ئافرەت و ئاوێنە – خوێندنەوەیەکی سایکۆلۆژیانە بۆ پەیوەندی ئافرەتان بە ئاوێنەوە – دەروونناس: سامان سیوەیلی

پشکی شێر لەدروستبوونی ئەو وێنانەی دەربارەی خودی خۆمان لامان دروستبووە بەر خێزان و پرۆسەی گۆشکردنی کۆمەڵایەتی خێزان دەکەوێت، چیرۆکی ژیانی مرۆڤ لەمنداڵییەوە دەستپێدەکات، لەو ساتانەوە کە خێزان هەوڵدەدات تاک لە بوونەوەرێکی بایۆلۆجییەوە بگۆڕێت بۆ کەسێکی کۆمەڵایەتی، چونکە پێش لەدایکبوونی مرۆڤ ئەو ژینگەیەی کۆرپەلە تیایدا ژیاوە ناو منداڵدانی دایک بووە و هیچ بەرکەوتنێکی کۆمەڵایەتیانەی لەگەڵ کەسی تردا نەبووە، بەڵام پاش لەدایکبوون، منداڵ دێتە ژینگەی کۆمەڵایەتی خێزانەوە، بەرکەوتنی لەگەڵ دایک و باوک و خوشک و برا و کەسوکارە نزیکەکانی لەقۆناغەکانی منداڵی و دواتریش دانیشتووی گەڕەک و هاوڕێی قوتابخانە و مامۆستایان و خزمانی تری دەبێت، قۆناغەکانی سەردەمی منداڵی و مامەڵەی خێزان بەگشتی و دایک بەتایبەتی لەمبوارەدا ڕۆڵی گەورە دەگێڕن. یەکەم ئاوێنە کە خۆمانی تێدا دەبینینەوە چاوەکانی دایکە، پیاهەڵدان و پەسەندکردن و سەرسامبوونی دایک بۆ منداڵ ڕۆڵی گەورە دەگێڕن لە دروستبوونی وێنەی ئەرێنی دەربارەی خودی خۆمان بەدوای ئەمیشدا ڕەزامەندبوون لەخودی خۆمان و دروستبوونی متمانە و بڕوابەخۆبوون نەک هەر بۆ قۆناغی منداڵی بەڵکو بۆ قۆناغەکانی دواتری ژیانیشمان، پاشان باوک و خوشک و برا گەورەکان بەشداری بچوک یان گەورەیان دەبێت لەمبوارەدا، یەکەم ئاوێنە کە منداڵ خۆی تێدا دەبینێتەوە بریتییە لەچاوەکانی دایکی، چەندە ئەو ئاوێنەیە ڕەنگدانەوەی ئەرێنی دروستبکات ئەوەندە ئەو وێنایەی لە ناخدا دەربارەی خۆمان لامان دروست دەبێت، ئەرێنی دەبن، کەواتە مرۆڤ پێش ئەوەی لە مانای ئاوێنە شوشەکانی ناو ماڵ و ئاوێنەکانی دەرەوەی ماڵ تێبگات، لە ئاوێنە گرنگەکانی چاوی دایکی تێدەگات، ئاماژەکانی (پەسەندی و ناپەسەندی)، (جوانی و ناشیرینی) لەڕێی دایکەوە پێیدەگات. هەربۆیە دایک و باوک هەستیارترین ڕۆڵ دەگێڕن لە بەرجەستەکردنی هەستکردنی جگەرگۆشەکانی بەخودی خۆیان، زۆرینەی ئەو وێنە نەرێنییانەی مرۆڤەکان دەربارەی خۆیان هەیە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو مامەڵە نەرێنییانەی خێزان بەگشتی و دایک و باوک بەتایبەتی کە لەسەردەمی منداڵیدا پێی هەستاون. کچێک لەڕێی چاو و زاری دایکیەوە پەسەند نەبێت، ناتوانێت بەئاسانی خۆی پەسەند بکات، دایکێک بەردەوام سەرزەنشتی ڕەفتارەکانی کچەکەی بکات، نازناوی ناشیرینی دوابخات، جیاوازی لەنێوان ئەو و خوشکەکانی یان براکانیدا بکات و ئەوان بگەیەنێتەوە کەشکەڵانی فەلەک و ئەمیش بەناخی زەویدا ببات، ئەوا دەرئەنجام وێنایەکی زۆر نەرێنی لەلای کچەکەی دەربارەی خۆی لادروستدەبێت، کە هەرچەندە بە شێوە و ڕوخسار پەسەند و جوانیش بێت بەڵام وێنە ناشیرینەکەی لەناخیدا دروستبووە ناهێڵێت ئەو جوانیانە ببینێت.
لەگەڵ تێپەڕبوونی تەمەن و گەشەکردنی کچان و لەسەروبەندی چوونە قۆناغی هەرزەکارییەوە، ئیدی وادەی وەستان لەبەردەمی ئاوێنەدا بەشێوەیەکی بەرچاو دەستپێدەکات، وێڕای ئەو وێنایەی کچ دەربارەی خودی خۆی لەهزریدا هەیەتی، بەشێوەیەکی تر نۆرەی بینینی ڕوخسار و جەستەی خۆی دێت، لەڕێی چاوەکانی خۆیەوە و بەهۆی ئاوێنەوە. ئەو ساتانەی کچان لەبەردەمی ئاوێنەدا دەوەستن مەحکومن بەو وێنانەی لەناخی خۆیاندا هەیانە بەرامبەر خودی خۆیان، هەربۆیە لێرەوە کێشمەکێشێکی دەروونی لەنێوان ئەو دوو وێنایەدا دروستدەبێت، وێنایەک کە چاوی خۆی لە ئاوێنەدا دەیبینێت، وێنەکەی تر کە لەناخی خۆیدا هەستی پێدەکات و خێزان و دەوروبەر بۆیان نەخشاندووە.
پەیوەندی ئافرەتان بە ئاوێنەوە پەیوەندییەکی زۆر تایبەتە، بەجۆرێک ڕۆژانە چەندین جار بەریەککەوتن لەنێوانیاندا ڕوودەدات، یان بڵێین لەهەر دەرفەتێکی ڕەخساودا ئەو بەریەککەوتنە ڕوودەدات. ئافرەتان وەستان لەبەردەم ئاوێنەدا دەکەنە ئامڕازێک بۆ هێنانەدی دوو ئامانج:
یەکەم – هەڵسەنگاندنی جوانی و ڕێکپۆشی و ئەو جوانکاریانەی دەیکەن، بەمەبەستی بەدەستهێنانی دڵنیایی دەروونی و بەدەستهێنانی ڕەزامەندی لەخودی خۆیان.
دووەم – دەرکەوتن بەو ئاستە خواستراوەی کە خۆیان دەیخوازن لەبەردەم ئاوێنەکانی دەرەوەی ماڵەوە، کە ئەویش چاوەکانی خەڵکی و دەوروبەرە.

واتە ئاوێنەکانی ماڵەوە تەنها فیلتەرێکن تاکو لەبەردەم تاقیکردنەوەی ئاوێنەکانی دەرەوەی ماڵەوە دەربچن، چونکە بەلای ئەوانەوە ئاوێنەکانی دەرەوەی ماڵەوە گرنگترن بۆ ئەوان، لەبەرئەوەی ئاوێنەی قسەکەر و ئاماژەدەرن و ڕاستەوخۆ ڕا و هەڵسەنگاندنی دەوروبەر سەبارەت بە سەرنجڕاکێشی خۆیان وەردەگرنەوە لە (زار) یان لە (چاو)ەکانی دەوروبەرەوە.
ئەو بۆچوونانەی ئافرەتان لەهەردوو حاڵەتەکەدا وەریدەگرنەوە (وەستانی خۆیان لەبەردەم ئاوێنەکانی ماڵەوە و ئەو بۆچوونانەی لەڕێی چاوی خەڵکییەوە پێیاندەگات)، هەردووکیان بە دووجەمسەر کارلێک دەکەن لەگەڵ ئەو وێنایەی ئافرەتان لایان دروستبووە دەربارەی خودی خۆیان، هەربۆیە چەندە ئافرەت لەم وێنایەی ناوەوەی خۆی ڕەزامەند بێت هێندە زیاتر بڕوای بەخۆی دەبێت و لەڕووی دەروونییەوە ئارام و ئاسوودە دەبێت، پێچەوانەی ئەمەش ڕاستە.
ئەو وێنایەی ئافرەت لەهزری خۆیدا دەربارەی خۆی هەیەتی گرنگییەکی زۆری هەیە بۆ هەستکردنێکی ڕاستەقینانە بەخودی خۆی، هەربۆیە ڕێدەکەوێت ئافرەتێک ڕوخساری جوان یان پەسەند بێت و لەلایەن دەوروبەریشەوە هەستی پێبکرێت، تەنانەت خۆیشی کاتێک لەبەردەمی ئاوێنەدا دەوەستێت درک بەسەرنجڕاکێشی ڕوخسار یان جەستەی بەگشتی دەکات، بەڵام لەبەرئەوەی ئەو وێنەیەی لەهزری خۆیدا هەیەتی دەربارەی خۆی وێنەیەکی ناشیرینە بۆیە بەردەوام ئەو هەستەی لادروست دەبێت کە ڕوخساری پەسەند نیە یان ئەندامێکی جەستەی ناڕێکە، یان خۆی بە ناشیرین دەبینێت، هەموو ئەمانەش وادەکات خۆی لاپەسەند نەبێت، خودی خۆی ڕەتبکاتەوە، هەندێجار دەگاتە ئەوەی ڕقی لەخۆی بێت، باوەڕی بەخۆی نەمێنێت، تەنانەت لەم ڕۆژگارەدا دەبینین بەشێک لەو ئافرەتانە وێڕای ئەوەی ڕوخسار و ئەندامەکانی جەستەیان جوان و سەرنجڕاکێشن بەڵام هەستکردنی ئەوان بەو وێنانەی لەناخ و هزریاندا دروستبووە کە خۆیان بە ناپەسەند دەزانن، پەنا دەبەنە بەر نەشتەرگەری جوانکاری یان ڕێککاری، کە هەندێجار ئەم هەنگاوانە ئەنجامی پێچەوانە بەدەستەوە دەدات، ئەو ئەندامەی نەشتەرگەریەکەی بۆ دەکرێت پاش نەشتەرگەریەکە دەشێوێت و جوانیە سروشتیەکەی خۆی لەدەستدەدات.
بەڵام لای ئەو ئافرەتانەی کە کەسێتییەکی پێگەیشتوویان هەیە یان بڵێین لە ئاستێکی مەعریفی باشدان یان لەقۆناغی منداڵیدا لەڕێی پرۆسەی گۆشکردنی کۆمەڵایەتییەوە مامەڵەی ئەرێنییان لەگەڵدا کراوە، ئەم هاوکێشەیە گۆڕانکاری بەسەردا دێت، بۆنموونە ڕەنگە ئافرەتێک لە جوانی و سەرنجڕاکێشیدا لەئاستی خواستراودا نەبێت، بەڵام ئەگەر ئەم ئافرەتە توانیبێتی وێنەیەکی ئەرێنی و جوان دەربارەی خۆی دروستبکات، ئەوا هەمیشە ئەو ئافرەتە وەک ئافرەتێکی بەهێز و زیندوو و بڕوابەخۆبوو دەردەکەوێت.
لەڕووی ڕەگەزییەوە (کیان)ی ئافرەتان ڕاستەوخۆ وابەستەیە بە هەستکردن بەمێینەیی و باوەڕبەخۆبوونی ئەوانەوە، ئەم هەستەش لەو وێنانەوە سەرچاوە دەگرێت کە ئافرەتان لە هزری خۆیاندا هەیانە بەرامبەر خودی خۆیان، جەستە و ڕوخساریان، هەر بەشێک لەئەندامانی جەستەی، بەشداری هەربەشێک لە ئەندامانی جەستەی لەدەرخستنی مێینەیی و جوانی و سەرنجڕاکێشی دەوروبەردا، دروستکردنی پەسەندێتی لای ڕەگەزی بەرامبەر بۆ هەریەک ئەندامەکانی جەستەی، (قژ، چاو، لوت، سنگ، دەمولێو، دەست و پەنجە و نینۆک، پێست، سمت، گوێچکە، پاوپوز).
کچان هەر لەتەمەنێکی زووەوە شێوە و قەبارە و پێگەی هەر ئەندامێک لە ئەندامەکانی جەستەی خۆیان دەناسن و ئاشنای پەیوەندییەکانی نێوان ئەو بەشانە دەبن، چونکە لای ئەوان هەموو ئەو گۆڕانکاریانەی بەسەر جەستەیاندا دێت گرنگی گەورەیان هەیە و زیاتر ناسنامەی مێینەییان دەردەخات و باش لەو ڕاستیەش دەگەن کە ڕوخسار و جەستەی ئەوان بۆ ڕەگەزی بەرامبەر گرنگی گەورەی هەیە. بۆیە هەر لەسەرەتای قۆناغی هەرزەکارییەوە ئەو گەشەکردنانە لەلایەک کار دەکاتە سەر باری دەروونییان و لەلایەکی ترەوە کار دەکاتە سەر ڕەفتاریان. لەسەرەتای قۆناغی هەرزەکاریدا بەهۆی گەشەکردنی ناهاوسەنگی ئەندامەکانی جەستەی کچانەوە و بەهۆی دەرکەوتنی زیپکە لەسەر ڕوخسار، کۆژانێکی زۆریان بۆ دروستدەبێت لەڕووی دەروونییەوە، ئەمەش وایانلێدەکات کچان زۆر کات بچنە بەردەمی ئاوێنە، زۆر سەرگەرمی بەکارهێنانی ئەو مادانە دەبن کە کاریگەری ئەو گۆڕانکاریانە لەسەر ڕوخساریان کەمبکاتەوە یان نەیهێڵێت، لەڕووی کۆمەڵایەتیشەوە لەسەرەتای قۆناغی هەرزەکاریدا کچان زیاتر پاشەکشە دەکەن لەهەڵوێستە کۆمەڵایەتیەکان چونکە بەهۆی ناڕێکی گەشە لەئەندامەکانی جەستەیانەوە لە جەستە و ڕوخساری خۆیان ڕازی نین. بەڵام لەناوەڕاستی قۆناغی هەرزەکاریدا (١٥ – ١٨)ساڵ، کچان زۆر هەوڵدەدەن گەورەتر لە تەمەنی خۆیان دەربکەون، هەوڵی بەکارهێنانی ئێکسسواراتی دایکان و خوشکانی گەورەیان دەدەن، حەز بەلەپێکردنی پێڵاوی پاژنەبەرز دەکەن تاکو باڵایان بەرز بنوێنێت، بۆیە لەم قۆناغەشدا بەمەبەستی ڕاکێشانی سەرنجی دەوروبەر کاتێکی زۆر لەبەر ئاوێنەدا بەسەر دەبەن. لە کۆتاییەکانی قۆناغی هەرزەکاری و هەتا تەمەنی (٢٥) ساڵی و چەند ساڵێکی کەم دوای ئەو تەمەنە، کچان هەستدەکەن لەبەهاری تەمەنیاندان، بۆیە گرنگییەکی زۆر دەدەن بەڕوخسار و جلوبەرگ و شێوازی قژ و ڕەنگکردنی قژ و پۆشینی ئەو جلوبەرگانەی جەستەیان سەرنجڕاکێشتر دەردەخات (بێگومان ئەم حاڵەتە لە ڕەفتاری کچانی باڵاپۆشدا دەرناکەوێت). ئافرەتان لە چلەکانی تەمەنیان و سەرووتر و لەدوای گەیشتن بە تەنگژەی نیوەی تەمەن و ئەو گۆڕانکاریانەی لەڕووی هۆرمۆنیەوە لەجەستەیاندا ڕوودەدات و وەستانی سوڕی مانگانە و وەستانی یەکجاریان لەپرۆسەی منداڵبوون، بۆ ئەوەی بۆ هاوسەر و دەوروبەریان بسەلمێنن کە ئەوان هێشتا زیندەییان ماوە و بۆئەوەی لەپێگەی سەرنجڕاکێشیدا بمێننەوە هەوڵدەدەن هەمیشە زاڵبن لەسەر ئاسەوارەکانی هەڵکشانی تەمەن، بەهەمان شێوە زۆر گرنگی بەوەستان لەبەردەم ئاوێنەدا دەدەن، هەندێکیان لەدوای دەرکەوتنی چرچولۆچی لەسەر پێستیاندا پەنا بۆ نەشتەرگەری جوانکاری دەبەن تاکو پیشانی بدەن کە ئەوان هێشتا گەنجن.
ئافرەتان لەکاتی دەرکەوتنیاندا لەبەر دەم هەر (جوتە چاوێک)ی نوێدا خۆی لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی نوێدا دەبینێتەوە، واتە دەیەوێت بۆی دەربکەوێت ئایا ئەو چاوە نوێیانەی بینیویانە چۆن لێیان ڕوانیوە؟ سەرسام بوون پێی؟ بە زارەکی هیچ دراوە بگوێیدا دەربارەی سەرنجڕاکێشی؟ بۆ نموونە کاتێک کچێک یان ئافرەتێک دەچێتە ئاهەنگێکەوە تێڕوانینی دەوروبەر و سەرسامبوونی ئەوان پێی گرنگیەکی گەورەی بۆ بڕوابەخۆبوون و لایەنی دەروونی ئەو هەیە، ئەم پەیامانەش زیاتر لەڕێی چاوەکانی دەوروبەرەوە بە ئافرەت دەگات واتە بە (ئاوێنە قسەکەرەکانەوە) کە هەندێجاریش پەیامەکانی چاو لە دەستەواژەدا بەرجەستە دەکرێت.
واتە بەگشتی دەتوانێت بڵێین ئافرەت لەبەردەم تاقیکردنەوەی سێ ئاوێنەیەدایە:
١-ئەو وێنەیەی دەربارەی خۆی لای دروستبووە لەلایەن خێزانەوە.
٢-ئەو وێنانەی ئافرەت لەوەستانی خۆی لەبەردەم ئاوێنەدا دەیبینێتەوە.
٣-ئەو وێنانەی لە ئاوێنە قسەکەرەکانەوە خۆی تێدا دەبینێتەوە، کە ئەوانیش چاوی دەوروبەرەوە.

ڕاستە خۆ بینینەوەی ئافرەت لەبەردەم ئاوێنە و لەچاوی خەڵکەوە کاریگەری لەسەر باری دەروونی ئافرەتان دەکات، بەڵام ئەو وێنەیەی لای ئافرەت لە هزری خۆیدا دروستبووە زۆر گرنگە لە هەستکردنێکی ڕاستەقینە بە خودی خۆی.
ئافرەتان لەهەر ساتە وەختێکدا پێویستیان بەوە هەیە کە هەست بکەن ئافرەتن، واتە هەست بە مێینەبوونی خۆیان بکەن، هەر بۆیە هەر شتێک کاریگەری لەسەر شێوە و ڕوخساریان بکات و هەست بەمێینەبوونی خۆیان کەم بکاتەوە ئەوا دەبێتە فشارێکی دەروونی بەهێز لەسەریان.
بێگومان لەپەیوەندی نێوان هاوسەرانیشدا چاوەکانی هاوسەری پیاو بۆ هاوسەرەکەی خۆی گرنگی گەورەی هەیە، واتە گرنگە کە پیاوان لەڕێی چاوەکانیانەوە و بەدەربڕینی زارەکی سەرسامبوون و ڕەزامەندی خۆیان بۆ هاوسەرەکانیان دووپات بکەنەوە، بەمە ئافرەتان زیاتر باوەڕیان بەخۆیان دەبێت و زیاتریش هەست بە ئاساییشی دەروونی دەکەن لەژیانی هاوسەرییدا.
هەربۆیە زۆر گرنگە بەتایبەتی لەکۆمەڵگەیەکی نێرسالاری وەک کۆمەڵگەی کوردیدا کە ئاساوارەکانی ئەو کولتورە نەهێڵێن بەوەی هیچ جیاوازیەک نەکرێت لەنێوان منداڵاندا لەسەر بنەمای ڕەگەز، بەتایبەتی ئەو خێزانانەی چەند کچێکیان هەیە و کوڕیان نیە نابێت بۆچوونە نێرسالارەکانیان لەمامەڵەکردنی ڕۆژانەیاندا ڕەنگبداتەوە لەگەڵ کچەکانیاندا کە دواجار کاریگەری نەرێنی بکاتە سەر باری دەروونی و کەسێتی کچەکانیان لەئاییندەدا.

ته‌مموز 1, 2015

جیابوونەوەی ڕۆحی – دەروونناس: سامان سیوەیلی

ئه‌گه‌ر ڕووه‌ ئاشكراكه‌ی پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیری بریتی بێت له‌بوونی گرێبه‌ستی یاسایی و شه‌رعی له‌نێوان دوو هاوسه‌ردا، ئه‌وا ڕووه‌ شاراوه‌كه‌ی (ناوه‌كییه‌كه‌ی) بریتییه‌ له‌بوونی گرێبه‌ستێكی ڕۆحی له‌نێوان دوو هاوسه‌ره‌كه‌دا.
پێكهێنانی خێزان له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ردوو گرێبه‌ستی یاسایی و شه‌رعی به‌ته‌نها و به‌بێ بوونی گرێبه‌سته‌ ڕۆحییه‌كه‌ واتایه‌ك بۆ پێكه‌وه‌ژیانی هاوسه‌ران ناهێڵێته‌وه‌، به‌ڵكو له‌م حاڵه‌ته‌دا هاوسه‌ران دووچاری ئیزدواجیه‌تێكی ده‌روونی و كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بن به‌جۆرێك له‌ودیو دیواری ماڵه‌كانیانه‌وه‌ واخۆیان ده‌رده‌خه‌ن كه‌ئه‌وان له‌ژێر ئه‌و ساباته‌ی ناوی خێزانه‌ كۆك و ته‌با و به‌خته‌وه‌رن، له‌مدیوی دیواری ماڵه‌كانیشیانه‌وه‌ وه‌ك دوو بوونه‌وه‌ری نامۆ به‌یه‌ك و خوڵقێنه‌ری كۆژانی ده‌روونی بۆیه‌كتر مامه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن.
مه‌به‌ست له‌گرێبه‌ستی ڕۆحی نێوان هاوسه‌ران بوونی ئه‌و ڕایه‌ڵه‌ ڕۆحییه‌یه‌ كه‌پێكهاكانی بریتین له‌: سۆز و خۆشه‌ویستی، دڵنیایی و ئاساییشی ده‌روونی، ڕێزگرتن، ڕه‌چاوكردنی ماف، ڕه‌زامه‌ندی له‌یه‌كتر، لێبوورده‌یی، قوربانیدان به‌هه‌موو جۆره‌كانییه‌وه‌.
گرێبه‌ستی ڕۆحی ده‌قێك نییه‌ بنوسرێته‌وه‌ و به‌به‌هایه‌كی مادی بخه‌مڵێنرێت وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌گرێبه‌ستی یاسایی نێوان هاوسه‌راندا هه‌یه‌، په‌ره‌گرافێكی زاره‌كیش نییه‌ وه‌ك سوننه‌تێك به‌ئاماده‌بوونی چه‌ند گه‌واهێك بگوترێت وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌گرێبه‌ستی شه‌رعیدا هه‌یه‌. به‌ڵكو ئیحساسێكی مرۆڤانه‌یه‌ كه‌هه‌ڵهێنجراوی پێكهاته‌ ده‌روونی و سۆزداری و فه‌سله‌جییه‌كه‌ی مرۆڤه‌ و پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌ و گۆشكردنی كۆمه‌ڵایه‌تی تاك و ئه‌زموونه‌كانی ژیانی و ئاستی هۆشیاری و ڕۆشنبیری و ڕاده‌ی باوه‌ڕبوونی تاكه‌ به‌مافه‌كانی یه‌كتر‌، ئاڕاسته‌ی ده‌كات. ڕه‌نگه‌ كوڕێك كچێكی خۆشبوێت، ته‌نها بوونی خۆشه‌ویستی به‌ڵگه‌ی بوونی ئه‌و ڕایه‌ڵه‌ ڕۆحی نییه‌، به‌ڵكو بۆئه‌وه‌ی ئه‌و ڕایه‌ڵه‌یه‌ به‌ساده‌ترین كێشه‌ یاخود پێشهات نه‌پسێت و شیتاڵ نه‌بێته‌وه‌، ده‌بێت پێكهێنه‌ره‌كانی تری ئه‌م ڕایه‌ڵه‌یه‌ش ئاماده‌ییان هه‌بێت. بۆیه‌ زۆرجار بینیومانه‌ به‌شێك له‌و هاوسه‌رانه‌ی كه‌به‌بوونی په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستیشه‌وه‌ پێیان ناوه‌ته‌ ژیانی هاوسه‌رییه‌وه‌ ئاكامێكی تاڵ چاوه‌ڕێی كردوون و جیابوونه‌وه‌ ڕوویداوه‌.
جیابوونه‌وه‌ی نێوان هاوسه‌ران و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی خێزان بریتییه‌ له‌هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌و گرێبه‌سته‌ یاسایی و شه‌رعییه‌ی له‌نێوان دوو هاوسه‌ردا هه‌یه‌، به‌مه‌ش پێكه‌وه‌ژیانی نێوان ئه‌و دوو هاوسه‌ره‌ كۆتایی دێت له‌ژێر ئه‌و ساباته‌ی كۆیكردوونه‌ته‌وه‌. دیاره‌ به‌كارهێنانی چه‌كی جیابوونه‌وه‌ له‌لایه‌ن هه‌ر یه‌كێكیانه‌وه‌ بێت (ژن یان پیاو) دوای گه‌یشتن به‌بنبه‌ست و نه‌مانی خاڵی هاوبه‌ش له‌نێوانیاندا مافێكی سروشتییه‌ به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر ئه‌م چه‌كه‌ (مافه‌) ‌ وه‌ك دواچاره‌سه‌ر به‌كارهێنرا. به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئاسایی نییه‌ به‌شێك له‌هاوسه‌ران له‌م ڕۆژگاره‌دا په‌نایان بۆ جۆرێكی تر له‌جیابوونه‌ته‌وه‌ بردووه‌ كه‌ئه‌ویش بریتییه‌ له‌جیابوونه‌وه‌ی ڕۆحی، واته‌ په‌یوه‌ندییه‌ یاسایی و شه‌رعییه‌كه‌ی نێوان دوو هاوسه‌ره‌كه‌ بوونی ماوه‌ و دوو هاوسه‌ره‌كه‌ له‌ژێر یه‌ك ڕه‌شماڵی خێزانیدا ده‌ژین به‌ڵام په‌یوه‌ندی ڕۆحییان پێكه‌وه‌ نه‌ماوه‌، نه‌مانی په‌یوه‌ندی ڕۆحیش ده‌بێته‌ هۆی نه‌مانی په‌یوه‌ندی جه‌سته‌یی له‌نێوانیاندا، له‌ناو ئه‌مانه‌شدا هه‌یه‌ كه‌زمانی دیالۆگ و ئاخاوتنیش نه‌ماوه‌، واته‌ دوو هاوسه‌ره‌كه‌ له‌یه‌ك ماڵدا ده‌ژین به‌ڵام نه‌به‌یه‌كه‌وه‌ ده‌خه‌ون، نه‌به‌یه‌كه‌وه‌ قسه‌ ده‌كه‌ن، نه‌سۆز و خۆسه‌ویستی ماوه‌ له‌نێوانیاندا.
له‌ڕاستیدا نه‌مانی په‌یوه‌ندی ڕۆحی له‌نێوان هاوسه‌راندا واته‌ سووتانی ڕۆحه‌كان به‌نهێنی، نزیكبوونه‌وه‌ و گه‌یشتن به‌سنووره‌كانی نه‌خۆشیی ده‌روونی، په‌نابردن بۆ ناپاكی هاوسه‌ریی، به‌فیڕۆچوونی وزه‌ی ده‌روونی هاوسه‌ران.
پاساوی زۆرێك له‌و هاوسه‌رانه‌ی له‌ڕووی ڕۆحییه‌ له‌یه‌ك جیابوونه‌ته‌وه‌ به‌ڵام هه‌رپێكه‌وه‌ ده‌ژین، بریتییه‌ له‌وه‌ی یان جیابوونه‌وه‌ی شه‌رعی و یاسایی به‌عه‌یبه‌ ده‌زانن و واده‌زانن كۆمه‌ڵگه‌ به‌كه‌م لێیان ده‌ڕوانێت، یان له‌به‌ربوونی منداڵ له‌نێوانیاندا ئه‌و دۆزه‌خه‌ هه‌ڵده‌بژێرن، له‌كاتێكدا نازانن كه‌نه‌مانی په‌یوه‌ندی ڕۆحی نێوان هاوسه‌ران پێش خودی هاوسه‌ره‌كان ڕۆحی منداڵه‌كانیان ده‌سوتێنێت، یان هه‌ندێ جار به‌پاساوی بوونی ڕێگری كۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌وروبه‌ر له‌ڕوودانی جیابوونه‌وه‌، یان هه‌ندێ جار له‌به‌ر نه‌بوونی په‌ناگه‌یه‌ك پاش جیابوونه‌وه‌ (به‌تایبه‌ت بۆ ئافره‌تان له‌كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا).
درێژه‌پێدانی ژیانی هاوسه‌ریی بێ بوونی په‌یوه‌ندی ڕۆحی له‌گاڵته‌جارییه‌ك زیاتر هیچی تر نییه‌، بۆیه‌ هه‌ر خێزانێك له‌م گێژاوه‌ ده‌روونی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌دا ده‌ژی، ده‌بێت له‌نێوان دوو هه‌ڵبژاردندا خۆیان ساغ بكه‌نه‌وه‌ و یه‌كێكیان هه‌ڵبژێرن، ئه‌وانیش یان گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ زمانی دیالۆگ و وازهێنان له‌كینه‌ و ڕق و تۆڵه‌كردنه‌وه‌ و دۆزینه‌وه‌ خاڵی هابه‌ش له‌نێوانیاندا (بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌م هه‌نگاوه‌ش زۆرجار هاوسه‌ران پێویستییان به‌ڕاوێژكارێكی ده‌روونی یان كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بێت تاكو یاریده‌ده‌ریان بێت له‌تێپه‌ڕاندنی ته‌نگژه‌كانیاندا)، كه‌ئه‌م ڕێگه‌یه‌یان لۆژیكانه‌یه‌. یاخود ڕێگه‌ی دووه‌م هه‌ڵبژێرن كه‌هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی گرێبه‌سته‌ یاسایی و شه‌رعیه‌كه‌یه‌ و كۆتایی به‌و دۆزه‌خه‌ بهێنن، له‌ڕاستیدا ئه‌مه‌ش ده‌بێت دوا هه‌وڵ و دوا چاره‌سه‌ر بێت نه‌ك به‌ تاكه‌ چاره‌سه‌ر لێی بڕوانرێت.

كانونی یه‌كه‌م 23, 2014

له‌شفرۆشی – د.رێدار محمد ئه‌مین پسپۆری نه‌ خۆشیه‌ ده‌روونیه‌كان

پێناسه‌ی له‌شفرۆشی: وه‌رگرتنی چێژی سێكسی به‌رامبه‌ر به‌ مادده‌ یان پاره‌، ئه‌م په‌یوه‌ندیه‌ش پێویستی به‌ دوو كه‌سه‌، یه‌كه‌میان ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ ئه‌م چێژه‌ به‌رامبه‌ر به‌ پاره‌ ده‌به‌خشێت، به‌ڵام دووه‌میان ئه‌و كه‌سه‌یه‌ چێژه‌كه‌ به‌ پاره‌ ده‌كڕێت، هه‌ندێك جاریش لایه‌نی سێیه‌م هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م به‌ یه‌ك گه‌یشتنی ئاسان ده‌كات وه‌ك گه‌یشتنی پیاوێك به‌ ئافره‌تێكی سۆزانی.
ئافره‌تی له‌شفرۆش (سۆزانی) كێیه‌؟
سۆزانی ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ جه‌سته‌ی خۆی پێشكێش به‌ پیاوێك ده‌كات بۆ چێژ وه‌رگرتن به‌رامبه‌ر به‌ پاره‌، به‌ بێ ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستی خۆی وه‌رگرتنی چێژ بێت، مه‌به‌ستی ئه‌و له‌م ره‌فتاره‌ چێژ‌و خۆشه‌ویستی‌و سۆز نییه‌، به‌ڵكو ته‌نها مه‌به‌ستی مادده‌یه‌، ئه‌م ره‌فتاره‌ش له‌ كۆمه‌ڵگادا په‌سه‌ند نییه‌، چونكه‌ پێچه‌وانه‌‌و دژی جووتبوونی دوو شته‌، كه‌وا خۆی له‌ خۆشه‌ویستی‌و چێژوه‌رگرتنی دوولایه‌نه‌ ده‌بینێته‌وه‌‌و به‌رهه‌میشی ده‌بێت، بۆیه‌ ئه‌م ره‌فتاره‌ی دژی سیسته‌می خێزان‌و به‌رده‌وامبوونیه‌تی، ئه‌مه‌ش هۆكارێكه‌ كه‌وا یاسا سزای بۆ داناوه‌، چونكه‌ ئه‌م كاره‌ دژی خێزان‌و به‌هاكانی كۆمه‌ڵگایه‌، پیاویش سزا ده‌درێت، به‌ڵام یاسا له‌سه‌ر ئافره‌ت توند‌و تیژتره‌، چونكه‌ ئه‌و پاره‌ وه‌رده‌گرێت.
لێره‌شدا پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ بكه‌ین كه‌ ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ خۆشه‌ویستیانه‌ی ده‌بنه‌ هۆی ئه‌نجامدانی كاری سێكسی ناكه‌ونه‌ خانه‌ی (له‌شفرۆشی)، چونكه‌ ئه‌مانه‌ په‌یوه‌ندیه‌كی سۆزداری‌و كۆمه‌ڵایه‌تی په‌سندن‌و به‌رامبه‌ر به‌ مادده‌ ئه‌نجام نادرێن، ئه‌م پیشه‌یه‌ ته‌نها له‌لایه‌ن ئافره‌ته‌وه‌ قۆرخ نه‌كراوه‌، به‌ڵكو هه‌ندێك له‌ پیاوانیش ئه‌نجامی ده‌ده‌ن، به‌ تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی تووشی لادانی سێكسی بوونه‌.
چۆنیه‌تی دروستبوون‌و گه‌شه‌سه‌ندنی كه‌سایه‌تی سۆزانی
ده‌توانین وێنه‌یه‌كی گشتی كه‌سایه‌تی سۆزانی بكێشین، كه‌وا ده‌بینین له‌ سه‌ره‌تای ژیانی مه‌یلی سه‌ره‌ڕۆیی‌و به‌د ره‌فتاری‌و یاخیبوون‌و سه‌ركێشی ده‌كات، له‌گه‌ڵ تێپه‌ڕبوونی كاتیش توندو تیژ ده‌بێت به‌رامبه‌ر كه‌سانی ده‌وروبه‌ر یان كۆمه‌ڵگا به‌ گشتی، زۆرجارانیش سۆزانی گرفتێكی لاوازی سێكسی هه‌یه‌‌و هه‌ڵچوون‌و ره‌فتاره‌كانی خۆی زاڵبێت، بۆیه‌ ناتوانێت بگاته‌ ئه‌و ئاسته‌ ره‌فتار‌و مه‌عریفه‌یه‌ی كه‌وا له‌گه‌ڵ ته‌مه‌نی گونجاوه‌، بۆیه‌ زۆر دواكه‌وتوو ده‌بێت له‌ گه‌شه‌سه‌ندن له‌ رووی سێكسی‌و سۆز‌و به‌هاكان، به‌ڵام ته‌فسیری ئه‌و ره‌فتاره‌ی بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌وا حه‌زی سۆزانیه‌ بۆچ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ قۆناغی منداڵی كه‌وا پڕبووه‌ له‌ ململانێ‌و نه‌بوونی سۆز‌و خۆشه‌ویستی، به‌ڵام ململانێكان وا خۆیان ده‌نوێنن له‌و رقه‌ قووڵه‌ی له‌ پیاو هه‌یه‌تی‌و مه‌یلی تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ لێی، كه‌وا ئاسانترین رێگا بریتیه‌ له‌ به‌خشینی چێژ به‌رامبه‌ر پاره‌ نه‌ك به‌رامبه‌ر خۆشه‌ویستی‌و هه‌ستكردن به‌وه‌ی كه‌ ئافره‌ته‌كه‌ی موڵكی ئه‌وه‌، ئافره‌تێكی له‌و جۆره‌ش زۆرجاران سۆز‌و چاودێری ئافره‌تێكی به‌ساڵاچوو قبوڵ ده‌كات، كه‌وا هانی ده‌دات ئه‌م كاره‌ بكات، ئه‌م جۆره‌ پێكهاته‌ی كه‌سایه‌تی سۆزانی له‌گه‌ڵ هاندانی خێزانی‌و بارودۆخه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، رۆڵی گرنگ ده‌گێڕن له‌ دروستكردنی كه‌سایه‌تی سۆزانی، له‌ زۆربه‌ی حاڵه‌ته‌كاندا له‌وانه‌یه‌ دایكی هه‌مان پیشه‌ی كردبێت، یان هه‌ندێكجار خێزان پێویستی به‌ پاره‌یه‌‌و تاكو بژێوی ژیانی دابین بكات، به‌ تایبه‌تی كاتێك هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ هه‌ژاری‌و نه‌زانین‌و كه‌م هۆشیاری، هه‌روه‌ها ده‌سته‌ خوشك‌و هاوڕێی خراپیش ده‌وری ئه‌رێیان ده‌بێت، چونكه‌ به‌ پیشه‌یه‌كی زۆر ده‌ستكه‌وت‌و ئاسانی داده‌نرێت، هه‌روه‌ها ده‌بێت ئه‌وه‌ له‌بیر نه‌كه‌ین كه‌ كۆچ له‌ گوند بۆ شار یان له‌ شارێك بۆ شارێكی گه‌وره‌تر به‌ بێ پلان یان ئاماده‌كاری پێشتر، هۆكارێكی تر بێت.
له‌شفرۆشی وه‌ك ره‌فتارێكی ده‌روونی
خوای گه‌وره‌ كاتێك مرۆڤی دروست كرد، هێز‌و ئاره‌زووی سێكسی پێبه‌خشیوه‌، تاوه‌كو ببێته‌ خاڵی به‌ یه‌كگه‌یاندنی نێر‌و مێ‌و ئه‌و كرداره‌ش ده‌بێته‌ هۆی پیتاندن‌و پاراستنی ره‌گه‌زی مرۆڤ له‌سه‌ر زه‌ویدا، بۆ ئه‌وه‌ی منداڵیش په‌روه‌رده‌ بكرێت پێویستی به‌و خێزانه‌ ده‌بێت كه‌ له‌ رێگه‌ی هاوسه‌ریه‌وه‌ پێكده‌هێنرێت، ئاره‌زووی سێكسی بریتیه‌ له‌و حاڵه‌ته‌ بایلۆژیه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ گه‌شه‌سه‌ندن‌و گه‌وره‌بوون زیاتر ده‌بێت تا ده‌گاته‌ لووتكه‌ له‌ قۆناغی هه‌رزه‌كاری‌و لاویدا، به‌ڵام دووباره‌ كه‌م ده‌بێته‌وه‌ كاتێك مرۆڤ له‌ پیربوون نزیك ده‌بێته‌وه‌، بۆیه‌ هه‌ندێك كه‌س ئه‌م هه‌له‌ ده‌قۆزنه‌وه‌ بۆ ئه‌نجامدانی كاری له‌شفرۆشی. گه‌نجی هه‌رزه‌كار ئه‌م كاره‌ ئه‌نجام ده‌دات به‌ مه‌به‌ستی تاقیكردنه‌وه‌ی پیاوه‌تی خۆی‌و دڵنیابوون لێی، پاشان دووباره‌ی ده‌كاته‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی تێركردنی ئاره‌زووه‌ سێكسیه‌كانی، به‌ڵام پیاوی خێزاندار ئه‌وا ئه‌م كاره‌ ئه‌نجام ده‌دات بۆ دووباره‌ دڵنیابوون له‌ پیاوه‌تی یان هه‌وڵدان بۆ دۆزینه‌وه‌ی شتی نوێ لای ئافره‌تێك، یان ئه‌نجامدانی شێوازێكی تر بۆ تێربوونی ئاره‌زووی سێكسی، چونكه‌ ئافره‌تی سۆزانی پڕۆفیشناڵ‌و راهێنراوه‌‌و زۆر له‌و شێوازانه‌ ده‌زانێت، كه‌ ئافره‌تی تر شاره‌زایی نییه‌، جگه‌ له‌وه‌ ئه‌و په‌رده‌ی شه‌رمی نه‌ماوه‌!
راستیه‌ك هه‌یه‌ كه‌ نابێت له‌بیر بكرێت، ئه‌ویش هه‌ندێكجار ئافره‌ت به‌ بێ ئاره‌زووی خۆی ده‌ئاخێنرێته‌ ناو ئه‌م پیشه‌یه‌، به‌م پێیه‌ش دووباره‌ سێكسی له‌گه‌ڵ چه‌ند كه‌سانێك كه‌ خۆی هه‌ڵی نه‌بژاردوون ئه‌م هه‌سته‌ی لا دروست ده‌كات كه‌ خۆی موڵكی خۆی نییه‌، ئه‌مه‌ش وای لێده‌كات سۆز‌و خۆشه‌ویستی نه‌مێنێت، كه‌وا نیشانه‌یه‌كی گرفتی ده‌روونین.
كاریگه‌ری ئه‌م پیشه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌نجامده‌رانی
كاریگه‌ریه‌ جه‌سته‌ییه‌كان: تووشبوون به‌و نه‌خۆشیه‌ زایه‌ندیه‌كان وه‌ك ئایدز‌و سفلس..هتد.
كاریگه‌ریه‌ ده‌روونیه‌كان: بیركردنه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سه‌ی كاری سێكسی له‌گه‌ڵ سۆزانیه‌ك ئه‌نجام ده‌دات به‌وه‌ی كه‌ ره‌نگه‌ تووشی ئه‌یدز یان هه‌وكردنی جگه‌ر بێت، كاریگه‌ریه‌كی ده‌روونی زۆری له‌سه‌ر كه‌سه‌كه‌ی ده‌بێت، كه‌وا خۆی ده‌نوێنێت له‌ ترس‌و دڵه‌راوكێ‌و ئه‌مه‌ش كاریگه‌ری له‌سه‌ر توانای سێكسی ده‌بێت، كه‌وا له‌گه‌ڵ دووباره‌ بوونه‌وه‌، ترسه‌كان زیاتر ده‌بن تا وای لێدێت ناتوانێت كاره‌كه‌ ئه‌نجام بدات‌و بڕوای به‌ خۆی نامێنێت، هه‌روه‌ها له‌كاتی ئه‌نجامدانی كاره‌كه‌ جۆره‌ هه‌ستكردنێك هه‌یه‌ به‌ نه‌بوونی دڵنیایی‌و شه‌رعیه‌تی ئه‌م كاره‌، جگه‌ له‌وه‌ش ئافره‌تی سۆزانی زۆر به‌ په‌له‌یه‌ له‌وه‌ی كاره‌كه‌ی زوو ته‌واو بكات‌و پاره‌ی خۆی وه‌ربگرێت
كاریگه‌ریی له‌سه‌ر خێزان
گواستنه‌وه‌ی ڤایرۆس‌و میكرۆب بۆ هاوسه‌ره‌كه‌ی، هه‌وره‌ها (ڤایرۆسی ده‌روونی) كه‌ خۆی ده‌نوێنێت له‌ درۆ‌و بێ متمانه‌یی‌و خراپ مامه‌ڵه‌‌و نه‌بوونی گفتوگۆ‌و له‌ یه‌ك تێگه‌یشتن.
بۆ رووبه‌رووبوونه‌وی له‌شفرۆشی
هۆشیاری، دینداری، جه‌خت كردن له‌سه‌ر رۆڵی خێزان‌و پاراستنی، چاكسازی كۆمه‌ڵایه‌تی، راگه‌یاندنی دروست‌و ئاراسته‌كراو به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رنامه‌ رێژی‌و دروست، راوێژكاری پسپۆڕانی ده‌روونی.

ته‌مموز 15, 2013

وه‌ڕسی سێكسی دوای ژیانی هاوسه‌رێتی – د.رێدار محه‌مه‌د ئه‌مین پشپۆڕی نه‌خۆشیه‌ ده‌روونیه‌كان

بێگومان مرۆڤ له‌دوای پێگه‌یشتن و ته‌واوبوونی ئه‌ندامی سێكسی، ئاره‌زووی سێكسی لا دروست ده‌بێت، ئه‌م ئاره‌زووه‌ له‌ مرۆڤێك بۆ یه‌كێكی تر جیاوازی هه‌یه‌‌و له‌كاتێك بۆ كاتێكی تر جیاوازه‌، له‌م وتاره‌دا هه‌وڵده‌ده‌ین باسی وه‌ڕسی سێكسی، یان بێزاربوون له‌ سێكس دوای ژیانی هاوسه‌ری بكه‌ین.
زۆر ده‌بیستین یه‌كێك گله‌یی ئه‌وه‌ ده‌كات، كه‌وا ماوه‌یه‌ك دوای ژیانی هاوسه‌ری تووشی وه‌ڕسی سێكسی بووه‌، ئه‌مه‌ش دوو جۆره‌، یه‌كه‌م: وه‌ڕسی سێكسی به‌رامبه‌ر هاوسه‌ره‌كه‌ی، له‌كاتێكدا به‌رامبه‌ر كه‌سی تر ئاساییه‌، دووه‌م: وه‌ڕسی سێكسی به‌رامبه‌ر هه‌موو كه‌س.
له‌كۆمه‌ڵگای ئێمه‌ پیاوان زیاتر تووشی ئه‌م حاڵه‌ته‌ ده‌بن، به‌ڵام ژنانیش له‌م گرفته‌ به‌ده‌رنین، وه‌ڕسی سێكسی جیاوازه‌ له‌كه‌م ئاره‌زووكردنی سێكسی، به‌وه‌ی یه‌كه‌میان هه‌مووده‌م هۆیه‌كه‌ی ده‌روونی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌و دووه‌میان هۆیه‌كه‌ی ده‌روونی(وه‌ك خه‌مۆكی دڵه‌ڕاوكێ‌) یان جه‌سته‌ییه‌ (وه‌ك نه‌خۆشی یان به‌كارهێنانی ده‌رمان)، هه‌روه‌ها وه‌ڕسی سێكسی بۆ ماوه‌یه‌كی كه‌مه‌و چاره‌سی ئاسانه‌، هه‌موو ده‌م له‌دوای چالاكی ئاسایی، یان زیاد له‌ ئاسایی دروست ده‌بێت، ئه‌گه‌ر مرۆڤه‌كه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك چالاكی سێكسی ئه‌نجام نه‌دات، ئه‌وا ده‌گه‌ڕیته‌وه‌ دۆخی جارانی، به‌ڵام كه‌م ئاره‌زووكردنی سێكسی ماوه‌كه‌ی درێژتره‌و به‌بێ چاره‌سه‌ركردنی گرفته‌ جه‌سته‌یی یان ده‌روونیه‌كه‌ هه‌رگیز ناگه‌ڕێته‌وه‌ دۆخی جارانی. هه‌ر له‌كۆنه‌وه‌ش ئه‌م دیارده‌یه‌ له‌ناو زۆربه‌ی كۆمه‌ڵگاكان هه‌بووه‌، هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌كیش به‌پێی كولتورو ڕاده‌ی ڕۆشنبیری خۆی، مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا كردووه‌، له‌ ئه‌نجامدانی ڕیتواڵ و سرووتی تایبه‌تی تا به‌كارهێنانی جۆره‌ها ده‌رمان و خواردنی ئاره‌زووبه‌خش.
ئه‌گه‌رچی وه‌ڕسی سێكسی هه‌مووده‌م هۆكاره‌كه‌ی ده‌روونی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌، به‌ڵام زۆرجاران شێوازی گوزه‌ران‌و جۆری هه‌ڵسوكه‌وت‌و خواردن كارده‌كه‌نه‌ سه‌ر ئه‌م چالاكیه‌، وه‌ك ئه‌نجامدانی وه‌رزشی ڕۆژانه‌، خواردنی جۆراوجۆر، سه‌فه‌ركردن….هتد هه‌روه‌ها گرفته‌ ده‌روونیه‌كان فاكته‌رێكی گرنگن، وه‌ك خه‌مۆكی، دڵه‌ڕاوكێ‌، نشوستی و سه‌رنه‌كه‌وتن، ئه‌مانه‌ هه‌مووی وا له‌ مرۆڤ ده‌كه‌ن له‌ ژینگه‌ی ده‌ورووبه‌ری بێزاربێت، ئه‌وه‌ی گرفته‌كه‌ش ئاڵۆزتر ده‌كات، كه‌م گرنگیدانی هه‌ریه‌ك له‌ ژن و مێرده‌ به‌ جوانی و ڕوخساری ده‌ره‌ویان‌و خۆنیشاندانیان به‌یه‌ك ڕه‌نگ و یه‌ك ئاكارو جلوبه‌رگ، ئه‌مانه‌ هه‌مووی كارده‌كه‌نه‌ سه‌ر چالاكی سێكسی، كه‌ به‌شێكه‌ له‌ پێكهاته‌ی خودی هه‌ریه‌كه‌یان و بێ دروستی به‌شه‌كانی تر مه‌حاڵه‌ ئه‌م به‌شه‌ ئاسایی بێت، ده‌مه‌قاڵێ‌‌و گرفتی تری ڕۆژانه‌ هۆكارێكی تری گرنگن، كه‌وا له‌ پیاو ده‌كات به‌یه‌ك ڕه‌نگ و یه‌ك وێنه‌ هاوسه‌ره‌كه‌ی ببینێت، له‌هه‌مان كاتیشدا به‌هۆی ئه‌م گرفتانه‌ هاوسه‌ره‌كه‌ی هه‌وڵی خۆڕازاندنه‌وه‌و گۆڕان نادات، ئه‌مانه‌ش هه‌مووی واده‌كه‌ن، كه‌ ژیان لای ئه‌وان بوه‌ستێ‌‌و بێزاری دروست بێت. هۆكارێكی تری وه‌ڕسی به‌تایبه‌تی لای پیاوان بریتیه‌ له‌ ئه‌نجامدانی كاری سێكسی له‌ ده‌ره‌وه‌ی ژیانی هاوسه‌رێتی، كه‌ ده‌كرێ‌ ئه‌مه‌ هۆكارو هه‌ندێك جاریش ئه‌نجام بێت.
زۆرجاران ژن و مێرد، به‌ تایبه‌تی پیاوان به‌ شێوه‌یه‌كی ناوازه‌ هه‌وڵی چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م گرفته‌ ده‌ده‌ن، وه‌ك دروستكردنی په‌یوه‌ندی له‌ده‌ره‌وی ژیانی هاوسه‌ری، ئاڵوده‌بوون به‌ كهول‌و مادده‌ هۆشبه‌ره‌كان، دووركه‌وتنه‌وه‌ی زۆر له‌ ماڵه‌وه‌، زیاد گرنگیدان به‌ ئیش‌و كارو پشتگوێ خستنی داواكانی خێزان، یاخود گه‌ڕان به‌دوای هاوسه‌رێكی ترو زیاتریش، هه‌ندێك جاریش هه‌وڵی دان به‌خۆداگرتن و ئارامگرتن ده‌ده‌ن، كه‌چی له‌زۆربه‌ی باره‌كاندا هه‌وڵی ئارامی‌و دان به‌خۆداگرتن ده‌دات، یان هه‌وڵده‌دات قه‌ره‌بووی ئه‌م حاڵه‌ته‌ بكاته‌وه‌، له‌ڕێگه‌ی خۆخه‌ریككردن به‌كڕینی كه‌لوپه‌لی ناوماڵ و زیاتر گرنگیدان به‌ منداڵه‌كانی، هه‌ندێك جاریش لادان و دروستكردنی په‌یوه‌ندی نادروست له‌ ده‌ره‌وی ژیانی هاوسه‌رێتی.
ئه‌مانه‌ هه‌مووی ڕیگای نادروستن بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م گرفته‌و نه‌ك گرفته‌كه‌ چاره‌سه‌ر ناكه‌ن، به‌ڵكو گرفته‌كه‌ گه‌وره‌ترده‌كه‌ن و بگره‌ كاره‌ساتیشی لێ په‌یداده‌بێت.
ڕیگای دروست بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م گرفته‌ بریتیه‌ له‌ هه‌وڵدان بۆ ده‌ستنیشانكردنی ئه‌و فاكته‌رانه‌ی بوونه‌ته‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م گرفته‌، كه‌وا گرنگترینیان بریتیه‌ له‌ په‌یوه‌ندی نێوان ژن ومێرد و چاره‌سه‌ركردنی گرفته‌كانیانه‌، ئه‌ویش به‌هه‌وڵدان بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ده‌مه‌قاڵێ‌ و مقۆمۆی نێوانیان و له‌جیاتی ئه‌و به‌كارهێنانی شێوازی هێمنانه‌و له‌یه‌ك گه‌یشتن و شێوازی دروست بۆ گوزارشتكردن له‌ هه‌ڵچوون و تووڕه‌بوون، وه‌ك قسه‌كردن له‌سه‌ر بابه‌ته‌كه‌و دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ر بۆی، نه‌ك په‌نگخواردنه‌وه‌ی له‌ناو سینگ و دوایش ده‌ربڕینی به‌ شێوازێكی ناڕیك و توندوتیژ، جگه‌ له‌وه‌ هه‌وڵدان بۆ گۆڕینی ڕۆتینی ڕۆژانه‌، كه‌وا بێگومان ئه‌مڕۆكه‌ بۆته‌ ده‌ردێكی گه‌وره‌ی زۆربه‌ی خه‌ڵك، به‌هۆی سه‌رقاڵ بوونی پیاو ‌و ژن به‌ ئیش‌وكار، یان مانه‌وه‌ی ئافره‌ت له‌ ماڵه‌وه‌، ئه‌مه‌ واده‌كات هه‌ریه‌ك له‌ پیاو و ژن بێزاربن له‌و ڕۆتینه‌ی ژیان، چاكترین ڕێگه‌ی چاره‌سه‌ریش گۆڕینی ئه‌م ڕوتینه‌یه‌ به‌ ئه‌نجامدانی گه‌شت‌و سه‌فه‌ركردن به‌ شێوه‌یه‌كی ڕێكوپێك، وه‌ك بۆ نموونه‌ هه‌فته‌ی جارێك بۆ ده‌ره‌وه‌ی شارو دوو سێ شه‌و جارێك بۆ سه‌ردانی خزم‌وكه‌س و دۆستان، چاره‌سه‌رێكی تر ئه‌گه‌رچی لای هه‌ندێك كه‌س په‌سند نییه‌، بریتیه‌ له‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ی ژن و مێرد بۆ ماوه‌یه‌ك “(ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا یه‌كێك یان هه‌ردووكیان تووشی وه‌ڕسی سێكسی بوونه‌، كه‌ هۆیه‌كه‌ی گرفتێكی ده‌روونی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌)” له‌م دووركه‌وتنه‌ هه‌ریه‌كه‌یان نرخ‌و پێویستی ئه‌ویتری بۆ دیارده‌كه‌وێت، هه‌روه‌ها له‌م ماوه‌یه‌ هه‌وڵبده‌ن به‌هیچ شێوه‌یه‌ك په‌یوه‌ندی به‌یه‌ك نه‌كه‌ن و هه‌ریه‌كه‌شیان چه‌ند گۆڕانێك له‌ ڕوخسارو ئاكاریان دروستبكه‌ن، وه‌ك گۆڕینی ستایلی قژ‌و به‌ژن ڕێكی‌و جلوبه‌رگی نوێ….هتد.
هۆكارێكی تری گرنگ بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ وه‌ڕسی، بریتیه‌ له‌ گرنگیدان به‌ كات و شوێنی ئه‌نجامدانی چالاكیه‌ سێكسیه‌كان، وه‌ك بڕیاردان و خۆئاماده‌كردنی پێشه‌كی بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌م كاره‌و دابینكردنی كات و شوێنێكی هێمن، سه‌ره‌ڕای جل‌وبه‌رگی تایبه‌ت‌و بۆنی خۆش.
له‌ كۆتاییدا پێویسته‌ ئه‌وه‌ بڵێین شتێكی سروشتیه‌، كه‌ ژیانی هاوسه‌رێتی به‌ چه‌ند قۆناغێكی وه‌ڕسی و بێزاری سێكسی تێپه‌ڕێت، چونكه‌ ژیان له‌ گرفت و ناخۆشی به‌ده‌ر نییه‌، به‌ڵام گرنگ ئه‌وه‌یه‌ هه‌ردوولا بزانن، ئه‌م گرفته‌ كاتیه‌و هه‌موو كات چاره‌سه‌ری شیاوی بۆ بدۆزنه‌وه‌.

ته‌مموز 15, 2013

سیمیناری ده‌روونناس (سامان سیوه‌یلی) به‌ ڤیدیۆ، که‌ له‌به‌رواری (19/1/2013) له‌ شاری کۆیه‌ سازکرا بۆ له‌هۆڵی ئاموزشی، یه‌کێتی ژنانی دیموکراتی کوردستان

ڕۆژی (19/1/2013) ده‌روونناس (سامان سیوه‌یلی) سیمینارێکی له‌هۆڵی ئاموزشی یه‌کێتی ژنانی دیموکراتی کوردستان، بۆ سازکرا، به‌ناونیشانی (ژن و ده‌رووندروستی).
فه‌رموون ته‌واوی سیمیناره‌که‌ به‌ دوو به‌ش له‌م دوو لینکه‌ه‌ی خواره‌وه‌دا ببینن.

به‌شی یه‌که‌م

به‌شی دوووه‌م

شوبات 18, 2013

له‌ناو جێگه‌ی نوستنه‌وه‌ بۆ هۆڵی دادگا – ده‌روونناس – سامان سیوه‌یلی

قه‌یرانه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی خێزان قه‌یرانگه‌لێکی فره‌ڕه‌هه‌ند و فره‌هۆکارن، له‌وانه‌ش: ده‌ستێوه‌ردانی کۆمه‌ڵایه‌تی، فاکته‌ری: ده‌روونی، ئابوری، ڕۆشنبیری، سێکسیی، سۆزداریی و …تد. ئه‌وه‌ی مه‌به‌سته‌ لێره‌دا ئه‌و کێشانه‌ن که‌ له‌ناو جێگه‌ی نووستنه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن و هێدی هێدی ده‌بنه‌ دێوه‌زمه‌یه‌ک به‌سه‌ر ژیانی هاوسه‌رانه‌وه‌ و کاریگه‌ری له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تی و خۆشه‌ویستی و ڕێز و توانای پێکه‌وه‌ ژیانی هاوسه‌ران جێده‌هێڵیت به‌شێوه‌یه‌کی نه‌رێنی و ئه‌گه‌ر به‌بێ چاره‌سه‌ر بهێڵرێته‌وه‌ ئه‌وا هاوسه‌ران ناچار ده‌کات ملی دادگا بگرنه‌ به‌ر و په‌نا بۆ جیابوونه‌وه‌ ببه‌ن وه‌ک چاره‌سه‌ر.
سێکس له‌ژیانی هاوسه‌راندا به‌ ڕاگر و کۆڵه‌که‌یه‌کی پته‌‌وی ژیانی هاوسه‌ریی داده‌نرێت و مه‌حاڵه‌ ئاسووده‌یی و ته‌بایی و پێکه‌وه‌ ژیانی ئاسایی فه‌راهه‌م بێت له‌نێو دوو هاوسه‌ردا به‌بێ فه‌راهه‌مبوونی په‌یوه‌ندییه‌کی سێکسیی دروست و هاوسه‌نگ له‌نێوانیاندا. شاردنه‌وه‌ و داپۆشینی ژانکۆ سێکسییه‌کانی نێوان هاوسه‌ران له‌ که‌لتوری ئێمه‌دا و به‌عه‌یبه‌ زانینی ده‌ربڕینی ئه‌م ژانکۆیانه‌، کارێکی ئه‌وتۆی کردووه‌ چه‌ندین ده‌رئه‌نجامی خراپی لێبکه‌وێته‌وه‌ هه‌ر له‌ نه‌مانی سۆز و خۆشه‌ویستی و ڕێز و جیابوونه‌وه‌ی ڕۆحی نێوان هاوسه‌ران تا ناپاکی هاوسه‌رگیریی و هه‌لوه‌شاندنه‌وه‌ی خێزان. ئه‌مه‌ له‌کاتێکدایه‌ گرفته‌ سێکسییه‌کانیش وه‌ک هه‌ر حاڵه‌تێکی ده‌روونی یان نه‌خۆشییه‌کی جه‌سته‌یی چاره‌سه‌ری هه‌یه‌، جا هۆکاری ئه‌و گرفته‌ سێکسیانه‌ بوونی نه‌خۆشی ده‌روونی بێت یان نه‌خۆشییه‌کی جه‌سته‌یی یان په‌روه‌رده‌یه‌کی خێزانی نادروست یان زانیاری به‌ده‌ستهاتووی هه‌ڵه‌، یان نه‌بوونی ڕۆشنبیریی سێکسیی پێویست، داننه‌نان به‌م گرفته‌ و خۆ لادان له‌به‌ده‌مه‌وه‌ چوونی چاره‌سه‌ری گونجاو و له‌بری ئه‌مانه‌ هه‌ڵبژاردن و په‌سه‌ند کردنی ده‌رئه‌نجامه‌ نێگه‌تیفه‌کانی ئه‌م حاڵه‌ته‌ به‌ هه‌ڵوێست و ڕه‌فتارێکی ناپه‌سه‌ند داده‌نرێت، به‌رپرسی ئه‌م ڕه‌وشه‌ش هه‌ر کامێکیان بێت (ئافره‌ت یان پیاو) هه‌موو ده‌رئه‌نجامه‌ نه‌رێنی و نه‌خواستراوه‌کان ده‌که‌وێته‌ ئه‌ستۆی و له‌هه‌مان کاتیشدا به‌پێشێلکاری مافه‌کانی هاوسه‌ره‌که‌ی داده‌نرێت.
هه‌ندێجار ئه‌م کولتوری به‌عه‌یبزانینه‌ و داننه‌نان به‌و گرفته‌ سێکسییه‌کانی نێوان هاوسه‌راندا به‌ئه‌ندازه‌یه‌ک کاریگه‌ری خۆی ده‌کات که‌ هاوسه‌ران ده‌که‌ونه‌ شه‌ڕ فرۆشتن به‌یه‌کتر و پاساوی جۆراوجۆر بۆ ناته‌بایی نێوانیان ده‌هێننه‌وه‌ و یه‌کتری به‌ تۆمه‌تی جیاواز جیاواز تۆمه‌تبار ده‌که‌ن تاکو گرفته‌ سه‌ره‌کییه‌که‌ی پێ په‌رده‌پۆش بکه‌ن، ته‌نانه‌ت کاتێک له‌سه‌ر ئه‌و گرفتانه‌ش جیاببنه‌وه‌ له‌ دادگاشدا دان به‌ڕاستییه‌کاندا نانێن.
زۆرن ئه‌و گرفته‌ سێکسییانه‌ی ژیانی هاوسه‌ران هه‌راسان ده‌که‌ن، هه‌ندێجار واڕێده‌که‌وێت ده‌ستپێکی ژیانیی هاوسه‌ریی (شه‌وی په‌رده‌) به‌ گرفتی سێکسیی ده‌ست پێبکات و له‌جیاتی ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی سێکسیی ببێته‌ مایه‌ی تێکئاڵانی ڕۆح و جه‌سته‌کان، بوونی گرفت له‌مبواره‌دا (فۆبیای شه‌وی په‌رده‌) ده‌بێته‌ له‌مپه‌ر له‌ڕێگه‌ی ئه‌م ئاوێته‌بوونه‌دا به‌جۆرێک‌ ئه‌گه‌ر درێژه‌ی هه‌بێت دوور نییه‌ خێزانه‌ تازه‌ پێکهێنراوه‌که‌ هه‌ر به‌ساوایی له‌بار بچێت. له‌ سه‌رده‌مانی پێشوودا ئه‌گه‌ر ئه‌م حاڵه‌ته‌ ڕوویبدایه‌ ئه‌وا ده‌گوترا که‌سه‌که‌ به‌ستراوه،‌ بۆیه‌ سه‌ردانی شێخ و مه‌لا و نووشته‌نووسانیان به‌ که‌سه‌که‌ ده‌کرد، ئه‌وه‌نده‌ی بیستراوه‌ و زانراوه‌ ئه‌م حاڵه‌ته ‌له‌ڕابردوودا لای ڕه‌گه‌زی نێر زیاتر بووه‌، بێگومان ئه‌مه‌ش هۆکاری خۆی هه‌بووه‌ وه‌ک: ‌نه‌بوونی ڕۆشنبیریی سێکسیی، کاریگه‌ری په‌روه‌رده‌ی خێزان و کو‌لتوری کۆمه‌ڵگه‌ له‌سه‌ر تاک، ئه‌و ڕه‌وشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه – ده‌روونییه‌ نادروسته‌ی له‌مه‌راسیمی ژن گواستنه‌وه‌دا ساز ده‌کرا وه‌ک بوونی به‌ربووک و چاوه‌ڕوانی ده‌یان که‌س له‌و دیو ده‌رگای ژووری بوک و زاواوه‌‌، له‌‌ڕاستیدا ئه‌م دابونه‌ریته‌‌ هێنده‌ دواکه‌وتووانه‌ و نالۆژیکانه‌ بووه‌‌ که‌ هیچ ڕه‌وایه‌تییه‌کی نه‌بووه‌‌ جگه‌ له‌سووکایه‌تی پێکردن به‌ دوو مرۆڤی دڵ پڕ له‌ هیوا که‌ بۆ یه‌که‌مجار پێده‌نێنه‌ ناو که‌ژاوه‌ی ژیانی هاوسه‌رییه‌وه‌ و پێویستی زۆریان به‌ دڵنیایی ده‌روونی و ڕه‌خساندنی ڕه‌وشێکی پڕ ئارامی و هێمنی ده‌بێت، به‌ڵام له‌م ڕۆژگاره‌دا ئه‌وه‌ی ڕه‌چاو ده‌کرێت و به‌پێی سه‌ردانی ئه‌و که‌سانه‌ی ئه‌م کێشانه‌یان هه‌یه‌ بۆ سه‌نته‌ر و کلینیکیه‌‌ ده‌روونییه‌کان کچان زیاتر دووچاری ئه‌م حاڵه‌ته‌ ده‌بن و ده‌ستپێکی ژیانیی هاوسه‌ریی به‌به‌رهه‌ڵستی کردن بۆ ‌ئه‌نجامدانی پرۆسه‌ی سێکسیی له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌کانیاندا ده‌ستپێده‌که‌ن، له‌و حاڵه‌تانه‌ی به‌نده‌ ڕێکه‌وتم کردوون له‌بواری کارکردنمدا که‌ به‌مه‌به‌ستی چاره‌سه‌ر کردن سه‌ردانیان کردووین، حاڵه‌تی جۆراوجۆر هه‌بووه‌ له‌ڕووی تێپه‌ڕبوونی کاته‌وه‌ به‌سه‌ر ده‌ستپێکردنی ژیانی هاوسه‌گیریدا بێئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی سێکسیی له‌نێوان دوو هاوسه‌ره‌که‌دا ئه‌نجامدرابێت، بۆ نموونه له‌و ‌ حاڵه‌تانه‌ هه‌بووه‌ (یه‌ک مانگ)، (دوو مانگ)، (سیانزه‌ مانگ)، هه‌تا ئاستی (چوار ساڵ و شه‌ش مانگ) هه‌بووه‌، واته‌ تێپه‌ڕبوونی ئه‌و زه‌مه‌نانه‌ به‌سه‌ر شه‌وی په‌رده‌دا و به‌ ژانکۆیه‌کی ده‌روونی زۆره‌وه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی نه‌توانراوه‌ کچه‌که‌ په‌یوه‌ندی سێکسی له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌که‌ی خۆیدا بکات، ئه‌گه‌رچی ئه‌م حاڵه‌ته‌ ژانکۆیه‌کی ده‌روونی سه‌خت بۆ پیاوه‌که‌ پێش ده‌هێنێت به‌تایبه‌تی له‌و حاڵه‌تانه‌ی که‌ هاوسه‌رگیرییه‌که‌ ده‌رئه‌نجامی په‌یوه‌ندییه‌کی خۆشه‌ویستی کورت خایه‌ن یان درێژ خایه‌ن بووه‌، به‌ڵام له‌هه‌مان کاتیشدا ژانکۆیه‌کی ده‌روونی سه‌ختیش بۆ ژنه‌که‌ پێشده‌هێنێت که‌ خۆی به‌که‌م ده‌بینێت و هه‌ستده‌کات له‌و ئاسته‌دا نیه‌ ئه‌رکه‌ سێکسییه‌کانی له‌ژیانی هاوسه‌رییدا به‌جێبهێنێت، هه‌روه‌ها له‌ گرفته‌ سێکسییه‌کانی تر که‌ به‌رۆکی هاوسه‌ران ده‌گرێت له‌ژیانی هاوسه‌رییدا و کاریگه‌ری نه‌رێنی جێده‌هێڵێت له‌سه‌ریان، ساردی سێکسیی ژنان و که‌متوانایی سێکسیی پیاوانه‌، ئه‌م دوو حاڵه‌ته‌ش له‌ جۆر و پله‌دا ئاستی جیاوازیان هه‌یه‌ و به‌پێی جۆری حاڵه‌ته‌ هۆکاری جیاوازیش له‌پشتیانه‌. له‌و گرفتانه‌ی تر که‌ سه‌رهه‌ڵئه‌دات له‌بواری سێکسیی نێوان هاوسه‌راندا، ئه‌زموونه‌ سێکسیی و سۆزدارییه‌ پێشینه‌کانی تاکه‌ (کچ یان کوڕ) به‌ر له‌ چوونه‌ ژیانی هاوسه‌ریی که‌ وا ده‌کات یان له‌ڕووی سێکسیی تاک ڕه‌زامه‌ند نه‌بێت له‌هاوسه‌ره‌که‌ی کاتێک به‌راوردی ده‌کات به‌ئه‌زموونه‌کانی پێشووی، یاخود ناتوانێت سۆز و خۆشه‌ویستیی هه‌بێت بۆ هاوسه‌ره‌که‌ی به‌هۆی ئه‌وه‌ی پێشتر په‌یوه‌ندی سۆزداریی له‌گه‌ڵ که‌سێکی تردا هه‌بووه‌، جا به‌هۆی ڕێگری کۆمه‌ڵایه‌تی له‌به‌یه‌ک گه‌یشتنیان یان هه‌ر هۆکارێکی تر نه‌گه‌یشتوون به‌یه‌ک، ئه‌مه‌ش واده‌کات دووچاری ساردی سێکسیی بکات. هه‌ندێ جار کاریگه‌ربوون به‌ فیلم و گرته‌ سێکسییه‌کان (ئه‌م حاڵه‌ته‌ لای پیاوان بوونی هه‌یه‌) که‌ ده‌خوازێت خۆی و هاوسه‌ره‌که‌ی هه‌مان ڕۆڵی پاڵه‌وانی فیلمه‌ سێکسییه‌کان بگێڕن، له‌کاتێکدا ئه‌م فیلمانه‌ مه‌به‌ستی بازرگانیان له‌پشته‌وه‌ و به‌مه‌‌به‌ستی ڕه‌واجپێدانی بازاڕی کۆمپانیا به‌رهه‌مهێنه‌کانی ئه‌م فیلمانه‌، به‌ڵام کاتێک هاوسه‌ره‌ ژنه‌که‌ی به‌راورد ده‌کات به‌کاراکته‌ری فیلمه‌کان و وه‌ک ڕه‌گه‌زه‌ مێینه‌که‌ی ناو فیلمه‌کان پرۆسه‌ی سێکس ئه‌نجام نادات ئه‌وا هاوسه‌ره‌که‌ی به‌‌ که‌‌مته‌رخه‌م و سست و سارد تۆمه‌تبار ده‌کات. هه‌روه‌ها ئه‌و که‌سانه‌ی (ژن بن یان پیاو) له‌ده‌ره‌وه‌ی ژیانی هاوسه‌ریی خۆیان په‌یوه‌ندی سێکسییان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ که‌سانی تر واته‌ ناپاکیی هاوسه‌ریی ئه‌نجام ده‌ده‌ن یاخود له‌ڕێی په‌یوه‌ندیی ئه‌له‌کترۆنییه‌وه‌ له‌ڕووی سۆزداری و سێکسه‌وه‌ پاڵنه‌ره‌کانیان تێر ده‌که‌ن، ئه‌م که‌سانه‌ له‌په‌یوه‌ندییه‌ سێکسیه‌کانی نێوان خۆیان و هاوسه‌ره‌کانیان خۆیان به‌دوور ده‌گرن. ڕێده‌که‌وێت نه‌خۆشی ده‌روونی له‌مپه‌ر بێت له‌ئه‌دائی سێکسیی ‌هاوسه‌راندا. ئه‌گه‌ر وایدابنێین دوو هاوسه‌ر هیچ نه‌خۆشییه‌کی جه‌سته‌یی یان ده‌روونییان نه‌بێت، به‌ڵام نه‌بوونی هۆشیاریی سێکسیی و که‌ڵک وه‌رنه‌گرتنی ته‌واو له‌توانا سێکسییه‌کانی هه‌ردوولا کارێکی وه‌ها ده‌کات که‌ پرۆسه‌ی سێکسیی ببێته‌ ڕۆتینێک که‌ هێنده‌ی‌ وه‌ڕسی ببه‌خشێت ئه‌وه‌نده‌ چێژ و ئاسووده‌یی نه‌به‌خشێت.
تێکڕا ئه‌م کێشانه‌ و چه‌ند کێشه‌یه‌کی تر ده‌بنه‌ هۆی دروستبوونی فشاری سێکسیی له‌سه‌ر تاک، ئه‌م فشاره‌ سێکسییه‌ش فشاری ده‌روونیی لێده‌که‌وێته‌وه‌ و کار له‌باری سۆزداری تاک ده‌کات و په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی نێوان هاوسه‌ران ده‌شێوێنێت. ئه‌گه‌ر له‌ڕووی ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تی و پزیشکییه‌وه‌ له‌سه‌رچاوه‌ی گرفته‌ سێکسییه‌کان بڕوانین ده‌توانین بڵێین هه‌موو ئه‌م گرفتانه‌ چاره‌سه‌ریان هه‌یه‌ و بێده‌نگ بوون و خۆلادان لێیان یه‌کێک ده‌بێت له‌و فاکته‌رانه‌ی گڵۆپی سه‌وز داده‌گیرسێنیت بۆ گرتنه‌به‌ری ئه‌و شه‌قامه‌ی کۆتاییه‌که‌ی دادگایه‌.
پێویسته‌ گه‌نجان به‌ر له‌چوونه‌ ژیانی هاوسه‌ریی هه‌وڵی به‌ده‌ستهێنانی زانیاریی دروست و زانستیانه‌ بده‌ن، پسپۆرانی ئه‌م بواره‌ش ده‌بێت زیاتر گرنگی بده‌ن به‌بڵاوکردنه‌وه‌ بابه‌تی زانستیانه‌، که‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندن ده‌بێت کراوانه‌تر قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌م جۆره‌ ژانکۆیانه‌ی تاکی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ بکه‌ن، ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیش ده‌بێت له‌ڕێگه‌ی به‌ستنی کۆڕ و سیمینار و وۆرک شۆپه‌وه‌ کار له‌سه‌ر زیاتر هۆشیار کردنه‌وه‌ی گه‌نجان بکه‌ن له‌هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز. ڕه‌نگه‌ باشترین ده‌رفه‌تێک بۆ گه‌نجانی وڵاتی ئێمه‌ که‌ زانیاری دروست بهێنن ده‌رباره‌ی هۆشیاری سێکسیی کردنه‌وه‌ی خولی هۆشیاری بێت ده‌رباره‌ی گشت کایه‌کانی ژیانی هاوسه‌ران له‌ناویشیاندا په‌یوه‌ندیه‌ سێکسییه‌کانی نێوانیان، تاکو خۆیان له‌ده‌ست ئه‌و زانیاری ناڕاست و نادروستانه‌ ڕزگار بکه‌ن که‌ بوونه‌ته‌ وه‌همی جۆراوجۆر بۆیان، ڕزگاریشیان بێت له‌ده‌ست ئه‌و په‌روه‌رده‌ توندڕه‌وانه‌ی که‌ به‌شێک له‌ خێزانه‌کان به‌شێوه‌یه‌کی نادروست په‌یڕه‌وی لێده‌که‌ن و هه‌ر له‌ته‌مه‌نێکی زووه‌وه‌ کچان و کوڕان دووچاری گرێی ده‌روونی به‌رامبه‌ر به‌ سێکس و په‌یوه‌ندییه‌ سێکسییه‌کانی نێوان نێر و مێ ده‌که‌ن و دواجاریش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی خراپی ده‌بێت له‌ژیانی هاوسه‌رێتی کچ و کوڕه‌کانیاندا.

كانونی دووه‌م 24, 2013

له‌ کولتوری گه‌لانه‌وه‌ – ئافره‌ت، هاوسه‌رگیریی، خێزان، له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی یابانیدا ، له‌نێوان دوێنێ و ئه‌مڕۆدا – وه‌رگێڕان و ئاماده‌کردنی – ده‌روونناس – سامان سیوه‌یلی

له‌ده‌ستوره‌ هه‌ر کۆنه‌کانی یاباندا پیاوان بۆیان هه‌بووه‌ که‌ ژن و کچه‌کانیان بفرۆشن، هه‌تا له‌ ساڵی (1875) دا یاسایه‌ک ده‌رچووه‌ بۆ قه‌ده‌غه‌کردنی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ی پیاوان و له‌ ساڵی (1896) به‌ته‌واوی ئه‌م نه‌ریته‌ نه‌ما.
یاساکانی وڵاتی یابان هه‌تا ساڵی (1923) به‌جۆرێک داڕێژرا بوو که‌ (ژنان و منداڵان و بیرکۆڵان)یان بێبه‌ش کردووه‌ له‌هه‌موو چالاکییه‌کی سیاسی، واته‌ ژنان له‌گه‌ڵ منداڵان و بیرکۆڵه‌کاندا یه‌کسان کرابوون.
ژماره‌ی دانیشتوانی ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ بۆ چه‌ندین سه‌ده‌ تاڕاده‌یه‌ک جێگیر بووه‌، ئه‌مه‌ش به‌هۆی خنکاندن و له‌سێداره‌دانی کچانه‌وه‌ بووه‌، هه‌رکاتێک ژنێکی دووگیان کۆرپه‌له‌که‌ی سکی (کچ) بووایه‌، ئه‌وا کۆرپه‌له‌ کچه‌که‌ له‌کاتی له‌دایکبوونیدا له‌سه‌ر ده‌ستی مامان ڕووبه‌ڕووی چاره‌نووسێکی مه‌ترسیدار ده‌بووه‌وه‌، له‌کاتی له‌دایکبوونی کچدا مامانه‌که‌ کاغه‌زێکی ته‌ڕی به‌ده‌سته‌وه‌ گرتووه‌ و ته‌ماشای باوکی منداڵه‌که‌ی کردووه‌ که‌ ئاماده‌ی له‌دایکبوونه‌که‌ بووه‌، ئه‌م ته‌ماشاکردنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ بووه‌ که‌ هه‌ڵوێست و بڕیاری باوکی منداڵه‌ کچه‌ تازه‌ له‌دایکبووه‌که‌ بزانێت، له‌و کاتانه‌دا ئه‌گه‌ر باوکی کچه‌که‌ سه‌ری له‌قاندبێت وه‌ک (ئه‌رێ)یه‌ک، ئه‌وا هێما بووه‌ بۆ فه‌رمان پێدان به‌ خنکاندنی کچه‌که‌ له‌لایه‌ن مامانه‌که‌وه‌، به‌و پێودانگه‌ی کچ بوونه‌وه‌رێکی ناپه‌سه‌ند بووه‌، له‌زۆرینه‌ی حاڵه‌ته‌کانی له‌دایکبوونی کچاندا باوکان سه‌ری ڕه‌زامه‌ندیان له‌قاندووه‌ بۆ خنکاندنی کچه‌ تازه‌ له‌دایکبووه‌کانیان، به‌ڵام ئه‌گه‌ر باوکێک سه‌ری ڕه‌زامه‌ندی نه‌له‌قاندبێت بۆ خنکاندنی کچه‌ تازه‌ له‌دایکبووه‌که‌ی، ئه‌وا له‌زۆرینه‌ی ئه‌و حاڵاتانه‌دا ئه‌و کچانه‌ داده‌نران بۆ فرۆشتن، که‌ به‌مه‌به‌ستی (کاری له‌شفرۆشی) یان (خزمه‌تکار) یان وه‌ک (ده‌ستی کار) ده‌کڕدران و له‌ کارگه‌ و دامه‌زراوه‌ جۆراوجۆره‌کاندا کاری سه‌ختیان پێده‌کردن.
هه‌تا ساڵی (1930) ده‌یان هه‌زار کچ که‌ به‌و شێوه‌یه‌ کڕدرابوون له‌ کارگه‌ و دامه‌زراوه‌کاندا وه‌ک (کۆیله‌) کاریان پێده‌کرا، ژیانی ئه‌م کچانه‌ ته‌نها له‌چوارچێوه‌ی ئه‌و کارگه‌ و دامه‌زراوانه‌دا بووه‌ و هیچی تر، خاوه‌ن کارگه‌کان وه‌ک زیندانی مامه‌ڵه‌ی ئه‌و کچانه‌یان کردووه‌، به‌ڵام چ زیندانییه‌ک، زیندانییه‌ک که‌ حکومدراو بێت به‌ کارکردنی سه‌ختی هه‌تاهه‌تایی.
له‌ په‌نده‌ پێشینانه‌کانی یاباندا تیشک خراوه‌ته‌ سه‌ر ئه‌و مامه‌ڵه‌ خراپانه‌ی به‌رامبه‌ر ڕه‌گه‌زی مێینه‌ کراوه‌ له‌و کۆمه‌ڵگه‌یه‌دا، بۆ نموونه‌، له‌ په‌ندێکی پێشینانی یابانیدا هاتووه‌: (ژنان پێویستیان به‌ ئایین نییه‌، چونکه‌ هاوسه‌ره‌ پیاوه‌کانیان تاکه‌ خواوه‌ندی ئه‌وانن‌).
له‌ کولتوری یابانیدا سێ مه‌رج دانراوه‌ بۆ سه‌لماندنی ملکه‌چی ژن بۆ هاوسه‌ره‌ پیاوه‌که‌ی، واته‌ ئه‌و سێ مه‌رجه‌ وه‌ک سێ ئه‌رک دانراون بۆ ژنان تاکو ملکه‌چی خۆیان بسه‌لمێنن بۆ هاوسه‌ره‌کانیان، ئه‌و سێ مه‌رجه‌ش‌ بریتی بوون‌ له‌:
نابێت ژن توڕه‌ بێت کاتێک هاوسه‌ره‌‌ پیاوه‌که‌ی دۆستێکی ژنی هه‌بێت.
نابێت ژن توڕه‌ بێت کاتێک هاوسه‌ره‌که‌ی هاتووچۆی (جیشا) بکات. (جیشا: هاوشێوه‌یه‌ی دیسکۆی شه‌وانه‌ بووه‌، کچانی یابانی به‌ جلوبه‌رگه‌وه‌ سه‌مایان کردووه‌ و گۆرانی و مۆسیقا و هونه‌ریان پێشکه‌شکردووه‌، به‌ڵام خۆ ڕوتکردنه‌وه‌ی تێدا نه‌بووه‌)
نابێت ژن توڕه‌ بێت کاتێک هاوسه‌ره‌ پیاوه‌که‌ی تێکه‌ڵ به‌ ئافره‌ته‌ له‌شفرۆشه‌کان ببێت.
خاڵی وه‌رچه‌رخان له‌ژیانی کچان و ژنانی یابانیدا، جه‌نگی جیهانی دووه‌م بووه‌، به‌هۆی ئه‌وه‌ی پیاوانی یابان له‌ ڕیزه‌کانی سوپادا ڕێکده‌خران و به‌شداریان له‌ جه‌نگدا ده‌کرد، بوار بۆ ژنانی یابان ڕه‌خسا تاکو له‌ماڵه‌کانیان بێنه‌ ده‌ره‌وه‌ و ڕوو له‌ کارگه‌ و فه‌رمانگه‌ حکومییه‌کان بکه‌ن به‌مه‌به‌ستی کارکردن له‌شوێنی پیاوه‌کان. ئه‌م گۆڕانکارییه‌ش به‌یه‌که‌م هه‌نگاوی ئازادبوونی ژنان داده‌نرێت له‌و وڵاته‌دا، ئه‌م هه‌نگاوه‌ به‌شداریکردنێکی ڕاسته‌قینه‌ی ژنان بوو له‌ شه‌ڕی مردن و ژیاندا که‌ وڵاته‌که‌یان تێیکه‌وتبوو.
کاتێکیش یابان به‌دۆڕاوی له‌ جه‌نگدا ده‌رچوو، سه‌ربازه‌ پیاوه‌کان به‌دۆڕاوی و به‌زیوی گه‌ڕانه‌وه‌ و ملیۆنه‌ها پیاویش له‌و جه‌نگه‌دا کوژران، ئه‌مه‌ بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ ده‌سه‌ڵاتی پیاوان که‌متر بێته‌وه‌ به‌سه‌ر ژناندا، شوێنی کارکردنی ملیۆنه‌ها پیاوی کوژراو بۆ ژنه‌کان به‌جێما. ئیدی له‌و ساته‌ وه‌خته‌وه‌ ژنان شانبه‌شانی پیاوان له‌بواره‌ جیاجیاکاندا کاریان ده‌کرد و بوونه‌ پشتیوانی ئه‌وان، بێئه‌وه‌ی له‌وان که‌متر بن.
له‌پاش جه‌نگی جیهانی دووه‌م و له‌ساڵی (1946) دا، ده‌ستوری نوێی یابان دانرا، له‌و ده‌ستوره‌دا دان به‌ یه‌کسانی ژن و پیاودا نرا له‌هه‌موو ئه‌رک و مافێکدا، ئه‌مه‌ش ده‌روازه‌یه‌کی نوێی واڵا کرد که‌ ژنان به‌فه‌رمی بێنه‌ گۆڕه‌پانی کارکردن هاوشێوه‌ی پیاوان. هه‌روه‌ها له‌و ده‌ستوره‌دا ڕێگه‌ به‌تێکه‌ڵبوونی کچان و کوڕان درا له‌ گشت قۆناغه‌کانی خوێندندا. هه‌روه‌ها له‌و ده‌ستوره‌دا هاتووه‌ که‌ ژنان هاوشێوه‌ی پیاوان مافی جیابوونه‌وه‌ (ته‌ڵاق)یان هه‌یه‌، له‌ میراتدا وه‌ک پیاوان به‌شیان به‌رده‌که‌وێت، مافی موڵکدارێتی و هه‌ڵبژاردن و ئازادی کۆبوونه‌وه‌ و ڕاده‌ربڕینیان ده‌بێت‌. واته‌ به‌پێی بڕگه‌کانی ئه‌و ده‌ستوره‌ ژنان و پیاوان له‌هه‌موو شتێکدا یه‌کسان کران.
له‌دوای ئه‌و کرانه‌وه‌ ده‌ستوری و فه‌رمییه‌ی به‌ڕووی ژناندا هاتنه‌ ئاراوه‌، ژنان زۆر به‌هێز و شێلگیرانه‌ که‌وتنه‌ بینینی ڕۆڵی خۆیان، هه‌ر له‌یه‌که‌م هه‌ڵبژاردنی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ نوێیه‌دا و له‌مانگی نیسانی (1946) دا، (67%) ی ژنان بۆ یه‌که‌مین جار ده‌نگیاندا، ده‌رئه‌نجامی ئه‌م به‌شدارییه‌ کاریگه‌ره‌، (39) ژن هه‌ڵبژێردران بۆ پارله‌مانی یابان (ئه‌نجومه‌نی دیت).
له‌پاش ئه‌و قۆناغه‌ ژنانی یابان به‌شداری گشت بواره‌کانی کارکردنیان ده‌کرد، به‌جۆرێک کایه‌یه‌ک نه‌ما له‌ژیانی ئه‌و وڵاته‌دا ژنان ڕۆڵی به‌رچاوی خۆیانی تێدا نه‌سه‌لمێنن، به‌مه‌ش سه‌لماندیان که‌ نه‌ک هه‌ر توانای ئه‌وان هیچی که‌متر نیه‌ له‌ توانای پیاوان، به‌ڵکو له‌ هه‌ندێ پیشه‌سازی وردی وه‌ک پیشه‌سازی (ترانزسته‌ر و کامێرا و کاتژمێری ئه‌له‌کترۆنی) له‌ پیاوان سه‌رکه‌وتووترن، ئه‌مه‌ وێڕای ئه‌وه‌ی که‌ که‌رتی گه‌شتوگوزار و کاری ناو مارکێته‌کان و خزمه‌تگوزاری ناو ڕیستۆرانت و هۆتێله‌کان له‌ ته‌واوی یاباندا له‌ ئه‌ستۆی کچاندایه‌.
ئه‌گه‌رچی له‌پاش جه‌نگی دووه‌می جیهانی ئه‌و ئازادبوونه‌ی ژنان له‌ یاباندا بووه‌ ڕاستییه‌کی په‌سه‌ند کراو و له‌ زۆرێک له‌ کایه‌کانی ژیاندا ئه‌و ئازادییه‌ی ژن جێگیر بوو، به‌ڵام وێڕای ئه‌و پێشکه‌وتنانه‌ و دوای ئه‌و گۆڕانکارییانه‌ش به‌ڵام هه‌ندێ بواری ژیانی ژنان هێشتا به‌ته‌واوی ڕزگاری نه‌بووبوو له‌ هه‌ندێ نه‌ریتی کۆنه‌په‌رستانه‌، بۆ نموونه‌ به‌که‌م ته‌ماشاکردنی ڕه‌گه‌زی مێینه‌ هێشتا هه‌ر مابوو، ژنان له‌کاتی ڕۆیشتن به‌ڕێگادا له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌کانیان ده‌بووایه‌ هه‌نگاوێک له‌پاش پیاوانه‌وه‌ بڕۆن، له‌کاتی ژه‌می خواردنی ئێواراندا، ده‌بووایه‌ پیاوان له‌پێشدا نان بخۆن، هه‌روه‌کو چۆن له‌هه‌موو شتێکی تردا پیاوان مافی یه‌که‌مێتییان هه‌بووه‌، ته‌نانه‌ت له‌ خۆشتنیشدا پیاوان له‌پێشدا خۆیان شتووه‌، پاشان به‌و ئاوه‌ی پیاوه‌که‌ خۆی پێشتووه‌ کوڕه‌که‌ی ئینجا دایکی پیاوه‌که‌ ئینجا هاوسه‌ره‌که‌ی، له‌دوای هه‌موویشیانه‌وه‌ کچه‌که‌ی خۆیان پێشتووه‌.
له‌پاش ئه‌و قۆناغانه‌ش که‌چی هه‌ندێ له‌ نه‌ریته‌ کۆنه‌کان کاریگه‌ری خۆیان له‌سه‌ر یابانییه‌کان هه‌ر هه‌بووه‌، بۆ نموونه‌ له‌ناو شه‌مه‌نده‌فه‌ردا هه‌میشه‌ پیاوان دانیشتوون و کچان و ژنان به‌پێوه‌ وه‌ستاون، له‌ سه‌رکه‌وتن و دابه‌زیندا پیاوان پێشکه‌وتوون.
کاریگه‌ری هه‌ندێ نه‌ریتی کۆن له‌یاباندا به‌جۆرێک له‌ جۆره‌کان له‌هه‌ندێ ناوچه‌دا درێژه‌ی کێشاوه‌، بۆ نموونه‌ له‌هه‌ندێ ناوچه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ند نشیندا کاتێک پیاوان له‌کاتژمێر (7) یان (8)ی ئێواره‌دا بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ ئه‌وا هاوسه‌ره‌ ژنه‌کانیان هه‌ست ده‌که‌ن سوکایه‌تیان پێکراوه‌، چونکه‌ به‌پێی دابونه‌ریتی ئه‌وان پیاوی سه‌رکه‌وتوو له‌ئیشوکاره‌کانیدا ئه‌و پیاوه‌یه‌ که‌ شه‌وان له‌کاتێکی دره‌نگدا بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌، پاشئه‌وه‌ی ده‌بێت بچێت بۆ شوێنه‌کانی ڕابواردن، واته‌ ئه‌گه‌ر نه‌چێته‌ ئه‌و شوێنانه‌ و دره‌نگ نه‌گه‌ڕێته‌وه‌ ئه‌وا به‌ ئابڕووچوون دانراوه‌.
هه‌ر له‌و نه‌ریته‌ کۆنانه‌ی تر که‌ له‌هه‌ندێ ناوچه‌ی یاباندا پێوه‌ی پابه‌ند بوون، که‌ تیایاندا پیاوان وێنایه‌کی باڵاده‌ستییان پێبه‌خشراوه‌ به‌سه‌ر ژناندا، وه‌ک ئه‌وه‌ی هه‌موو جۆره‌ که‌یفخۆشییه‌کی پیاو له‌ناو ماڵدا زیانی به‌شکۆمه‌ندی پیاو گه‌یاندووه‌، بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر پیاو ویستبێتی هاوڕێکانی بانگهێشت بکات بۆ نانخواردن یان دانیشتن، ئه‌وا ده‌بووایه‌ له‌ ڕیستۆرانتێک پێشوازیان لێبکات یان له‌ کافتریایه‌ک که‌ کچان خزمه‌تگوزاری تێدا بکه‌ن، هه‌رگیز له‌م دانیشتنانه‌شدا هاوسه‌ره‌ ژنه‌کانیان به‌شداری پێنه‌کردووه‌.
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی زۆرێک له‌و دابونه‌ریتانه‌ی یابان وێنایه‌کی نه‌رێنی به‌ڕه‌گه‌زی مێینه‌ به‌خشیوه‌، به‌ڵام ئه‌م نه‌ریته‌ کۆنانه‌ نه‌یانتوانیوه‌ هه‌تاسه‌ر ده‌رگاکان به‌ڕووی ئازادی ژناندا دابخه‌ن، به‌تایبه‌تی که‌ بزاوت و هه‌وڵه‌کانی ئازادبوونی ژنان و یه‌کسان کردنیان له‌گه‌ڵ پیاواندا له‌ زۆرێک له‌ وڵاته‌کانی جیهاندا هه‌نگاوی گه‌وره‌یان بڕیبوو، هه‌ربۆیه‌ له‌ کۆتاییه‌کانی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا ژماره‌ی ژنانی ئیشکه‌ر له‌بواره‌ جیاجیاکاندا له‌ یابان گه‌یشته‌ نزیکه‌ی (10) ملیۆن ژن، واته‌ نزیکه‌ی (20%) ی هێزی کاری ئه‌و وڵاته‌ی پێکده‌هێنا.
له‌گه‌ڵ ئه‌و گۆڕانانه‌ی به‌سه‌ر پێگه‌ی ژنانی یابانیدا هات، خودی ژنانی یابانیش گۆڕانکارییان به‌سه‌ردا هات، به‌جۆرێک له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕۆڵانه‌دا بگونجێت که‌ ده‌یبینن له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی یابانیدا، هه‌ربۆیه‌ ئه‌و گۆڕانکارییانه‌ وایکرد چیتر ڕه‌گه‌زی مێینه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی یابانیدا ئه‌و کیژۆڵه‌ ناسکه‌ نه‌بێت که‌ له‌دووتوێی جلوبه‌رگی میللی یابانی (کیمۆنۆ) دا، وه‌ک په‌پوله‌ و وه‌ک هێمایه‌ک بۆ ناسکی و لاوازی و مێینه‌یه‌تی ده‌ربکه‌وێت، به‌ڵکو ژنانی یابان ئه‌و به‌رگه‌یان داماڵی و هاوشێوه‌ی کچان و ژنانی ڕۆژئاوایی به‌رگیان ده‌پۆشی و له‌ زۆرێک له‌شوێنه‌کانی کارکردندا به‌رگی شینی کرێکاریان ده‌پۆشی و چیتر دووچاری به‌رهه‌ڵستی پیاوان نه‌ده‌بوونه‌وه‌ له‌مبواره‌دا.
به‌هۆی زۆربوونی زانکۆ تێکه‌ڵه‌کان له‌ یابان و کارکردنی ئافره‌تان له‌بواره‌ جیاجیاکاندا، ئافره‌تان گه‌یشتنه‌ ئه‌و قۆناغه‌ی پشت به‌خۆیان ببه‌ستن و ببنه‌ خانمی ماڵ نه‌ک کۆیله‌ و خزمه‌تکار، هاوسه‌ره‌ پیاوه‌کانیشیان له‌ کۆتایی هه‌موو مانگێکدا ده‌سکه‌وته‌ مادییه‌کانی خۆیان ده‌دایه‌ ده‌ستی هاوسه‌ره‌کانیان و خه‌رجی ڕۆژانه‌ یان هه‌فتانه‌یان له‌ هاوسه‌ره‌کانیان وه‌رده‌گرت. ئیدی ئافره‌تانی یابان تائه‌ندازه‌یه‌کی زۆر له‌و کۆت و به‌ندانه‌ی دابونه‌ریتی کۆمه‌ڵگه‌ی یابانی ڕزگاری بوو، به‌جۆرێک کچان خۆیان هاوسه‌ریان بۆ خۆیان هه‌ڵده‌بژارد نه‌ک خێزان، کچان له‌گه‌ڵ کوڕان و پیاواندا ده‌چوونه‌ کافتریا و سینه‌ما بێئه‌وه‌ی دایک و باوک ڕێگریان لێبکه‌ن به‌و پێودانگه‌ی گه‌یشتوونه‌ته‌ ته‌مه‌نی پێگه‌یشتن، جگه‌ له‌مانه‌ کچان به‌و مافه‌ گه‌یشتن که‌ هاوڕێی کوڕ بهێننه‌ ماڵه‌وه‌ و بۆ ماوه‌یه‌کی کورت یان درێژ میوانداریان بکه‌ن بێئه‌وه‌ی دایک و باوکیان ده‌ستوه‌ربده‌نه‌ کاروباری کچه‌کانیانه‌وه.
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا ئه‌م هه‌ڵسوکه‌وتانه‌ له‌لایه‌ن نه‌وه‌ی کۆن و نه‌ریتپارێزه‌کانه‌وه‌ جێگه‌ی ڕه‌خنه‌ و ناڕه‌زایی بووه‌، به‌ڵام کچانی یابان چێژی ئازادییان کرد و چیدی گوێیان به‌و ڕه‌خنه‌ و سه‌رزه‌نشتانه‌ی نه‌وه‌ی کۆن نه‌ده‌دا، هه‌ر له‌م نێوه‌نده‌دا له‌سه‌ر ده‌ستی گروپێکی کچان و کوڕانی هه‌رزه‌کار له‌ یاباندا ڕێکخراوێک دامه‌زرا به‌ناوی (Sun Dtribers)، ئه‌م ڕێکخراوه‌ به‌تێکه‌ڵبوونی هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز و توندوتیژی و سوکایه‌تی کردن به‌ هه‌موو دابونه‌ریته‌کان سه‌رنجی ده‌وروبه‌ریان به‌لای خۆیاندا ڕاکێشا، هه‌ندێ له‌ گه‌نجانی ئه‌م ڕێکخراوه‌ به‌ سوورکردنی ڕه‌نگی قژیان و پۆشینی جلوبه‌رگی سه‌رنجڕاکێش خۆیان نماییش ده‌کرد، زۆرێک له‌ هه‌رزه‌کاران و ده‌رچووی قوتابخانه‌ و زانکۆکان ڕه‌تکردنه‌وه‌ی خۆیان ڕاگه‌یاند که‌ به‌پێی ئه‌و ده‌ستوره‌ ئه‌خلاقییه‌ بژین که‌ یابانی کۆن دایناوه‌.
له‌ یه‌کێک له‌ ئاماره‌کانی زانکۆی تۆکیۆدا له‌ کۆتایی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا هاتووه‌، نزیکه‌ی (20%) کچانی زانکۆ له‌ یابان له‌گه‌ڵ کوڕاندا ده‌ژین بێئه‌وه‌ی هاوسه‌رگیرییان کردبێت، ڕێژه‌یه‌کی به‌رز له‌ کچانی یابان به‌ ئاسایی ده‌بینن که‌ ژیانی هاوسه‌ریی تاقیبکه‌نه‌وه‌ له‌گه‌ڵ کوڕه‌کانی هاوڕێیاندا به‌رله‌وه‌ی به‌فه‌رمی بچنه‌ ژیانی هاوسه‌رییه‌وه‌.
له‌ یابان بۆچوونێک هه‌یه‌ که‌ پێی وایه‌ کچانی یابان تووشی گرێی بێگانه‌ هاتوون، به‌وپێدانگه‌ی خه‌ونی کچانی یابان بریتییه‌ له‌ ناسینی کوڕێک یان پیاوێکی بێگانه‌ و سه‌فه‌رکردن له‌گه‌ڵ ئه‌م که‌سه‌ بێگانه‌یه‌دا، بێگانه‌کانیش کچانی یابان به‌نموونه‌ی باڵای مێینه‌یی ببینن. ئه‌م حاڵه‌ته‌ش وای له‌ده‌زگا فه‌رمییه‌کانی یابان کرد که‌ به‌هه‌ند وه‌ریبگرن، هه‌ربۆیه‌ له‌ ساڵی (1964) و له‌کاتی ئه‌نجامدانی یارییه‌کانی ئۆلۆمپیاددا له‌ تۆکیۆ، ڕێکخراوێکی ئافره‌تان نامیلکه‌یه‌کیان ده‌رکرد تیایدا هۆشداریاندایه‌ کچانی یابان له‌ ڕۆچوونی په‌یوه‌ندییه‌کانیان به‌ کوڕان و پیاوانی بێگانه‌وه‌، چونکه‌ به‌بڕوای ئه‌م ڕێکخراوه‌ به‌ستنی ئه‌مجۆره‌ په‌یوه‌ندییانه‌ په‌شیمانبوونه‌وه‌ به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت.
ئافره‌تان و کاری ڕێکخراوه‌یی
له‌ یابان چه‌ندین ڕێکخراوی ئافره‌تان دروستبوون به‌ئامانجی ڕێکخستنی چالاکییه‌کانی ئافره‌تان له‌بواره‌کانی (کۆمه‌ڵایه‌تی، ڕۆشنبیری، سیاسی، ئاساییش، به‌رهه‌ڵستی کردنی گرانی له‌ وڵات)
کاروباری هاوسه‌رگیریی و خێزان له‌ یابان:
کچ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی یابانیدا کاتێک هاوسه‌رگیریی کردووه‌، ده‌بوایه‌ بچوایه‌ سه‌ر ماڵه‌ خه‌زورانی و خزمه‌تی گه‌وره‌ و بچوکی ماڵه‌ باوانی هاوسه‌ره‌که‌ی بکردایه‌، مافی ناڕه‌زایی ده‌ربڕینی به‌هیچ جۆرێک نه‌بووه‌، ده‌بوو منداڵی زۆر بخاته‌وه‌، به‌مهۆیه‌وه‌ و به‌هۆی نه‌توانینی دابینکردنی بژێوی ژیانی ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ منداڵ هه‌رگیز ژنانی یابان بیریان له‌ جیابوونه‌وه‌ نه‌کردۆته‌وه‌، هه‌ربۆیه‌ به‌رگه‌ی هه‌موو سه‌ختییه‌کی ژیانیان گرتووه‌ که‌ له‌ ماڵه‌ خه‌زوراندا دووچاری هاتوون به‌ڵام جیابوونه‌وه‌یان هه‌ڵنه‌بژاردووه‌. به‌واتایه‌کی تر، ژن له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی یابانیدا هاوشێوه‌ی (دیل) یاخود (کۆیله‌) مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ کراوه‌ له‌لایه‌ن هاوسه‌ره‌که‌یه‌وه‌.
له‌ نه‌ریته‌ باوه‌ کۆنه‌کان له‌ناو کۆمه‌ڵگه‌ی یابانیدا ده‌رباره‌ی هاوسه‌رگیریی کچان، کاتێک کچ ده‌چووه‌ ژیانی هاوسه‌رگیرییه‌وه‌ ئه‌وا که‌سوکار و ده‌وروبه‌ره‌که‌ی جلوبه‌رگی (سپی)یان ده‌پۆشی له‌کاتێکدا ئه‌م ڕه‌نگی سپی پۆشینه‌ له‌کاتی پرسه‌دا ده‌پۆشرێت، واته‌ وه‌ک هێمایه‌ک بۆ ماته‌مباری به‌وپێودانگه‌یه‌ی ئیدی ئه‌و کچه‌ هاوسه‌رگیریی ده‌کات و ده‌بێته‌ خزمه‌تگوزاری ماڵه‌ خه‌سووی، که‌ئه‌مه‌ش خۆی له‌خۆیدا په‌ستانێکی ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تی گه‌وره‌ بووه‌ بۆ کچان له‌و کاته‌دا وێڕای ئه‌و په‌ستانانه‌ی که‌ به‌هۆی ده‌سه‌ڵاتی پیاوه‌وه‌ له‌سه‌ری بووه‌، چونکه‌ هه‌رکاتێک بوک سه‌رپێچی فه‌رمانێکی خه‌سووی بکردایه‌ ئه‌وا له‌ماڵی هاوسه‌ره‌که‌ی ده‌رده‌کرا.
هه‌ر له‌نه‌ریته‌ کۆنه‌کانی تری یابان، کاتێک ئافره‌ت هاوسه‌ره‌که‌ی بمردایه‌ ئه‌وا ده‌بوو به‌رده‌وام به‌ سیمایه‌کی خه‌مۆک و په‌ژاره‌دار ده‌ربکه‌وتایه‌، قژی بتاشیایه‌، پۆشاکی ڕه‌نگ تاریکی بپۆشیایه‌.
به‌شێکی به‌رچاو له‌ خێزانی یابانی هه‌تا ئێستاش ڕێز له‌ نه‌ریته‌ کۆنه‌کان ده‌گرن، به‌جۆرێک ئافره‌ت زیاتر له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی خه‌سوودا ده‌بێت، ده‌یان ساڵ به‌خزمه‌تکردنی ماڵی خه‌سووه‌وه‌ سه‌رقاڵ ده‌بێت، هاوسه‌ره‌ پیاوه‌که‌یشی خه‌ریکی که‌یفخۆشی خۆی ده‌بێت، به‌مجۆره‌ ئافره‌ت له‌ژێر گوشاری ژانکۆیه‌کی ده‌روونی درێژخایه‌ندا ده‌بێت و هیچ ده‌رفه‌تێکی ڕزگاربوونی بۆ ناڕه‌خسێت هه‌تاکو خۆی ده‌بێت به‌ خه‌سوو، ئه‌وجا ئه‌م باره‌ ده‌روونییه‌ له‌ هه‌ڵسوکه‌وت و مامه‌ڵه‌کردنیدا ڕه‌نگده‌داته‌وه‌ و وه‌ک تۆڵه‌کردنه‌وه،‌ تۆڵه‌ ده‌کاته‌وه‌.
خێزانه‌ کلاسیکییه‌کان چه‌ندین نه‌وه‌یان پێکه‌وه‌ ده‌ژین له‌یه‌ک ماڵدا، کوڕ له‌م خێزانانه‌دا هه‌رچه‌نده‌ پێگه‌یشتوو و هاوسه‌رداریش بێت ده‌بێت ملکه‌چی باوکی بێت، له‌مڕووه‌وه‌ په‌ندێکی یابانی کۆن هه‌یه‌ ده‌ڵێت: (مرۆڤ ده‌بێت سڵ له‌ چوار کاره‌سات بکاته‌وه‌، ئه‌وانیش: زه‌مین له‌رزه‌، ئاگر، لافاو، باوک).
ملکه‌چ بوونی کوێرانه‌ هێمای سستمی خێزانه‌ نه‌ریتپارێزه‌کانه‌ له‌ یابان. له‌زۆرێک له‌م خێزانانه‌دا منداڵ هه‌ر له‌ ته‌مه‌نی (7) یان (8) ساڵییه‌وه‌ ژێر (په‌نجه‌ گه‌وره)‌ی هه‌ردوو پێی داخده‌کرێت، ده‌بێت منداڵ به‌رگه‌ی ئه‌م داخکردنه‌ بگرێت و هاوار نه‌کات، ئه‌نجامدانی ئه‌م ڕه‌فتاره‌ به‌رامبه‌ر منداڵ بۆ ئه‌وه‌یه‌ هه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ فێری ملکه‌چی ببێت.
له‌نیشانه‌ هه‌ر دیاره‌کانی ملکه‌چکردنی ڕه‌گه‌زی مێینه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی یابانیدا بۆ ده‌سه‌ڵاتی نێرسالارانه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ بریتی بووه‌ له‌ ئه‌و کولتور و دابونه‌ریتانه‌ی ڕه‌گه‌زی مێینه‌یان به‌جۆرێک وه‌بارهێناوه‌ که‌ کچان هه‌تا هاوسه‌رگیریی ده‌که‌ن ملکه‌چی باوک بن، که‌ هاوسه‌رگیرییان کرد ملکه‌چی هاوسه‌ره‌ پیاوه‌کانیان بن، که‌ هاوسه‌ره‌ پیاوه‌کانیان مرد ده‌بێت ملکه‌چی کوڕه‌ گه‌وره‌کانیان بن.
له‌ساڵی (1948)داڕێگه‌ به‌ له‌باربردنی منداڵ درا و هه‌موو جۆره‌ ده‌رمانێکی ڕێگر له‌ دووگیان بوون ئازادانه‌ له‌هه‌موو شوێنێک ده‌فرۆشرا.
له‌ ساڵی (1963) دا ژماره‌یک کۆمه‌ڵناس ڕاپرسییه‌کیان له‌نێوان هه‌زاران کچانی تۆکیۆدا ئه‌نجامدا، که‌ تیایدا پرسیاریان ده‌رباره‌ی ئه‌و خه‌سڵه‌ته‌ په‌سه‌ندکراوانه‌ لێده‌کردن‌ که‌ کچانی یابان ده‌خوازن له‌و کوڕانه‌دا هه‌بێت که‌ هاوسه‌رگیرییان له‌گه‌ڵدا ده‌که‌ن، ئه‌نجامی ڕاپرسییه‌که‌ به‌مجۆره‌ بووه‌:
زۆرینه‌یان (به‌ڕێژه‌یه‌کی زۆر به‌رز) له‌ وه‌ڵامدا گوتویانه‌ ئه‌و کوڕانه‌ی ئه‌وان ده‌یانه‌وێت هاوسه‌رگیرییان له‌گه‌ڵدا بکه‌ن ده‌بێت دوو مه‌رجیان تێدا بێت، ئه‌وانیش (توانای هه‌بێت ژیانی خۆی ڕێکبخات، توانای په‌یداکردنی پاره‌ی هه‌بێت)، به‌ڵام ته‌نها (3%) خۆشه‌ویستییان له‌پله‌ی یه‌که‌مدا داناوه‌، هه‌روه‌ها (80%) خوازیاری ئه‌وه‌بوون که‌ هاوسه‌رگیریی له‌گه‌ڵ کوڕێکدا بکه‌ن که‌ له‌ کۆمپانیایه‌کی گه‌وره‌دا کار بکات نه‌ک له‌گه‌ڵ ئه‌و کوڕانه‌ی هاوڕێی خوێندنیانه‌.
هه‌مان ڕاپرسی له‌سه‌ر کوڕانی هه‌رزه‌کاری (16 – 18) ساڵ ئه‌نجامدراوه‌، ئه‌نجامه‌که‌ی ئه‌وه‌ بووه‌ که‌ کوڕان خوازیاری ئه‌وه‌ بوون هاوسه‌رگیریی له‌گه‌ڵ کچانێکدا بکه‌ن که‌ پاکیزه‌یی خۆیان پاراستبێت و خاوه‌نی ئه‌و ڕه‌سه‌نایه‌تییه‌ بن له‌مێینه‌یه‌تیدا که‌ کچانی یابانی پێناسراوه‌.
جیابوونه‌وه‌ له‌ژیانی هاوسه‌رگیریی
ده‌سه‌ڵاتی جیابوونه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتێکی به‌خشراو بووه‌ به‌ پیاوان، پیاوان بۆیان هه‌بووه‌ که‌ی و به‌هه‌ر پاساوێک بێت ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر پاساوێکی بێ مانا و لاوازیش بووبێت هاوسه‌ره‌ ژنه‌کانیان ته‌ڵاق بده‌ن، بۆنموونه‌ پیاو بۆی هه‌بووه‌ هاوسه‌ره‌که‌ی ته‌ڵاق بدات به‌پاساوی ئه‌وه‌ی هاوسه‌ره‌که‌ی زۆر قسه‌ ده‌کات یان ده‌نگی به‌رز ده‌کاته‌وه‌، یاخود ئه‌گه‌ر منداڵی نه‌بێت. به‌شی ژنانیش له‌م خراپ مامه‌ڵه‌کردنه‌دا ته‌نها خۆڕاگری و دانبه‌خۆداگرتن بووه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هاوسه‌ره‌ پیاوه‌که‌یشی دڕنده‌ و نه‌خۆشیش بووبێت ئه‌وا ئه‌رکی ژن وابووه‌ نه‌ک هه‌ر به‌رگه‌ی ئه‌و ڕه‌وشه‌ خراپه‌ بگرێت به‌ڵکو نازی هاوسه‌ره‌ پیاوه‌که‌یشی هه‌ڵبگرێت.‌
پاشتر و له‌دوای هه‌ندێ گۆڕانکاری یاسایی که‌ له‌ یاباندا ئه‌نجامدراوه‌ سه‌باره‌ت به‌ ته‌ڵاق و جیابوونه‌وه‌، پیاوان بۆیان هه‌بووه‌ به‌ئاشکرا له‌به‌رده‌می دادگادا داوای جیابوونه‌وه‌ بکه‌ن و ڕایبگه‌یه‌نن که‌ له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌کانیاندا ڕێکناکه‌ون، دادگای تایبه‌تمه‌ندیش به‌پێی یاساکانی هاوسه‌رگیریی پێش جه‌نگی دووه‌می جیهانی پیاوه‌که‌ی ‌ ناچار ده‌کرد ته‌نها بڕێک پاره‌ی که‌م (نه‌فه‌قه‌ی خواردن) بدات به‌ هاوسه‌ره‌ ژنه‌که‌ی، هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێجار دابونه‌ریته‌ باوه‌کان وه‌ها بوو‌ که‌ لایه‌نی سێیه‌م نێوه‌ندگیریی بکات له‌نێوانیاندا به‌مه‌به‌ستی گه‌ڕانه‌وه‌ی ژنه‌که‌ بۆ ژێر ده‌سه‌ڵاتی پیاوه‌که‌.
ئافره‌تانی یابان له‌نێوان دوێنێ و ئه‌مڕۆدا:
دوای ئه‌و نه‌هامه‌تییه‌ی به‌سه‌ر ژیانی ئافره‌تاندا هاتووه‌ له‌ مێژووی دوو و نزیکی ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌یه‌دا له‌ شه‌ست ساڵی ڕابردوودا گۆڕانکاری گه‌وره‌ و به‌رچاو هاتنه‌ ئاراوه‌ له‌تێڕوانین بۆ خودی ئافره‌تان و مافه‌ مرۆییه‌کانی، له‌ زۆرینه‌ی خێزانه‌کانی یاباندا ئافره‌تان بوونه‌ سه‌نته‌ر له‌ به‌ڕێوه‌بردنی ماڵ و په‌روه‌رده‌کردنی منداڵ و چاودێری کردنی خوێندنی منداڵدا، ڕێژه‌ی منداڵبوون دابه‌زی به‌جۆرێک به‌گشتی له‌ئێستا منداڵێک یان دوو منداڵ ده‌هێننه‌ ژیانه‌وه‌، ئافره‌تانی یابان وێڕای ئه‌و ئه‌رکانه‌ی سه‌رشانی به‌رامبه‌ر خێزان زۆرینه‌یان کاریش ده‌که‌ن، له‌هه‌ردوو که‌رتی گشتی و تایبه‌تدا، به‌جۆرێک له‌ئێستا (50%) هێزی کاری ئه‌و وڵاته‌ پیشه‌سازییه‌ گه‌وره‌یه‌ پێکده‌هێنن، پۆستی وه‌زیری و ئه‌ندام پارله‌مانی و پۆستی سیاسی و کارگێڕی جۆراوجۆریان هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت بۆ هاوکاری ئافره‌تان له‌ یابان یاسا ڕێگه‌ ده‌دات به‌ پیاو که‌ مۆڵه‌تی به‌خێوکردنی منداڵ وه‌ربگرێت له‌جیاتی هاوسه‌ره‌ ژنه‌که‌ی یان بۆ هاوکاری کردنی ئه‌و، ته‌نانه‌ت ئافره‌تانی فه‌رمانبه‌ر بۆیان هه‌یه‌ کاتێک منداڵیان ده‌بێت جۆری کاره‌کانیان بگۆڕن به‌جۆرێک بگونجێت له‌گه‌ڵ ژیانی خێزانی خۆیاندا، ئه‌توانین بڵێین له‌ئێستادا ئافره‌تانی یابان به‌گشت مافه‌ مرۆییه‌کانی خۆیان گه‌یشتوون ئه‌گه‌رچی هه‌تا ئێستاش که‌م تا زۆر له‌ناو هه‌ندێ چین و توێژدا یاخود له‌ هه‌ندێ ناوچه‌ی یاباندا کاریگه‌ری کولتوره‌ کۆنه‌کان تائه‌ندازه‌یه‌ک هه‌ر ماوه‌.

سه‌رچاوه‌کان:
1- المراة و الاسرة في حضارات الشعوب و انظمتها، المحامي عبدلهادي عباس، ج 1، ج 2، دار طلاس للدراسات و الترجمة و النشر 1987.
2- المراة الیابانیة کلهن اوشین، سارا یوشیهارا، ترجمة د . شهاب فارس.

كانونی دووه‌م 10, 2013

به‌سه‌ دڵم واملێمه‌که‌ .. ئه‌و تۆی ناوێ خۆت شێت مه‌که‌ – خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌، خولانه‌وه‌ له‌ناو بازنه‌یه‌کی پڕ ئه‌شکه‌نجه‌دا – نووسینی: ده‌روونناس – سامان سیوه‌یلی

(ئه‌م وتاره‌م دوا وتاری ساڵی 2012 ده‌بێت، وه‌ک چه‌پکێک وشه‌ ده‌یکه‌مه‌ دیاری خۆم بۆ گشت خوێنه‌رانی ئازیز، به‌تایبه‌تی ئه‌و که‌سانه‌ی گیرۆده‌ی ده‌ستی خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ن، به‌هیوای ئه‌وه‌ی ئه‌م وتاره‌ به‌رچاوڕوونیان بداتێ له‌ ده‌رچوون له‌و بازنه‌ پڕ ئه‌کشه‌نجه‌یه‌ی تێیدا ده‌ژین، به‌هیوای ئه‌وه‌ی ته‌مه‌ن و کات بوارمان بدات له‌ ساڵی نوێدا به‌ وتار و بابه‌تی نوێوه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌‌ لاتان، ساڵی نوێتان پیرۆز بێت، کات و ساته‌کانتان پڕ له‌ ئارامی و ئاسووده‌یی و به‌خته‌وه‌ری بێت)
خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ هه‌روه‌کو له‌ ناوه‌که‌یه‌وه‌ دیاره‌ بریتییه‌ له‌ جۆرێک له‌ خۆشه‌ویستی که‌ تیایدا تاک لایه‌نانه‌ که‌سێک گیرۆده‌ی خۆشه‌ویستی که‌سێکی تر ده‌بێت و لایه‌نه‌که‌ی به‌رامبه‌ر یان ئاگای له‌ که‌سه‌ گیرۆده‌بووه‌که‌ نیه‌ و به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ک بێ ئاگایه‌، یاخود ئاگاداره‌ به‌ڵام ئاماده‌ نییه‌ هیچ خۆشه‌ویستییه‌ک ببه‌خشێته‌ که‌سه‌‌ گیرۆده‌بووه‌که‌‌‌ و ئاماده‌ نییه‌ به‌ده‌م هه‌ست و سۆزی ئه‌وه‌وه‌ بڕوات و بێباکه‌ له‌ هه‌ست و سۆز و ژانکۆکانی لایه‌نی یه‌که‌م.
ئه‌گه‌ر خۆشه‌ویستی دوو لایه‌نه‌ ژیانی مرۆڤه‌کان جوانتر بکات و وزه‌ی به‌رده‌وام ببه‌خشێت به‌‌ مرۆڤه‌کان، ئه‌وا خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ ئه‌شکه‌نجه‌دانێکی به‌رده‌وامی (خود)ه‌، تائه‌وپه‌ڕی ڕاده‌ ڕۆح و ده‌روون و مێشک ده‌پڕوکێنێت، هه‌ر تاکێک ده‌که‌وێته‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌وه‌ واته‌ وه‌ک ئه‌وه‌ وایه‌ کار له‌سه‌ر ده‌ستپێکردنی هه‌ڵایسانی جه‌نگێک بکات، که‌ کۆتاییه‌که‌ی دۆڕاندنه‌، جه‌نگێک هه‌ڵگیرسێنه‌ره‌که‌ی (خود)ه‌ و قوربانییه‌که‌ش هه‌ر (خود) ده‌بێت نه‌ک به‌رامبه‌ر.
هه‌روه‌کو چۆن کاتێک مرۆڤ دووچاری خوێنبه‌ربوون له‌ جه‌سته‌یدا ده‌بێت ئه‌گه‌ر ئه‌و زامه‌ ساڕێژ نه‌کرێت و ئه‌و خوێن له‌به‌رڕۆیشتنه‌وه‌ نه‌وه‌ستێنرێت، ئه‌وا که‌سه‌ زامداره‌که‌ ڕووبه‌ڕووی مه‌ترسی گه‌وره‌ ده‌بێته‌وه‌ هه‌تا ئاستی گیان له‌ده‌ستدان، خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ش له‌به‌رڕۆیشتنێکی به‌رده‌وامی وزه‌ ده‌روونی و ڕۆحییه‌که‌ی مرۆڤه‌، هه‌روه‌ها وزه‌ی مێشک و وزه‌ی جه‌سته‌، چونکه‌ هیچ وزه‌یه‌ک وه‌رناگیرێته‌وه‌ له‌به‌رامبه‌ره‌ بێ ئاگاکه‌ یان له‌و به‌رامبه‌ره‌ی که‌ ئاماده‌ نییه‌ هیچ سۆز و خۆشه‌ویستییه‌ک ببه‌خشێته‌ که‌سه‌که‌.
کاتێک ده‌ڵێین په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستی واته‌ هاوسه‌نگییه‌کی ڕێژه‌یی له‌ به‌خشین و وه‌رگرتن له‌نێوان دوو که‌سدا، (که‌ لێره‌دا مه‌به‌ستمان په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستی نێوان کوڕ و کچه‌)، به‌ڵام له‌ خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌دا هاوسه‌نگی بوونی نییه‌، پرۆسه‌ی به‌خشین و وه‌رگرتن بوونی نییه‌.
خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ هێنده‌ به‌ خۆشه‌ویستییه‌کی نه‌خۆشییانه‌ هه‌ژمار ده‌کرێت، هێنده‌ به‌ خۆشه‌ویستییه‌کی ئاسایی و سروشتی هه‌ژمار ناکرێت.
زۆرترین ئه‌مجۆره‌ له‌ خۆشه‌ویستی له‌ قۆناغی هه‌رزه‌کاریدا ڕووده‌دات، کاتێک هه‌رزه‌کار له‌ژێر کاریگه‌ری که‌فوکوڵی سۆزدایه‌، هێشتا دیدی هه‌رزه‌کار بۆ خۆشه‌ویستی و بۆ ئه‌و که‌سه‌ی ده‌که‌وێته‌ داویه‌وه‌، دیدێکی ته‌مومژاوی و ناڕوونه‌، ئه‌و هه‌رزه‌کارانه‌ی گیرۆده‌ی ئه‌مجۆره‌ له‌ خۆشه‌ویستی ده‌بن زۆر به‌زوویی کاریگه‌ر ده‌بن به‌ که‌سێکی دیاریکراو، وێنای ئه‌م که‌سه‌ ده‌که‌نه‌ دیلی هه‌ست و سۆزه‌کانیان، له‌هه‌مان کاتیشدا خۆیان ده‌بنه‌ دیلی ئه‌و وێنایه‌، که‌ له‌زۆرینه‌ی حاڵه‌تدا ئه‌م وێنایه‌ی لای خۆیان دروستیان کردووه‌ جگه‌ له‌ وه‌هم هیچی تر نییه‌، له‌م قۆناغه‌دا هه‌رزه‌کار وه‌ها لێکیده‌داته‌وه‌ که‌ ئه‌و که‌سه‌ی ئه‌م تاکلایه‌نه‌ خۆشی ده‌وێت، ئه‌و که‌سه‌یه‌ که‌ ده‌توانێت ببێته‌ شاسواری خه‌ونه‌کانی، هه‌موو خه‌سڵه‌ته‌کانی به‌ جوان و بێخه‌وش دێته‌ به‌رچاوی، له‌لای خۆیه‌ شرۆڤه‌ بۆ هه‌موو هه‌ڵسوکه‌وت و ڕه‌فتارێکی ده‌کات به‌و شێوه‌یه‌ی له‌به‌رژه‌وه‌ندی وه‌همه‌کانی خۆیدا بێت، ده‌که‌وێته‌ چاودێری کردن و به‌دواداچوون بۆ شێوازی ژیان و ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوری و سۆزداری لایه‌نه‌ بێئاگاکه‌ی دووه‌م‌، ته‌نانه‌ت له‌ خه‌یاڵ و ئه‌ندێشه‌کانی خۆیدا به‌ته‌واوی به‌ ورده‌کاریه‌کانی ژیانی لایه‌نی دووه‌مدا ڕۆده‌چێت، زۆرینه‌ی کاته‌کانی به‌ زینده‌خه‌ون و خه‌یاڵ و بیرکردنه‌وه‌ له‌لایه‌نی دووه‌م به‌سه‌رده‌بات، ئه‌وه‌نده‌ مێشکی لایه‌نی یه‌که‌م جه‌نجاڵی پلاندانان و هه‌نگاونانه‌ به‌ره‌و لایه‌نی دووه‌م به‌رده‌وام بیرکردنه‌وه‌ی ئاڵۆز و بێ ئاگا ده‌بێت له‌خودی خۆی و ته‌نانه‌ت ده‌وروبه‌ریشی، بۆیه‌ ئه‌م که‌سانه‌ له‌زۆرترین حاڵه‌تدا زیاتر دووچاری گۆشه‌گیری ده‌بن و به‌رده‌وام له‌ نائارامی و بێئۆقره‌ییدا ده‌ژین، له‌سه‌ر په‌ڕاو و په‌ڕتوکی خوێندن و په‌ڕاوی تایبه‌تی یاده‌وه‌ریه‌کانیاندا به‌رده‌وام هه‌سته‌ تاکلایه‌نه‌کانیان له‌شێوه‌ی وشه‌ یان وێنه‌دا ده‌نه‌خشێنن، جیهانێکی تایبه‌ت به‌خۆیان بینا ده‌که‌ن که‌ پایه‌کانی ئه‌م جیهانه‌ ته‌نها خه‌ون و خه‌یاڵه‌، هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌کاتێکدا ڕووده‌ده‌ن که‌ به‌رامبه‌ر یاخود لایه‌نی دووه‌م بێئاگایه‌ و خه‌ریکی ژیانی ئاسایی خۆیه‌تی و ته‌نانه‌ت ڕه‌نگه‌ لایه‌نی دووه‌م که‌سی تر له‌ژیانیدا هه‌بێت و به‌رنامه‌کانی ژیانی به‌ند بێت به‌ که‌سێکی دیکه‌وه‌، هه‌موو ئه‌م بایه‌خپێدان و ئازار و خۆخواردنه‌وانه‌ی لایه‌نی یه‌که‌م نه‌ک هه‌ر هیچ مانایه‌ک به‌و نابه‌خشێت به‌ڵکو ‌لای لایه‌نی دوووه‌م یه‌کسانه‌ به‌ سفر.
درێژه‌کێشانی ئه‌م باره‌ نائارامی و پڕ له‌ ئه‌شکه‌نجه‌یه‌ و په‌نگخواردنه‌وه‌ی هه‌ست و سۆزه‌کانی لایه‌نی یه‌که‌م له‌ناخی خۆیدا و حه‌سره‌تی ئاگادارکردنی لایه‌نی دووه‌م له‌م حاڵ شپرزه‌ییه‌ی خۆی یاخود پاش ئاگادارکردنی لایه‌نی دووه‌میش کاتێک لایه‌نی دووه‌م ئاماده‌یی تێدا نه‌بێت بێته‌ ژیانی لایه‌نی یه‌که‌م و په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستی له‌گه‌ڵ ببه‌ستێت، کارێکی ئه‌وتۆ ده‌کاته‌ سه‌ر کۆی ژیانی لایه‌نی یه‌که‌م که‌ به‌ره‌و نه‌خۆشی ده‌روونی سه‌ربکێشێت، که‌سه‌ گیرۆده‌بووه‌که‌ به‌ خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌، توانای خوێندنی زۆر که‌م ده‌بێته‌وه‌ یان نامێنێت، ئاستی خوێندنی زۆر داده‌به‌زێت و ئه‌گه‌ری ده‌رنه‌چوونی زۆر ده‌بێت، خه‌وی زۆر که‌مده‌بێته‌وه‌، ئاره‌زووی خواردنی نامێنیت و کێشی که‌سه‌که‌ به‌رده‌وام ڕوو له‌ دابه‌زین ده‌بێت، بێهێز و بێ وزه‌ ده‌بێت، زیاتر حه‌ز به‌ته‌نهایی ده‌کات و گۆشه‌گیر ده‌بێت و به‌رده‌وام نوقمی زینده‌خه‌ون و خه‌یاڵه‌کانی ده‌بێت، ڕێزی بۆ خودی که‌مده‌بێته‌وه‌ و خۆی وه‌ک که‌سێکی بێ نرخ دێته‌ به‌رچاو، به‌رده‌وام هه‌ست به‌ شکستخواردوویی خۆی ده‌کات به‌ڵام خۆی به‌بێ ده‌سه‌ڵات ده‌بینێت له‌وه‌ی ئه‌م قه‌یرانه‌ تێپه‌ڕ بکات، ته‌نانه‌ت هه‌ندێجار بیرۆکه‌ی خۆکوژی لادروست ده‌بێت، که‌متریش له‌ناویاندا ڕه‌فتاری خۆکوژی ئه‌نجام ده‌ده‌ن وه‌ک (گوێزان یان چه‌قۆ هێنان به‌ده‌مارێکی ده‌ستیاندا، یان کۆکردنه‌وه‌ی ده‌رمان و حه‌ب و پلان دانان بۆ به‌کارهێنانیان، چوونه‌ سه‌ر شوێنی به‌رز و …. تد).
خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ خه‌ونێکی به‌دینه‌هاتووه‌، به‌ڵام کاتێک خاوه‌نی ئه‌م خه‌ونه‌ بێدارده‌بێته‌وه‌ باجێکی گه‌وره‌ی داوه‌ له‌ ژیانی تایبه‌تی و خوێندن و کار و به‌رهه‌م و ته‌ندروستی و ده‌رووندروستی و ته‌مه‌ن و ته‌نانه‌ت هه‌ندێجار له‌ هه‌لی هاوسه‌رگیریشدا. ئه‌م باجدانه گه‌ورانه‌ش هه‌ندێجار کار له‌سه‌ر ڕه‌وتی ژیانی مرۆڤ ده‌کات بۆ هه‌تاهه‌تایه‌، که‌ له‌هه‌ندێ باردا که‌لێنی وه‌ها گه‌وره‌ دروست ده‌کات له‌ژیاندا پڕکردنه‌وه‌یان کاتێکی زۆر و وزه‌یه‌کی زۆر و هه‌ندێجار تێچوونێکی ئابوری زۆری ده‌وێت، له‌ هه‌ندێ باریشدا به‌هیچ شێوه‌یه‌ک ئه‌و که‌لێنانه‌ پڕ ناکرێنه‌وه.
ڕێده‌که‌وێت که‌سی گیرۆده‌بوو به‌ خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ ته‌نها له‌ سه‌رنجی یه‌که‌مه‌وه‌ بۆ که‌سی دووه‌م دووچاری ئه‌و گیرۆده‌ییه‌ ببێت، واته‌ نه‌ک له‌سه‌ر بنه‌مای تێگه‌یشتن له‌ بیروباوه‌ڕ و خاڵی هاوبه‌ش و لایه‌نه‌ ئه‌رێنییه‌کانی که‌سی دووه‌م و بوونی دیالۆگ له‌نێوانیاندا:
(کچێک له‌ قۆناغی یه‌که‌می زانکۆ، به‌ڕێکه‌وت ده‌چێته‌ کتێبخانه‌ی زانکۆ به‌مه‌به‌ستی خواستنی سه‌رچاوه‌یه‌ک له‌ کتێبخانه‌، کاتێک ڕێکه‌وتی فه‌رمانبه‌رێکی پیاوی کتێبخانه‌که‌ ده‌کات، له‌و ساته‌ وه‌خته‌وه‌ کچه‌که‌ له‌ڕێی ئه‌و چه‌ند خوله‌که‌ له‌ بینین دووچاری گیرۆده‌بوون ده‌بێت به‌رامبه‌ر کارمه‌نده‌ پیاوه‌که‌، هه‌تا قۆناغی سێیه‌می زانکۆ ئه‌و کچه‌ به‌رده‌وام له‌ ژیانێکی تاڵ و پڕ ئه‌شکه‌نجه‌دا زینده‌گی ده‌کرد به‌ده‌ست هه‌ست و سۆزه‌کانییه‌وه‌ بۆ که‌سی دووه‌م، که‌ ته‌واو بێ ئاگا بوو له‌ باری ئه‌و کچه‌، دوای ئه‌وه‌ی قۆناغی دووه‌می به‌ دوو ساڵ بڕی به‌هۆی خراپی باری ده‌روونییه‌وه‌، پاش ئه‌و هه‌موو باجدان و قوربانیدانه‌ بێ به‌رهه‌مه‌ له‌ قۆناغی سێیه‌می زانکۆدا ئینجا کچه‌که‌ بۆی ده‌رکه‌وت که‌ ئه‌و پیاوه‌ هاوسه‌رداره‌ و باوکی دوو منداڵه‌، ئه‌مه‌ش هێنده‌ی تر باری ده‌روونی کچه‌که‌ی به‌ره‌و ناهه‌مواری برد، هه‌ر بۆیه‌ که‌وته‌ ژێر چاره‌سه‌ری ده‌رمان و چاره‌سه‌ری ده‌روونییه‌وه‌ هه‌تا توانرا ژیانی ئاسایی بکرێته‌وه‌).
(کوڕێکی هه‌رزه‌کاری ته‌مه‌ن (16) ساڵ، له‌ قۆناغی (10) ی ئاماده‌یی، دووچاری خۆشه‌ویستی کچێکی ته‌مه‌ن (16) ساڵی دانیشتووی هه‌مان گه‌ڕه‌کی خۆیان بوو، ئه‌م کوڕه‌ ئارامی لێهه‌ڵگیرابوو، به‌رده‌وام له‌ڕێی چوونی کچه‌که‌ بۆ قوتابخانه‌ به‌دوای کچه‌که‌وه‌ بوو، داوای په‌یوه‌ندی لێده‌کرد، نامه‌ی بۆ ده‌نووسی و بۆی فڕێده‌دا یان به‌ هاوڕێکانیدا بۆی ده‌نارد، داوای له‌ کچه‌که‌ ده‌کرد که‌ گوێی بۆ بگرێت، کوڕه‌که‌ باسی ئه‌و ڕه‌وشه‌ ده‌روونییه‌ خراپه‌ی خۆی بۆ کچه‌که‌ ده‌کرد و به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ک خۆشه‌ویستی خۆی بۆ ده‌رده‌بڕی، کچه‌که‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ک ئاماده‌نه‌بوو وه‌ڵامی بداته‌وه‌ و ته‌نها ئه‌وه‌ی پێده‌گوت که‌ ئه‌و هیچ هه‌ستێکی بۆ ئه‌و‌ نییه‌، کوڕه‌که‌ وایلێهات ئه‌وه‌نده‌ ئاماده‌نه‌بوونی له‌ قوتابخانه‌ هه‌بوو هه‌تا مافی ته‌واوکردنی خوێندنی بۆ ئه‌و ساڵه‌ لێسه‌ندرایه‌وه‌، کوڕه‌که‌ نانی نه‌ده‌خوارد، خه‌وی نه‌مابوو، به‌رده‌وام شپرزه‌ بوو، کار گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی کچه‌که‌ په‌نای بۆ براکانی برد، براکانی ئه‌و کچه‌ چه‌ند جارێک ئازاری کوڕه‌که‌یاندا و لێیاندا، کار گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی سکاڵای یاساییان له‌سه‌ر کوڕه‌که‌ تۆمار کرد، کوڕه‌که‌ دووجار هه‌وڵی خۆکوشتنی دا، به‌ڵام هه‌ردوو جاره‌که‌ ڕزگار کرابوو، قسه‌ی خێزان و که‌سوکار و هاوڕێیانی کوڕه‌که‌ نه‌یانده‌توانی کوڕه‌که‌ له‌م گێژاوه‌ ڕزگار بکه‌ن، تا دواجار په‌نایان بۆ پزیشکی ده‌روونی و ده‌روونناس برد و پاش چه‌ند مانگێک توانرا کوڕه‌که‌ له‌م ڕه‌وشه‌ ڕزگار بکرێت، دوای ئه‌وه‌ی دوو ساڵ خوێندنی فه‌وتا).
هه‌ندێجار لایه‌نی یه‌که‌م که‌مێک زاڵه‌ له‌سه‌ر هه‌ست و سۆزه‌کانی و ناگاته‌ ئه‌و ئاسته‌ خراپانه‌ و واقعیانه‌تر مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ حاڵه‌ته‌که‌یدا ده‌کات و زووتر خۆی یه‌کلایی ده‌کاته‌وه‌.
زۆرترینی ئه‌و حاڵه‌تانه‌ سه‌ره‌تا به‌ سه‌رسامبوون (الاعجاب) ده‌ستپێده‌کات، هه‌ندێجار له‌ قۆناغی هه‌رزه‌کاریدا جیاوازی ناکرێت له‌نێوان (حه‌ز و سه‌رسامبوون و خۆشه‌ویستیدا)، پاشان له‌ سه‌رسامییه‌وه‌ ده‌گۆڕێت بۆ خۆشه‌ویستی پاشان بۆ ئازار پاشان بۆ نه‌خۆشی ده‌روونی.
له‌ زۆر باردا لایه‌نی یه‌که‌م له‌ ترسی ئه‌وه‌ی لایه‌نی دووه‌م خۆشه‌ویستی و ده‌ستپێشخه‌رییه‌کی بۆ دروستکردنی په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستی ڕه‌تبکاته‌وه‌، ناوێرێت هه‌سته‌ په‌نگخواردووه‌کانی بۆ لایه‌نی دووه‌م ئاشکرا بکات، به‌جۆرێک ڕه‌زامه‌ند ده‌بێت خۆی له‌و ئه‌شکه‌نجه‌ ده‌روونییه‌دا بهێڵێته‌وه‌ و له‌ناو بازنه‌یه‌کی داخراودا بخولێته‌وه‌ نه‌وه‌ک به‌رامبه‌ر داواکارییه‌کی ڕه‌تبکاته‌وه‌، ئه‌مه‌ش خۆخه‌ڵه‌تاندن و به‌فیڕۆدانی زۆرێک له‌ گه‌وهه‌ره‌ به‌نرخه‌کانی مرۆڤه‌.
خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ تایبه‌ت نییه‌ به‌ڕه‌گه‌زێکی دیاریکراو، هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز (نێر و مێ) دووچاری ده‌بن، به‌ڵام له‌ ڕه‌گه‌زی مێینه‌ زیاتره‌ و به‌ ئازارتره‌، چونکه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا، به‌ده‌ر له‌ پێکهاته‌ی سایکۆلۆژی و سۆزداری ڕه‌گه‌زی مێینه‌ که‌ فاکته‌رێکی گرنگه‌، فاکته‌ره‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ و کولتور ڕۆڵی خۆی ده‌بینێت که‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌ به‌ سوێ تر بێت بۆ کچان، چونکه‌ کوڕان به‌و پێودانگه‌ی کاریگه‌ری کولتوری پیاوسالارانه‌یان له‌سه‌ره‌ هه‌میشه‌ ده‌ستپێشخه‌رترن له‌ کچان له‌ ده‌ربڕینی هه‌ست و سۆزه‌کانیاندا به‌ڵام کچان له‌به‌ر ئیعتیباراتی کۆمه‌ڵایه‌تی زیاتر هه‌ست و سۆزه‌کانیان په‌نگ ده‌خواته‌وه‌ له‌کاتی گیرۆده‌بوونیان به‌ خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌.
زۆرینه‌ی هه‌ره‌ زۆری ئه‌و که‌سانه‌ی دووچاری خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ ده‌بن له‌و که‌سانه‌ن له‌ڕووی سۆزداری و بیرکردنه‌وه‌وه‌ نه‌ڕه‌سیون (پێنه‌گه‌یشتوون)، ئه‌گه‌رچی ڕێده‌که‌وێت که‌سانی پێگه‌یشتووش دووچاری ئه‌م حاڵه‌ته‌ ببن به‌ڵام ده‌گمه‌ن.
خاڵێکی تر که‌ گرنگه‌ ئاماژه‌ی پێبده‌م لێره‌دا، ئه‌و حاڵه‌تانه‌یه‌ که‌ له‌پاش شکستهێنانی په‌یوه‌ندییه‌کی سۆزداری لایه‌کیان دووچاری خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ ده‌بێته‌وه‌، له‌ کاتێکدا له‌سه‌ره‌تادا په‌یوه‌ندییه‌که‌ دوو لایه‌نه‌ بووه‌، به‌ڵام به‌هه‌ر هۆیه‌که‌وه‌ بێت په‌یوه‌ندییه‌که‌ کۆتایی پێهاتووه‌، له‌م حاڵه‌تانه‌دا زۆرترین قوربانییه‌کان له‌ ڕه‌گه‌زی مێینه‌ ده‌بن، کاتێک کوڕان خۆیان دوور ده‌خه‌نه‌وه‌ و چیتر ئاماده‌ نابن له‌ ژیانی کچه‌کاندا بمێننه‌وه‌، له‌م کاتانه‌دا زۆرینه‌ی ئه‌و کچانه‌ی به‌ته‌نیایی ده‌مێننه‌وه‌ تاکلایه‌نانه‌ له‌و هه‌ست و سۆزه‌ی ڕابردوویاندا ده‌ژین و هه‌ندێجار هه‌موو هه‌وڵێک ده‌خه‌نه‌ گه‌ڕ بۆ گێڕانه‌وه‌ی هاوسۆزه‌کانیان بۆ ناو هاوکێشه‌ سۆزدارییه‌که‌ به‌ڵام له‌ زۆرینه‌ی حاڵه‌ته‌کاندا هه‌موو هه‌وڵه‌کانیان بێهووده‌ ده‌رده‌چێت، درێژه‌دانی ئه‌م حاڵه‌تانه‌ش هه‌ر ده‌چێته‌ خانه‌ی خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌رچی پێشینیه‌که‌ی دوولایه‌نه‌یشی هه‌بووبێت.
بۆیه‌ له‌م کاتانه‌دا دروست وایه‌ ئه‌و که‌سانه‌ی پاش شکستخواردنی په‌یوه‌ندییه‌ دوولایه‌نه‌کانیان به‌ ته‌نهایی ده‌مێننه‌وه‌ واقعیانه‌تر له‌ خۆیان و ڕه‌فتار و بیرکردنه‌وه‌کانیان بڕوانن و هه‌وڵی خۆ کۆنترۆڵ کردن بده‌ن، چونکه‌ که‌سێک ئاماده‌ نه‌بێت له‌ژیانی تۆدا بمێنێنه‌وه‌ و خۆشه‌ویستی خۆی به‌ تۆ ببه‌خشێت سته‌مه‌ تۆ فرمێسکی بۆ هه‌ڵبڕێژیت، ئه‌گه‌رچی ئاسه‌واره‌کانی ئه‌و دابڕان و شکسته‌ بۆ ماوه‌یه‌ک کاریگه‌ری له‌سه‌ر باری ده‌روونی مرۆڤ جێده‌هێڵێت به‌ڵام دواجار کۆنترۆڵ ده‌کرێت و ده‌کرێت مرۆڤ وه‌کو ئه‌زموونێک له‌و ڕابردووه‌ی بڕوانێت و بگاته‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ی که‌ ئه‌و دابڕان و شکسته‌ی شاره‌زایی باشی پێبه‌خشیوه‌ بۆ ژیان و مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ ڕه‌گه‌زی به‌رامبه‌ر و ناسینی ماهیه‌تی مرۆڤه‌کان و ده‌کرێت بۆ ئه‌زموونی ئایینده‌ی که‌ڵکیان لێوه‌ربگرێت.
سه‌باره‌ت به‌ حاڵه‌ته‌کانی خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ له‌ قۆناغی هه‌رزه‌کاریدا پێویسته‌ له‌سه‌ر خێزان به‌ هێمنییه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م حاڵه‌تانه‌ی هه‌رزه‌کاردا بکه‌ن و دوور بکه‌ونه‌وه‌ له‌ توندوتیژی و ئازاردانی ده‌روونی و جه‌سته‌یی هه‌رزه‌کار، به‌ هێمنییه‌وه‌ به‌رچاوڕوونی بده‌نێ و ڕێنمایی بکه‌ن و باسی ئه‌زموونی که‌سانی تر بۆ بکه‌ن که‌ چۆن کات و وزه‌ و زۆر شتی به‌نرخی ژیانیان له‌ده‌ستداوه‌، باسی په‌شیمانی خاوه‌ن ئه‌زموونه‌کانی خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌یان بۆ بکه‌ن، هه‌وڵبده‌ن ئاڕاسته‌ی دروستیان بکه‌ن له‌ چالاکی (هونه‌ری و وه‌رزشی و ڕۆشنبیری) به‌که‌ڵکدا، ڕێز له‌ هه‌ست و سۆزه‌کانی هه‌رزه‌کار بگرن و ڕێگه‌یان پێبده‌ن هه‌ست و سۆزه‌کانیان ده‌رببڕن، چونکه‌ په‌نگخواردنه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ست و سۆزانه‌ حاڵه‌ته‌کان به‌ره‌و شپرزه‌تر ده‌بات، هه‌وڵبده‌ن له‌ گۆشه‌گیری ڕزگاریان بکه‌ن و له‌ڕێی ئاره‌زوو و په‌یوه‌ندییه‌ په‌سه‌ندکراوه‌کانی خۆیانه‌وه‌ کار له‌سه‌ر سه‌رله‌نوێ تێکه‌ڵکردنه‌وه‌یان بکه‌ن، له‌حاڵه‌تی پێویستدا په‌نا بۆ ڕاوێژکار یان ده‌روونناس یان پزیشکی ده‌روونی ببه‌ن تاکو هاوکاریان بێت له‌ زوو تێپه‌ڕاندنی حاڵه‌ته‌که‌ و که‌مکردنه‌وه‌ و نه‌هێشتنی ئه‌و نیشانانه‌ی مه‌ترسی له‌سه‌ر ژیانی هه‌رزه‌کار دروست ده‌که‌ن.
من وه‌ک ئه‌زموونی خۆم له‌ کارکردن له‌سه‌ر ده‌یان حاڵه‌ت له‌ خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ له‌ هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز و له‌ ته‌مه‌نه‌ جۆراجۆره‌کاندا، گه‌یشتوومه‌ته‌ ئه‌م دوو ڕاستییه‌:
1- گوێگرتن له‌ که‌سه‌کان و ده‌ربڕینی ئازادانه‌ی هه‌موو هه‌ست و سۆزه‌ په‌نگخواردووه‌کانی ئه‌و که‌سانه‌ی دووچاری خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ هاتوون سه‌ره‌تایه‌کی زۆر باشه‌ بۆ که‌وتنه‌ سه‌ر ڕێڕه‌وی چاره‌سه‌ر.
2- هه‌ندێک له‌و حاڵه‌تانه‌ی که‌ لایه‌نی یه‌که‌م به‌هیچ شێوه‌یه‌ک نه‌یتوانیوه‌ لایه‌نی دووه‌م ئاگادار بکاته‌وه‌ له‌ ژانکۆکانی خۆی و بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر به‌رده‌وام له‌ ئه‌شکه‌نجه‌یه‌کی به‌رده‌وامدا ژیاوه‌ و به‌ته‌نها له‌ناو بازنه‌یه‌کی داخراودا خۆی و هه‌ست و سۆزه‌کانی ژیاون و ده‌رینه‌بڕیون بۆ لایه‌نی دووه‌م، له‌ڕێی نێوه‌ندگیرییه‌وه‌ بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی هه‌ردوولا توانیومانه‌ چه‌ندین حاڵه‌ت چاره‌سه‌ر بکه‌ین به‌وه‌ی لایه‌نی دووه‌م گوێ بۆ ژانکۆکانی لایه‌نی یه‌که‌م بگرێت و له‌ زاری لایه‌نی دووه‌مه‌وه‌ لایه‌نی یه‌که‌م ببیستێت که‌ به‌هه‌رهۆیه‌که‌وه‌ بێت ناتوانێت به‌ده‌م هه‌ست و سۆزی لایه‌نی یه‌که‌مه‌وه‌ بێت و به‌ڕێزه‌وه‌ داوای لێبکات که‌ لایه‌نی یه‌که‌م ئه‌و هه‌ست و سۆزانه‌ی به‌که‌سێک ببه‌خشێت که‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی بۆی هه‌بێت، ئه‌م حاڵه‌ته‌مان ناو ناوه‌ (ته‌قاندنی باڵۆنه‌که‌)، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌و هه‌ست و سۆزه‌ په‌نگخواردووانه‌ هاوشێوه‌ی باڵۆنێکی پڕ، له‌ سینه‌ و دڵی لایه‌نی یه‌که‌مدا ده‌وه‌ستێت و زۆر به‌سانایی به‌ (ده‌رزی)یه‌کی لایه‌نی دووه‌م ده‌ته‌قێندرێت و فش ده‌کرێته‌وه‌، دیاره‌ به‌ر له‌م ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌ لایه‌نی یه‌که‌م له‌ڕووی ده‌روونییه‌وه‌ ده‌بێت ئاماده‌بکرێت بۆ په‌سه‌ندکردنی هه‌ر ئه‌گه‌رێک له‌لایه‌نی دووه‌مه‌وه‌ (که‌ مه‌به‌ست لێی ڕه‌تکردنه‌وه‌ی لایه‌نی دووه‌مه‌ بۆ یه‌که‌م). له‌م ڕێگه‌چاره‌یه‌دا ئه‌گه‌رچی هه‌موو خه‌ونه‌ وه‌همئامێزه‌کانی لایه‌نی یه‌که‌م ده‌بنه‌ بڵقی سه‌ر ئاو و که‌سه‌که‌ له‌و خه‌وه‌ درێژخایه‌نه‌ پڕ ئه‌شکه‌نجه‌یه‌ بێدار ده‌بێته‌وه‌ به‌ڵام دواجار ژانکۆکانی ڕۆژ له‌دوای ڕۆژ که‌مده‌بنه‌وه‌ و به‌چه‌ند دانیشتنێک ئیدی که‌سه‌که‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر ڕێڕه‌وی ژیانی ئاسایی خۆی، هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێجار سکاڵا له‌ده‌ست ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ جار جار لایه‌نی دووه‌م ده‌که‌وێته‌وه‌ یادی، یاخود یاده‌وه‌رییه‌کانی جارانی بۆ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ به‌ڵام هه‌موو ئه‌مانه‌ ڕێگه‌چاره‌ی مامه‌ڵه‌کردنی خۆی هه‌یه‌.
3- ئه‌و که‌سانه‌ی دووچاری خۆشه‌ویستی یه‌کلایه‌نه‌ ده‌بن له‌ چاره‌سه‌رکردنیاندا پێویستیان به‌ گۆڕینی شێوازی بیرکردنه‌وه‌ ده‌بێت ده‌رباره‌ی چه‌مکه‌کانی (خۆشه‌ویستی، په‌یوه‌ندی نێوان هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز، بنه‌ماکانی هه‌ڵبژاردنی به‌رامبه‌ر، قوربانیدان، ڕێزگرتن له‌ کات، ڕێزگرتن له‌ خود، ژیان)، هه‌روه‌ها پێویستیان به‌چاره‌سه‌ری ڕه‌فتاری ده‌بێت و ئه‌و ڕه‌فتارانه‌ی له‌سه‌ری ڕاهاتوون پێویستیان به‌ گۆڕین ده‌بێت هه‌تا ئه‌ندازه‌ی گۆڕینی ستایلی ژیانی که‌سه‌که‌، به‌ده‌ر له‌مانه‌ کار له‌سه‌ر که‌مکردنه‌وه‌ی نیشانه‌کانی تێکچوون و په‌شێوییه‌ ده‌روونییه‌کانی ده‌کرێته‌وه‌ و له‌ هه‌ندێ حاڵه‌تی تونددا پێویستیان به‌چاره‌سه‌ری ده‌رمانیش ده‌بێت، پاڵپشتی کردنی ده‌روونی چ له‌ناو خێزان و چ له‌ئاستی هاوڕێیان و چ له‌سه‌ر ئاستی چاره‌سازی ده‌روونی ڕۆڵێکی گه‌وره‌ ده‌گێڕێت له‌به‌ره‌وپێشچوونی حاڵه‌ته‌که‌ به‌ره‌و چاره‌سه‌ر.
ده‌بێت هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی له‌و بازنه‌ داخراوانه‌دا ده‌ژین و یه‌کلایه‌نه‌ خۆیان کردۆته‌ قوربانی که‌سانێک که‌ بێئاگان لێیان یاخود ئاماده‌نین ئه‌وانیش قوربانیان بۆ بده‌ن و ببنه‌ هاوسۆز و شاسواری خه‌ونه‌کانیان، بزانن که‌ هیچیان پێنابڕێت جگه‌ له‌ ئازار و ئه‌شکه‌نجه‌یه‌کی ده‌روونی سه‌خت، که‌ دواجار جگه‌ له‌ ده‌ستهه‌ڵگرتن و په‌شیمانبوونه‌وه‌ هیچ ڕێگه‌چاره‌یه‌کی تریان له‌به‌رده‌مدا نییه‌، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر که‌سێک هه‌ستی کرد که‌ کۆنترۆڵی هه‌ست و سۆزه‌کانی خۆی پێناکرێت باشتر وایه‌ داوای هاوکاری له‌ که‌سانی شاره‌زا و پسپۆر بکات، چونکه‌ دواجار هه‌موو ئه‌م حاڵه‌تانه‌ چاره‌سه‌ریان هه‌یه‌.
بۆیه‌ ئه‌ی ئه‌و که‌سه‌ی گیرۆده‌ی خۆشه‌ویستییه‌کی یه‌کلایه‌نه‌ی له‌و خه‌ونه‌ به‌دینه‌هاتووه‌ت بێدار به‌ره‌وه‌ و به‌ ئیراده‌یه‌کی به‌هێزه‌وه‌ به‌خۆت بڵێ (به‌سه‌ دڵم واملێمه‌که‌ … ئه‌و تۆی ناوێت خۆت شێت مه‌که‌).

تێبینی: ئه‌و دێڕه‌ هۆنراوه‌یه‌ی له‌ تایتڵ و ناو وتاره‌که‌دا هاتووه‌، له‌ گۆرانییه‌کی هونه‌رمه‌ند (کیژان ئیبراهیم خه‌یات)ه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌.

كانونی یه‌كه‌م 30, 2012

چه‌ند ڕێڕه‌وێکی سانا بۆ ناسینی ژیان – په‌رچڤه‌ی توێژه‌ری ده‌روونی – عومه‌ر هه‌ڵه‌بجه‌یی

له‌ژێر سایه‌یى ئارامشى هاوسه‌رتان، به‌ئاسوده‌یى بگه‌نء چێژ له‌ژیان وه‌ربگرن.
زۆرێك له‌پیاوان، له‌كاتى په‌یوه‌ندى له‌گه‌ڵ هاوسه‌رانى خۆیاندا دووچارى به‌دحاڵى بوونء كێشه‌و گرفت ده‌بن، هۆكاره‌كه‌شى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ژنان فره‌تر له‌سه‌ر بنچینه‌ى دڵء هه‌ستیانء سۆزیان ڕه‌فتار ده‌كه‌نء پیاوان له‌سه‌ر بنه‌ڕه‌تى عه‌قڵء مه‌نتیق. له‌به‌ر ئه‌وه‌ بۆهه‌ردوو ڕه‌گه‌ز ڕواڵه‌ته‌ن سه‌ختء دژواره‌ له‌یه‌كترى تێبگه‌ن، به‌لاَم به‌خوێندنه‌وه‌ى ئه‌م گوتاره‌ ئێوه‌ ده‌توانن زیاتر له‌هاوسه‌رتان تێبگه‌نء په‌یوه‌ندیه‌كى پته‌وترتان هه‌بێت.
1_ ساكیت بوونى ژن: پیاوان تێڕوانینیان وایه‌ كاتێك كه‌ ژنان بێده‌نگ ده‌بنء قسه‌ ناكه‌ن به‌دڵنیاییه‌وه‌ ڕووداوێكى ناخۆش ڕوویداوه‌، به‌لاَم هه‌میشه‌ به‌وشێوه‌یه‌ نییه‌. زۆربه‌ى ڕاوێژكه‌رانى خێزانى له‌وبڕوایه‌دان ساكیت بوون له‌پاش ده‌مه‌قاڵه‌ء ئاژاوه‌ى خانه‌واده‌یى پێویسته‌ء ده‌بێت هاوسه‌ران په‌سه‌ندى بكه‌ن، چونكه‌ به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر غه‌وغاء ده‌مه‌قاڵیه‌ كێشه‌كه‌ ئاڵۆزترده‌كاتء ته‌شه‌نه‌ده‌سه‌نێت. له‌م حاڵه‌ته‌دا بێده‌نگ بوونء كورترهێنانى یه‌كێك له‌ژنء پیاو باشترین كلیلى چاره‌سه‌رى گرفته‌كه‌یه‌، هه‌روه‌ها ساكیت بووونى ژنان هه‌میشه‌ نیشانه‌یه‌ك نییه‌ بۆقه‌یرانى ڕۆحىء ده‌رونى، یاخود توڕه‌بوونء زوویربوون، هه‌ندێكجار ژنان ئه‌وه‌نده‌ گیرۆده‌ى ڕۆژگارى پڕله‌ فشارو گوشارء دڵه‌ڕاوكىَء نیگه‌رانى ده‌بن، یان ئه‌گه‌ر بێتء ژن له‌ده‌ره‌وه‌ى ماڵ كاربكات، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌كى سترێسی سایكۆلۆژیى بۆیانء مێشكیان شه‌كه‌ت ده‌كات، له‌م كاته‌دا باشترین كارێك كه‌ ده‌بێت بیكات وه‌ك خۆراك بۆڕۆحء دڵء ده‌روونى پێویسته‌، گوزه‌اندنى یه‌ك دوو كاژێر كاتى خه‌ڵوه‌یه‌ له‌جێگه‌یه‌كدا كه‌ ئارامشء بێده‌نگ بێت. یان هه‌ندێك له‌ژنان هه‌یه‌ بۆهاوسه‌نگ كردنى كرژىء ئاڵۆزى ده‌رونیان په‌نا ده‌بانه‌ به‌ر كتێب خوێندنه‌وه‌، یا سه‌یركردنى زنجیره‌یه‌كى تیڤى چێژبه‌خش، یا گوىَ گرتن له‌موزیك، یان درێژڕاكشان. نابێت هه‌رگیز پیاوان بێده‌نگ بوونى هاوسه‌ره‌كانیان به‌وشێوه‌یه‌ ڕاڤه‌ء شرۆڤه‌ بكه‌ن به‌واتاى توڕه‌بوونء بىَ تاقه‌تیه‌، به‌ڵكو هه‌ندێكجار وا لێكدانه‌وه‌ى بۆبكه‌ن ماندوو شه‌كه‌ته‌و پێویستى به‌ئارامشى هه‌یه‌.
2_ پاككردنه‌وه‌ى زیاد له‌پێویست: كاتێك پیاوان له‌ناكاو به‌هۆشدا دێنه‌وه‌ ده‌بینن كه‌ خێزاكه‌ى چه‌ندان كاتژمێر خه‌ریكى پاكژكردنه‌وه‌ى ماڵه‌وه‌یه‌، یان خۆخه‌ریك كردنێكى فره‌ به‌شوشتنى قاپء قاچاغه‌وه‌، یاخود سه‌رقاڵ بوونى به‌ڕێكخستنى ژووره‌كانه‌وه‌ كه‌ هیچ كات پێویست به‌وهه‌مووه‌ سه‌رقاڵیه‌ ناكات، پێده‌چێت پیاوان وا هه‌ست بكه‌ن كه‌ ژنه‌كانیان په‌شۆكاء توڕه‌ء بىَ تاقه‌تن. به‌لاَم هه‌ندێك له‌ژنان به‌پێى زاتء سروشتى خۆیان كاتێك زۆر نائاسوده‌ء له‌ كه‌شێكى ته‌نگه‌ژه‌ى ده‌روونیدا بن، بۆهه‌ڵهاتنء یاخى بوون له‌و دۆخه‌ په‌نا ده‌به‌نه‌ به‌ر پاكژكردنه‌وه‌ى ده‌ورءبه‌رء ماڵه‌وه‌یان. هه‌روه‌ها هه‌ندێ جاریش هه‌یه‌ پاككردنه‌وه‌ء بایه‌خدان به‌ماڵء ڕێكخستنى جێگه‌ءپێكهاته‌كانى ماڵ نیشانه‌ى بێزارىء پاڵه‌په‌ستۆى سایكۆلۆژیى نییه‌، به‌ڵكو هه‌ندێك له‌ژنان چێژ وه‌رده‌رگر له‌پاككردنه‌وه‌. هه‌ندێك پیاوان تێڕانینى هه‌ڵه‌یان له‌لا دروست ده‌بێت كه‌ ژنه‌كه‌یان به‌ناڕاسته‌خۆ پێى ده‌ڵێت” تۆپیاوێكى پیسء پۆخڵى، له‌هه‌مانكاتدا ژنه‌كه‌ ده‌یه‌وێت مێرده‌كه‌ى بۆى ده‌ربكه‌وێت كه‌ هاوسه‌ره‌كه‌ى چه‌نده‌ ژنێكى پاكء ته‌میزه‌، به‌لاَم ئامۆژگارى ئێمه‌ بۆئه‌وپیاوانه‌ كه‌ تێڕانینێكى وه‌هایان له‌لا دروست ده‌بێت ده‌رباره‌ى هاوسه‌ره‌كانیان، په‌نا نه‌به‌نه‌ به‌ر ئازاردانى جه‌سته‌یىء ده‌رونىء جه‌نگى ده‌روونیان له‌گه‌ڵدا نه‌كه‌ن، به‌ڵكو له‌ڕێگه‌ى دانوستانء دیالۆكگه‌وه‌ ئه‌وبیره‌ وه‌همه‌ى كه‌ له‌لاى دروست بووه‌ پارسه‌نگى بكه‌ن، دڵنیاتان ده‌كه‌ینه‌وه‌ سه‌رئه‌نجام په‌شیمان ده‌بنه‌وه‌ له‌وتێڕوانینه‌.
4_ نواندنى ئاكارى هه‌ڵچووناوىء نه‌گونجاوى بىَ هۆكار: تاوه‌كو ئێستا بۆتان هاتۆته‌ پێشه‌وه‌ له‌ترۆپكى خۆشحاڵىء بزه‌ له‌سه‌رلێوه‌كانت ده‌بارێت بڕۆیته‌وه‌ بۆماڵه‌وه‌، له‌ناكاء گوىَ بیستى قیژاندنى هاوسه‌ره‌كه‌تان بن؟” سه‌رسامبنء توشى شۆك ببن به‌وئاكاره‌، پێده‌چێت وا بیربكه‌یته‌وه‌ كه‌ گوناهێكى گه‌وره‌تان ئه‌نجام داوه‌، به‌لاَم له‌ڕاستیدا هاواركردنء قیژاندنى هیچ په‌یوه‌ندیه‌كى به‌ئێوه‌وه‌ نییه‌. به‌ڵكو پاڵه‌په‌ستۆى كار، به‌درێژاى ڕۆژ خێزانتى ڕه‌نجاندوه‌ء شه‌كه‌تء ماندووى كردووه‌، له‌م كاته‌دا باشترین كارێك كه‌ پێویسته‌ بیكه‌یت ئه‌وه‌یه‌ هاوده‌ردى به‌ء پێى بڵىَ دڵنیام كه‌ كارى ناوماڵ به‌ته‌واوه‌تى ماندووى كردوویت بۆیه‌ ئه‌وه‌نده‌ توڕه‌یت، من دركت پىَ ده‌كه‌م ئه‌گه‌ر منیش له‌جێگه‌ى تۆدابوومایه‌ له‌تۆ فره‌تر په‌رچه‌كردارى شه‌ڕانگێزیم ده‌بوو. بۆئه‌وه‌ى له‌ڕووى ده‌روونیه‌وه‌ ئاسوده‌ بن، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ى كه‌ له‌زارى دێته‌ ده‌ره‌وه‌ به‌ته‌ركیزه‌وه‌ گوێى لىَ بگره‌، وه‌ هیچكات ڕه‌وشتى هه‌ڵچووناوىء نه‌گونجانى بىَ هۆكارى ژن نیشانه‌ى ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ مێرده‌كه‌ى خۆشناوێت، پێویسته‌ به‌وڕۆحیه‌ته‌وه‌ لێى قبوڵ بكه‌ كه‌ ڕۆژ به‌به‌رده‌وامى سه‌رقاڵى كارى ماڵه‌وه‌ بووه‌، ئه‌مه‌ وایكردووه‌ مێشك توندء توڕه‌بێت، هه‌روه‌ها تاكه‌ كه‌سێك كه‌ بتوانێت مه‌كرءنازى به‌سه‌ردا بكات ته‌نها مێرده‌كه‌یه‌تى.
5_ گریان: هه‌ندێك له‌ژنان ئه‌وه‌ه‌نده‌ سۆزمه‌ندء عاتیفانه‌ ڕه‌فتار ده‌كه‌ن كه‌ زۆربه‌یجار به‌سانایى ئه‌سرینى چاوه‌كانیان ده‌ردێت، به‌لاَم هه‌میشه‌ گریانى ژن به‌و واتایه‌ نییه‌ كه‌ له‌مێرده‌كه‌ى زویر بووه‌، به‌ڵكو گریانى ژن پێده‌چێت هۆكارى تایبه‌تى جیاوازى هه‌بێت كه‌ له‌دڵیدا هه‌ڵیگرتووه‌ء هیچكات له‌لاى هیچ كه‌س ده‌رینه‌بڕیوه‌. ڕه‌نگه‌ حاڵه‌تى وه‌ها هاتبێته‌ پێشه‌وه‌ كاتێك ده‌گه‌ڕێیته‌وه‌ بۆماڵه‌وه‌، هاوسه‌رت ببینیت كه‌ له‌ژورێكى تاریكدا دانیشتوه‌ء ده‌گریه‌ت، به‌بىَ ئه‌وه‌ى بۆئه‌م كاره‌ هۆكارێكى هه‌بێت، ژنان پێویستیان به‌گریان هه‌یه‌. كاتێك كه‌ ژن به‌رنامه‌یه‌كى تیڤى خه‌مئامێز ته‌ماشاده‌كات ده‌كه‌وێته‌ فرمێسك ڕشتنه‌وه‌، یان خوێندنه‌وه‌ى چیرۆكء كتێبێكى په‌ژاره‌دار یان گوىَ گرتن له‌پارچه‌ موزیكێكى خه‌فه‌تبار پێده‌چێت ده‌ست بكات به‌ئه‌سرین ڕشتن، هه‌ڵبه‌ته‌ هیچ كات نابێت پیاوان گریانى هاوسه‌ره‌كانیان وا لێكبده‌نه‌وه‌ توڕه‌ن له‌ئه‌وان یان شتێكى تایبه‌تى هه‌یه‌ كه‌ له‌ئه‌مانى ده‌شارنه‌وه‌. ئامۆژگارى بۆپیاوان كاتێك كه‌ ئاگادارى گریانى ژنه‌كانتان ده‌بن، كارێك ده‌بێت ئه‌نجامى بده‌یت ئه‌وه‌یه‌ لێى بپرسیت ئایا كارێكت له‌ده‌ست دێت بۆى ئه‌نجام بده‌یت؟” هه‌روه‌ها فنجانێك چاى یا قاوه‌ى بۆبهێنه‌و له‌كه‌ناریدا دابنیشه‌ء ده‌سته‌كانى به‌گه‌رمى گوشار بده‌ء به‌تێڕمانه‌وه‌ نیگاى بكه‌و له‌كانگاى دڵه‌وه‌ پێى بڵى خۆشم ده‌وێیتء عاشقتم.
_5 پرته‌وبۆڵه‌كردن: زۆرێك له‌پیاوان وا هه‌ست ده‌كه‌ن به‌درێژاى ڕۆژگار ژنه‌كانیان له‌ماڵه‌وه‌ قاچیان خستۆته‌ سه‌رقاچء ساتى چێژدار ده‌گوزه‌رێنێنء هیچ كێشه‌یه‌كیان نییه‌، له‌كاتێكدا كۆمه‌ڵێك فاكته‌ر هه‌ن كه‌ ده‌بنه‌ هۆى نائاسوده‌كردنء بێزاركردنیان، به‌رایترین میكانیزمێك كه‌ ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ى سه‌ره‌كى بۆئازاردانى ژنان به‌ته‌نها مانه‌وه‌یه‌ له‌ماڵه‌وه‌ء نه‌بوونى هاوده‌مێك له‌گه‌ڵیدا، به‌تایبه‌ت مێرده‌كه‌ى. كاتێك ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆماڵه‌وه‌ ناوچاوتان مرچء مۆن مه‌كه‌نء بێزارى پیشان مه‌ده‌ن، به‌ڵكو سه‌باره‌ت ئه‌نجامدانى كارى ڕۆژانه‌ گفتوگۆیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن، هه‌روه‌ها پێیان بڵێن مه‌به‌ست هه‌یه‌ هاوكاریت بكه‌م، چونكه‌ ژنان هه‌رچه‌ند له‌ڕووى ده‌روونیه‌وه‌ خاڵى ببنه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ ئارام ده‌بن، وه‌ جه‌وهه‌ریترین كارێك كه‌ پیاوان ده‌توانن بۆخێزانه‌كانیان ئه‌نجام بده‌ن به‌تاسه‌وه‌ گوىَ گرتنه‌ لێیان.
وه‌ دڵنیابن هه‌میشه‌ بۆڵه‌ بۆڵ كردنى ژنان ناڕازى بوون نییه‌ له‌هاوسه‌ره‌كانیان، به‌ڵكو زۆرجار به‌ناڕاسته‌وخۆ له‌ئه‌نجامى ده‌ربڕینى پرته‌وبۆڵه‌وه‌ ده‌یانه‌وێت په‌یامێك بگه‌یه‌نن به‌مێرده‌كه‌یان ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌(( دركیان)) پىَ بكه‌ن.
6_ زه‌رده‌خه‌نه‌ى بچوءك: به‌ وه‌رگرتنى بزه‌ى بچوك زۆربه‌ى پیاوان پێیان وایه‌ باشترین كارێكیان ئه‌نجامداوه‌ بۆهاوسه‌ره‌كانیان، له‌كاتێكدا ئه‌وزه‌رده‌خه‌نه‌یه‌ نیشانه‌ى ڕازى بوونى ژنان نییه‌،به‌ڵكو نیشانه‌ى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هاوسه‌ره‌كانیان سه‌رئه‌نجام ئه‌وى كه‌وتووه‌ته‌وه‌ یاد، پێده‌چێت ژن ڕواڵه‌ته‌ن گله‌یىء گازنده‌ له‌بىَ دركى مێرده‌كه‌ى نه‌كات، به‌لاَم ڕۆژێك هه‌ستى ڕاسته‌قینه‌ى ده‌ڕژێنێته‌ ده‌ره‌وه‌ء ئاژاوه‌یه‌كى چاوه‌ڕوانه‌كراو ڕووده‌دات. ئه‌گه‌ر ڕۆژێك هاوسه‌ره‌كه‌ت بزه‌یه‌كى بۆكردیتء ڕووكاره‌ن زه‌رده‌خه‌نه‌بوو، به‌لاَم له‌جه‌وهه‌ردا ڕقء نفرین بوو، بۆقه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ء هێوركردنه‌وه‌ى دۆخه‌كه‌ پێش ئه‌وه‌ى ده‌مه‌قاڵه‌ى تیادا دروست بێت، به‌خێرایى به‌ژنه‌كه‌ت بڵىَ هیچ كات من ناتوانم چاكه‌ى ئه‌وهه‌مووه‌ زه‌حمه‌ته‌ى تۆ بده‌مه‌وه‌، هه‌روه‌ها وه‌سفى سه‌لیقه‌ء( سه‌رڕێژنه‌) جوانى ڕووخسارى بكه‌، چونكه‌ ژنان بوونه‌وه‌رێكن هه‌موو كارێكى دژوارء سه‌خت ئه‌نجام ده‌ده‌ن بۆئه‌وه‌ى له‌ژنێكى دیكه‌ جوانترء به‌سه‌لیقه‌تر بێنه‌ پێشچاء.
ئه‌وخالاَنه‌ى كه‌ له‌سه‌ره‌وه‌ باس كران، ئه‌گه‌ربێتء له‌زینده‌گى هاوسه‌رێتیدا پراكتیزه‌ى بكه‌ن، ئه‌وا باشتر له‌هاوسه‌رتان تێده‌گه‌نء چێژى ئارامشى ده‌چه‌ژن.

تشرینی یه‌كه‌م 14, 2012

ئافره‌ت و خه‌مۆکی – ده‌روونناس: سامان سیوه‌یلی

ئەگەرچی نەخۆشی خەمۆكی یەكێكە لەو نەخۆشییە دەروونییە بڵاوانەی بەرۆكی هەردوو ڕەگەز دەگرێت، بەڵام هەروەك ئەنجامی هەموو توێژینەوە زانستییەكان سەلماندوویانە و لەسەر زەمینی واقع دەردەكەوێت، ڕەگەزی مێینە زیاتر دووچاری ئەم نەخۆشییە دەبن بەڕێژەی دوو هێندە یان زیاتر بەبەراورد بە ڕەگەزی نێر.
بێگومان هۆكارەكانی تووشبوون بەم نەخۆشییە زۆرن و دەشێت هەردوو ڕەگەز بەیەكێك یان زیاتر لەو هۆكارانە دووچاری نەخۆشی خەمۆكی ببن، وەك (هۆكارە دەروونی و هەڵچوونی و كۆمەڵایەتییەكان، هۆكارە كەسییەكان، هۆكارە ژیری و زانەكی و فكریەكان و …تد)، بەڵام لەگەڵ ئەمانەشدا كۆمەڵێك فاكتەری تر هەیە كە وا دەكات ئافرەتان زیاتر دووچاری ئەم نەخۆشییە ببنەوە و ئەم فاكتەرانەش تایبەتە بەلایەن و پێكهاتەی دەروونی و سۆزداری و فەسلەجی ئافرەتان خۆیانەوە.
بەشێكی بەرچاو لە ئافرەتان هەست بەنەبوونی ئاساییشی دەروونی دەكەن و ترسیان لە نادیار هەیە، لە دڵەڕاوكێدا دەژین بەبێ ئەوەی پەی بەبوونی سەرچاوەكانی ئەم دڵەڕاوكێیە ببەن. لەگەڵ زیادبوونی فشارەكانی ژیان و بەردەوامبوونی حاڵەتی دڵەڕاوكێی ئافرەتاندا، زەمینە بۆ تووشبوون بە نەخۆشی خەمۆكی زیاتر دەبێت.
لەڕووی سایكۆلۆژیای ئافرەتانەوە، زۆرێك لە توێژینەوەكان سەلماندوویانە كە گرنگترین ئەو فاكتەرانەی لەپشت شڵەژان و دڵەڕاوكێی ڕه‌گه‌زی مێینه‌وه‌ وەستاون بریتین لە: (ترس لە پچڕانی پەیوەندی بە باوكەوە وەك سەرچاوەیەك بۆ پاراستن و شانازی، ترس لە پچڕانی پەیوەندی بە دایكەوە وەك سەرچاوەیەك بۆ میهرەبانی و چاودێری، ترس لە پچڕانی پەیوەندی بە – برا – وە وەك سەرچاوەیەك بۆ پاڵپشتی و هێز، ترس دواكەوتن لە پرۆسەی هاوسەرگیریی، ترس لە جیابوونەوە لە هاوسەر كاتێك هاوسەرگیریی دەكات وەك سەرچاوەیەك بۆ هەستی مێینەیی و خۆشەویستی و ئاساییش، كاتێكیش دەبێتە دایك و منداڵی دەبێت ترس لە پچڕانی پەیوەندییەكانی بە منداڵەكانییەوە وەك سەرچاوەیەك بۆ هەستی دایكایەتی و مانەوە).
ئەگەرچی هەموو ئافرەتێك لە گێژاوی ئەم ترسانەدا ناژی، بەڵام ڕێژەیەكی زۆر لە ئافرەتان ئەم ترسانە باڵ دەكێشێت بەسەر ژیانی دەروونیاندا بێئەوەی دركی پێبكەن.
كاتێكیش بەڕاستی دووچاری یەكێك یان زیاتر لەو حاڵەتانە دەبنەوە كە مایەی ترس و دڵەڕاكێی ئەوان بووە، واتە ئەو پچڕان و دابڕانانە دەبنە ڕاستییەك لەژیانیاندا، ئەوا ئەو لەدەستدانانە پەژارەیەكی قوڵ لەدەروونیاندا دروست دەكات و وەك زامێكی دەروونی بەسوێ بۆ ماوەیەكی زۆر درێژ لەگەڵیاندا دەمێنێتەوە بەبەراورد بە مامەڵەی پیاوان لەگەڵ ئەمجۆرە دابڕانانەدا.
جاری وا هەیە ئافرەت ژانكۆی زۆرە بەدەست هاوسەرە پیاوەكەیەوە، بەڵام لەپێناوی منداڵەكانیدا بەرگەی ژیانێكی پڕ ژانكۆی بەردەوام دەگرێت، بەڵام پیاوان زیاتر سەربەخۆترن و لەو باوەڕەدان كە دەتوانن لە زۆر شتدا پشت بەخۆیان ببەستن، دەتوانن ئەو ژیانە بژین كە خۆیان دەیانەوێت.
سروشتی ژیانی ئافرەتان بەجۆرێكە كە زیاتر ڕووبەڕووی فشارەكانی ژیان ببنەوە، بۆ نموونە ئافرەتێك كار دەكات لەدەرەوە لەهەمان كاتدا فەرمانەكانی ناو ماڵ بەجێدەهێنێت، زۆر ستەمە بتوانێت بۆ ماوەیەكی كەمیش بێت واز لەبەجێهێنانی فەرمانەكانی ناو ماڵ و ئەركی بەخێو كردنی منداڵەكانی بهێنێت. ئافرەتان دەخوازن لە كارەكانیاندا لەدەرەوەی ماڵ سەركەوتووبن، لەهەمان كاتیشدا دەیانەوێت كاروباری ناو ماڵیش وەك پێویست بەجێبهێنێت و لە لوتكەی سەرنجەكانی هاوسەرە پیاوەكەیدا بمێنێتەوە، هەربۆیە ڕاپەڕاندنی ئەم ئەركانە پێكەوە لەیەك كاتدا فشارێكی قورس لەسەر باری دەروونی و دەماری و جەستەیی ئافرەتان دروست دەكات.
بێگومان پرۆسەی منداڵبوونیش لای ئافرەتان یەكێكە لەو هۆكارانەی كە ڕێژەیەك لە ئافرەتان دووچاری خەمۆكی دەكات كە بە (خەمۆكی پاش منداڵبوون) ناسراوە، زۆرێك لە پزیشكان بۆچوونیان وایە بەهۆی منداڵبوونەوە چەندین گۆڕانكاری كتوپڕ لە ڕێژەی هۆرمۆنەكاندا ڕوودەدات كە دەبێتە هۆی گۆڕانكاری لە كیمیایی جەستەدا بەگشتی و لە كیمیایی كۆئەندامی دەماردا بەتایبەتی، ئەمەش كاریگەری گەورە لەسەر مەزاژی ئافرەتان دروست دەكات. جگە لە گۆڕانكارییەكانی هۆرمۆن لەكاتی منداڵبووندا، چەندین فاكتەری تر هەیە لەسەروبەندی منداڵبووندا كە دەبنە مایەی تووشبوون بە خەمۆكی لای بەشێك لە ئافرەتان، وەك: (شۆكی منداڵبوون و ئەو ئازارانەی هاوەڵی منداڵبوون دەكات، ئەو پەشێویانەی بەهۆی لەدایكبوونی منداڵەكەوە دووچاری ژیانی ئافرەت دێت وەك كەمی یان نەمانی حەوانەوە و ماندووبوون و فشاری زۆر و كەم خەوی، كێشە خێزانییەكان و دووركەوتنەوەی هاوسەر پێش یان پاش منداڵبوونی ئافرەتەكە، دوور بوون لە كەسوكار و خۆشەویستان و دۆستان كە لای بەشێك لە ئافرەتان زەمینە بۆ تووشبوون بە خەمۆكی سازدەكات).
هەندێجار ئافرەتان بەهۆی منداڵبوونەوە دووچاری خەمۆكی دەبن چونكە ئەو هەستەیان لادروست دەبێت كە چیتر سەرنجڕاكێش نابن و جەستەیان وەك جاران نامێنێت و كاتیان وەك جاران نابێت بۆ گرنگیدان بەخۆیان.
زۆرجار ئەو ئافرەتانەی كە پێشتر ڕاهاتوون لەسەر چوونە دەرەوە و كاركردن، بەهۆی منداڵبوونەوە دووچاری هەستكردن بە دابڕان دەبن و خەمۆك و بێزار دەبن لەم ڕەوشە نوێیە، هەروەها هەندێجار ئەو چاوەڕوانییەی كە ئافرەت هەیبووە لە هاتنە ژیانی منداڵەكەی و وەها دەرناچێت كاریگەری دەبێت لە دروستبوونی نەخۆشی خەمۆكیدا لای ئافرەتان.

حوزه‌یران 3, 2012

(پێشبڕکێی ماڵپه‌ڕی ده‌روونناسی) کێشه‌ی نێوان بووک و خه‌سوو وه‌ک دیارده‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی – توێژه‌ری ده‌روونی – هۆشدار اسماعیل منصور

کێشەى نێوان بووک و خەسوو وەک دیاردەیەکى کۆمەڵایەتى
توێژەرى دەروونى : هۆشدار اسماعیل منصور

دیاردەیەکى کۆمەڵایەتى باو هەیە لە کۆمەڵگەى ڕۆژهەڵاتى بەگشتى و کۆمەڵگەى کوردەوارى بەتایبەتى ئەویش کێشەى نێوان بووک و خەسوو و خەزورە, کە زۆر جار کارەکە دەگاتە ڕادەیەک چارەسەرى نامێنێت و دەبێتە هۆى لەناوبردنى ڕێز و خۆشەویستى خێزانەکە و بە جیابوونەوە کۆتایى دێت.
ئەم کێشەیەش لە ئەنجامى لێک تێنەگەیشتنى هەردوولایەن واتە ماڵى خەزوران و بووک دروست دەبێت چونکە هەر لەو کاتەى کچەکە مارەى ئەبڕێت لە کوڕى خەسوو خۆى ئامادە دەکات بۆ شەڕى خەسوو و پرتەو بۆڵەى ئەوان, لە ڕاستیدا ئەگەر کەسێکیش خۆى ئامادەکردبێت بۆ شەڕ ئەوا بە سەیر کردنێکى لار کوتەک ئەوەشێنێ و دەیکات بەو شەڕەى کە خۆى ئەیەوێت ئەمەش لە ئەنجامى ئەو هەستیاریەوە دروست دەبێت کە هەر لە تەمەنى هەرزەکاریەوە ئەوە لە مێشکى چەسپاوە کە خەسوو باشیان تیانیە, کە خۆى لە ڕاستیا وا نیە, چونکە هەڵس و کەوتى ئەو کەسەى کە هاتۆتە ئەم ماڵە نوێیە دەتوانێت بڕیار بدات کە ئایا ماڵى خەزورانى لەگەڵى باش بن یان نا,
چونکە زۆرێک لە بووکان ئەبینین کە خەسوویان لە شوێنى دایکیان داناوەو زیاتر لە دایکیان خۆشیان ئەوێت چونکە ئەزانن خەسوەکەیان بۆ ئەو دڵسۆزترە لە دایکیان.
وە بە پێچەوانەشەوە لە ڕوانگەى زۆرێک لە خەسووەکان بووک چاکیان تیا نیە, ئەمەشیان لە ڕستیدا وانیە, ئەى ئەگەر وایە چۆن ئەو خەڵکە ژیان دەگوزەرێنێت و بەڕێوە ئەچێت؟ چۆن زۆرێک لە خێزانەکان بەهۆى کەم دەرامەتیانەوە ناتوانن ماڵى سەربەخۆ بکەن و بێ کێشە لەماڵى خەزورانیان ژیان بەسەر دەبەن و خاوەنى مناڵن؟ ئەى زۆرێک لەو خەسوانەتان نەدیوە بوکەکانیان لە شوێنى کچەکانیان داناوەو بێى ئەوان ئاویش ناچێتە خوارەوە لە گەرویان؟
بۆیە پێویستە دایک و باوکان یارمەتى دەرو ڕێ نیشاندەرى نەوەکانیان بن چونکە ئەوان خاوەن ئەزموونى ژیانن هەوڵى چارەسەر کردنى کێشەکانى نێوان ئەم دوو گەنجە بدەن بەشێوەیەکى دروست و بەپێى ئەزموونى ژیانیان نەوەک کێشەیان بۆ زیاد بکەن, لەبەر ئەوەى بە گەورەکردنى کێشەکان ئاسودەیى دەروونى لەماڵەکەیان لادەدەن و وا دەکەن کوڕەکەى خۆشیان لە ژیانێکى نا ئارامدا بژى ئەگەر هاتوو دایک و باوک (خەسوو خەزور) بەشێوەیەکى ژیرانە مامەڵیان نەکرد و چارەسەرى کێشەکانیان نەکرد ئەوا با بزانن یەکەم دوژمنى کوڕەکانیان ئەوانن.
هەموو کێشەیەک چارەسەرى هەیە. ئەگەر هاتوو کێشە بەشێوەیەکى بابەتى مامەڵەى لەگەڵ کرا و بەشێوەى پرسیار وەڵام درایەوە دڵنیابە ئەگەیتە چارەسەرى کێشەکە و بە ئاسانى ئەتوانى چارەسەرى کەى بۆ نموونە کاتێک تۆ ئەڵێى من ڕقم لەم بووکە یان خەسووم ئەبێتەوە, پرسیار لەخۆت بکە ڕقت لەچى ئەو ئەبێتەوە؟ بێگومان هەموو مرۆڤێک ڕەوشتى باشى هەیە تۆ ناتوانى بڕیار بدەى کە هەموو شتێکى هەڵەیەو بە دڵى تۆ نیە.
کاتێ دۆزیتەوە رقت لە کام هەڵس و کەوتەیەتى ئەوکات ئەتوانى پێى تەرک بەى بەشێوەیەک کە خۆشى هەست نەکات, یاخوت ڕاستەخۆ پێى بڵێ بە شێوەیەکى جوان.. ئەم هەڵس و کەوتەى تۆ ئەزیەتم ئەدات تاوەکو بتوانى دووبارەى نەکاتەوە.
یاخود کاتێک کارێکى باش ئەنجام دەدات دەسخۆشى لێبکەو سوپاسى بکە بۆ ئەوەى بەردەوام بێت لەو کارانەى تۆ پێت خۆشە وزیاتر ڕێزت بگرێت, چونکە تۆ بەو سوپاس و دەسخۆشیە پاداشتێکى دەکەى کە هیچى تێناچێت و ماندووبوونى لەبیرئەبەیتەوە.
کاتێک هەڵەیەکى بچوک لە نێوانتان ڕوودەدات چاوپۆشى لێبکەن و لێک ببورن تاوەکو نەبێتە هەستیارى لە نێوانتان و کێشە دروست نەبێت و گەورە نەبێت.
ئەگەر هاتوو بووکەکەت نەیزانى چێشت لێنێت پێویستە فێرى بکەى, ئەگەر نەیزانى ماڵ پاک کاتەوە هەوڵبدە لەبەرچاوى پاکى کەیەوە تاوەکو ئەویش چاو لەتۆ بکات و فێربێت چۆن ئیشەکانى ماڵەوە بکات, ئەگەر هاتوو بەگوێرەى پێویست نەیتوانى بایەخ بە مێردەکەى بدات پێویست یارمەتى بدەى و فێرى بکەى چونکە تۆ دایکی مێردەکەى ئەوى و خاوەن ئەزموونى. بە فێرکردنى خێزانى کوڕەکەت ژیانێکى ئاسودەى بۆ ئامادە دەکەى.
هەروەها سەبارەت بە بووکیش بەهەمان شێوە پێویستە لەسەر بووک ڕێزى خەسووى بگرێت وەک ژنێکى بە تەمەن و دایکى مێردەکەى, ئەگەر لێت ناڕازى بوو چێشتى بۆ لێنێ قاپەکان کۆکەرەوەو بیانشۆ, تا شانازیت پێبکات بووکێکى چاکى, ئەگەر هەر بەمەش ڕازى نەبوو جلەکانى بۆ بشۆ و بۆى ئوتووکە, یارمەتى بدە لە ئیش و کارى ناوماڵ, ڕاستیەک هەیە پێویستە بیزانیت کە مرۆڤ کەوتە تەمەنەوە خانەکانى مێشکى لاواز دەبن و زۆر جار وەک مناڵ پێویستە نازى بکێشرێت هەروەک چۆن مناڵ دایم ئەگرى و زۆر شت هەیە داواى ئەکات مرۆڤى بە تەمەنیش بە هەمان شێوە بە پرتەو بۆڵە دەرى ئەبڕێت و داواى ئەکات,
پێویستە تۆى بووک و خاوەنى هێزو و توانا گوێ لە داواکاریەکانى ئەو پیرە کەمتوانایەنە بگریت کە دایک و باوکى مێردەکەتن و دایک و باوکى دووەمى تۆن داواکاریەکانیان جێ بەجێ بکە هەروەک چۆن کاتێک دایک و باوکى خۆت پێویستیان پێت بێت ئەچى بە دەمیانەوە و داواکاریەکانیان جێبەجێ ئەکەى وەک کارێکى مرۆڤانەو ئەرکى سەرشانت,
جا بۆ بنەبڕ کردنى کێشەو زیادبوونى ڕێزو و خۆشەویستى لاى مێردەکەت پێویستە وا نەکەى مێردەکەت خەجاڵەت بێت لەبەردەمى دایک و باوکى و جێگاى شانازى بیت بۆ ئەو تاوەکو مێردەکەشت رێز لە باوک و دایکى تۆ بگرێت و ژیانێکى ئاسوودە بەسەر بەرن بەیەکەوە, بەهیواین هەموولایەک بێکێشە بن و ئارامى جێگاى ڕق و کینەو ئاژاوە بگرێتەوە.

شوبات 27, 2012

سایکۆلۆژیای خێزان … ئافره‌تان چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌ پیاوه‌کانیاندا بکه‌ن؟ – ده‌روونناس: سامان سیوه‌یلی

سایكۆلۆژیای خێزان
ئافرەتان چۆن مامەڵە لەگەڵ هاوسەرە پیاوەكانیاندا بكەن؟
دەروونناس
سامان سیوەیلی

هاوسەرگیریی لە كۆمەڵگەی كوردیدا هێندەی لە پرۆسەی موڵكداری هاوسەران بۆ یەكتر دەچێت، نیو هێندە لە پرۆسەی پێكەوە ژیان ناچێت. هەریەك لە ئافرەتان و پیاوان ئەوی دی بە موڵكی خۆیان دەزانن لەچوارچێوەی ژیانی هاوسەرییدا، بەڵام لەڕاستیدا هیچ كامیان موڵكی ئەوی دی نین، بەڵكو تەنها هاوبەشی ژیانە و ئەم هاوبەشییەش بەپێی گرێبەستێكی یاسایی و شەرعی ڕێكخراوە.
ئەگەر ئافرەت بە هەستی موڵكداری هاوسەرە پیاوەكەیەوە پێبنێتە ژیانی هاوسەریی ئەوا ئەو مافە بەخۆی دەدات كە قسە لەسەر هەموو وردەكارییەكانی ژیانی هاوسەرە پیاوەكەی بكات، بەڵام لەڕاستیدا ئەم ڕەفتارانەی ئافرەتان زیاتر دەچنە خانەی دەستێوەردانەوە لەژیانی پیاو، هەربۆیە ئەم ڕەفتارانەی ئافرەتان‌ نیگەرانی لای پیاوان دروست دەكات و هەندێجار سەردەكێشێ بۆ ناكۆكی و ئاژاوەی خێزانی.
باری سایكۆلۆژی ئافرەتان بەتایبەتی هەستكردنی بەئیرەیی وەها دەكات كە چوونە دەرەوە و پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان و پەیوەندییە ئەلكترۆنییەكان و سەفەر و تەنانەت پۆشاك پۆشینی هاوسەرەكانیان، بخەنە ژێر پرسیاری بەردەوامەوە. ئەوە لەكوێ بوویت؟، بۆ درەنگ هاتیتەوە؟، بۆ كوێ دەچیت؟، مەڕۆ دەرەوە، واز لەم هاوڕێیانەت بهێنە، خێرە وا خۆت پۆشتە دەكەیت؟، خێر بوو مۆبایلەكەت داخرا بوو؟، …تد، لەو پرسیار و سەرنج و فەرمانە بەردەوامانەن كە ئافرەتان ئاڕاستەی هاوسەرە پیاوەكانیان دەكەن و دەبنە مایەی نیگەرانی پیاوان.
سەرچاوەی هەموو ئەم پرسیارانە، گومانە، نەبوونی دڵنیایی و متمانەیە، ترسە. تێكڕا ئەم بارە دەروونیانەش بەرجەستەی حاڵەتی نائارامی و دڵەڕاوكێ دەكەن لای ئافرەتان. ڕەنگە یەكێك لە فاكتەرە بەهێزەكانی پشت ئەم دڵەڕاوكێیەی ئافرەتان لەژیانی هاوسەرییدا ترس بێت لە هاوڕەگەزەكانی خۆیان، بەجۆرێك ئافرەتانی تر بتوانن لەدەرەوە سەرنجی هاوسەرە پیاوەكانیان بۆ لای خۆیان ڕابكێشن و چیدی خۆیان لە پێگەی گرنگیپێدانی هاوسەرەكانیاندا نەمێننەوە. ئەگەرچی مافێكی سروشتی ئافرەتانە كە بیانەوێت لە لوتكەی گرنگیپێدانەكانی هاوسەرەكانیاندا بن، بەڵام بە زێدەڕۆیی كردن لەو ڕەفتارانە نەك هەر ئامانجەكانیان ناپێكن، بەڵكو هەندێجار هاوسەرە پیاوەكانیان دووچاری پەرچەكرداری نەخواستراو دەكەن و دواجاریش ڕەفتاری هەردوولایان بەخراپ لەسەر پەیوەندییە ڕۆحی و كۆمەڵایەتی و سێكسیی و سۆزدارییەكانی نێوانیان دەشكێتەوە.
ئەگەرچی ئافرەتان مافی خۆیانە كە پیاوەكانیان ناپاكییان بەرامبەر نەكەن و ڕاستگۆ بن لەگەڵیاندا و لە هەڵخلیسكانی ڕەفتاری بیانپارێزن، لەپێناوی مانەوەی ئاسوودەیی خێزان و دوور خستنەوەی هەر هەڕەشەیەك لەسەر ڕەوشی سەقامگیری خێزان، بەڵام لای بەشێك لە ئافرەتان ئەم هەستە دەروونییانە زێدەڕۆیی تێدا دەكرێت، تەنانەت ئەگەر پیاو زۆر پەیوەستیش بێت بە ژیانی هاوسەرییەوە و هیچ ڕەفتارێكی گوماناویشی نەبێت، بەڵام ئەوان هەر ئەو مافە بەخۆیان دەدەن كە كەی و چۆن بیانەوێت دەستوەربدەنە ژیانی هاوسەرەكانیان.
بۆ نموونە، پیاوان بەر لەچوونە ژیانی هاوسەرگیریی چەندین پەیوەندی كۆمەڵایەتیان هەیە لەگەڵ هاوڕێكانیاندا، هاوڕێی خوێندن، كاركردن، سەفەركردن، …تد، پاش چوونە ژیانی هاوسەرگیریش پیاوان دەخوازن بەشێك لەم پەیوەندییانەی بمێنێت، تەنانەت لەزۆرباردا بوونی ئەم پەیوەندییانەش پێویستە بۆ پیاوان. بەڵام زۆرێك لە ئافرەتان ناخوازن هاوسەرەكانیان ئەمجۆرە پەیوەندییە سروشتییانەیان بمێنێت. ئەمەش زەوتكردنی بەشێكە لە ئازادی پیاوان، پیاوان بە ئەندازەیەك توڕە دەكات كە هەستبكات هاوسەرەكەی هەڕەشەیە لەسەر تێكڕای تایبەتمەندییەكانی ژیانی و وەك هاوبەشێك مامەڵەی ناكات بەڵكو وەك پاوانخوازێك بۆ ئازادییەكانی مامەڵەی لەگەڵ دەكات، ئەم حاڵەتانەش وێنای زینداێك بۆ ژیانی هاوسەریی لای پیاوان دروست دەكات.
هەتا ئافرەت لە قۆناغی كچێنیدا بێبەشبووبێت لە سۆز و گرنگیپێدانەكانی باوك، هێندە بەتوندی وابەستەی هاوسەرەكەی دەبێت، چونكە لەڕێی پرۆسەیەكی نەستییەوە دەیەوێت جێی ئەو بۆشاییە سۆزدارییە گەورەیە پڕ بكاتەوە كە پێشتر لەدەستی ناڵاندوویەتی. ڕاستە ئافرەتان زیاتر لەپیاوان گرنگی بە لایەنی سۆز و ڕۆمانسیەت دەدەن و ئەم لایەنەش بەیەكێك لە پێكهێنەرە سەرەكییەكانی باری سایكۆلۆژی ڕەگەزی مێینە دادەنرێت، بەڵام نابێت ئەم حاڵەته لای ئافرەتان لە ڕەفتاری هەراسانكاردا خۆی ببینێتەوە و زێدەڕۆیی تێدا بكرێت، چونكە لەهەمان كاتدا دەبێت ئافرەتان ڕەچاوی پێكهاتەی سایكۆلۆژی پیاوان بكەن.
هەندێجار ڕەفتاری پاوانخوازانەی بەشێك لە ئافرەتان سەردەكێشێت بۆ دەستێوەردان لە هاتووچۆ كردنی پیاوان بۆ ماڵە باوانیان، بەجۆرێك كە ئافرەتان ئەو هەستە ناشارنەوە كە دەخوازن پەیوەندی نێوان هاوسەرەكانیان و ماڵە باوانیان بپچڕێت، لەبەرامبەردا بەردەوام كار دەكەن بۆ ڕاكێشانی سەرنجی هاوسەرەكانیان بۆ لای ماڵە باوانی خۆیان. ئەم ڕانەگرتنی هاوسەنگییە لەلایەن ئەوجۆرە ئافرەتانەوه، دەبێتە مایەی تووڕەبوونی پیاوان و هەندێجار دروستبوونی پەرچەكرداری توند بەرامبەر هاوسەرەكانیان.
بۆئەوەی ئافرەتان لە ڕەفتار و بیركردنەوە و گومانی نابەجێ دوور بكەونەوە لەژیانی هاوسەرییدا، پێویستە لەسەر ڕەچاوی ئەم خاڵانەی خوارەوە بكات:
1- نابێت ئافرەتان لەخودی خۆیانەوە تەماشای پیاوان بكەن، چونكە دەبێت بزانن كە پیاوان لەڕووی پێكهاتەی سایكۆلۆژی و فسیۆلۆژییەوە وەك ئەوان نین، بۆیە دەبێت ئافرەتان لە سروشتی پیاوان بگەن وەك ئەوەی كە هەن نەك وەك ئەوەی كە دەخوازن.
2- پێویستە ئافرەتان ڕێز لە بەشێك لە ئازادییەكانی پیاوان بگرن (لەچوارچێوەی پاپەندبوونی پیاوان بەژیانی هاوسەرییەوە) و پاوانخوازانە ڕەفتاریان لەگەڵ نەكەن، چونكە دواجار پیاوان دووچاری وەڕسی دەروونی دەبن، لەڕووی ڕۆحییەوە تووشی شكست دەبن بەرامبەر هاوسەرەكانیان.
3- نابێت ئافرەتان خۆپەرست بن، هەمیشە هەوڵی خۆ سەپاندن و فەرمانكردن بن، بەڵكو دەبێت هەمیشە كار لەسەر ڕاگرتنی هاوسەنگی بكەن لەنێوان خواستەكانی خۆیان و هاوسەرە پیاوەكانیاندا، لەجیاتی زمانی فەرمان پێدان، زمانی دیالۆگ بگرنە بەر.
4- ئافرەتان دەبێت بزانن كە پیاوان زیاتر لەوان گرنگی بە پەیوەندی سێكسیی دەدەن، هەربۆیە لەم پەیوەندەدا سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزداری و سێكسییەكانی نێوان هاوسەران، وتەیەك هەیە دەڵێت: (ئافرەتان سێكس دەكەن بۆ بەدەستهێنانی خۆشەویستی، بەڵام پیاوان خۆشەویستی دەكەن بۆ بەدەستهێنانی سێكس)، واتە ئامانجی كۆتایی لای ئافرەتان خۆشەویستییە، بەڵام ئامانجی كۆتایی لای پیاوان سێكسە، كەواتە گرنگە كە ئافرەتان تێگەیشتنیان بۆ ئەم جیاوازییە گرنگەی نێوان خۆیان و هاوسەرەكانیان هەبێت.
5- دەبێت ئافرەتان ڕەچاوی جۆری كار و پلەی ماندووبوون و ئەو فشارانەی لەسەر هاوسەرەكانیانە بكەن، تاكو بتوانن ڕەفتاری دروست بكەن بەرامبەریان، نەك گرنگی نەدەن بەو لایەنانەی ژیانی پیاوان، چونكە دواجار پیاوان ئەو هەستەیان لادروست دەبێت كە هاوسەرەكانیان تێیان ناگەن، وەكئەوەی ئەمان لە دۆڵێك بژین و ئەوان لە دۆڵێكی تر، ئەمەش دووركەوتنەوەی ڕۆحەكانی لێدەكەوێتەوە لەیەكتر.
6- هەر كاتێك ئافرەت گومانێكی دەربارەی ڕەفتارێكی هاوسەرەكەی لادروست بوو، باشتر وایە نەیشارێتەوە و بەزمانێكی هێمن و دیالۆگ كردن بۆ هاوسەرەكەی دەرببڕێت، تاكو متمانە كاڵ نەبێتەوە لەنێوانیاندا، چونكە دەرنەبڕینی هەر گومانێك لای ئافرەتان فشارێكی دەروونی قورس دەكات، كە ژیانی دەروونی دەشێوێنێت.
7- پێویستە ئافرەت بەپێی توانا هاوبەشی هاوسەرەكەی بكات لە ئارەزوو و گرنگی پێدانەكانی، چونكە ئەم حاڵەتە پیاوان خۆشحاڵ دەكات، ئەگەر ئافرەت نەخوازێت ئەو هاوبەشییە بكات ئەوا نابێت سوكایەتی بە ئارەزوو و خواستەكانی هاوسەرەكەی بكات، چونكە بەمجۆرە تووڕەیی پیاوان لەخۆیان دەوروژێنن.
8- پێویستە ئافرەتان خۆیان لە ئیعازی پێشوەخت بەرامبەر پیاو ڕزگار بكەن، بۆ نموونە، ڕەنگە ئەزموونێكی سۆزداری شكستخواردووی ئافرەت لە قۆناغی كچێنیدا، یان بوونی باوكی توندوتیژ، یان ئەزموونی كەسانی نزیك ئافرەتەكە، بۆچوونێكی نەرێنی پێشوەختی لای ئافرەت دروست كردبێت بەرامبەر كەسایەتی پیاوان و ئەو بۆچوونەی گشتاندنەوە بەسەر هەموو پیاوێكدا و بەو بۆچوونە نەرێنییەوە هاتبێتە ژیانی هاوسەرییەوە، بۆیە ئەم حاڵەتە كاریگەری نەرێنی لەسەر بیركردنەوە و ڕەفتاری ئافرەت دروست دەكات، بەجۆرێك هەمیشە خۆی لە ئامادەباشیدا دەبینێتەوە بۆ ململانێ و پەرچەكرداری توندوتیژ بەرامبەر پیاو، تەنانەت هەندێجار خودی ئافرەتەكە نائاگایانە كار لەسەر دروستكردنی تەنگژە دەكات لەناو ماڵدا، یان نائاگایانە كەسێتی هاوسەرەكەی دەكاتە ئامانج بۆ تۆڵە كردنەوە لەو كەسانەی كە كاتی خۆی دەسەڵاتی بەسەریاندا نەشكاوە.
9- هەرچەندە هاوسەران پەیوەندی ڕۆحی و كۆمەڵایەتی و یاسایی و شەرعی و سێكسیی كۆیان دەكاتەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەریەكەیان خاوەن كیانێكی بایۆلۆژی و دەروونییە كە كەسایەتی هەریەكەیان پێكدەهێنێت، ئەم كیانە سنوری كەسیی مرۆڤەكان دادەڕێژێت، بۆیە هەرچەندە ئەو هەموو پەیوەندییە لەنێوان هاوسەراندا هەیە بەڵام دواجار دەبێت ڕێز لەو سنوورانە بگیرێت، تاكو تاك هەستنەكات بێڕێزی بەرامبەر دەكرێت.

شوبات 22, 2012

خه‌ته‌نه‌کردنی مێینه‌ – ده‌روونناس: سامان سیوه‌یلی

خەتەنەكردنی مێینە
دەروونناس
سامان سیوەیلی

چەند ستەمێكی گەورەیە نزیكترین كەسی منداڵ كە دایك و باوكە ئەو بوێرییەیان هەبێت، ئەو دڵڕەقییە پیادە بكەن، لەسەر نەخشەی جەستەی جگەر گۆشە مێینەكانیان ئەندامێك بسڕنەوە كە بەیەكێك لەئەندامە سەرەكییەكانی جەستەی مێینە دادەنرێت، بەجۆرێك دەتوانین بڵێین ئەندامی سێكسیی سەرەكی مێینەیه و بەرامبەر (چووك)ی ڕەگەزی نێرە. خەتەنەكردنی مێینە بریتییە لەبڕینی بەشێك لەو ئەندامەی جەستەی مێینە كە به(‌قیتكه)‌ ناسراوە لەگەڵ هەردوو لێوی بچوكدا. لەشەش هەفتەی یەكەمی گەشەی كۆرپە لەناو مناڵدانی دایكدا ئەندامە سێكسیەكانی نێر و مێ وەك یەكن و لەشێوەیەكدان كەناودەبرێت بەبارستەی سێكسی، پاشان ئەم بارستەیە گەشە دەكات و دەگۆڕێت بۆ چووك لە نێر و قیتكە لەمێدا.
هەتا ئێستا تێگەیشتنێكی هەڵە لای بەشێك لەدایك و باوكان هەیە بەوەی (زێ)ی كچان بەئەندامی سێكسیی سەرەكی دادەنێن، لەكاتێكدا (زێ) جگە لەفەرمانە سێكسییەكەی لەهەمان كاتدا ڕێڕوەی میز و خوێنی سوڕی مانگانە و منداڵبوونە، بەڵام (قیتكە) تاكە فەرمان و ئەو ڕۆڵەی دەینبینێت تەنها ڕۆڵی سێكسییە و كاریگەرترین ئەندامە لەپرۆسەی ئامادەكردن ووروژاندنی سێكسییدا، زۆرترین ژمارەی دەمارەكانی تایبەت بەچێژ و وروژاندنی سێكسیی تێدایە بەجۆرێك دوو هێندەی ئەو دەماره سێكسییانەیە كە لە (زێ)دا هەن‌. مەترسی ئەم ستەمە ناڕەوایە تەنها لەبواری سێكسییدا نییە، بەڵكو شۆكێكی دەروونیی گەورەشە بۆ كچان و شێواندنێكیشە بۆ جەستەی.
ئەم ستەمە گەورەیە لەزۆرێك لەكەلتور و كۆمەڵگە دواكەوتووەكاندا پیادە كراوە لەمێژووی دوور و نزیكدا، (پاكیزەیی فیرعەونی) ئەو ناوەیە لەقێزەونترین و دڕندەترین ڕەفتاری كۆمەڵگەی میسری ناونراوە كەبریتییە لەبڕینی هەموو ئەو ئەندامانەی دەوری زێ (قیتكە، هەردوو لێوی بچووك و لێوی گەورەی دەوری زێ)، بەجۆرێك نابێت هیچ ئەندامێك لەسەر ڕووی (زێ)وە سەربكەوێت و بمێنێتەوە لەسەر ڕووی دەوری زێ، لەگەڵ دروونەوەی زێ بەجۆرێك تەنها دەرچەیەك (كونێك) دەهێڵرێتەوە بۆ میز و خوێنی سوڕی مانگانە‌، ئەم ڕەفتارە دڕندە نامرۆییانەیە لەهەندێ كۆمەڵگەی وەك سودان و سۆماڵ و هەندێ ناوچەی ئەفەریقاشدا پیادە كراوە.
چەند ساڵێك بەر لەئێستا وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا مافی پەناهەندەیی بەخشییە ئافرەتێكی سۆماڵی لەبەرئەوەی ئامادەنەبووە ملكەچ بكات بۆ ئەو كەلتورە ناڕەسەنەی كچە منداڵەكەی هەتك دەكرد، واتە ئامادەنەبوو كچە منداڵەكەی خەتەنە بكات، بۆیە لەترسی ڕووبەڕووبوونەوەی توندوتیژی كۆمەڵگەكەی سۆماڵی جێهێشت و وڵاتە یەكگرتووەكان گرتییە خۆی، لەپاش ئەم ڕووداوە، هەریەكە لە وڵاتی كەنەدا و فەرەنسا شوێن پێی ئەمەریكایان هەڵگرت و ئامادەیی خۆیان نیشاندا بۆ پێدانی مافی پەناهەندەیی بەو مێینانەی لەدەست ئەم جۆرە لەتوندوتیژی وڵاتەكانیان جێدەهێڵن.
بەشێك لەكۆمەڵگەی كوردیش بەهۆی ناهۆشیاری و دواكەوتوویی و شوێنكەوتنێكی كوێرانەی كەلتوری عەرەبییەوە ئەم ڕەفتارە قێزەون و دڕندانەیەیان ئەنجامداوە، تاكە بیانووی بێ مانای پیادەكردنی ئەم دڕندەییە بریتی بووە لەكەمكردنەوەی ئارەزووی سێكسییانەی كچ تاكو دووچاری لادان نەبێت. بەو پێودانگەی ئەم ئەندامەی دەبڕدرێت لەپرۆسەی خەتەنەكردندا تایبەتە بەئارەزووی سێكسیی مێینە. ئەوەی جێی سەرسوڕمانە ئەوەیە، هەموو ئەو كەسانەی، ئەو دایك و باوكانەی، ناحاڵیانە ئەو بڕیارەیان داوە كچەكانیان خەتەنە بكەن، ئایا لەخۆیان نەپرسیوە‌ ئەو ئەندامەی جەستەی كچەكانیان كەدەكەوێتە بەر ڕەحمەتی چەقۆی كول و گوێزانی خوێناوی پیرێژنە هەتككەرەكانەوە كە ئەو ڕۆڵ و فەرمانە سێكسییەی گرنگەی هەبێت كە ئەوانی ترساندووە، ئەی كاتێك ئەو كچە گەورە دەبێت و دەگاتە قۆناغی هاوسەرگیریی ئەوان دەتوانن ئەو ئەندامەی بۆ بگێڕنەوە؟ چونكە ئیدی ترسی لادانی نابێت و دەبێتە حەڵاڵی هاوسەرەكەی. واتە ئەگەر بەبۆچوونە نالۆژیكانەكەی ئەوان بێت، ئەگەر ئەم ئەندامە بۆ كاتی كچێنی و هەرزەكاریی و پێش چوونە هاوسەرگیریی مەترسی بێت، خۆ بۆ ژیانی هاوسەرگیریی پێویستییەكی جەستەیی و دەروونییە، ئەی چۆن ئەو ئەندامە بڕدراوەی بۆ دەگێڕنەوە؟ یان بێگوێدانە هیچ نرخدانێكی مرۆییانە بۆ ڕەگەزی مێینە ئەو كارە دەكەن و بەلایەنەوە گرنگ نییە لەئاییندەدا چی دەگوزەرێت لەژیانی ئەودا.
زیانەكانی خەتەنەكردن هێندە زۆرن‌ كەدەكرێت بەكوشتنی لەسەرخۆی ڕۆح بیچوێنین، خەتەنەكردنی مێینە ژانكۆیەكی جەستەیی و دەروونی و سێكسیی بەردەوام و درێژخایەنە لەژیانی مێینەدا، ناشیرینكردنی ناسنامەی ڕەگەزیی مێینەیە، ئەو عەقڵەی بڕیاری ئەنجامدانی ئەم ڕەفتارە قێزەونە دەدات عەقڵێكی ژەنگ گرتووە و كۆنەپەرستانەیە، هیچ پاساوێك پەسەند نییە بۆ ئەنجامدانی ئەم پرۆسەیە لەژێر پەردەی هیچ پرەنسیپێكدا بەئایینیشەوە.
ئەو كچانەی دووچاری ئەم ستەمە دەبنەوە، لەژیانی هاوسەرگیرییاندا ڕووبەڕووی گرفتی سێكسیی و دەروونی و كۆمەڵایەتی وەها دەبنەوە كە كاریگەریی نەرێنی لەسەر تەواوی ژیانیان جێدەهێلیت، دووچاری ساردی سێكسیی دەبن و ناتوانن وەڵامدەرەوەی پێداویستییە سێكسییەكانی ژیانی هاوسەریی بن وەك پێویست، درەنگ دەوروژێن، درەنگ دەگەنە ئۆرگازم، ئارەزووی سێكسییان كەمدەبێتەوە. ئەمانەش تێكڕا كاریگەریی نەرێنی بۆ سەر پەیوەندییەكانی نێوان هاوسەران دروست دەكات، ئەم ژنانە بەردەوام لەدڵەڕاوكێدا دەژین چونكە ئەو هەستەیان لا دروست دەبێت كە ژانكۆی هاوسەرە پیاوەكانیان لەبواری سێكسییدا دەیانگەیەنێتە ئەو قۆناغەی كە ئیدی ئەم وەك هاوسەر هەتاسەر ناتوانێت سەرنجی هاوسەرەكەی بۆ لای خۆی ڕابكێشێت، دەترسێت لەوەی هاوسەرەكەی بیر لەجیابوونەوە بكاتەوە یان لەدەرەوەی ژیانی هاوسەریی ناپاكیی هاوسەریی ئەنجام بدات، یان فشاری بخاتە سەر بۆ هێنانی ژنی دووەم، هەربۆیە دەكرێت خەتەنە كردن بەیەكێك لەهەڕەشە ڕاستەقینەكانی سەر ژیانی هاوسەریی هەژمار بكەین و بەیەكێك لە قێزەونترین فۆرمەكانی توندوتیژی بیناسێنین بەرامبەر ڕەگەزی مێینە.

شوبات 21, 2012

ناپاکیی هاوسه‌ریی له‌زاری ئه‌نجامده‌رانییه‌وه‌ – به‌سه‌رهاتێکی ڕاسته‌قینه‌ که‌ تیایدا ڕه‌وشی خێزانی نادروست و ئه‌زموونه‌ نادروسته‌کانی تاک ده‌بنه‌ هۆی تووشبوون به‌ ناپاکی هاوسه‌ریی – (ته‌واوی به‌سه‌رهاته‌که‌) – ده‌روونناس: سامان سیوه‌یلی

ناپاکی هاوسه‌ریی له‌ زاری ئه‌نجامده‌رانییه‌وه‌
به‌سه‌رهاتێکی ڕاسته‌قینه‌ که‌ تیایدا ڕه‌وشی خێزانی نادروست و ئه‌زموونه‌ نادروسته‌کانی تاک ده‌بنه‌ هۆی تووشبوون به‌ ناپاکیی هاوسه‌ریی
(ته‌واوی به‌سه‌رهاته‌که‌)
ده‌روونناس
سامان سیوه‌یلی

هێشتا زوو بوو بۆ دروستکردنی په‌یوه‌ندی سۆزداری بۆ من، به‌وپێیه‌ی ته‌مه‌نم ته‌نها 13 ساڵ بوو، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی کچه‌ شۆخێکی باڵا به‌رز و جه‌سته‌ پڕ و سه‌رنجڕاکێش بووم له‌و ته‌مه‌نه‌ ناسکه‌دا، زۆرێک له‌ کوڕان هه‌میشه‌ هه‌وڵیان بۆ ده‌دام تاکو سه‌رنجم بۆ لای خۆیان ڕابکێشن، ته‌نانه‌ت که‌ ده‌چوومه‌ بازاڕ له‌گه‌ڵ دایکم و خوشکه‌کانمدا زۆرێک له‌ پیاوان و دوکانداره‌کانیش چاوه‌ بزه‌یان بوو له‌گه‌ڵمدا، له‌ناو بازاڕ زۆرجار دووچاری ته‌علیق لێدانی گه‌نجان ده‌بوومه‌وه‌، هه‌ندێکیان خۆیان ده‌کرد به‌قوربانم.. هه‌ندێکی تر که‌ به‌لامدا ده‌ڕۆیشتن ئاخ و ئۆفیان هه‌ڵده‌کێشا و به‌مجۆره‌. ئه‌م ڕه‌وشه‌ی له‌ده‌ره‌وه‌ی ماڵه‌وه‌ی خۆمان بۆم خوڵقابوو که‌ تیایدا هه‌ستم به‌بوونی خۆم ده‌کرد و هه‌ستم ده‌کرد جێی بایه‌خ و سه‌رنجڕاکێشانی چوارده‌ورم، ته‌واو ته‌واو پێچه‌وانه‌ی ڕه‌وشی ناو خێزانه‌که‌مان بوو، که‌ به‌رده‌وام له‌ده‌ست ئاژاوه‌ و شه‌ڕی نێوان دایکم و باوکم و نه‌بوونی ئارامی و ئاسووده‌یی و په‌راوێز خستن ده‌مانناڵاند. باوکم زۆر سه‌ری کردبووه‌ سه‌ر مه‌ی خواردنه‌وه‌ و تاقه‌تی کارکردنی نه‌مابوو، به‌مهۆیه‌وه‌ باری ئابوریمان خراپ بوو. زۆرجار له‌ترسی ئه‌و توندوتیژییه‌ خێزانییه‌ی ژیانمی تاڵ کردبوو خۆم گۆشه‌گیر ده‌کرد تاکو پریشکی ئه‌و شه‌ڕ و هه‌را به‌رده‌وامه‌م به‌رنه‌که‌وێت، ده‌بوو به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ دوو خوشکه‌که‌ی ترمدا خۆمان له‌چاوی باوکم وون بکردایه‌ چونکه‌ بێ لێدان یان قسه‌ی سووک ده‌رباز نه‌ده‌بووین له‌به‌رده‌میدا، ‌ئه‌م ڕه‌وشه‌ وایلێکردبووم که‌ به‌رده‌وام هه‌ست به‌ته‌نهایی بکه‌م، ئااای خودایه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی خێزان ئه‌و هه‌موو خه‌ڵکه‌ به‌قوربان و به‌ساقه‌م ده‌بن که‌چی له‌ناو خێزانه‌که‌مدا ئاوا بێناز و بێ خۆشه‌ویستی و بێ گرنگیپێدانم، ئه‌م هه‌ست و بیرکردنه‌وانه‌م له‌ خۆم منی خستبووه‌ کێشمه‌کێشێکی سه‌یره‌وه‌، له‌ماڵه‌وه‌ هه‌ستم به‌بوونی خۆم نه‌ده‌کرد، له‌ده‌ره‌وه‌ وه‌ها خۆم ده‌هاته‌ پێش چاو که‌ کوڕانی دنیا مه‌منوونم ده‌بن ته‌نها نیگایه‌کیان بۆ بکه‌م، ئه‌مه‌ش وایلێکردبووم هه‌میشه‌ خواخوای ئه‌وه‌م بوو ده‌وامی قوتابخانه‌ ببێت به‌ بیست و چوار کاژێر بۆ ئه‌وه‌ی نه‌گه‌ڕێمه‌وه‌ ناو ئه‌و دۆزه‌خه‌ی ماڵه‌وه‌.
ڕۆژبه‌ڕۆژ هه‌ستم ده‌کرد به‌رهه‌ڵستیم بۆ هه‌ڵسوکه‌وت و داواکارییه‌کانی ئه‌و کوڕانه‌ی هه‌وڵیان بۆ ده‌دام، که‌متر ده‌بووه‌وه‌، کاتێک گه‌یشتمه‌ قۆناغی نۆی بنه‌ڕه‌تی (سێی ناوه‌ندی) دواجار وه‌ڵامم بۆ یه‌کێک له‌و کوڕانه‌ هه‌بوو، به‌ڵام به‌ربه‌ستی به‌ڕێوه‌چوونی په‌یوه‌ندییه‌که‌مان ئه‌وه‌ بوو که‌ من مۆبایلم نه‌بوو، له‌لایه‌ک نه‌مده‌وێرا داوای کڕینی بکه‌م له‌ماڵه‌وه‌، له‌لایه‌کی تره‌وه‌ ده‌مزانی توانای ئابوری خێزانه‌که‌م لاوازه‌، به‌ڵام کوڕه‌که‌ی هاوڕێم هه‌ر زوو مۆبایل و سیم کارتێکی بۆ کڕیم و هه‌فته‌ی دوو یان سێ کارتی بۆ ده‌ناردم. ئه‌م هه‌نگاوه‌م ده‌ستپێکی شکاندنی ئه‌و ترسه‌م بوو که‌ هه‌مبوو له‌ خێزانه‌که‌م، به‌ڵام له‌و کاته‌وه‌ ئیتر زۆر به‌ وریاییه‌وه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ مامه‌ڵه‌م ده‌کرد چونکه‌ خه‌می ئاشکرابوونی مۆبایله‌که‌م بوو، له‌ترساندا زوو زوو شوێنی شاردنه‌وه‌ی مۆبایله‌که‌م له‌ماڵه‌وه‌ ده‌گۆڕی، ئه‌گه‌رچی بردنی مۆبایل بۆ قوتابخانه‌ ڕێگه‌پێنه‌دراو بوو به‌ڵام له‌لایه‌ک له‌ترساندا نه‌مده‌وێرا له‌ماڵه‌وه‌ جێیبهێڵم، له‌لایه‌کی تره‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر ده‌رفه‌تێکم بۆ بڕه‌خسایه‌ په‌یوه‌ندیم له‌گه‌ڵ که‌پڵه‌که‌مدا بکردایه‌ که‌ ناوی (ڕێباز) بوو، به‌ڵام دووباره‌ له‌ قوتابخانه‌ش به‌هه‌مان شێوه‌ به‌ترسه‌وه‌ مامه‌ڵه‌م له‌گه‌ڵ مۆبایله‌که‌م ده‌کرد چونکه‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌که‌مان زۆر توندبوو به‌رامبه‌ر ئه‌م سه‌رپێچییه‌. ڕۆژێک زۆر حه‌زم ده‌کرد قسه‌ له‌گه‌ڵ ڕێبازدا بکه‌م، له‌سه‌ره‌تای وانه‌یه‌کدا ده‌ستم گرت به‌ سکمه‌وه‌ و به‌مامۆستام گوت سکم زۆر دێشێت، مامۆستا ڕێگه‌ی پێدام بچمه‌ ده‌ره‌وه‌، به‌هه‌لم زانی چوومه‌ ناو یه‌کێک له‌ پێشاوه‌کان ((w.cی قوتابخانه‌که‌مان، ده‌ستبه‌جێ له‌ناو پێشاوه‌که‌دا مۆبایله‌که‌م ده‌رهێنا و ده‌ستمکرد به‌ قسه‌کردن له‌گه‌ڵ ڕێبازدا، زۆرم پێچوو، له‌ناکاو توێژه‌ری قوتابخانه‌که‌مان له‌ ده‌رگای پێشاوه‌که‌یدا، منیش له‌ترساندا خێرا مۆبایله‌که‌م کوژانده‌وه‌ و هاتمه‌ ده‌ره‌وه‌، له‌کاتی هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌مدا ده‌ستم به‌ سکمه‌وه‌ گرتبوو، به‌ڵام توێژه‌ره‌که‌مان ئاگای له‌وه‌ بووبوو که‌ من قسه‌م کردووه‌ بۆیه‌ باوه‌ڕی پێنه‌ده‌کردم، یه‌کسه‌ر داوای مۆبایله‌که‌می کرد، مۆبایله‌که‌م له‌ گیرفانم ده‌رهێنا و دامه‌ ده‌ستی، تکام لێکرد که‌ لای به‌ڕێوه‌به‌ر قسه‌ نه‌کات، به‌ڵام یه‌کسه‌ر بردییه‌ ژووری به‌ڕێوه‌به‌ر و هه‌ر له‌و ساته‌دا بانگکرام، به‌ڕێوه‌به‌ر زۆر لێم تووڕه‌ بوو، گوتی:
- ئێستا ته‌له‌فۆن بۆ ماڵه‌وه‌تان ده‌که‌م، چۆن مۆبایلت ده‌ده‌نه‌ ده‌ست بیهێنیت بۆ قوتابخانه‌، من چه‌ند جارم پێگوتون مۆبایل قه‌ده‌غه‌یه‌ بۆ قوتابخانه‌، سێوه‌ تۆ پۆلت به‌جێهێشتووه‌ له‌به‌رخاتری قسه‌کردن به‌ مۆبایل؟ ئه‌ی وانه‌کانت؟ ئه‌ی ڕێنماییه‌کانی قوتابخانه‌؟ ….
- (ده‌ستمکرد به‌ گریان) به‌خوا مامۆستا جارێکیتر دووباره‌ی ناکه‌مه‌وه‌، به‌ڵام تکایه‌ به‌ ماڵه‌وه‌مان مه‌ڵێ، تووشی کێشه‌ی گه‌وره‌ی ده‌بم (به‌رده‌وام بووم له‌ گریان).
- چۆن پێیان ناڵێم، خوا ده‌زانێ چه‌ند جاری تر ئه‌مه‌ت کردووه‌، دیاره‌ ئه‌مه‌ ئیشی یه‌که‌م جارت نییه‌، هه‌ر ئێستا ته‌له‌فۆن ده‌که‌م (ده‌ستی دایه‌ ته‌له‌فۆنی سه‌ر مێزه‌که‌ی).
- (به‌گریانه‌وه‌ هاوارم کرد) توخوا مامۆستا نه‌که‌ی.
- (ده‌ستی گێڕایه‌وه‌ له‌سه‌ر ته‌له‌فۆنه‌که‌) تۆ جارێ بچۆره‌وه‌ پۆل، کۆتایی ده‌وام وه‌ره‌وه‌ بۆ لام.
له‌گه‌ڵ توێژه‌ره‌که‌دا هاتمه‌ ده‌ره‌وه‌ و به‌ره‌و پۆل ده‌چووین، له‌و کاته‌دا پێمگوت که‌ ده‌مه‌وێت که‌مێک قسه‌ت له‌گه‌ڵ بکه‌م له‌ ژووره‌که‌ی خۆتدا، ئه‌ویش ئاماده‌یی ده‌ربڕی و له‌جیاتی چوونه‌وه‌ پۆل، چووینه‌ ژووره‌که‌ی ئه‌و و ده‌رگاکه‌م داخست.
- دانیشه‌ سێوه‌، قسه‌ بکه‌ بزانم ده‌ته‌وێت چی بڵێیت؟
- ڕاستییه‌ک هه‌یه‌ حه‌ز ده‌که‌م به‌ تۆی بڵێم به‌ڵام توخوا فریام بکه‌وه‌ (ده‌ستمکرده‌وه‌ به‌ گریان).
ده‌سڕێکی دایه‌ ده‌ستم تاکو فرمێسکه‌کانمی پێ بسڕم، گوتی:
- چیت هه‌یه‌ بیڵێ، نه‌ شه‌رم بکه‌ و نه‌ بترسه، من ده‌مه‌وێت هاوکاریت بکه‌م و کێشه‌کانت بۆ چاره‌سه‌ر بکه‌م‌.
- ئه‌و مۆبایله‌ی پێمه‌ ماڵه‌وه‌ بۆیان نه‌کڕیوم، ئه‌گه‌ر به‌ڕێوه‌به‌ر ته‌له‌فۆن بۆ ماڵه‌وه‌مان بکات تووشی به‌زمێکی گه‌وره‌ ده‌بم، تکایه‌ فریام بکه‌وه‌ و مه‌هێڵه‌ به‌ڕێوه‌به‌ر ته‌له‌فۆن بۆ ماڵه‌وه‌مان بکات.
- ئه‌ی کێ بۆی کڕیویت؟
- (نه‌مده‌زانی چۆن درۆیه‌ک ڕێکبخه‌م، بیرم ده‌کرده‌وه، بۆیه‌ زنجیره‌ی بیرکردنه‌وه‌که‌می پچڕاند و گوتی:‌)
- ئه‌گه‌ر ده‌ته‌وێت هاوکارت بم ده‌بێت درۆم له‌گه‌ڵدا نه‌که‌یت، ڕاست پێم بڵێ، کێ بۆی کڕیویت؟ ئه‌ی ئه‌وسا قسه‌ت له‌گه‌ڵ کێ ده‌کرد له‌ناو پێشاوه‌که‌دا؟
- ڕاستییه‌که‌ی کوڕێک وازی لێنه‌ده‌هێنام هه‌موو ڕۆژێک ده‌هاته‌ سه‌ر ڕێگه‌م، منیش دواجار ڕازی بووم و په‌یوه‌ندیم له‌گه‌ڵ ئه‌ودا هه‌یه‌، به‌ڵام چونکه‌ مۆبایلم نه‌بوو، ئه‌و کوڕه‌ ئه‌م مۆبایله‌ی بۆ کڕیم و ئه‌وساش له‌گه‌ڵ ئه‌ودا قسه‌م ده‌کرد، ماڵه‌وه‌شمان به‌ بوونی ئه‌م مۆبایله‌ی من نازانن، خۆ ئه‌گه‌ر پێیان بگوترێت ئه‌وا به‌دڵنیاییه‌وه‌ خوا ده‌زانێت چیم به‌سه‌ر ده‌هێنن، توخوا مه‌هێڵه‌ ته‌له‌فۆن بکات، توخوا خێرا به‌ به‌ڕێوه‌به‌ر بڵێ.
- تۆ لێره‌ دانیشه‌ ئێستا ده‌چمه‌ لای به‌ڕێوه‌به‌ر و دێمه‌وه‌.
- (که‌ ئه‌و چووه‌ ده‌ره‌وه‌، دڵم زۆر به‌په‌له‌ لێیده‌دا، هه‌ر دوو قاچم ده‌له‌رزی، زۆر شڵه‌ژام، وه‌کئه‌وه‌ی تاوانبار بم و چاوه‌ڕوانی بڕیاری دادگا بم، هێنده‌ی نه‌برد گه‌ڕایه‌وه‌ ژووره‌که‌ی و گوتی:)
- من قسه‌م له‌گه‌ڵ به‌ڕێوه‌به‌ردا کرد، ئه‌و تێگه‌یشتنی هه‌یه‌ بۆ ئه‌م حاڵه‌ته‌ و ته‌له‌فۆن ناکات بۆ ماڵه‌وه‌تان، به‌ڵام ڕێکه‌وتین که‌ ده‌بێت چاره‌سه‌رێک بۆ ئه‌م کێشه‌یه‌ت بکه‌ین، ئه‌و مۆبایله‌ت بۆ ناگه‌ڕێته‌وه‌، جارێ لای ئێمه‌ داده‌نرێت هه‌تا چاره‌سه‌رێک ده‌دۆزینه‌وه‌.
- ئاخر خۆ مۆبایلی خۆم نییه‌، ئه‌و کوڕه‌ قبوڵی ناکات به‌مجۆره‌، ئینجا ده‌ترسم له‌گه‌ڵ کوڕه‌که‌دا تووشی کێشه‌ بم.
- باشه‌ بۆ خۆت خسته‌ ئه‌م گێژاوه‌وه‌، بۆ ڕێگه‌تدا کوڕێک مۆبایلت بۆ بکڕێت، تۆ له‌م ته‌مه‌نه‌ ناسکه‌دایت و ده‌خوێنیت، چیتداوه‌ به‌سه‌ر ئه‌م کێشانه‌وه‌؟ به‌هه‌رحاڵ هه‌سته‌ بچۆره‌وه‌ پۆل و دوایی قسه‌ی لێده‌که‌ین.
- (به‌دڵه‌ڕاوکێیه‌کی زۆره‌وه‌ گه‌ڕامه‌وه‌ ناو پۆل و ئه‌وه‌نده‌ ئه‌گه‌ری ناخۆش به‌مێشکمدا ده‌هات و ده‌چوو هیچ ئاگام له‌ مامۆستا و ناو پۆل نه‌بوو).
ئه‌م ڕووداوه‌ی به‌سه‌رم هات سه‌رئێشه‌یه‌کی گه‌وره‌ی له‌گه‌ڵ ڕێبازدا بۆ دروستکردم، کاتێک ئاگادارم کرده‌وه‌ که‌ مۆبایله‌که‌م له‌ قوتابخانه‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌ باوه‌ڕی پێنه‌ده‌کردم، ئه‌و به‌وجۆره‌ لێکیده‌دایه‌وه‌ که‌ من ده‌مه‌وێت وازی لێبهێنم و دڵم دابێت به‌ کوڕێکی تر، ڕۆژانه‌ ده‌هاته‌ سه‌ر ڕێگه‌م، کار گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی لێده‌کردم به‌وه‌ی ماڵه‌وه‌مان ئاگادار ده‌کاته‌وه‌ تاکو ئه‌و مۆبایله‌ی بۆ بکڕنه‌وه‌، ئه‌م هه‌ڕه‌شه‌یه‌ ته‌واو ته‌واو شپرزه‌ی کردبووم، ئیدی ئه‌وه‌ی ناوی خۆشه‌ویستی بوو له‌نێواماندا نه‌ما و ڕێباز وه‌ک دوژمنێک ڕه‌فتاری له‌گه‌ڵ ده‌کردم، ده‌مویست ڕزگارم بێت له‌ده‌ستی به‌ڵام نه‌مده‌زانی چیبکه‌م، ڕۆژێک چوومه‌ لای توێژه‌ره‌که‌مان و له‌م قسه‌ و باس و ڕه‌فتارانه‌ی ڕێباز ئاگادارم کرده‌وه‌، توێژه‌ره‌که‌ پاش ڕاوێژ له‌گه‌ڵ به‌ڕێوه‌به‌ردا بڕیاریدا ته‌له‌فۆن بۆ کوڕه‌که‌ بکات تاکو سه‌ردانی قوتابخانه‌ بکات و له‌نزیکه‌وه‌ قسه‌ بکات له‌سه‌ر کێشه‌ی مۆبایله‌که و ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌ و ڕه‌فتارانه‌ی ده‌یکات، بۆ ڕۆژی پاشتر ڕێباز هاته‌ قوتابخانه‌که‌مان و له‌گه‌ڵ توێژه‌ره‌که‌ماندا دانیشتبوو، دوای ڕۆیشتنی ڕێباز، توێژه‌ره‌که‌مان بانگی کردم بۆ ژووره‌که‌ی خۆی و گوتی:
- سێوه‌ باش گوێم لێبگره‌، ئێمه‌ مۆبایله‌که‌ و سیم کارته‌که‌مان گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ ڕێباز، پێمان ڕاگه‌یاند که‌ واز له‌ تۆ بێنێت و ته‌نگت پێهه‌ڵنه‌چنێت، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئێمه‌ هه‌ڵوێستی ترمان ده‌بێت به‌رامبه‌ری، به‌ڵام ئیتر تۆش خۆت مه‌خه‌ره‌ کێشه‌ی تره‌وه‌، خه‌ریکی خوێندنی خۆتبه‌، ئه‌م ماوه‌یه‌ت له‌بیر نه‌چێت له‌ چ گێژاوێکدا بوویت.
- زۆر سوپاسی تۆ ده‌که‌م، به‌ڕاستی ڕزگارت کردم له‌م کێشه‌یه‌ و ئیتر ته‌واو، خوای کرد من ڕزگارم بوو له‌ ڕێباز، جارێکیتر هه‌ڵه‌ی وه‌ها دووباره‌ ناکه‌مه‌وه‌.
به‌مجۆره‌ له‌و ته‌مه‌نه‌ ناسکه‌دا بوومه‌ خاوه‌نی ئه‌زموونێکی شکستخواردوو. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که‌ ڕێباز پاشه‌کشه‌ی له‌ په‌یوه‌ندییه‌که‌مان کرد، به‌ڵام چه‌ندین کوڕی تر هه‌ر له‌ هه‌وڵدا بوون تاکو نزیک ببنه‌وه‌ لێم و په‌یوه‌ندیم له‌گه‌ڵ ببه‌ستن. ئه‌م ڕه‌وشه‌ وایلێکردبووم که‌ مێشکم له‌سه‌ر خوێندن نه‌ما بوو، ئاستم له‌ خوێندندا ڕوو له‌ دابه‌زین بوون، له‌ تاقیکردنه‌وه‌ی مانگانه‌دا له‌ دوو وانه‌ ده‌رنه‌چووم، ڕۆژێک له‌ قوتابخانه‌ ئاگادارکردنه‌وه‌یه‌کیان دایه‌ ده‌ستم تاکو به‌خێوکارم (باوک یان دایک) ئاماده‌بن له‌ قوتابخانه‌، هه‌رچۆنێک بێت ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌م له‌ باوکم شارده‌وه‌ چونکه‌ ده‌مزانی تووشی به‌ڵای گه‌وره‌م ده‌کات، هه‌ربۆیه‌ به‌ دایکم گوت که‌ سه‌ردانی قوتابخانه‌ بکات و پێشمگوت که‌ ئه‌نجامی تاقیکردنه‌وه‌کانم له‌ دوو وانه‌دا باش نییه‌ و به‌ڵێنم پێدا که‌ سفره‌کانم پڕ بکه‌مه‌وه‌ به‌مه‌رجێ لای باوکم قسه‌ نه‌کات.
هێشتا زۆر به‌سه‌ر ئه‌و جیابوونه‌وه‌ی من و ڕێبازدا تێنه‌په‌ڕیبوو، کوڕێکی تر که‌ به‌ ئۆتۆمبێلێکی مۆدێل به‌رزه‌وه‌ ده‌هاته‌ نزیک قوتابخانه‌ و سه‌ر ڕێگه‌م سه‌رنجی ڕاکێشام، ئه‌گه‌رچی به‌ستنی هه‌ر په‌یوه‌ندییه‌کی تر جۆرێک بوو له‌ سه‌رکێشی و ده‌رچوون له‌و به‌ڵێنه‌ی به‌ خۆم و به‌ توێژه‌ری قوتابخانه‌که‌مانم دابوو، به‌ڵام هه‌ستم ده‌کرد ئه‌م بڕیاره‌ له‌ده‌ست خۆمدا نه‌بێت و هێزێک په‌لکێشی ده‌کردم بۆ لای ئه‌و کوڕه‌.
ئه‌م کوڕه‌ که‌ ناوی (هونه‌ر) بوو، زۆر کراوه‌تر بوو له‌چاو ڕێبازدا، زیاتر گرنگی به‌ ڕوخسار و جلوبه‌رگی ده‌دا، به‌تێپه‌ڕبوونی ڕۆژگار خۆشم نه‌مزانی چۆن که‌وتمه‌ داوی ئه‌ویشه‌وه‌ و په‌یوه‌ندیمان دروستکرد و ئه‌میش به‌هه‌مان شێوه‌ مۆبایل و سیم کارتی بۆ کڕیم و به‌رده‌وام کارتی بۆ ده‌ناردم له‌ڕێی نامه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ نه‌مده‌وێرا له‌ناو قوتابخانه‌ش به‌کاریبهێنم، به‌ڵام هه‌میشه‌ پێمبوو بۆ قوتابخانه‌، هونه‌ر داوای ئه‌وه‌ی لێده‌کردم ناوبه‌ناو له‌گه‌ڵیدا به‌ئۆتۆمبێله‌که‌ی بڕۆم و پیاسه‌م پێبکات، ڕۆژێک زووتر نێردراینه‌‌ ماڵه‌وه‌ به‌هۆی ئاماده‌نه‌بوونی مامۆستایه‌کمانه‌وه‌ به‌هه‌لم زانی ئاگاداری بکه‌م تاکو ئه‌و کاته‌ زیاده‌ی هه‌مه‌ له‌گه‌ڵ هونه‌ر بم و به‌ئۆتۆمبێله‌که‌ی پیاسه‌یه‌ک بکه‌ین، هونه‌رم ئاگادار کرد و ئه‌ویش له‌خۆشیدا له‌زووترین کاتدا ئاماده‌بوو، له‌ دوو کۆڵان پشت قوتابخانه‌که‌مانه‌وه‌ ژووانمان دانا و بۆ یه‌که‌مجار له‌گه‌ڵ هونه‌ردا به‌ ئۆتۆمبێل ڕۆیشتم، هه‌رچه‌نده‌ دڵه‌ڕاوکێم هه‌بوو له‌وه‌ی که‌سێک بمبینێت به‌ڵام هونه‌ر زوو زوو ده‌ستێکی ده‌دا به‌ ڕانمدا و ده‌یگوت خه‌می هیچت نه‌بێت، کوشنه‌کان نزمه‌ و له‌ شه‌قامه‌ گشتییه‌کانه‌وه‌ ناڕۆم. ڕێباز ده‌ستی گرتم و ده‌ستمی توند ده‌گوشی، ته‌زوویه‌ک به‌ سه‌رتاپای گیانمدا هات، منیش بێئاگایانه‌ که‌وتمه‌ گوشینی ده‌ستی هونه‌ر. هونه‌ر هه‌ر خۆی ده‌کرد به‌ساقه‌ و ‌ قوربانم، قسه‌کانی نوقمی هه‌ستێکی سه‌یری ده‌کردم، کۆڵان و کۆڵانی زۆرمان کرد، له‌هه‌ر شوێنێک گومانی ماڵه‌ خزمێکم بکردایه‌ نه‌مده‌هێشت له‌وێوه‌ بڕوات. ئینجا به‌ره‌و قه‌راغ شار ڕۆیشت تاکو له‌ قه‌ره‌باڵغی و له‌چاوی خه‌ڵکی دوور بکه‌وینه‌وه‌، گه‌یشتینه‌ شوێنێکی چۆڵه‌وانی له‌وێ داوای کرد ماچێکم بکات، نازانم بۆ واملێهاتبوو له‌جیاتی ڕوومه‌تم لێوه‌کانم برده‌ پێشه‌وه‌ و هه‌ردووکمان تێر که‌وتینه‌ مژینی لێوی یه‌کتر، به‌ڵام ئه‌و به‌ته‌نها لێوه‌کانی نه‌خستبووه‌ کار به‌ڵکو له‌هه‌مان کاتیشدا ده‌ستی خستبووه‌ ناو ڕانه‌کانم و توند ده‌یگوشین، له‌پڕێکدا ترسێکم لێنیشت و پێمگوت کات بۆ من دره‌نگه‌ و خێرا بمبه‌ره‌وه‌ نزیک ماڵه‌وه‌، قسه‌ی نه‌شکاندم و گه‌یاندمییه‌وه‌ نزیک ماڵه‌وه‌ و بێ کێشه‌ خۆم کرده‌وه‌ به‌ماڵه‌وه‌دا.
له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌رفه‌تی قسه‌ کردنم به‌ مۆبایل زۆر که‌م بوو، بۆیه‌ ناچاربووم شه‌وانه‌ دره‌نگ له‌ناو جێگادا و له‌ژێر نوێنه‌وه‌ به‌ نامه‌ قسه‌ له‌گه‌ڵ یه‌کتردا بکه‌ین، به‌مجۆره‌ په‌یوه‌ندییه‌که‌مان به‌رده‌وام بوو، له‌ ماوه‌ی ئه‌و ساڵه‌دا دوو جاری تریش له‌گه‌ڵ هونه‌ردا و به‌ ئۆتۆمبێله‌که‌ی چووینه‌ ده‌ره‌وه‌.
ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌م وایلێکردبووم زیاتر حه‌زم به‌ ته‌نهایی ده‌کرد، ڕۆژ له‌دوای ڕۆژ زیاتر داده‌بڕام ته‌نانه‌ت له‌ ئه‌ندامه‌کانی خێزانه‌که‌شم، ئاگام له‌ خوێندن و قوتابخانه‌ هه‌ر نه‌مابوو، له‌دوای نیوه‌ی ساڵ نمره‌کانم زۆر به‌ره‌و خراپی چوون، ژماره‌ی وانه‌ ده‌رنه‌چووه‌کانم زیاتر بوون، شه‌وێک باوکم هه‌ڕه‌شه‌ی لێکردم ئه‌گه‌ر ده‌رنه‌چم ناهێڵێت بچمه‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌.
چه‌ند هاوڕێیه‌کی نزیکم له‌قوتابخانه‌ درکیان به‌م په‌یوه‌ندییه‌م کردبوو، من حاشام لێده‌کرد، ته‌نها لای یه‌کێکیان نه‌بێت که‌ هه‌موو شتێکم باس ده‌کرد، ئه‌ویش وه‌ک من که‌پڵی هه‌بوو و ئیتر وامان لێهاتبوو ڕۆژانه‌ شته‌کانی یه‌کترمان ده‌گێڕایه‌وه‌. به‌هۆی کچێکی خزمی ڕێبازه‌وه‌ هه‌واڵ گه‌یشتبووه‌ ئه‌و که‌ من په‌یوه‌ندیم له‌گه‌ڵ هونه‌ردا هه‌یه‌، ئیتر له‌و کاته‌وه‌ کێشه‌کانم زیاتر بوو، چونکه‌ دووجار هاته‌ سه‌ر ڕێگه‌م و هه‌ڕه‌شه‌ی لێده‌کردم ئه‌گه‌ر واز له‌ هونه‌ر نه‌هێنم ئه‌وا ئاگاداری ماڵه‌وه‌مان ده‌کات، ئه‌م هه‌ڕه‌شه‌یه‌ ته‌واو ژیانمی تاڵ کردبوو، نه‌مده‌زانی چیبکه‌م و ڕوو له‌کوێ بکه‌م، له‌ترساندا جارێکیان پێمگوت ده‌ته‌وێت په‌یوه‌ندی ببه‌ستینه‌وه‌؟ ئه‌ویش به‌خۆشحاڵییه‌وه‌ گوتی زۆر، به‌ڵام ئه‌و مه‌رجی ئه‌وه‌ بوو که‌ من په‌یوه‌ندییه‌که‌م له‌گه‌ڵ هونه‌ردا ببڕم، منیش له‌لایه‌ک هۆگری هونه‌ر بووبووم و له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ بۆ خۆ ده‌ربازکردن له‌م کێشه‌ گه‌وره‌یه‌ی تێیکه‌وتبووم، په‌یوه‌ندیم له‌گه‌ڵ ڕێبازدا به‌سته‌وه‌ و لای ئه‌ویش وه‌ها خۆم پیشان ده‌دا که‌ په‌یوه‌ندیم له‌گه‌ڵ هونه‌ردا بڕیوه‌، به‌ڵام ڕاستییه‌که‌ی وانه‌بوو و له‌گه‌ڵ هه‌ردووکیاندا له‌یه‌ک کاتدا په‌یوه‌ندیم هه‌بوو.
له‌و ماوه‌یه‌دا ئه‌وه‌نده‌ی سه‌رقاڵی ئه‌وه‌بووم که‌ نه‌هێڵم (ڕێباز) و (هونه‌ر) هیچ کامیان به‌ویتر بزانێت، چونکه‌ ده‌مزانی ئاشکرابوونی ئه‌م جووت په‌یوه‌ندییه‌ لای هه‌ر کامێکیان بێت تووشی سه‌رئێشه‌ی گه‌وره‌م ده‌کات، ئه‌گه‌ر جاران خه‌مم ته‌نها شاردنه‌ئێوه‌ی مۆبایلێک بوو، له‌و کاته‌دا خه‌می شاردنه‌وه‌ و ئاشکرانه‌بوونی دوو مۆبایل بوو، له‌قوتابخانه‌ و له‌ ماڵه‌وه‌ش، ئه‌م ڕه‌وشه‌ بێئاگای کردبووم له‌ خوێندن و ماڵه‌وه‌ و زۆر په‌یوه‌ندی خزمایه‌تی و هاورێیه‌تی، ترس و دڵه‌ڕاوکێیه‌کم بۆ دروست بووبوو زۆرجار له‌ماڵه‌وه‌ له‌کاتی خه‌ودا تووشی بینینی خه‌ونی ناخۆش ده‌بووم، به‌ده‌م خه‌ونه‌وه‌ به‌گریان و زریکه‌ بێدار ده‌بوومه‌وه‌، شه‌وێکیان له‌ خه‌ونمدا باوکم هه‌ردوو مۆبایله‌که‌ی دۆزیبووه‌وه‌ و به‌ده‌ستییه‌وه‌ بوو، ده‌هات لێمبدات، ئه‌وه‌نده‌ ترسام له‌خه‌ونه‌که‌مدا به‌ده‌م هاوار و گریانێکی زۆره‌وه‌ هه‌موو ئه‌ندامانی خێزانه‌که‌م بێداربوونه‌وه‌ و ک لام، دایکم ده‌یگوت ئه‌م چه‌تیوه‌مان شێت بووه‌ بابیبه‌ین بۆ لای شێخێک یان مه‌لایه‌ک، به‌خوا جنۆکه‌ی له‌گه‌ڵدایه‌.
ئه‌و ساڵه‌ی خوێندن ده‌رنه‌چووم، ئیتر گرفته‌کانم زۆر زیادیان کرد، جگه‌ له‌وه‌ی لێدانێکی زۆرم خوارد به‌ده‌ستی باوکم، دایکیشم هه‌ر لۆمه‌ و سه‌رزه‌نشتی ده‌کردم، زوو هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌ی لێده‌کردم که‌ ده‌مدات به‌ شوو، باوکم نه‌یهێشت بچمه‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌، ئیتر وه‌ختبوو شێت ده‌بووم له‌ ماڵه‌وه‌، سه‌ره‌تای ساڵی نوێی خوێندن توێژه‌که‌مان دووجار ته‌له‌فۆنی کرد بۆ ماڵه‌وه‌مان و قسه‌ی له‌گه‌ڵ دایکمدا کرد تاکو بمنێرنه‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌، به‌ڵام دایکم ده‌یگوت له‌ده‌سه‌ڵاتی مندا نییه‌ و باوکی ڕێگره‌ و زۆر توڕه‌یه‌ لێی. هه‌تا ڕۆژێک توێژه‌ره‌که‌مان سه‌ردانی ماڵه‌وه‌مانی کرد تاکو قسه‌ له‌گه‌ڵ باوکمدا بکات، باوکم زۆری قسه‌ به‌ من گوت و زۆر منی شکاندوه‌ له‌به‌رچاوی ئه‌ودا، دوای هه‌وڵێکی زۆر ده‌رئه‌نجام باوکم گوتی سوێندم خواردووه‌ ئه‌مساڵ نابێت بڕواته‌وه‌ قوتابخانه‌، هه‌روه‌ها گوتی ئه‌مساڵ بۆتان عاقڵ ده‌که‌م و ساڵێکیتر بۆتان ده‌نێرمه‌وه‌.
ئه‌و ساڵه‌ خۆم چه‌نده‌ دڵته‌نگ بووم، ڕێباز و هونه‌ر خراپتر بوون، هه‌فته‌ی جارێک یان دووجار به‌دزییه‌وه‌ نامه‌م ده‌گۆڕییه‌وه‌ له‌گه‌ڵیاندا، حه‌زم ده‌کرد هه‌ر جارێک دایکم یان پورێکم بچوونایه‌ بۆ بازاڕ له‌گه‌ڵیان بچوومایه‌، هه‌ر جاره‌ به‌ نامه‌ ئاگاداری یه‌کێکیانم ده‌کرده‌وه‌ که‌ بێنه‌ فڵانه‌ بازاڕ یان شه‌قام تاکو له‌نزیکه‌وه‌ یه‌کتری ببینین.
ساڵی داهاتوو چومه‌وه‌ قوتابخانه‌ به‌ڵام به‌مه‌رجی ده‌رچوون، باوکم هه‌ڕه‌شه‌کانی هه‌ر به‌رده‌وام بوو له‌سه‌رم، ده‌مویست تۆڵه‌ی ئه‌و داخه‌ بکه‌مه‌وه‌ له‌دڵمدا بوو له‌ساڵی پێشووتردا که‌ له‌ماڵه‌وه‌ بووم، هه‌ر ده‌رفه‌تێکم بۆ بڕه‌خسایه‌ له‌گه‌ڵ ڕێبازدا به‌ ئۆتۆمبێله‌که‌ی ده‌ڕۆیشتم، به‌ڵام جار دوای جار زیاتر ده‌کرامه‌وه‌ له‌گه‌ڵیدا، هه‌ر سه‌رده‌که‌وتم له‌ ئۆتۆمبێله‌که‌یدا ده‌ستی نه‌ده‌سره‌وت، واملێهاتبوو دڵم نه‌ده‌هات بێ دڵی ئه‌و بکه‌م، ده‌ستی ده‌خسته‌ ناو سنگمه‌وه‌ توند مه‌مکه‌کانمی ده‌گوشی، ئه‌و هه‌میشه‌ گله‌یی ئه‌وه‌ی لێده‌کردم که‌ من هیچ بۆ ئه‌و ناکه‌م، هه‌ر تێنه‌ده‌گه‌یشتم له‌و گله‌ییه‌ی، هه‌تا جارێکیان گرته‌یه‌کی سێکسیی له‌مۆبایله‌که‌ی خۆیدا پیشاندام گوتی ئه‌وه‌م ده‌وێت، که‌ سه‌یرم کرد، زۆر قورس بوو بۆ من هه‌ستم ده‌کرد بێز ده‌که‌مه‌وه‌ له‌و داوایه‌ی ئه‌و، به‌ڵام ئه‌و هه‌ر سوور بوو له‌سه‌ر داواکه‌ی. هونه‌ر ته‌نها پشتی به‌ مۆبایل ده‌به‌ست له‌په‌یوه‌ندی کردنه‌کانیدا، زووزووش ده‌هاته‌ سه‌ر ڕێم، به‌ڵام من له‌ترسی ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ڕێبازدا له‌یه‌کتری ئاشکرا نه‌بن، به‌رده‌وام ده‌مترساند به‌وه‌ی باوکم چاودێریم ده‌کات و دره‌نگ دره‌نگ وه‌ره‌ سه‌ر ڕێگام.
ئه‌وه‌ی هه‌ستم پێده‌کرد له‌و دوو ساڵه‌دا هونه‌ر ڕاستگۆیانه‌تر مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌کردم و داوای هیچ شتێکی لێنه‌ده‌کردم، ناوبه‌ناویش باسوخواستی هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ ده‌کردم که‌ به‌رنامه‌ داده‌نێت دوای ته‌واوکردنی قۆناغی شه‌شی ئاماده‌یی بێته‌ داوام، به‌ڵام ڕێباز خۆپه‌رست بوو هه‌ر خه‌ریکی تێرکردنی ئاره‌زووه‌کانی خۆی بوو، به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ لێزانانه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌کردم زیاتر و زۆرتر سه‌رنجی منی ڕاکێشابوو.
هه‌رچۆنێک بێت ئه‌و ساڵه‌م بڕی به‌نزمترین نمره‌وه‌، ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌م هه‌ر به‌رده‌وامبوو، کاتێک گه‌یشتمه‌ پۆلی شه‌شه‌می ئاماده‌یی ئیتر به‌ته‌واوی له‌ڕووی جه‌سته‌وه‌ کچێکی ته‌واو به‌ژنوباڵا هه‌ڵچوو و جه‌سته‌م پڕ و ڕوخسارم تابڵێی سه‌رنجڕاکێش بوو، هه‌ر له‌و ساڵه‌دا چه‌ند داواکارێک هاتنه‌ داوام، هه‌میشه‌ وه‌ڵامی ماڵی ئێمه‌ بوو که‌ سێوه‌ جارێ خوێندنی ماوه‌ و کاتی شووکردنی نییه‌.
ڕێباز ڕۆژێکیان ئاگاداری کردم که‌ خوشکه‌که‌ی له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌که‌یدا ده‌چنه‌ وڵاتێکی دراوسێ بۆ ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌ری و ماڵه‌که‌یان چۆڵه‌ و کلیلی خانووه‌که‌یان لای ئه‌وان داناوه‌، ڕێباز ئه‌مه‌ی به‌ هه‌ل ده‌زانی تاکو بچینه‌ ماڵی خوشکه‌که‌ی و له‌وێ به‌ کامی دڵ کاتێک له‌گه‌ڵ یه‌کتردا به‌سه‌ربه‌رین، ئه‌و ده‌یزانی من له‌گه‌ڵ دوو هاوڕێمدا مامۆستای تایبه‌تیمان بۆ گیرابوو هه‌فته‌ی دوو ڕۆژ له‌کاتی عه‌سراندا له‌ماڵی هاوڕێیه‌کمان وانه‌ی تایبه‌تیمان ده‌خوێند، هه‌موو جارێ بۆ هاتووچۆی ماڵی هاوڕێکه‌م دایکی هاوڕێکه‌ی ترم به‌ئۆتۆمبێل ده‌هات به‌شوێنمدا و ده‌یبردم و ده‌یهێنامه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌، ڕێباز واده‌یه‌ک و پلانێکی بۆ دانام چۆن له‌و ڕۆژه‌ی ئه‌و داینابوو بتوانم به‌ناوی وانه‌ تایبه‌ته‌که‌وه‌ بێمه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ماڵه‌وه‌ به‌ڵام له‌گه‌ڵ دایکی هاوڕێکه‌مدا سه‌رنه‌که‌وم، پلانه‌که‌ش به‌مجۆره‌ بوو، دایکم وه‌ک هه‌موو جارێک دڵنیابوو که‌ من له‌گه‌ڵ دایکی هاوڕێکه‌مدا ده‌ڕۆم، بۆیه‌ بۆ ئه‌و ڕۆژه‌ وه‌ک جاران خۆم گۆڕی و له‌و کاته‌دا که‌ دایکی هاوڕێکه‌م گه‌یشته‌ به‌رده‌رگا چوومه‌ ده‌ره‌وه‌، به‌ڵام پێمڕاگه‌یاند که‌ پورێکم نه‌خۆشه‌ و له‌گه‌ڵ دایکمدا ده‌چین بۆ ماڵی پورم، هاوڕێکه‌م و دایکی ڕۆیشتن، به‌ڵام من نه‌گه‌ڕامه‌وه‌ ژووره‌وه‌ و به‌پێ چوومه‌ سه‌ر شه‌قامه‌که‌ی لای ماڵی خۆمان و ڕێباز له‌وێ به‌ ئۆتۆبێله‌که‌یه‌وه‌ چاوه‌ڕێی ده‌کردم. له‌گه‌ڵ ڕێباز چووینه‌ ماڵی خوشکه‌که‌ی.
ڕێباز زۆر هه‌وڵیدا هه‌موو شتێکم له‌گه‌ڵدا بکات، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ده‌یویست من نه‌مهێشت به‌ڵام ڕووتی کردمه‌وه‌ و که‌وته‌ ماچ کردن و مژینی هه‌موو جه‌سته‌م، ئه‌وه‌نده‌ وروژام خه‌ریکبوو بێهۆش ده‌بووم، منیش خه‌ریکی جه‌سته‌ی ئه‌و بووم، له‌ناکاو ڕێباز به‌مۆبایله‌که‌ی وێنه‌یه‌کی منی گرت به‌ ڕووتی، که‌ ته‌واو بووین زۆر هه‌وڵمدا وێنه‌کان بسڕێته‌وه‌ به‌ڵام بێ سوود بوو، به‌ڵێنی پێدام ده‌یپارێزێت و مه‌ترسی دروست نه‌کات له‌سه‌ر من. له‌ واده‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاسایی خۆم له‌وانه‌ تایبه‌ته‌که‌دا گه‌یاندمییه‌وه‌ نزیک ماڵه‌وه‌ و خۆم کرده‌وه‌ به‌ ماڵه‌وه‌دا بێئه‌وه‌ی که‌س بزانێت که‌ نه‌چووم بۆ ماڵی هاوڕێکه‌م.
کاتێک شه‌و داهات مێشکم زۆر ماندووبوو به‌و وێنه‌ ڕووتانه‌م له‌ناو مۆبایله‌که‌ی ڕێبازدا، ئه‌وه‌نده‌ له‌مێشکی خۆمدا ده‌مهێنا و ده‌مبرد به‌هیچ جۆرێک خه‌وم لێنه‌که‌وت. بۆ ڕۆژی دوایی نامه‌یه‌کم بۆ نارد و نووسیم:
- تکایه‌ ئه‌و وێنانه‌م بسڕه‌وه‌.
- که‌واته‌ تۆ بڕوا به‌ من ناکه‌یت، ئه‌ی چۆن منت خۆش ده‌وێت که‌ ئاوا متمانه‌ت پێم نییه‌؟
- مه‌سه‌له‌ متمانه‌ نییه‌، ئه‌گه‌ر که‌سێک ئه‌و مۆبایله‌تی بینی؟ ئه‌گه‌ر لێتبکه‌وێت؟ ژیانم ده‌فه‌وتێت.
- تۆ هه‌ر بۆ خۆم ده‌بیت له‌ کۆتاییدا، خه‌می هیچت نه‌بێت گیانه‌.
هه‌ستمده‌کرد تازه‌ که‌وتومه‌ته‌ ژێر ڕه‌حمه‌تی ڕێبازه‌وه‌ و ئیتر له‌مه‌ودوا ده‌توانێت به‌ئاره‌زووی خۆی یاریم پێبکات، له‌و ساته‌وه‌ هیچ هه‌ستێکم بۆی نه‌ما، بگره‌ لێی ده‌ترسام، به‌ڵام ئه‌و هیچ مامه‌ڵه‌ی خۆی له‌گه‌ڵمدا نه‌گۆڕی و وه‌کو جاران ئاسایی خۆی پیشان ده‌دا.
ئه‌م ڕووداوه‌ وایلێکردم زیاتر خۆم له‌ هونه‌ر نزیک بکه‌مه‌وه‌ و قه‌دری ڕاستگۆیی ئه‌و زیاتر بزانم، به‌ڵام ڕێباز له‌به‌رامبه‌ر نیگه‌رانییه‌کانی مندا هه‌میشه‌ دڵی ده‌دامه‌وه‌.
دایکم به‌درێژایی پۆلی شه‌شی ئاماده‌ییم زوو زوو قسه‌یه‌کی ده‌دا به‌گوێمدا و ده‌یگوت: کچێ باش بخوێنه‌ با شوێنێک وه‌رتبگرێت به‌خوا باوکت ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر ده‌رنه‌چیت یان نمره‌ی باش نه‌هێنیت ئه‌وا یه‌کسه‌ر ده‌بێت شوو بکه‌یت.
ڕۆژێک به‌ مۆبایل له‌ڕێی گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ قوتابخانه‌ قسه‌م له‌گه‌ڵ هونه‌ردا ده‌کرد، ئه‌وه‌نده‌ بێتاقه‌ت بووم به‌مه‌سه‌له‌ی وێنه‌کانم له‌ناو مۆبایله‌که‌ی ڕێبازدا خه‌ریکبوو ئاگاداری بکه‌م له‌م مه‌سه‌له‌یه‌، دوایی دانم به‌خۆمدا گرت و هیچم نه‌گوت، هونه‌ر هه‌ر لێی ده‌پرسیم بۆ ئاوا بێتاقه‌تیت، منیش ده‌مگوت که‌مێک سه‌رم دێشێت و ناساغم. پاشتر که‌ بیرم لێکرده‌وه‌، له‌دڵی خۆمدا ده‌مگوت باشه‌ ئه‌گه‌ر من ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ به‌ هونه‌ر بڵێم ئیتر ئه‌و منی ناوێت و ناشیه‌ته‌ داوام و ئه‌م نهێنییه‌ ناشیرینه‌شم ده‌که‌وێته‌ لای ئه‌ویش.
هه‌موو سێ هه‌فته‌ی به‌سه‌ردا نه‌چوو له‌گه‌رمه‌ی تاقیکردنه‌وه‌ی مانگانه‌دا بووین، ڕێباز داوای ده‌کرد له‌گه‌ڵیدا بچمه‌ ده‌ره‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ ده‌مگوت تاقیکردنه‌وه‌م هه‌یه‌ و سه‌رقاڵم، به‌ڵام ئه‌و ده‌یگوت:
- پێت ده‌ڵێم وه‌ره‌ له‌گه‌ڵمدا، هه‌تا ماڵی خوشکه‌که‌م نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌، خۆت کاتێک ڕێکبخه‌ و ئاگادارم بکه‌ره‌وه‌.
له‌م جۆره‌ قسه‌کردنه‌یدا هه‌ستم به‌ هه‌ڕه‌شه‌ کردن کرد، ناچار ڕازی بووم و جارێکی تریش بردمییه‌وه‌ ماڵی خوشکه‌که‌ی، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ پێش هه‌موو شتێک ده‌ستم به‌گریان کرد که‌ مۆبایله‌کانی بکوژێنێته‌وه‌، به‌قسه‌ی کردم، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ ناچاری کردم به‌ زۆر و به‌ هه‌ڕه‌شه‌ که‌ جگه‌ سێکسی پێشه‌وه‌ ده‌بێت هه‌موو شتێکی له‌گه‌ڵدا بکه‌م، له‌ترسی وێنه‌کانی ناو مۆبایله‌که‌م زۆر هه‌ستم به‌ لاوازی ده‌کرد له‌به‌ر ده‌میدا، هه‌موو خواسته‌کانیم به‌جێگه‌یاند، به‌ڵام له‌کۆتاییدا داواملێکرد، لێیپاڕامه‌وه‌ به‌گریانه‌وه‌ که‌ ئه‌و وێنانه‌م بسڕێته‌وه‌، هه‌روه‌ک جاران ده‌یویست دڵنیام بکاته‌وه‌ که‌ هیچی خراپ ڕوونادات.
کاتێک گه‌ڕامه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ له‌تاو ئازاری دواوه‌م و هه‌ستکردنم به‌ سوکایه‌تی و شه‌رمه‌زاریم خه‌ریکبوو دڵم ده‌ته‌قی، نه‌مده‌زانی چیبکه‌م، تووشی بارێکی ده‌روونی ناجێگیر بووم، هه‌تا چه‌ند ڕۆژێک نانم بۆ نه‌ده‌خورا، دایکم ده‌یویست بمبات بۆ لای پزیشک، به‌رده‌وام ده‌مگوت پێویست ناکات خۆم باش ده‌بم.
چه‌ند ڕۆژێک خۆم توڕه‌ کرد له‌ ڕێباز و قسه‌م له‌گه‌ڵدا نه‌کرد، به‌ڵام ئه‌و خۆی وه‌ک جاران پیشان ده‌دا و هه‌ر ده‌یگوت دڵت باش ده‌بێت هیچ نییه‌ ئه‌مه‌ نازه‌ ده‌یکه‌یت به‌سه‌رمدا.
تاقیکردنه‌وه‌ی کۆتایی ساڵ نزیک بووه‌وه‌، ئاگاداری هه‌ردووکیانم کرده‌وه‌ که‌ من ئه‌م ماوه‌یه‌ هه‌موو کاته‌کانم ته‌رخان ده‌که‌م بۆ خوێندن چونکه‌ پاشه‌ڕۆژم له‌سه‌ر ئه‌م ماوه‌یه‌ به‌نده‌. هه‌ردووکیان ڕازی بوون هه‌تا دوای تاقیکردنه‌وه‌کان قسه‌ نه‌که‌ین.
به‌هۆی ئه‌و گێژاوه‌ی تێیکه‌وتبووم هه‌رچه‌ندم ده‌کرد نه‌مده‌توانی به‌باشی خۆم ئاماده‌ بکه‌م بۆ تاقیکردنه‌وه‌کان وه‌ک پێویست، هه‌رچه‌ند کتێبم ده‌گرت به‌ده‌سته‌وه‌ مێشکم ده‌چووه‌ لای په‌یوه‌ندییه‌کانم و ئه‌و وێنانه‌ی لای ڕێباز بوون.
له‌تاقیکردنه‌وه‌کاندا باش نه‌بووم، چاوه‌ڕوانیشم ده‌کرد له‌ وانه‌یه‌کدا ده‌رنه‌چم، یه‌ک ڕۆژمان مابوو بۆ دوا تاقیکردنه‌وه‌ نامه‌یه‌کم نارد بۆ ڕێباز، لێم پرسی ئاخۆ ماڵی خوشکه‌که‌ی گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌، وه‌ڵامی به‌ به‌ڵێ دامه‌وه‌، ئاره‌زوویه‌کم لادروستبووبوو که‌ له‌دوا ڕۆژی تاقیکردنه‌وه‌کاندا له‌گه‌ڵیدا بچمه‌ ده‌ره‌وه‌، چونکه‌ ده‌مزانی پشووی هاوین ڕه‌نگه‌ هه‌ر ده‌رفه‌ت نه‌ڕه‌خسێت بۆمان، تێلێکم بۆ ڕێباز کرد:
- حه‌ز ده‌که‌م دوا ڕۆژی تاقیکردنه‌وه‌کان که‌ سبه‌ینێ ده‌کات، به‌یه‌که‌وه‌ بچینه‌ ده‌ره‌وه‌.
- ئه‌وه‌ چۆن بێت وا دڵت نه‌رم بووه‌؟ هه‌زار جار گیانی من، خۆ من خه‌ریکه‌ شێت ده‌بم بۆت.
- ئه‌مجاره‌ خۆم پلان داده‌نێم بۆ ده‌رچوونه‌که‌مان.
- ئاده‌ی هه‌ناسه‌، پێم بڵێ بزانم پلانێکی سه‌رکه‌وتووه‌.
- له‌ تۆوه‌ فێری زۆرزانی بووم، به‌دایکم ده‌ڵێم به‌بۆنه‌ی کۆتایی تاقیکردنه‌وه‌کانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هاوڕێکانم ده‌چین بۆ ڕیستۆرانت و پیاسه‌ کردن، چونکه‌ پار ساڵیش دوا ڕۆژی تاقیکردنه‌وه‌کان به‌ڕاستی وامان کرد، باوه‌ڕم پێده‌کات.
- به‌ساقه‌ی پلانه‌کانیشت بم، هه‌ر زۆۆر زۆۆر باشه‌.
- هه‌روه‌ک جاران سبه‌ینێ دوای ته‌واوبوونی تاقیکردنه‌وه‌ له‌ جێژوانه‌که‌ی خۆمان بوه‌سته‌ من دێمه‌ لات.
- ئۆکه‌ی باوانم.
ئه‌و ڕۆژه‌ش به‌یه‌که‌وه‌ ده‌رچووین به‌ڵام هه‌ستم ده‌کرد زیاتر له‌ جاران به‌تاسه‌وه‌ حه‌زم له‌ باوه‌ش و ماچی ڕێباز ده‌کرد. خه‌ریکبوو مه‌سه‌له‌ی وێنه‌کان لام ده‌بووه‌ مه‌سه‌له‌یه‌کی ئاسایی و گرنگیم پێنه‌ده‌دا.
که‌وتینه‌ پشووی هاوین و له‌ چاوه‌ڕوانی هاتنه‌وه‌ی ئه‌نجامی تاقیکردنه‌وه‌کاندا بووم، ناوبه‌ناو سه‌ردانی ماڵی پورم ده‌کرد له‌وێ به‌هه‌لم ده‌زانی قسه‌ بکه‌م له‌گه‌ڵ هونه‌ر و ڕێبازدا، هونه‌ر به‌ڕاستی خه‌ریکی خۆ ئاماده‌کردن بوو تاکو بێته‌ داوام، به‌ڵام من پێمده‌گوت په‌له‌ مه‌که‌ بزانم ئه‌نجامه‌کانم چۆن ده‌بێت و له‌کوێ وه‌رده‌گیرێم.
ئه‌نجامه‌کان ده‌رچوون، ڕاسته‌ ده‌رچووم به‌ڵام نمره‌کانم ئه‌وه‌نده‌ نزم بوون چاوه‌ڕوان نه‌ده‌کرا نه‌ک هه‌ر له‌ زانکۆ به‌ڵکو له‌ په‌یمانگه‌کانیش وه‌ربگیرێم.
ئه‌و ڕۆژه‌ی ئه‌نجامه‌کان ده‌رچوون، باوکم شه‌وه‌که‌ی ئه‌وه‌نده‌ی خواردبووه‌وه‌ به‌ته‌واوی مه‌ست بووبوو، به‌ هاواره‌وه‌ بانگی کردم، زۆر ترسام، دایکم هات له‌گه‌ڵمدا، باوکم داوای نمره‌کانمی لێکردم، لێی پرسیم کوا نمره‌کانت، چووم بۆم هێنا، دوای ئه‌وه‌ی که‌مێک سه‌یری کرد، به‌هاواره‌وه‌ گوتی:
- به‌ڕه‌ڵای بێشه‌ره‌ف، ئه‌ی تۆ ساڵێک خه‌ریکی چی بوویت؟ ئه‌و‌ نمره‌ جوانانه‌ت بۆ من هێناوه‌ته‌وه‌؟ مامۆستای تایبه‌تیت به‌ من گرت بۆ ئه‌م نمرانه‌؟ هه‌ستا بۆم لێمبدات، به‌ قیژه‌ و هاواره‌وه‌ ڕامکرد له‌به‌رده‌ستیدا، دایکم باوکمی گرت، من چوومه‌ قاتی سه‌ره‌وه‌، گوێم لێبوو باوکم هه‌ر هاواری ده‌کرد، سه‌گی سه‌گباب شه‌رت بێت نه‌یه‌ڵم بکه‌ویته‌ سێ مانگی تر، بتده‌م به‌ قه‌حبه‌بابێکی وه‌ک خۆت و ڕزگارم بێت له‌ده‌ستت. به‌ دایکمی گوت: ئافره‌ت ئه‌مجاره‌ هه‌ر سه‌گبابێک هاته‌ داوای ئه‌م چه‌تیوه‌ی‌ بده‌نێ، دۆم بێت.. قه‌ره‌ج بێت، بیده‌نێ بابڕوات.
ڕۆژگار تێپه‌ڕی و ناوی وه‌رگیراوه‌کان له‌ کۆلیژ و په‌یمانگه‌کان ده‌رچوو، ناوی من نه‌هاتبووه‌وه‌، هاوشێوه‌ی هه‌موو ئه‌و ده‌رچووانه‌ی پۆلی شه‌ش که‌ نمره‌کانمان زۆر که‌مبوو. ئیتر که‌وتمه‌ به‌رده‌می قۆناغێکی تر که‌ چاره‌نووسێکی نادیار چاوه‌ڕێی ده‌کردم.
بیرم له‌وه‌ ده‌کرده‌وه‌ که‌ ڕێباز ڕازی بکه‌م بێته‌ داوام، چونکه‌ هه‌ستمده‌کرد به‌مه‌ له‌مه‌ترسی ئه‌و وێنانه‌ ڕزگارم ده‌بێت که‌ له‌لای بوو، کاتێک ئه‌و پێشنیاره‌م به‌ ڕێباز ڕاگه‌یاند، پاش قاقایه‌کی زۆری پێکه‌نین، گوتی:
- ده‌ترسم تێکچووبیت، ژنهێنانی چی و شووکردنی چی؟ من 10 ساڵی تریش بیر له‌ ژنهێنان ناکه‌مه‌وه‌، له‌کوێ تاقه‌تی نه‌وت کڕین و غاز کڕین و شیر کڕینم هه‌یه‌ بۆ منداڵ، باجارێ تۆزێ دنیا ببینین، ناشێ حه‌ز بکه‌ی شوو بکه‌یت؟ ئه‌وه‌ نییه‌ منت هه‌م؟ ئیتر په‌له‌ی چیته‌؟ ئه‌وه‌ی مێرد له‌گه‌ڵتدا ده‌یکات منیش ده‌یکه‌م، ئیتر شووکردنت بۆچییه‌؟
- ڕێباز من له‌ ڕه‌وشێکی خێزانی ناخۆشدام، خواخوامه‌ له‌ده‌ست باوکم و شه‌ڕ و ئاژاوه‌ی ماڵه‌وه‌ ڕزگارم بێت، باوکم هه‌ڕه‌شه‌ی به‌شوودانم لێده‌کات، ناوم نه‌هاتۆته‌وه‌ له‌ هیچ زانکۆ و په‌یمانگه‌یه‌ک، به‌خوا ئه‌و شه‌وه‌ به‌دایکمی ده‌گوت، هه‌ر که‌سێک هاته‌ داوای بیده‌نێ، خۆشت ده‌زانی من داواکارم زۆره‌ …
- ئینجا ئه‌وه‌ که‌ی کێشه‌یه‌ سێوه‌ گیان، تۆ سه‌ر له‌خۆت تێکمه‌ده‌، شوو بکه‌، من و تۆ هه‌ر ئه‌بێت په‌یوه‌ندیمان بمێنێت، دڵنیابه‌ من هه‌زار ژنم هه‌بێت هه‌ر دڵم لای تۆ ده‌بێت، تۆش هه‌روا ده‌بیت.
- ڕێباز گیان، ئه‌و وێنانه‌م؟
- ئاخ له‌ده‌ست تۆ، بڕوام پێبکه‌ هه‌موو شه‌وێک له‌باوه‌شی خۆمدا ده‌تخه‌وێنم، به‌ده‌م سه‌یرکردنی وێنه‌کانته‌وه‌ خه‌و ده‌چێته‌ چاوم، وه‌ک چاوه‌کانی خۆم ئه‌و وێنانه‌ت ده‌پارێزم.
هه‌رچیم کرد له‌گه‌ڵیدا سوودی نه‌بوو، دیاربوو ئه‌و هه‌ر بۆ تێرکردنی ئاره‌زووه‌کانی خۆی منی ده‌ویست، ناچار قسه‌م له‌گه‌ڵ هونه‌ردا کرد، ئه‌و زۆر به‌خۆشحاڵییه‌وه‌ ئاماده‌یی خۆی ده‌ربڕی، به‌ڵام کێشه‌که‌ له‌وه‌دا بوو که‌ باری ئابوری خێزانه‌که‌یان ته‌واو نه‌بوو، هه‌رچه‌نده‌ من ئه‌و شتانه‌ کێشه‌ نه‌بوو له‌لام، به‌ڵام ده‌مزانی دایکم به‌و جۆره‌ خێزانانه‌ ڕازی نه‌ده‌بوو.
زۆری پێنه‌چوو ڕۆژێک دایکی و هونه‌ر و دوو خوشکی هاتن بۆ ماڵی ئێمه‌، دایکم پێشوازی لێکردن و به‌ڵام دوای چه‌ندین پرسیار له‌لایه‌ن دایکمه‌وه‌، کۆتاییه‌که‌ی به‌وه‌ هێنا که‌ گوایه‌ دانراوم بۆ خوشکه‌زایه‌کی باوکم، دایک و خوشکه‌کانی هونه‌ر هه‌ستان و به‌نائومێدی چوونه‌ ده‌ره‌وه‌.
به‌چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی دایک و خوشکه‌کانی هونه‌ر، دایکم که‌وته‌ بۆڵه‌ بۆڵ به‌سه‌ر مندا، هه‌رده‌یگوت:
- ئه‌م سواڵکه‌رانه‌ چین؟ کێن؟ ده‌ترسم ده‌ستی خۆتی تێدابێت؟ تۆ ده‌زانی له‌م ماوه‌یه‌دا چه‌ند ماڵی ده‌وڵه‌مه‌ند و خانه‌دان هاتنه‌ داوات، به‌ڵام به‌هۆی خوێندنه‌که‌ته‌وه‌ وه‌ڵامی که‌سمان نه‌داوه‌ته‌وه‌.
- دایکه‌ ئه‌وه‌ تۆ ده‌ڵێی چی؟ من له‌کوێ ئه‌مانه‌ ده‌ناسم؟ (ویستم دایکم توڕه‌ بکه‌م) ئیتر کچ که‌ مه‌لیکه‌ جه‌مال بوو هه‌موو جۆره‌ که‌سێک دێنه‌ داوای (ههههه).
- ده‌ک خوا هه‌زار مه‌لیکه‌ جه‌مالی ئاوا ببڕێت، له‌ خوێندندا مه‌لیکه‌ جه‌مال بوویتایه‌، نه‌ک له‌ خۆ بادان و خۆ ڕازاندنه‌وه‌دا.
هه‌رچۆنێک بێت توانیم په‌یوه‌ندییه‌ک به‌ هونه‌ره‌وه‌ بکه‌م، زۆر نیگه‌ران بوو هه‌ڵوێستی دایکم که‌ به‌وجۆره‌ وه‌ڵامی دایکی و خوشکه‌کانی داوه‌ته‌وه‌، منیش هه‌وڵمدا دڵنیای بکه‌مه‌وه‌ که‌ ئه‌وه‌ی دایکم گوتویه‌تی ڕاست نییه‌ و ماڵی ئێمه‌ گفتیان به‌ که‌س نه‌داوه‌. هونه‌ر پێشنیاری کرد که‌ شه‌وێک باوکی بنێرێت بۆ لای باوکم تاکو قسه‌ له‌باره‌ی خوازبێنی کردنی منه‌وه‌ بکه‌ن.
چه‌ند شه‌وێک تێپه‌ڕی و شه‌وێک باوکی هونه‌ر و دوو پیاوی خزمیان هاتنه‌ لای باوکم، له‌ترساندا نه‌مده‌زانی له‌ کوێ خۆم بشارمه‌وه‌، له‌دڵی خۆمدا ده‌مگوت بڵێی باسی باوکی هونه‌ر باسی په‌یوه‌ندی من و کوڕه‌که‌ی خۆی بکات؟.
ئه‌وان ڕۆیشتن و باوکم بانگی دایکمی کرد و که‌وتنه‌ قسه‌ کردن پێکه‌وه‌، ته‌نها گوێم له‌ به‌رزکردنه‌وه‌ی ده‌نگی دایکم بوو که‌ ده‌یگوت:
- ئه‌م ماڵه‌ سواڵکه‌ره‌ چین وازمان لێناهێنن.
- خۆت سواڵکه‌ری، ماڵێکی باش و ڕێکوپێک دیارن، ئێمه‌ ده‌توانین پرسیار له‌سه‌ر کوڕه‌که‌ی و ماڵه‌وه‌یان بکه‌ین، هه‌ر له‌خۆته‌وه‌ تفه‌نگ به‌ تاریکییه‌وه‌ مه‌نێ.
دایکم هه‌رچه‌ند ده‌یویست ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ دابخرێت و قسه‌ی له‌باره‌وه‌ نه‌کرێت به‌ڵام باوکم خه‌ریکی پرسیارکردن بوو له‌سه‌ر ئه‌و ماڵی هونه‌ر.
دواجار و دوای کێشمه‌کێشێکی زۆر له‌ناو خێزانه‌که‌مدا و چه‌ندین شه‌ڕ و ئاژاوه‌ له‌نێوان دایکم و باوکمدا کۆتایی به‌ مه‌سه‌له‌ هات و نه‌یاندام به‌ هونه‌ر.
له‌و داواکارانه‌ی پێشتر هاتبوونه‌ داوام، دایکم به‌ دزی من و باوکمه‌وه‌ وه‌ڵامی بۆ ماڵێکیان ناردبوو که‌ ده‌توانن ئێستا بێنه‌ داوام.
نه‌مزانی چۆن ئاوا به‌خێرایی هه‌موو شتێکیان بڕانده‌وه‌، ئه‌وه‌ی منی نیگه‌ران کردبوو ده‌مویست ئه‌و مۆبایلانه‌ بگه‌ڕێنمه‌وه‌ بۆ هونه‌ر و ڕێباز و له‌ده‌ست ئه‌و کێشانه‌ ڕزگارم بێت، هه‌روه‌ها وێنه‌کانی لای ڕێباز که‌ بووبوو به‌ دێوه‌زمه‌یه‌ک له‌لام و شه‌و و ڕۆژ لێم نه‌ده‌بووه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێجار یاده‌وه‌رییه‌کانم له‌گه‌ڵ ڕێبازدا چێژێکی بێمانایان پێده‌به‌خشیم.
ماره‌یان بڕیم و ئیتر له‌گه‌ڵ (هاوژین)ی ده‌ستگیرانمدا ده‌چووینه‌ ده‌ره‌وه‌، به‌ڵام هه‌میشه‌ ترسی ئه‌وه‌م هه‌بوو ڕێباز یان هونه‌ر بمبینن و کێشه‌یه‌کم بۆ دروست بکه‌ن.
هاوژین کوڕێکی باشبوو، حه‌وت ساڵ له‌خۆم گه‌وره‌تر بوو، خه‌ریکی خانوو دروستکردن بوو، ده‌یگوت دوو مانگی تر ته‌واو ده‌بێت، ناوبه‌ناو ده‌یبردمه‌ خانووه‌که‌ و بۆی باس ده‌کردم که‌ ته‌واو بوو چۆن که‌لوپه‌له‌کان دابنێن و ناوبه‌ناویش ڕای منی وه‌رده‌گرت.
دایکم زۆر ئاسووده‌بوو به‌م هاوسه‌رگیرییه‌م، باوکیشم ئه‌وه‌نده‌ی له‌خه‌می دوورکه‌وتنه‌وه‌ی مندابوو له‌ماڵه‌که‌، ئه‌وه‌نده‌ خه‌می نه‌بوو له‌گه‌ڵ کێ هاوسه‌رگیریی ده‌که‌م.
ویستم ئه‌و ماوه‌ی ده‌ستگیرانییه‌ بکه‌م به‌ هه‌لێک بۆ یه‌کلاکردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌ هه‌ڵواسراوه‌کانم له‌گه‌ڵ هونه‌ر و ڕێبازدا و پێدانه‌وه‌ی مۆبایل و سیم کارته‌کانیان به‌خۆیان، بۆئه‌وه‌ی هیچ شتێک له‌نێوانماندا نه‌مێنێت، سه‌ره‌تا تێلم بۆ (هونه‌ر) کرد و درۆیه‌کم ڕێکخست.
- هونه‌ر خۆت ده‌زانی من زۆر هه‌وڵمدا بۆ تۆ بم، به‌ڵام خۆت ده‌زانی هیچ شتێک به‌ده‌ستی من نییه‌، باوکم و دایکم به‌دزی منه‌وه‌ به‌ڵێنیان به‌ ماڵی پورێکم دابوو که‌ بمده‌ن که‌ پورزاکه‌م، زۆر هه‌وڵمدا سه‌رنه‌گرێت، زۆۆر لێدانم خوارد له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌، به‌ڵام دواجار دایکم و باوکم قسه‌که‌ی خۆیان برده‌ سه‌ر و له‌ کوڕی پوره‌که‌م ماره‌یان کردم.
- ده‌زانم، دایکه‌ پاره‌ په‌رسته‌که‌ت به‌قسه‌کانیدا دیاربووه‌ که‌ ده‌یه‌وێت بتفرۆشێت به‌ که‌سێکی ده‌وڵه‌مه‌ند، ئێستا ماره‌ کراویت؟
- به‌ڵێ.
- ئاااخ، زۆرم پێناخۆشه‌، به‌ڵام من هیچ ده‌سه‌ڵاتێکم نیه‌.\
- هونه‌ر، ده‌مه‌وێت ئه‌و مۆبایله‌ت بۆ بگێڕمه‌وه‌، حه‌ز ناکه‌م خه‌فه‌ت بخۆیت، چونکه‌ گوناهی که‌سمانی تێدانیه‌. که‌ی و له‌کوێ لێم وه‌رده‌گریت.
- تکایه‌ واز له‌ مۆبایل بێنه‌، بیشکێنه‌، چۆن دڵم دێت لێتوه‌ربگرمه‌وه‌، زۆۆر به‌داخه‌وه‌ زۆر دڵم به‌ تۆ خۆش بوو، برا گه‌وره‌که‌م له‌م چه‌ند ساڵه‌ی ڕابردوودا هه‌میشه‌ پێیده‌گوتم که‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ هیچ ئه‌نجامێکی نابێت چونکه‌ کوڕ له‌زۆر ڕووه‌وه‌ ئاماده‌یی نییه‌ بۆ هاوسه‌رگیریی به‌تایبه‌تی له‌ڕووی ئابوریه‌وه‌، دووه‌میش زۆربه‌ی کچان بڕیار له‌ده‌ستی خۆیان نییه‌، یان په‌شیمان ده‌بنه‌وه‌، من هه‌ر گوێم به‌ قسه‌ی ئه‌و برا گه‌وره‌یه‌م نه‌دا، به‌ڵام قسه‌کانی هه‌مووی ڕاست ده‌رچوون. به‌هه‌رحاڵ ئێستا ده‌زانم بڕیار له‌ده‌ست خۆتدا نییه‌، هیوای ژیانێکی خۆشت بۆ ده‌خوازم (به‌گریانه‌وه‌) ئاگات له‌خۆت بێت توخوا …
- (به‌گریانه‌وه‌) سوپاس به‌قوربان، منیش هیوای ژیانێکی خۆش بۆ تۆ ده‌خوازم.
زۆرم به‌زه‌یی به‌ هونه‌ردا هاته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی بێ کێشه‌ له‌و په‌یوه‌ندییه‌ ده‌رچوومم کامێک ئاهم هاته‌وه‌ به‌ر، ئینجا نۆره‌ی ڕێباز بوو، بڕیارمدا تێلیش بۆ ئه‌و بکه‌م، هه‌رچه‌نده‌ ده‌مزانی جۆری په‌یوه‌ندییه‌که‌ و جۆری که‌سێتی ڕێباز جیاوازتر بوون له‌ هونه‌ر و په‌یوه‌ندییه‌که‌م له‌گه‌ڵیدا. به‌ڵام هه‌ستمکرد شه‌ڕێکه‌ و هه‌رده‌بێت بیکه‌م، تێلم بۆ کرد:
- ڕێباز، ده‌مه‌وێت ئاگادارت بکه‌م، که‌ من هاوسه‌رگیریم له‌گه‌ڵ کوڕێکی پوری خۆمدا کردووه‌، زۆر دڵی پیسه‌، زۆر توڕه‌ و شه‌ڕانییه‌، تکایه‌ با کۆتایی به‌و په‌یوه‌ندییه‌مان بێت، با هیچمان تووشی گێچه‌ڵی گه‌وره‌ نه‌بین، ده‌مه‌وێت مۆبایله‌که‌ت بده‌مه‌وه‌ و تۆش وێنه‌کانم بسڕیته‌وه‌.
- وه‌ی گیان ئینجا په‌یوه‌ندی له‌مه‌ودوا خۆشه‌ ، ده‌زانی بۆ؟
- بۆۆۆ؟
- له‌مه‌ودوا ئیتر پێشه‌وه‌ت بۆ من ته‌خت ده‌بێت و به‌ دڵی خۆمان ده‌یکه‌ین.
- ڕێباز واز له‌و قسانه‌ بهێنه‌ تکایه‌، من هاوسه‌رگیریم کرد و ته‌واو، ڕابردوو له‌بیر بکه‌ …
- سێوه‌ گیان، من هیچ په‌له‌م نییه‌، من په‌کم له‌سه‌ر تۆ نه‌که‌وتووه‌، به‌خوا ئه‌م به‌یانییه‌ له‌گه‌ڵ کچێکی تردا کردوومه‌، زۆرم هه‌یه‌ زۆر، من یه‌ک تکام هه‌یه‌ له‌ تۆ، ئه‌و مۆبایله‌ی لای تۆیه‌ زۆر خزمه‌تی هه‌ردووکمانی کردووه‌، دڵم نایه‌ت بیفه‌وتێنم، چونکه‌ پیرۆزه‌ له‌لام، له‌فرسه‌تێکدا بۆم بهێنه‌وه‌ وه‌کو یادگاری هه‌ڵیده‌گرم …
- ده‌ته‌وێت بیده‌یت به‌ کچێکی تر و که‌سێکی تری پێ له‌که‌دار بکه‌یت؟
- ئه‌وه‌ عه‌یب نییه‌ بۆ تۆ ئاوا قسه‌ له‌گه‌ڵ مندا ده‌که‌یت؟ من ڕۆژی پاره‌ی دوو مۆبایلی ئاوا ته‌نها له‌ کچاندا خه‌رج ده‌که‌م، به‌ڵام من یه‌ک تکام له‌ تۆ هه‌یه‌، بۆ ئه‌وه‌ی بێ کێشه‌ بیت له‌مه‌ودوا، مۆبایله‌که‌م بده‌ره‌وه‌، ژماره‌که‌م لای خۆت هه‌ڵبگره‌، دابێت له‌مه‌ودوا مانگی یه‌کجار به‌کورتیش بێت تێلێکم بۆ بکه‌یت.
- ئاخر ناتوانم من مێردم هه‌یه‌ و تووشی کێشه‌ ده‌بم، با کۆتایی به‌هه‌موو شتێک بهێنین باشتره‌.
- به‌وه‌ تووشی کێشه‌ نابیت، به‌وه‌ تووشی کێشه‌ ده‌بیت که‌ من وێنه‌ ڕووته‌کانت له‌ مۆبایل و ئینتێرنێتدا بڵاوبکه‌مه‌وه‌، تێده‌گه‌یت ده‌ڵێم چی؟
- ئه‌وه‌ چییه‌ ڕێباز، کردت به‌ ڕاست؟ هه‌ڕه‌شه‌م لێده‌که‌یت؟
- ئه‌وه‌ دوا وه‌ڵامی منه‌ و جێبه‌جێی بکه‌.
ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی ڕێباز به‌ته‌واوی تووشی په‌ژاره‌ و دڵه‌ڕاوکێی کردم، زۆر بێتاقه‌ت بووم، هه‌رچۆنێک بێت له‌ فرسه‌تێکدا مۆبایله‌که‌یم بۆ گه‌ڕانده‌وه‌ و له‌ترسی هه‌ڕه‌شه‌کانی ژماره‌که‌یم لای خۆم تۆمار کرد و له‌شوێنێکدا شاردمه‌وه‌ به‌دزییه‌وه‌.
ئه‌و ڕۆژه‌ی مۆبایله‌که‌یم بۆ گه‌ڕانده‌وه‌، ڕێباز پێی گوتم، له‌مڕۆوه‌ حسابی بکه‌، مانگی جارێک تێلم بۆ ده‌که‌یت، ده‌نا خۆت ده‌زانی چی ده‌که‌م.
هاوژین گواستمییه‌وه‌ و چووینه‌ خانووه‌ تازه‌که‌وه‌، ماوه‌یه‌ک سه‌رقاڵی میوان به‌ڕێکردن بووم، له‌ترساندا هه‌ر ئاگام له‌و کاته‌ بوو که‌ ده‌بوو تێل بکه‌م بۆ ڕێباز، ڕۆژێک هاوژین له‌ ده‌وام بوو. تێلێکم بۆ کرد:
- ڕێباز من سێوه‌م، تکایه‌ ئێستا لای مێردی خۆمم و له‌ماڵی خۆمدام، با کۆتایی پێبهێنین، تکایه‌ واز له‌و هه‌ڕه‌شانه‌ت بهێنه‌…
- سێوه‌ ده‌مه‌وێت ئاوا پابه‌ند بیت پێمه‌وه‌، ده‌مه‌وێت بمکه‌یت به‌میوانی ژووری نووستنه‌که‌ت، له‌بیرته‌ جاران چه‌ند خۆش ده‌مانکرد؟ له‌مه‌ودوا خۆشتر ده‌بێت …
- تکایه‌ واز له‌و قسانه‌ بهێنه‌، من جارێ سه‌رقاڵی ئیشی ماڵم، ده‌مه‌وێت بڕۆم.
- ئێستا بڕۆ، چاوه‌ڕوانی تێلی داهاتووم، له‌بیرت نه‌چێت ها.
که‌وتبوومه‌ گێژاوێکه‌وه‌ بیرم چووبووه‌وه‌ که‌ تازه‌ بوکم، ئه‌و ڕۆژانه‌م بیر ده‌که‌وته‌وه‌ که‌ له‌قوتابخانه‌ ده‌مخوێند و له‌گێژاودا ده‌ژیام.
ڕۆژگار هاتوو و ڕۆژگار چوو، ناوبه‌ناو تێلم بۆ ده‌کرد و ئه‌ویش خه‌ریکی قسه‌ سێکسییه‌کانی خۆی بوو.
په‌یوه‌ندی من و هاوژین به‌گشتی باشبوو، هه‌رچه‌نده‌ له‌ڕووی ته‌بیعه‌ته‌وه‌ که‌مێک له‌یه‌کتر دووربووین، به‌ڵام هه‌ڵمده‌کرد له‌گه‌ڵیدا، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و هه‌میشه‌ پێی ده‌گوتم واز له‌و ناز و مه‌کره‌ی کاتی کچێنیت بهێنه‌، تازه‌ تۆ هاوسه‌ریت و دوو ڕۆژی تر ده‌بیت به‌ دایک، ئه‌م قسه‌یه‌یم زۆر پێناخۆش بوو، چونکه‌ من بیستبووم که‌ پیاوان حه‌ز به‌ ناز و مه‌کری هاوسه‌ره‌کانیان ده‌که‌ن، که‌چی هاوژین وانه‌بوو.
نزیکه‌ی ساڵێک به‌سه‌ر هاوسه‌رگیرمدا چووبوو، جارێک که‌ تێلم بۆ ڕێباز کرد پێی گوتم:
- دوێنێ له‌ بازاڕ له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌عبایه‌ی هاوسه‌رتدا بینیمیت، زۆۆۆر جوان و خڕ و خه‌پان بوویت، ده‌مه‌وێت فرسه‌تێکم بۆ دروست بکه‌یت، بێمه‌ لات، شێتت بوومه‌ته‌وه‌ له‌دوێنێوه‌ …
- نا توخوا ڕێباز واز له‌و قسانه‌ بێنه‌، یه‌کێک پێمان بزانێت هه‌ردووکمان تیاده‌چین.
- ئه‌ی تۆ له‌ماڵی سه‌ربه‌خۆی خۆتدا نیت؟ ئیتر کێ پێمان ده‌زانێت؟
- ڕێباز تکایه‌، من ده‌مه‌وێت ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ ته‌له‌فۆنییه‌شمان نه‌مێنێت چجای ئه‌وه‌ی تۆ داوای ده‌که‌یت.
- سێوه‌ به‌ چاوه‌ جوانه‌کانت، به‌ شه‌ره‌فم، له‌ماوه‌ی ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا بۆم ڕێکنه‌خه‌یت که‌ بێمه‌ لات، ئه‌وه‌ی بمه‌وێت ده‌یکه‌م. تێده‌گه‌یت؟
- به‌ڵێ تێده‌گه‌م، باشه‌ خۆم ئاگادارت ده‌که‌مه‌وه‌.
نه‌مده‌زانی چیبکه‌م؟ خه‌ریکبوو شێت ده‌بووم به‌ده‌ست ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌وه‌، بیرم ده‌کرده‌وه‌ به‌کێ بڵێم ئه‌م کێشه‌یه‌م بۆ چاره‌سه‌ر بکات، هه‌رچه‌ند سه‌رم ده‌هێنا و ده‌برد، بوێری ئه‌وه‌م نه‌بوو لای که‌س ئه‌م نهێنییه‌ بدرکێنم، ناچار کاتێکم له‌و هه‌فته‌یه‌دا بۆ دیاریکرد و هاته‌ ماڵه‌وه‌ بۆ لام.
زۆۆر ترسام له‌هاتنه‌که‌ی خه‌می ئه‌وه‌م بوو که‌سێ ئاگای لێبێت، من دڵنیابووم هاوژین نه‌ده‌هاته‌وه‌.
ڕێباز ده‌تگوت گورگی برسییه‌، بردمه‌ ژووری نووستنه‌که‌ی خۆمان و ئیتر به‌پێشه‌وه‌ له‌گه‌ڵمدا خه‌ریکبوو، به‌ڵام من ئه‌وه‌نده‌ ده‌ترسام و دڵه‌ڕاوکێم هه‌بوو ئاگام له‌هیچ نه‌بوو، ته‌واوبوو و پێش ڕۆیشتنه‌که‌ی پێیگوتم:
- ئه‌مجاره‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی یه‌که‌مجار بوو له‌ماڵی خۆتدا، قسه‌م نه‌کرد، به‌ڵام بۆ جارێکیتر نامه‌وێت ئاوا سارد بیت له‌گه‌ڵمدا، باشه‌ دڵه‌که‌م؟
- توخوا ڕێباز ئیتر ته‌واو، به‌خوا تووشی به‌ڵایه‌کی گه‌وره‌ ده‌بین هه‌ردووکمان، ڕۆژێک دێت ئاشکرا ببین. خێرا بڕۆ ده‌ره‌وه‌.
- چاوه‌ڕێی ته‌له‌فۆنی تۆم، بای.
ڕێباز زۆر چاونه‌ترس بوو، زۆریش حه‌زی له‌ سێکس بوو. به‌ڵام که‌ بیرم له‌مه‌ترسی ئاشکرابوونی ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ ده‌کرده‌وه‌ زۆر هه‌ستم به‌ترس ده‌کرد.
ماوه‌یه‌کی به‌سه‌رچوو ڕێباز هه‌ر داوای هاتنه‌وه‌ی ده‌کرد بۆ لام، به‌ڵام من هه‌رجاره‌ درۆیه‌کم ڕێکده‌خست بۆئه‌وه‌ی دووباره‌ی نه‌که‌ینه‌وه‌.
پاش دوو ساڵ منداڵێکم بوو، منداڵه‌که‌م سێ مانگ بوو که‌ هاوژین ئیفادی سه‌فه‌رکردنی بۆ ده‌رچوو بۆ بینینی خولێک له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات، ده‌بوو سێ مانگ له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات بێت. واڕێکه‌وتین من له‌نێوان ماڵی باوکم و ماڵی خه‌زورمدا ئه‌و ماوه‌یه‌ به‌سه‌رمبه‌رم، هاوژین و ڕۆیشت و سه‌فه‌ری کرد، به‌ملی شکاوم له‌ده‌مم ده‌رچوو لای ڕێباز ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌م درکاند، ئیتر ڕێباز شێت و هار بوو، ده‌یگوت به‌ناوی سه‌ردانی ماڵه‌که‌ته‌وه‌ یان پاککردنه‌وه‌ی ماڵه‌که‌ته‌وه‌ هه‌فته‌ی دوو جار وه‌ره‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ به‌ ڕۆژ.
منیش به‌قسه‌م کرد، له‌ماڵ باوکم بووم، منداڵه‌که‌م لای دایکم داده‌نا و به‌ناوی سه‌ردانکردنی ماڵه‌وه‌ و پاککردنه‌وه‌وه‌ ده‌هاتمه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌، ئه‌و ماوه‌یه‌ ڕێباز کارێکی ده‌کرد که‌ زۆر سه‌رنجی ڕاکێشامه‌وه‌ به‌لای خۆیدا، ئیتر هه‌ستمده‌کرد بوونی ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ بۆ من پێویسته‌.
ماڵی خه‌زورم زۆر ئاگاداریان ده‌کردمه‌وه‌ که‌ نابێت به‌ته‌نها سه‌ر له‌ماڵه‌وه‌ بده‌م یان خوشکێکی خۆم یان خوشکێکی هاوژین ده‌بێت له‌گه‌ڵمدا بێت، به‌ڵام من گوێم به‌م قسانه‌ی ئه‌وان نه‌ده‌دا، ڕۆژێک خه‌سووم هاتبووه‌ ماڵی دایکم که‌ زانیبووی من به‌ته‌نها چوومه‌ته‌وه‌ ماڵی خۆم تووڕه‌ بووبوو، یه‌کسه‌ر تێلی بۆ برایه‌کی هاوژین کردبوو که‌ بێت به‌دوامدا، تاکو بمهێنێته‌وه‌، کاتێک براکه‌ی هاوژین هات، له‌ جه‌ڕه‌سیدا، من و ڕێباز به‌یه‌که‌وه‌ بووین له‌ژووری نووستنه‌که‌، به‌په‌له‌ هه‌ردووکمان خۆمان کۆکرده‌وه‌ و جله‌کانمان له‌به‌رکرد، ڕێباز گوتی ده‌رگا مه‌که‌ره‌وه‌ و خۆت بێده‌نگ بکه‌. من چووزانم نوسخه‌یه‌ک له‌ کلیلی خانووه‌که‌مان له‌ ئۆتۆمبێله‌که‌ی هاوژیندایه‌، ئۆتۆمبێله‌که‌یشی به‌و برایه‌ی بوو، که‌ سه‌فه‌ره‌که‌ی کرد ئۆتۆمبێله‌که‌یدا به‌براکه‌ی هه‌تا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، پاش یه‌ک دوو زه‌نگی ده‌رگا که‌ هه‌ر نه‌مکرده‌وه‌، خۆی ده‌رگاکانی کرده‌وه‌ و خۆی کرد به‌ژووردا، کاتێک ته‌قه‌ی ده‌رگای ده‌ره‌وه‌ هات که‌ کرایه‌وه‌، به‌په‌له‌ ڕێبازم شارده‌وه‌ له‌ناو کانتۆری جله‌کاندا، به‌ڵام له‌ شڵه‌ژاوی خۆماندا پێڵاوه‌کانی هه‌ر له‌ ڕاڕوه‌که‌دا بوو. (هه‌ردی) برای هاوژین که‌ پێڵاوه‌کانی بینی و منی ئاوا به‌ شڵه‌ژاوی بینی زۆر تێکچوو، پرسی:
- سێوه‌خان خێره‌ له‌ماڵه‌وه‌یت به‌ته‌نها؟ ئه‌ی ئێمه‌ نه‌مانگوت که‌ی ویستت سه‌ردان بکه‌یته‌وه‌ قسه‌ بکه‌ با یه‌کێکمان بێین له‌گه‌ڵتدا؟ ئه‌و پێڵاوانه‌ هی کێیه‌؟
- (زۆر شڵه‌ژام، ده‌مم ده‌له‌رزی، نه‌مزانی چی بڵێم) وه‌ڵا بڵێم چی کاک هێمن هه‌ر ده‌مێکه‌ له‌وێدایه‌ ده‌مێکه‌ ….
- ده‌توانی خۆت کۆ بکه‌یته‌وه‌ و بڕۆین دایکم و دایکت چاوه‌ڕێی تۆن.
- باشه‌، هه‌رئێستا تۆ بڕۆ ناو ئۆتۆمبێله‌که‌ وامنیش هاتم.
هه‌ردی چووه‌ ناو ئۆتۆمبێله‌که‌، منیش به‌په‌له‌ هه‌ندێ جلی منداڵه‌کانم کۆکرده‌وه‌ و خستمه‌ عه‌لاگه‌یه‌که‌وه‌ و به‌دزییه‌وه‌ به‌ له‌به‌رده‌می کانتۆره‌که‌ به‌ ڕێبازم گوت، ده‌رگای ده‌روازه‌که‌ (مدخل) جووت ده‌که‌م به‌ڵام به‌کلیل دایناخه‌م، تۆزێکی تر بڕۆ ده‌ره‌وه‌.
من چوومه‌ ده‌ره‌وه‌ و سواری ئۆتۆمبێله‌که‌ بووم، به‌ڵام ده‌موچاوی هه‌ردی پڕ پڕ بوو له‌ گومان و هێمای پرسیار، ویستی ئۆتۆمبێله‌که‌ ئیش پێبکات، به‌ڵام داوای یارمه‌تی کرد که‌ ده‌یه‌وێت به‌خێرایی ده‌ست به‌ئاو بگه‌یه‌نێت، دابه‌زییه‌وه‌ له‌ ئۆتۆمبێله‌که‌ و چووه‌ ژووه‌ره‌وه‌، ئیتر هه‌موو گیانم وه‌ک شه‌قشه‌قه‌ ده‌له‌رزی هه‌ستمکرد دوا ساته‌کانی ژیانمه‌، له‌و ساتانه‌دا وێنه‌ی هاوژین و منداڵه‌که‌م و باوکم و دایکم ده‌هاتنه‌ به‌رچاو، ده‌یان بیرۆکه‌ به‌خێرایی به‌مێشکمدا ده‌هاتن و ده‌چوون، خه‌ریکبوو هه‌ناسه‌دانم ده‌وه‌ستا، پاش چه‌ند خوله‌کێک هه‌ردی هه‌ر نه‌هاته‌ ده‌ره‌وه‌، منیش دابه‌زیم و گه‌ڕامه‌وه‌ ژووره‌وه‌، واااااااااای چیم بینی، ڕێباز و هه‌ردی به‌پێوه‌ وه‌ستابوون و قسه‌یان ده‌کرد، یه‌کسه‌ر ڕامکرده‌ خواره‌وه‌ و به‌ڕاکردن دوورکه‌وتمه‌وه‌ له‌ماڵه‌وه‌، وه‌ک شێت له‌و کۆڵانانه‌دا ده‌ڕۆیشتم، خۆشم نه‌مده‌زانی ڕووبکه‌مه‌ کوێ، که‌ ته‌واو دوور که‌وتمه‌وه‌، تاکسییه‌کم گرت و به‌شڵه‌ژاوییه‌وه‌ سه‌رکه‌وتم، شۆفێره‌که‌ گوتی چییه‌ ئه‌وه‌ خوشکی من بۆ وا په‌شۆکاویت؟ بۆ کوێ ده‌چیت؟ هه‌ر له‌ناو تاکسییه‌که‌دا ده‌ستمکرد به‌گریان، گوتم خاڵه‌گیان دایکم خه‌ریکه‌ ده‌مرێت زۆر ناساغه‌، مۆبایله‌که‌م ده‌رهێنا و ته‌له‌فۆنم کرد بۆ (102) داوای ژماره‌ی خانه‌یه‌ک (شێڵته‌رێک)م کرد، ژماره‌که‌یان دامێ و په‌یوه‌ندیم پێوه‌کردن، ناونیشانه‌که‌یان دامێ، ئینجا ناونیشانه‌که‌مدا به‌ شۆفێره‌که، گه‌یاندمییه‌ ئه‌و جێیه‌، به‌په‌له‌ دابه‌زیم و مۆبایله‌که‌م کوژانده‌وه‌ و خۆمکرد به‌ژووردا، ئه‌وه‌ چه‌ند مانگێکه‌ دابڕاوم له‌ منداڵه‌ چاوگه‌شه‌که‌م، له‌ هاوژینی هاوژینم، له‌ دایکم و خوشک و که‌سوکارم نازانم چی ڕوویدا دوای من، زۆۆۆر په‌شیمانم، هه‌موو ژیانم، خوێندنم، ئارامیم، له‌سه‌ر ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ بێ مانایانه‌ دانا، ده‌بێت چاره‌نووسم به‌چی بگات؟ ئااااااااااااااخ خۆزگه‌ ئێستا ده‌گه‌ڕامه‌وه‌ قۆناغه‌کانی خوێندن، هه‌رگیز هه‌ڵنه‌ده‌خه‌ڵه‌تام، تازه‌ ژیانم بوو به‌دۆزه‌خ، من هیچم نییه‌ بیڵێم جگه‌ له‌ فرمێسکی په‌شیمانی به‌ڵام تازه‌ فرمێسکه‌کانیشم دادم ناده‌ن.

كانونی دووه‌م 13, 2012

سایکۆلۆژیای هاوسه‌ران – ئایا خۆڕازاندنه‌وه‌ ژنان خۆشه‌ویست ده‌کات لای مێرده‌کانیان؟ – به‌رچڤه‌ی: عومه‌ر هه‌ڵه‌بجه‌یی

سایكۆلۆژیای ها‌وسەران
ئایا خۆڕازاندنەوەی ژنان خۆشەویستیان دەكات لای مێردەكانیان؟!
ئامادەكردن‌و ڕێكخستنی: منصورە صفادار
پەرچڤەی: عومەر هەڵەبجەیی

هەندێك لەوژنان كە لەدەرەوەی ماڵ كاردەكەن، كاتێك دەگەڕێنەوە بۆ ماڵەوە، سەرقاڵی ئەنجامدانی كاری ماڵەوە دەبن، هەندێَكجار زیاد لەپێویست كاریان لەماڵەوە هەیە، لەهەمانكاتدا ماندوێتی‌و شەكەتیش لەدەرەوەی ماڵ، هۆكارێكە بۆئەوەی نەتوانن گرنگیەكی ئە‌وتۆ بدەن بەڕووخسار‌و ڕواڵەتی خۆیان بەپێچەوانەی كاتەكانی دیكەوە، هەروەها نەتوانن بەڕوویەكی گەشی جوان‌و هەڵس‌و كەوتێكی پڕ لەڕێزوە پێشوازی بكەن لەگەڕانەوەی هاوسەرەكانیان.
هەندێكجار ژنان لەدەرەوەی ماڵ كارناكەن، بەڵام ئەوەندە سەرگەرمی پەروەردەكردنی مناڵ‌و شوشتن‌و خواردن ئامادەكردن دەبن، ناتوانن بەڕواڵەتێكی جوان‌و لێوانی پڕ لەزەردەخەنەوە پێشوازی لەمێردەكەیان بكەن، هەروەها نەخۆشی‌و بێزاری‌و حاڵەتە دەروونیەكانیش هۆكارێكە بۆئەوەی نەتوانن وەك پێویست وەزیفەی ژنێتی خۆیان لەژیانی ژن‌و مێردایەتیدا بەئەنجام بگەیەنن، بەڵام پیاوانی هەستدار‌و ڕۆشنبیر ڕەچاوی ئەم حاڵەتانەی ژنان دەكەن‌و دركیان پێدەكەن، هیچكات لە‌و سۆنگەی بیروبۆچونەوە لەژنەكانیان ناڕوانن لەم مەسەلەیەدا.
هەرچەندە چا‌وپۆشینی پیاوان لە‌و حاڵەتانەدا، نابێت ببێتە هۆكارێك كە ژنان گرنگی بەڕ‌و‌وخساریان نەدەن، بەردەوام بڵێن ڕوخسار‌و ناوەڕۆكمان هەر ئەمەیە‌و پێویستە مێردەكانمان قبوڵی بكەن.
جگەلەوەش بەبیانوی مناڵ پەروەردەكردن‌و ماڵدارێتی هیچ سۆزو هەستێك نەبەخشنە مێردەكەیان.
خانمی بەڕێز تۆ چۆن چاوەڕێ‌ دەكەیت مێردەكەت سۆز‌و خۆشەویستیت پێ ببەخشێت، ئەوانیش هەمان چاوەڕوانیان لەئێوە هەیە، لەم سەردەمەدا زیاتر گرنگی بەڕوخسار دەدرێت نەوەك ناوەڕۆك، بۆیە هەمیشە پێویستە ژنان لەترۆپكی خۆڕازاندنەوە‌و گرنگیدان بن بەسیمایان.
چونكە پیاوان لەكاتی ڕۆیشتنە دەرەوەیان، چەندەها كچ‌و ژنی جوان‌و ڕازاوە دەبینن، كە لەلوتكەی جوانی‌و جەمالیەتان، بۆیە ئەمیش پێی خۆشە ژنەكەی لەئاستی ئەواندا بێت.
چۆن دێیتە پێش چاو؟”
پێدەچێت چەندین جار بیستبێتت كە هەندێك لەدۆست‌و هاوڕێكانت دەڵێن “ئەگەر دەتەوێت ژیانێكی ها‌وسەرێتی باش‌و چاكت هەبێت، ئە‌وا پێویستە ڕوخسار‌و ڕواڵەتت جوان‌و ڕازاوە بكەیت، ئەگەرچی ڕوخساری مرۆ دەتوانێت كاریگەری ئەرێنی یاخود نەرێنی قوڵی بۆ كەسانی دەور‌وبەر هەبێت، بەڵام وا دەخوازێت ئەم مەسەلەیە زیاتر‌و قوڵتر لێكۆڵینەوەی لەسەر بكەین.
ئەو ژنانەی لەدەرەوەی ماڵ كار دەكەن، زیاتر گرنگی دەدەن بەڕواڵەت‌و ڕوخساریان، بەپێوانەكردن لەگەڵ ئەو ژنانەی كە تەنها لەماڵەوە كاردەكەن پێدەچێت، هۆكارەكەی ئەوە بێت ئەو خانمانەی لەدەرەوەی ماڵ كار دەكەن، مەجبور دەبن كە ڕووخساری خۆیان بڕازێننەوە، چونكە بۆڕۆیشتنە دەرەوە وادەخوازێت خانمان گرنگی بەخۆیان بدەن، لەبەر ئەوە خەڵكی چاویان پێیان دەكەوێت.
بەڵام ئێوە خانمان، ئەوانەوی كە لەدەرەوەی ماڵ كارناكەن‌و بەرپرسیارێتی دەرەوەی ماڵتان لەسەر شان نیە، چ كاتێك تەرخان دەكەن بۆجوانكردنی دەم‌وچاوتان؟” ئایا تەنها ئەوكاتانە خۆتان دەڕازێننەوە كە ئیش‌و كارتان هەبێت لەدەرەوەی ماڵ؟” ئایا هەتاوەكو ئێستا پرسیارت لەخۆت كردووە، كاتێك مێردەكەت لەسەركار دەگەڕێتەوە چۆن دێیتە پێش چاوی؟”ئایا هەتا ئێستا دیمەنی ژنێكی سەر‌و قژ ئاڵۆسكاوت بینیوە چە ندە ڕوویەكی ناشرین پیشانی دەوروبەری دەدات؟”.
مەبەستمان ئەوەنیە ئاڕایشە بكەن‌و كاتێك مێردەكەتان دەگەڕێتەوە بۆماڵەوە بڵێن”(( من ئەم هەمووە ئارایش‌و خۆڕازاندنەوەیەم لەبەر تۆیە)) یان بەتوڕە بوونەوە بڵێن”((ئەگەر لەبەرخاتری تۆنەبوایە خۆم نەدەخستە ناو ئەم هەمووە زەحمەت‌و ناڕەحەتیەوە)).
بەڵكو دەمانەوێت بڵێین” ئەگەر دەتەوێت ژیانێكی هاوسەرێتی تام‌وچێژ دار بونیادبنێت، لەهەنگاوی یەكەمدا ڕیز‌و ئیحترامی خۆت ڕابگرە‌و گرنگی بدە بەڕووخسار‌و ڕواڵەتت، هەروەها هەوڵ بدە مێردەكەت لەماڵەوەبێت یاخود لەماڵەوە نەبێت گرنگی بدە بەجەستە‌و ڕووخسارت.
بۆیە زۆرێك لەشارەزایان دەڵێن”((زۆربەی ژنان لەدوای لەدایك بوونی مناڵی یەكەمیان ژن بوونی خۆیان فەرامۆش دەكەن، یان بەگوزارشتێكی تر، گرنگی دان بەجەستە‌و ڕووخساری خۆیان وازلێدێنن، واهەست دەكەن ئەگەر بیانەوێت دایكێكی باش بن بۆزاڕۆڵەكانیان، پێویستە زۆر گرنگی نەدەن بەخۆیان‌و كاتەكان زۆر بەپەروەردەكردن‌و بەخێوكردنی مناڵەوە بگوزەرێنن))
خانمی بەڕیز ئەگەر دەتەوێت مناڵگەلێكی باش‌و ژیانێكی سەركەوتووت هەبێت؟” لەسەرو كاری دایكێتی، هاوسەرێكی بەرپرسیاریش بە بۆمێردەكەت.
پێدەچێت كاتێك مناڵەكەت دایكی هاوڕێكانی دەبینێت، كە چەندە جوانڕواڵەت‌و جەستەن، ئەمیش حەزبكات دایكی وەكو ئەوان وابێت، هەروەها خانمی بەڕیز تۆ بەبەرپرسیاریەوە ژیایت لەماڵی مێرددا، ئەوا كچەكەشت لەئایندەدا چاو لەتۆدەكات‌و سەركەوتوودەبێت لەپرۆسەی هاوسەرگیریدا، چونكە تاكێكی پەروەردە تەندروست، كۆمەڵگایەكی تەندروست بەرهەم دەهێنێت.
هەروەها لەبیرتان نەچێت دایكی چاك‌و هاوسەری باش تەواوكەری یەكترین.

Omer. halabjay@ yahoo.com

تشرینی دووه‌م 20, 2011

پەڕەی داهاتوو »