵە. دوای ئەوەی یۆگی توانی شەپۆلە جوڵاوو پڕ لەرینەوەكانی وزەی ناوخۆی ببینێت(پراتیاهارا) ئامادەیی ئەوە پەیدا دەكات تا ئاگایی خۆی لەسەر شەپۆل و گێژاوێكی تایبەت (وەكو چاكراكان) چڕبكاتەوە (دهارانا). لەهەنگاوی دواتر كەئەنجامی بێ دابڕانی قۆناغی پێشوە. یۆگی دەتوانێت ئەو بابەتەی كە وردگەری لەسەر ئەنجام داوە ببینێت.
لە ڕاستیدا چاودێری یاخود دهیانا هاوئاسۆیی بوون یاخود حەشری مەعنەویە لەگەڵ بابەتی دهارەنادا. بەم شێوەیە زاتی بابەتی دهارەنا بۆ یۆگی ئاشكراو رون دەبێتەوە. بۆ نمونە ئەگەر لە حاڵەتی دهارەنادا روناكایی شینتان بینی ، لە جەریانی دهیانادا دەبینن كە چۆن ئەم روناكیە شینە فراوان بوەو شێوەی بڵقە ئاوێكی زۆری لێدێ… بە واتایێكی دیكە هەقیقەتی بابەتی وردگەری خۆتان بە رونی دەبینن.

8. سامادی .
دەتوانین سامادهی بە قوڵبونەوە و گەیشتن و فەنابون لەبابەتی چاودێری مانابكەین. بۆ ماوەیەكی زۆر كەمخایەن دوای ئەوەی یۆگی هوشیاری خۆی بەرەو گۆرەپانی وزەی دەروونی پەرەپێداو بینەری شەپۆلە ناسكەكانی دەروون بوو (دهارەناو دهیانا)، هەقیقەتی ئەم شەپۆلە ناوەكیانە دەبینێت كە مەودایێكی زۆر بەهێز و تیوارە لەوزەی ڕەوان و ئاگایی باڵادەست بەسەر ئەودا. یۆگی بەچاودێری كردنی بەردەوام و زۆر تێدەگات كەبنەمای تەواوی بونەوەرەكان و بگرە خۆیشی شتێك نیە جگە لەهەمان مەودای بەهێزی وزەو ئاگایی. وە هەركاتێك هوشیاری پەروەردەكراو لەسەر ئەم مەودایەی ئاگایی و بەتواناییە چڕ بویەوە، (بەپێی ئەوەی كەیۆگی خۆیشی لە ناوەرۆكەوە لەگەڵ بونەوەرەكانی تر لەم مەودا هاوبەشەدایە)، هەمو كەون لەیەكبونێكی تەواوو لەئاوەز بەدەردا دەبینێ. ئەم هەست و دەركەی یەكبوون و دیتنی كەون بە یەكپارچەیی، هەمان مەزنترین و پیرۆزترین پلەی یۆگایە واتە ” سامادهی” .
بەم سێ پلەیەی دوایی واتا “دهارانا” و “دهیانا”و “سامادهی” كە پەیوەندیەكی قوڵیان لەگەڵ یەكتردا هەیە كۆمەڵە یاخود “سامیاما”ی پێ دەوترێت ، چونكە جێگیربوون و مانەوەو لەدهارەنادا خۆی بەخۆ كەسەكە دەباتە قۆناغی دهیانا، هەروەها مانەوە لەدهیانا دەبێتە هۆی گەیشتن بە سامادهی .
باس و لێكۆلینەوە لەسەر قۆناغەكانی سامادهی بابەتێكە كە پێویست ناكات لێرەدا لەسەری بدوێین، بە هەرحاڵ ئەمانە هەشت قۆناغن كە جوگرافیای پیرۆزی وڵاتی یۆگا پێكدێنن. وڵاتێكی بەرفراوان و پڕ نهێنی و جارجار ترسناك كە نهێنیەكانی خۆی تەنها بۆ رێرەوانی راستگۆو سنگ فراوان ئاشكرا دەكات. بۆ گەیشتن بەم وڵاتە سەیرو سەمەرەیە یۆگی سەفەرێكی درێژخایەن و بێ گەرانەوە دەست پێدەكات.
لەیەكەم هەنگاودا قەرزەكانی خۆی دەداتەوەو تەكلیفی خۆی لەگەڵ دۆستان و ئاشنایان واتە لەگەڵ جیهانی دەرەوە رون دەكاتەوە (یاما). لە هەنگاوی دوەمدا تەدارەكی خۆی هەڵدەگرێت و تەكلیفی خۆی لەگەڵ خودی خۆی رون دەكاتەوە(نیاما) ، دواتر سواری ئامێری گواستنەوەكەی دەبێت (ئاسانا) و ئامێرەكە دەخاتە كارو گەرم دەكات (پرانایاما) و دواتر سەفەری خۆی دەست پێدەكات . لەم سەفەرەدا شوێن و دیمەنی زۆر دەبینێت (پراتیاهارا) تاكو دەگاتە ئەو شوێنەی كە ئامانجیەتی. دواتر لە ئامێری گواستنەوەكەی دادەبەزێت و (دهارانا)و دێتە ناو شاری روناكیەكان (دهیانا) و ژیانی سەیرو سەمەرەو تازەو كامڵی خۆی دەست پێدەكات (سامادهی) .