ته‌وه‌ر و گفتوگۆ

( زۆر جار له‌ده‌می پسپۆران و ته‌نانه‌ت ڕای گشتی خه‌ڵکیش وه‌هایه‌ که‌ تاکی کورد له‌ڕووی ده‌روونییه‌وه‌ ئاڵۆزی زۆره‌ ، ئایا تۆ له‌گه‌ڵ ئه‌م بۆچوونه‌دایت ؟ بۆچی ؟ ) 

گێلاس عه‌بدوڵڵا  - مامۆستای زانكۆ                                              

 ئه‌ندامی سه‌نته‌ری راوێژكاری خێزان

به‌ڵێ  تاكی كورد  تاكێكه‌ له‌ روی ده‌روونییه‌وه‌ ئاڵۆزی زۆره‌  ، به‌ هۆی هۆكاره‌ سیاسی و شه‌رو ئاژاوه‌كانی ناو كوردستان به‌درێژایی مێژوو  ، هه‌میشه‌ تاكی كورد له‌ بارودۆخێكی نائارامدا ژیاوه‌ ، ترس و دڵه‌راوكێ ژیانی داگیركردووه‌.

ئه‌گه‌ر باس له‌ قۆناغی پێش راپه‌رین بكه‌ین ، ئه‌وه‌ بۆخۆی تراژیدیایه‌كه‌و كاریگه‌ریه‌ نێگه‌تیفه‌كانی ته‌واو به‌رجه‌سته‌ بووه‌ له‌ كه‌سێتی تاكی كورددا به‌تایبه‌تی له‌لای ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ قوربانی راسته‌وخۆی ده‌ستی رژێمی له‌ ناوچوبوون . وه‌ قۆناغی دوای راپه‌رین كه‌ ده‌بێته‌ دوو به‌ش یه‌كه‌م  له‌ سه‌ره‌تایی نه‌وه‌ده‌كاندا قۆناغێكی سه‌خت و دژوار بوو به‌هۆی ئابڵوقه‌ی ئابوری و گۆرانكاریه‌ سیاسیه‌كان و پاشان شه‌ری ناوخۆ ، كه‌ گه‌وره‌ترین كاره‌سات و ناهه‌مواری به‌سه‌ر تاكی كورددا هێنا و كۆمه‌ڵێك ئاسه‌واری خراپی له‌ناخی تاكی ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا جێهێشت ، هه‌ر له‌ حه‌زی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌و یه‌ك تا په‌رستی و قبوڵ نه‌كردنی به‌رامبه‌ر و كاڵ بوونه‌وه‌ی هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی و نائومێدی و ره‌ش بینی ………….. دواجار سه‌رهه‌ڵدانی كۆمه‌ڵێك گرێ ی ده‌روونی ، وه‌ له‌ پاش رووخاندنی دكتاتۆره‌كه‌ی بغداد زۆر به‌ خێرایی  شاڵاوی پێشكه‌وتنه‌ ته‌كنه‌لۆژیاكان گه‌یشتنه‌ هه‌موو سوچێكی ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌ و زۆربوونی كاڵاو شتومه‌كی جۆراوجۆر له‌ بازاره‌كانی هه‌رێمی كوردستانداو پێشكه‌وتنی بیناسازی و سه‌رهه‌ڵدانی ململانێ ی سیاسی و ئابوری ، ده‌توانین بڵێین پێشكه‌وتن رووی داوه‌ به‌ڵام كام پێشكه‌وتن ؟ پێشكه‌وتن له‌ شته‌ مادیه‌كاندا و له‌ روخساردا به‌ڵام له‌رووی بیركردنه‌وه‌و زانست و سستمی په‌روه‌رده‌و لایه‌نه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان له‌ ئاستی پێشكه‌وتندا نین ، ئه‌مه‌ بۆته‌ هۆی ئاڵۆزكردنی باری ده‌رونی تاكی كورد ، بۆته‌ هۆی دروست كردنی پاڵه‌په‌ستۆی ده‌روونی  له‌سه‌ر تاكه‌كان و تووشبوون به‌ نه‌خۆشیه‌ ده‌روونیه‌كان . باس له‌ پێشكه‌وتن ده‌كه‌ین به‌ڵام بارودۆخی ناو خوێندنگه‌و زانكۆكانمان هه‌مان شێوازی نه‌وه‌كانی پێش ئێمه‌ن ، ئه‌مه‌ش یه‌ك ناگرێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ سه‌رده‌می جیهانگیری و ته‌كنه‌لۆژیای سه‌رده‌م ,هه‌ریه‌ك له‌ مانه‌ بۆخۆی كێشه‌ بۆ تاك دروست ده‌كات تووشی ململانێ ده‌بێت ، تاكی ئه‌م سه‌رده‌مه‌  وریایه‌ ئاگاداری هه‌موو گۆرانكاری و پێشكه‌وتنه‌كانی دنیایه‌ به‌ڵام واقعه‌كه‌ی خۆی له‌ ئاستی ئه‌و گۆرانكاریه‌دا نییه‌ ، به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌مه‌ش ناره‌حه‌تیه‌ك لای مرۆڤ دروست ده‌كات ، وه‌ هه‌مان شێوه‌ لایه‌نه‌كانی تری ژیانمان ، سه‌ره‌رای بوونی گه‌نده‌ڵی و  نه‌بوونی دادپه‌روه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی و نه‌بوونی خزمه‌تگوزاری به‌ پێی پێویست .

كه‌واته‌ تاكی ئێمه‌ له‌سایه‌یی هه‌موو ئه‌و باردۆخه‌ ناهه‌مواره‌دا  : 

بێبه‌ش كراوه‌ له‌ پێویستیه‌ جه‌سته‌ی و ده‌روونیه‌كانی به‌رده‌وام خه‌فه‌یان ده‌كات و له‌ ئه‌نجامی كه‌ڵه‌كه‌ بوون نه‌بوونی ده‌رفه‌تی ده‌ركه‌وتنیان یان ده‌ربرینیان ده‌بێته‌ هۆی نائارامی و هه‌ڵچوون و لاوازی و هه‌ست و سۆزو یان زیاده‌رۆی له‌ پێدانی خۆشه‌ویستی و وابه‌ست بوون به‌كه‌سێك ، گه‌ران به‌دوای بابه‌تی سێكسی بۆ چێژ وه‌رگرتن و دواتر ئالوده‌بوون به‌ و سایت و بابه‌ته‌ سێكسیانه‌وه‌ كه‌ له‌رووی جه‌سته‌یی و ده‌روونییه‌وه‌ كۆمه‌ڵێك كێشه‌ بۆ تاك دروست ده‌كات .

 تاكێكی ئازاو بوێر نیه‌ ، وابه‌سته‌ به‌ كۆمه‌ڵێك رۆتیناته‌وه‌ ، وه‌كو پێویست گرنگی به‌ جه‌سته‌و ته‌ندروستی جه‌سته‌ی نادات  به‌تایبه‌تی به‌ ته‌مه‌نه‌كانمان ده‌ناڵێنن به‌ده‌ست كۆمه‌ڵێك نه‌خۆشی درێژ خایه‌ن وه‌ك نه‌خۆشیه‌كانی دڵ و پاڵه‌په‌ستۆی خوێن و شه‌كره‌و رۆماتیزم و ئێستاش زیاد بوونی شێرپه‌نجه‌ به‌ هه‌موو جۆره‌كانیه‌وه‌ ،  كه‌ هۆكاری ئه‌م نه‌خۆشیانه‌ جگه‌ له‌ بۆماوه‌  خواردنی خراپ و به‌سه‌رچوو وه‌ نائارامی باری ده‌روونی بوونی پاڵه‌په‌ستۆی ده‌روونی كاریگه‌ری ته‌واویان هه‌یه‌ له‌ زیاد بوونی ئه‌م حاڵه‌تانه‌دا.

تاكی ئێمه‌ هیچ خولیایه‌كی نییه‌ و خوێندنه‌وه‌ لای توێژێكی كه‌م نه‌بێت بوونی نییه‌ نه‌بۆته‌ نه‌ریتێك له‌ لای گه‌نج و پیرمان داهێنه‌ر و به‌رهه‌م هێنه‌ر نین به‌ڵكو هه‌موو شتێك هاورده‌یه‌ له‌ بچوكترین تا گه‌وره‌ترین پێداویستیه‌وه‌ .

تاكی ئێمه‌ هه‌ڵگری بروانامه‌یه‌و به‌ڵام رۆشنبیر نی یه‌ ، ده‌توانین بڵێین دووباره‌ی نه‌وه‌كانی ترین . به‌رده‌وام دوو كه‌سێتی (ازدواجیه‌ الشخصیه‌) هه‌یه‌ كه‌سێتیه‌ك له‌ ده‌ره‌وه‌ ناو خه‌ڵك كه‌سێتیه‌ك له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌یدا ، له‌ به‌رئه‌وه‌ی  تا ئێستاتاكی ئێمه‌ بۆخۆی ناتوانێت بژی به‌ڵكو به‌رده‌وام له‌ هه‌وڵدایه‌ ده‌وروبه‌ر رازی بكات به‌باش و خراپ بێ گوێدانه‌ حه‌زو ئاره‌زو توانا مادییه‌كانی .   

ته‌وه‌ر و گفتوگۆ

( زۆر جار له‌ده‌می پسپۆران و ته‌نانه‌ت ڕای گشتی خه‌ڵکیش وه‌هایه‌ که‌ تاکی کورد له‌ڕووی ده‌روونییه‌وه‌ ئاڵۆزی زۆره‌ ، ئایا تۆ له‌گه‌ڵ ئه‌م بۆچوونه‌دایت ؟ بۆچی ؟ )

د. سه‌ڵاحی گه‌رمیان / سیدنی

پێشه‌کی زۆر سوپاس بۆ وروژاندنی ئه‌م بابه‌ته‌.
پێموایه‌ ئه‌م پرسیاره‌ و هه‌ر پرسیارێکی تر له‌ باره‌ی تاکی کورده‌وه‌ یان تاک له‌ هه‌ر گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌کی تردا‌، پێویست به‌ دیراسه‌کردن و توێژینه‌وه‌ ئه‌کات. هه‌ر وه‌ڵامێک له‌م باره‌یه‌وه‌ ته‌نیا ئه‌چێته‌ قاڵبی ڕاوبۆچوونی تاکه‌که‌سییه‌وه‌، بۆیه‌ مه‌رج نیه‌ ڕاستییه‌کی کۆنکریت و زانستییانه‌ بخاته‌ڕوو.
به‌ پێی لێکدانه‌وه‌ی من بۆ ئه‌م لایه‌نه‌، به‌ پشت به‌ستن به‌و ڕاستییه‌ی که‌ سه‌لمێنراوه‌ له‌باره‌ی ڕؤڵی ژینگه‌ی‌ کۆمه‌ڵایه‌تی له‌سه‌ر که‌سێتی تاک، ئه‌توانم بڵێم که‌ ئه‌و ژینگه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و جوگرافیاییه که‌ کورد تیادا ژییاوه‌ و خۆی له‌ دابه‌شبوونی کوردستان و بارودۆخی‌ سیاسیی ئه‌بینێته‌وه‌ که‌ تیایدا دووچاری سیاسه‌تی سه‌رکوتکردن و هه‌وڵی له‌ناوبردنی بوون و زمان و کولتوور بووه‌ته‌وه‌ له‌لایه‌ن ڕژێمی ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ کوردستانی به‌سه‌ردا دابه‌شکراوه‌‌، کاردانه‌وه‌یه‌کی ئێجگار زۆریان هه‌بووه‌ به‌سه‌ر تایبه‌تمه‌ندی تاکی کورده‌وه‌. زمانیش دیاره‌ بنه‌مایه‌کی سه‌ره‌کی ناسنامه و که‌سێتی هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌که‌. به‌ڵام کورد هه‌رچه‌نده‌ زمانیێکی جیاوازی به‌ خۆوه‌ هه‌یه، که‌چی‌ تا ئێستا خاوه‌ن زمانێکی یه‌کگرتوو نیه، به‌ڵکو له‌ به‌شێکی گه‌وڕه‌ی کوردستاندا، نه‌ک هه‌ر ئاشنا نین به‌‌ زمانی کوردی، به‌ڵکو زاره‌وه‌ی ناوچه‌که‌ی خۆشیان نازانن زۆربه‌یان به‌زمانی تورکی ده‌ئاخڤن. هه‌موومان ئه‌و ڕاستییه‌ ئه‌زانین که‌ زۆر به‌ده‌گمه‌ن ‌ کرمانجێکی ژوورو له‌ هه‌ورامییه‌ک، یان فه‌یلییه‌ک له‌ زازاکییه‌ک، یان سۆرانییه‌ک له‌ بادینییه‌ک به‌ ئاسانی تێبگات‌.
ئه‌وه‌و تا ئیستا کورد به‌ دوای ناسنامه‌وه‌ وێڵه‌ و نائومێدی تاکه‌که‌سی کورد له‌ سه‌ربه‌خۆیی نه‌ک هه‌موو نیشتمانه‌که‌ی، به‌ڵکو هه‌رێمی کوردستان که‌ به‌ناوه‌ فیدرالییه‌ له‌ چوارچێوه‌ی عێراقدا، هێشتا له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی وڵاتانی ده‌وروبه‌ر و بگره‌ له ترس و‌ دڵه‌ڕاوکێ ئه‌وه‌دایه‌ که‌ ڕژێمی ئێستای عێراق پابه‌ند نه‌بێت به‌و ده‌ستوره‌ی که‌ دان به‌ کوردستان ئه‌نێت وه‌ک هه‌رێمێکی فیدرالی و هه‌رکاتێک ببێته‌ خاوه‌ن هێزوتوانا هه‌مان سیاسه‌تی ڕژێمه‌ کۆنه‌کانی عێراق بگرێته‌ به‌ر. ڕووداوه‌کانی ئه‌م دواییه‌ش‌ زیاتر ئه‌وه‌ی خسته‌ڕوو‌‌. بۆ نموونه‌، تا ئێستا کورد به‌ چاوی دوژمن و وه‌ک هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک بۆ سه‌ر یه‌کپارچه‌یی عێراق سه‌یرئه‌کرێت. له‌ باشترین حاڵه‌تدا عه‌ره‌ب و هه‌روه‌ها تورک و فارسیش له‌ به‌شه‌کانی تری کوردستاندا خۆیان به‌ خاوه‌ن ماڵ و براگه‌وره‌ دائه‌نێن له‌ به‌رامبه‌ر به‌ کورد. بۆیه‌ له‌ باره‌ی سایکۆڵۆجییه‌وه من وای ئه‌بینم که‌سێتی کورد نه‌ک هه‌ر که‌سێتییه‌کی ئاڵۆزه‌، به‌ڵکو که‌سێتییه‌کی داشکاو و به‌ دڵه‌ڕاوکێیه‌‌. هۆی سه‌ره‌کیشی ئه‌گه‌ڕێنمه‌وه‌ بۆ فاکته‌رانه‌ی ئاماژه‌م پیدان له‌پاڵ ئه‌و توندو تیژییه‌ی کورد به‌ره‌وڕووی بووه‌ته‌وه‌ تا ئه‌گاته‌ جینۆسایدکردنی به‌ شێوه‌یه‌کی سیسته‌ماتیک له‌ لایه‌ن ڕژێمه‌ ناسیۆنالێسته‌کانی ناوچه‌که‌وه‌ و به‌ تایبه‌تی له‌ شاڵاوه‌کانی ئه‌نفال و کیمابارانی هه‌ڵه‌بجه‌و ناوچه‌کانی تری کوردستاندا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌و هه‌سته‌ی که‌ له‌لای کورد بمانه‌وه‌ێ و نه‌مانه‌وێت دروست بووه‌ وه‌ک برا بچوکێتی گه‌لانی دراوسێ، تا ئێستا‌ نه‌یتوانییوه رزگاری بێت. مه‌ترسی دووباره‌ بوونه‌وه‌ی جێنۆسایدکردندنی هه‌ر له‌ ئارادایه‌ به‌ هۆی نادیاری بارودۆخی سیاسی کوردستان و ناوچه‌که‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی په‌یتاپه‌یتای برا دوژمنه‌کانی ده‌وروبه‌ری و گه‌نده‌ڵی و نا عه‌داله‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی و که‌می خزمه‌تگوزاریی و به‌رزبوونی ڕێژه‌ی بێکاری که‌ هه‌موو فاکته‌رن بۆ بێمتمانه‌ی به‌ ده‌سه‌ڵاتی ئێستای هه‌رێم کوردستان و پاشه‌ڕۆژێکی باشتر. بۆیه‌ ئه‌توانم بڵێم که‌ که‌سێتی کورد له‌ قه‌یراندایه و ئاوڕدانه‌وه‌یکی ته‌واو و بایه‌خدان و کارکردنێکی به‌ربڵاوی ئه‌وێت بۆ ده‌ربازبوونی له‌و قه‌یرانه‌ و ڕه‌واندنه‌وه‌ی ترس و دڵه‌ڕاوکی و نائارامی ده‌روونی که‌ له‌ناخی تاکی کوردا چه‌سپاوه‌.