ئه‌و فاکته‌رانه‌ی له‌ڕوانگه‌ی ده‌روونناسیه‌وه‌ مێژوو دروست ده‌که‌ن

كانونی یه‌كه‌م 17, 2007

مامۆستای سایکۆلۆژیا
په‌یمانگای په‌روه‌رده‌ی وه‌رزشی - هه‌ولێر

ڕوداوى مێژوویی دەبێت سەرەتایەکى هەبێت ،سەرەتاى هەموو شتێکیش کاتى دیارى کراوى خۆى هەیە ، کەواتە کات یان زەمەن سەرەتا دەست نیشان دەکات و خوڵقێنەرى ڕۆحى مێژووە ، کەوابوو خوڵقێنەرى ڕۆحى زەمەن کێیە؟
دەتوانین بڵێین جوڵە (الحرکە) خوڵقێنەرى (زەمەن)ە، هەموو مێژوویەک (زەمەن)ە کەیەتى کەهەموو (زەمەن)ێکیش جوڵەکەیەتى هەموو (جووڵە) یەکیش خولانەوەى ئەستێًرەى تاریکە کە زەوییە بەدەورى ئەستێرەیەکى ڕووناکدا کە ئەویش خۆرە ، ئەگەر مەبەست لە خولانەوەى گەورەى (زەمەن) بێت لەسەر شێوەى خولانەوەى زەوى بۆ خۆر ،کەواتە دەتوانین بڕیار بدەین کەوا (جوڵە) یەکەم ڕووناکیە ،زەوى و هەتاو لە پەیوەندى نێوانیاندا هاوبەشن لەدروست کردنى یەکەم چاووگى (زەمەن) کاتێک ڕووناکى هەتاو بڵقى یەکەم بێت لەدەرکەوتنى زەمەنى .
مێژوو ئەنجامەکەشی (گەرما) دەبێت ئەمیش هاوبەشیەکى ترە سەبارەت بەو ئاکامە ،(گەرما)ش بەکشان چوونە ناو یەکى و توندو تیژى و دابەزین و دابەش بوون و شڵەژانى ، (جوگرافیا) دروست دەکات ،بەم شێوەیە دەگەینە پەیوەندى جوگرافیا بە مێژووەوە ، دەگەینە ئەوەى کە (جوگرافیا) کاریگەرانە بەشدارى دەکات لە دروستکردنى مێژوو ،مێژووش ئامرازەکانى دژە چەوسانەوە دروست دەکات بۆ چەوسانەوەى (جوگرافیا) .
کەواتە مێژوو هەرچەندە خۆى ئەنجامە ، کردارێکى ڕەتکردنەوەشە بۆ کارى جوگرافیا،ئەم کارە بەرپەرچدانەوەیەش لەڕاستیدا خۆى کاردانەوەیە ن ئەمەش ڕەفتارەو مێژووش وەک ڕێڕەوێکى زیندووى ڕەفتار سەبارەت بەکەسێک نا ژمێردرێ،کەواتە مرۆڤ چۆن بوونى ئەو ڕەفتارە دەبینێت و چۆن بوونى ئەقلانیزم بۆ ئاوڕدانەوە ئامرازێکى گرنگە بۆ تێگەیشتنى ڕەهەندەکانى ئەو ڕەفتارە ؟ (ترس) و (خۆشەویستى) دوو ئامرازى بنەڕەتى مرۆڤن بۆ ڕووبەڕو بوونەوەى چەوسانەوەى جوگرافی .
مرۆڤى سەرەتاى دیاردەى سروشت ترساندویەتى و لەهەمان کاتیشــدا ئەو ترســەى بە خۆـشەویستیەکى ڕووکەش ڕەتکردۆتەوە ، چونکە زانیویەتى بەڕک و توڕەیی ڕەت ناکرێتەوەو ئەو هەستەى بەخۆى داوە بەمەبەستى زاڵ بوون بەسەر مەترسیەکان هێزە نادیارەکانیشی خۆش دەویست و لەگەڵیا دەژیا ،واتە خۆى لەگەڵدا گونجاندوە و لەناخیشدا ئەو خۆ گونجاندنە خۆ بەدەستەوەدان بوەو ترس و مەینەتیشى دەگەڕاندەوە بۆ ئەو هێزە نادیارانەو خۆشەویستیەکەى تکاکارى بۆ ئەو هێزە خوڵقاند ،ئەو خۆشەویستیەى کردە ئەلتەر ناتیفی ئەو ترســـە جیاوازى کردن لەنێوان ئەو دوو فاکترە بنەڕەتیە واتە (ترس) و (خۆشەویستى) سەرچاوەیی مێژووى لە دەروندا دروست کرد گەورەترین گرفت لە دەرونزانى کۆمەڵایەتى کە مێژوو پێشکەشی دەکات گرفتى (درۆ –الکذب ) یە ڕووداوە درۆکانى مێژوو ، دەروون ڕەتیان دەکاتەوە ،چونکە پەتى درۆ کورتە، واتە درۆ لە سەر پێ ناوەستێ بە تایبەتى لە بەردەم گیانى تاقیکردنەوە یان دادگاى ئایندە توێژەرەوەکان لەمێژووى درۆ لاوازترو بەد تر نادۆزنەوە .بۆ درۆ ئەوە بەسە کە حەیاى بچێ لەبەردەم دادگاى مێژوودا ، هەر وەکو چۆن میسۆلۆژیاى خورافی لەبەردەم ڕاستیەکانى داهاتوو خۆى ڕاناگرێ ئاوەهاش ڕوداوە درۆکان لەبەردەم ڕاستى چۆک دادەدەن . لەو کاتەدا کە خۆشەویستى کوێرانە بەرامبەر بەکێشەیەک سەرکردەیەک ، نیشتیمانێک پێدەگرێت ئەو پێگرتنە قەناعەتى دەرون لاى تاکەکان دروست دەکات کە درۆ و ڕاست جیاناکەنەوە ، چونکە هەستە درۆکان (الاحساس الکاذب) دەبنە بەشێک لەگیانى ئەو کەسانە ،هەستەکانیش ڕۆڵی گوێزەرەوە دەبینن سەبارەت بەڕوداوى ڕابردوو بەمەبەستى گواستنەوەى لە جیهانى واقعیەوە بۆ جیهانى ئەقلانیزم ، لەنەستیشدا بەشەکانى ڕوداو دەبنە واقعی دەرونى نەستى (لاشعور) مرۆڤیش هەمەلایەنتر و گەورەترە لە هەست (شعور) ، لەبەر ئەوە خوێندنەوەى مێژوو پێش هەموو شتێک وێناکردنێکى تاکییە ،واتە تایبەتە بەتاکەوە و لەیەکێکیشەوە بۆ یەکێکی تر جیاوازە ،بەچاو دەبینرێ، واتە هەست پێ کراوە لەڕێگەى هەســتەکــانەوە دەگوێزرێتەوە ،مرۆڤ بە هۆشیاریەوە (ئیدراکى) لەئاستێکى فراواندا بەکار هێناوە بەدڕێژایی سەدەکان وەک ڕۆشنبیریەک بۆ بەهێز کردنى (منى تاک) بەمەبەستى ڕزگاربوون لە ترس و خۆپاراستن لەکەرتبونى (من – الانا) لەبەرامبەر سەختى جوگرافیاو هۆیە ئازار بەخشەکانى ،کاتێک ناهۆشیارى لە ئامادە باشیدا دەبێت ناکرێت چالاکییەکانى ڕەت بکرێنەوە ئەگەر لەئەنجامى خەفەتانى هۆشیارى واى لێبکرێت بەفەرمانى حەزو ئارەزووەکانى هۆش ڕەفتار بکات ، بۆ ئەوەى ناهۆشیارى (هەست) لەسەر ئەو شێوەیە ڕەفتار نەکات پێویستە هۆشیارى بە ماریفەت تێر بکرێت بۆ پڕکردنەوەى بۆشاییەکانى ناهۆشیارى بۆ ئەوەى ئەو نا هۆشیارییە ناچار ڕێگەیەکى هەڵەو چوونە پێست ( التقمص) حاڵەتى پڕو پوچ بگرێتە بەر .
گەورەترین کار مرۆڤ بینوێنێ بە مەبەستى هووشیارى ، سەرکەوتنێکتنێکى بەسەر فاکتەرێکى ترس و نەزانراوەکان (المجاهیل) بە زمانى زەمەن لەوانەیە ڕابردوو نەزانراو بێت ،بۆ ئەوەى ترس مرۆڤ نەترسێنێ پێویستە بەدواى ڕابردوودا بگەڕێت بە خوێندنەوەى ڕووداوەکانى ڕابردوو بەگیانێکى ڕەزامەندى بۆ هۆشیاریی .
(نامۆبوون- الاغتراب)یەکێکە لەو فاکتەررانەى کە جێگەى مشتومڕە لەشۆنگەى دەروونزانیەوە سەبارەت بە پەیوەندى بە مێژووەوە وەک کردەو پێویست .. ئەم فاکتەرە لەکاتێکدا وەک هەستێکى ئەقڵی یا ویژدانى دروست دەبێت لەگەڵیدا حاڵەتێک لە حاڵەتەکانى لێک دابڕان وکەرتبوون لەنێوان جیهانى هەست و جیهانى نەستدا دووبارە سەرهەڵدەدات ن نامۆ لە جەستەى کۆمەڵایەتى ،نامۆ لەڕووداوەکان ،کاتێک تاک بەو جۆرە دەبێت دوچارى بارى نقوم بوون لەخەیاڵی خوداوە بێت ، زەمەنەکان دەبێـە دووبەش ،لە ئینتیما بوونى کۆمەڵایەتى ، پەیوەندیش بەدوو جیهانەوە دەکات :
جیهانى خودى یان جیهانێکی نامۆى تر لە کۆمەڵگایەکى تر ،سەربارى ئەو ئێش و ئازارەى کە دووچارى دەبێت لەپەیوەندى کردن بەو جیهانە خودییەوە لەبەر ئەوەى کە لەوانەیە پاڵێوراو بێت بۆ حاڵەتێک لەحاڵەتەکانى شیزوفرینیاى هزریی ،سەرەڕاى ئەم مەترسیە ، مەترسی پەیوەندى کردن یان ئینتیما کردنى بۆ خەیاڵگەیەکى نامۆ بەچوونە پێست (تقمص) ى حاڵەتى پێویست بوون بۆ کۆمەڵگایەکى تر ،کە ئەم کەسە لەڕووى خواستەکانیەوە نانوێنێت پێویستیەکانیشى بەر جەستە ناکات کەبەدواى تێربونیەوەیەتى .
نامۆ بوون بە نقووم بوون لەجیهانى خود لەکاتێکدا درووست دەبێت کە نەستى تاک لەگەڵ لایەنە تاڵ و سوێرەکانى هۆشیاریی ساویلکە بەیەکدا دەدەن پاشان تاک دەچێت خەڵوەتى ناهۆشیاریی تایبەتیەوەو لەخود نامۆ بووندا دەژى و خەمەکانى ڕووداوى مێژوو وەک چەشنێک لە گاڵتە پێکردن و فشقیات دێتە پێش چاوو ، گەشبینى تەکنیکى و سەرکەوتنى مەزنى پیشەسازى ڕۆژئاوا توخمى پەیوەندیکردنى لە مێشکى مرۆڤى ڕۆژئاوایی دروستکرد کە بۆتە حەسرەتى تاکى ڕۆژهەڵاتى و ژەهراویکردنى خۆگونجاندن و سەرهەڵدانى ڕکابەرایەتى و لە ئەنجامدا هەست بە ڕووخان بەرجەستە دەبێت لەبەرامبەر هەموو ڕۆشناییەکى شارستانى ڕۆژئاوایی ،ئەم هەست ڕوخانە فامتەر خستنە پاڵى کۆمەڵایەتى (الاقساط الاجتماعى) لەسەر مێژوو دروستکرد کەتاک نەفرەتى لە مێژووى خۆى کرد ،هەروەها کەمەڵیش نەفرەتى مێژوویی خۆى سەبارەت بەو دواکەوتوویە کرد، کە ئەو مێژووە دروستى کردوە ،نامۆ بوون لەواقعى دەردەسەرى بۆتە ئەلتەرناتیفى گوزەران و لێک ترازانى بەشەکانى ئەو دەردەسەرییە وەک هەوڵێک بۆ سەرکەوتن بەسەریا ،لەوانەیە نامۆبوونى ئەقڵیی مەترسیترین جۆرى نامۆبوون بێت کەبۆتە هۆى جۆشدانى هۆشیارى بەو شتە نوێیانەى کەلەئەنجامى ئەو نامۆبوونە هاتە ئاراوە ،ئەگەر نامۆبوونى ئەقڵی درووست بوو ئەوا نامۆبوونى ویژدانى و ئەو چوارچێوە نوێیەى کەهاتە ئاراوە بەسەر ویژدانا زاڵ دەبێت و حاڵەتى هزریی تەڵخ دەکات، مێژووى هاوچەرخ بەنامۆبوون مەڵاشووى هەڵدراوەتەوە چوونکە نامۆبوون خۆى بەرجەستەى وویژدانە ،دەکرێ ئەزمونى ژاپۆن وەک کۆمەڵگایەکى ڕۆژهەڵاتى بەئەزمونێکى سەرکەوتوو بەسەر بارى نامۆبوون لەقەڵەم بدەین ،مرۆڤى ژاپۆن نامۆ نەبووەو بواریشى نەداوە بە دوژمنان کەهەستى نامۆبوون بەمرۆڤەکانى ببەخشێ بەڵکو بوارێکى واى ڕەخساندوە کەهەست بەرکابەرایەتى دەوڵەتانى لەخۆى بەهێزتر بکات ، کۆمەڵگاى ڕۆشنبیر بەکاریگەریەکانى پاڵنەرى تەکنیک و مەدەنیەت نامۆ نابێت .
(نەرگیزم) فاکتەرێکى ترە لەو فاکتەرانەى کەکار لەڕوداوەکانى مێژوو دەکەن ، کاتێک نەرگیزم دەبێتە نیرۆ (عصاب) یەکى بەهێز لەکەسانى دروستکەرى ئەو ڕوداوە ،ڕوداووى مێژوویی یەک لایەنى دروست دەبێت ،ڕوداووى نەرگیزى بەهەموو لایەنەکانیەوە هەستێکى نەرگیزیانەى پاڵپشت بۆ دروستکردنى زنجیرەیەکى وەک خۆى پێکدێنێت بۆ نەوەکانى داهاتوو ،بۆ ئەو کەسانەى کە خۆیان لەم چەشنە کەسایەتیە دەوبیننەوە نرووداوە دێرینە مێوویەکانى نەتەوەیەک لەنەتەوەکانى کەگیانى سەروەرى بەسەر خەڵکانیترتیا بەرجەستە بووەو کار لەنەوەى داهاتوو دەکات و هەمان هەست دەگوازێتەوە .
نەرگزیەتى نازیزم بووە هۆى هەڵگیرسانى شەڕى گێتى بەشێوازى خۆ وویستى نەک قوربانیدان .چونکە خوڵقێنەرانى ئەم ڕوداوە گێتییە بەردەوام کەسانى نیرۆیی و نەرگزی بوون و، ڕووداوەکە لەئەنجامى رەفــتارى فشارى نیرۆییانەى بوون ، ئەگەر کەسێکى ئەڵەمانى وویستى گیانى نەرگزیانەى لە ڕەنگدانەوەى کەسەکانى نازییەتەوە وەرگرێت کە بوونە هۆى هەڵگیرسانى شەڕ، ئەوا دەکەوێتە ژێر کاریگەرى تازەوى نەرگزییەتەوە،
هیچ بوارێک نییە بۆ سەرکەوتنم بەسەر نازییەتدا تەنها لەرووى رەتکردنەوەوە نەبێت ئەویش بەهۆى رۆشنبیر کردن و سروش پیًَدان لى شارستانیەتیەکانى ترى دونیاو شارەزا بوون لەهەست و نەست و ناسنامەى رۆشنبیریەکانیتر ،ئەوەى کەلەسنورى دیدو بۆ چوونى ئەم لێکۆڵینەوەیەدایە ئەو فاکتەرانەى کەلەروانگەى دەرونزانیەوە کار لە دروستکردنى رووداوى مێژووى دەکەن و لەهەریەکەشیان شێوازى ئیجابی و شێوازى سلبی هەیە ،چۆبیەتى سوود لێوەرگرتنیش لەچۆنیەتى تەوزیفکردن و تێروانیندایە، دەرزنزانى واى بۆ دەچێت کەوا خراپ بەکارهێناى ئەم فاکتەرە بەستراوە بەدروستکردنى مێژوویەکى تاریک کەدەبێتە هۆى ژەهراوى کردنى بیروباوەڕى نەوەکانى داهاتوو ، هەروەها بەهەند هەڵگرتنى ئەم فاکتەرانەش بە گیانێکى ئاشکراو ڕوون بەندە بەدرووستکردنى رووداوى مێژوویی وا کەمرۆڤایەتى لەسەر ڕێگاى راست و شارستانیەت و لەناوبردنى شەرانگێزى و کۆتایی هێنان بەتوخمەکانى وێرانکارى و کاولکردن دادەنێت .

لەهاوپۆلی: بابه‌تی تر

بۆچوونەکان

« پرسیار و وه‌ڵام | گەڕانەوە بۆ سەرەتا | ئۆقیانوسێک له‌ تاوان …. به‌شی حه‌وته‌م »

Mallperrî Derunnasy portal by WordPress
سەرنوسەر و بەرپرسی ماڵپەڕ : سامان سیوەیلی
7206 363 770 00964

نوێترین ١٠ بابەت

هاوپۆلەکان

ئەرشیف

گەڕان لەماڵپەڕ

چوونه‌ژووره‌وه‌

دواهەمین ١٠ بۆچوون

دراوسێکان

ئه‌و فاکته‌رانه‌ی له‌ڕوانگه‌ی ده‌روونناسیه‌وه‌ مێژوو دروست ده‌که‌ن

بۆچوونەکان