قۆناغی به‌ساڵاچوون

ئۆکتۆبه‌ر 25, 2007

بەساڵاچوون قۆناغێکە لەقۆناغەکانى گەشەى مرۆڤ کەتەمەنى (60- 65) ساڵی بەرەو سەرو تر دەگرێتەوە، لەوانەیە لەسەرەتاى پەنجاکانەوە رواڵەتەکانى دەربکەوێت وەکو چاوکزى کەم بیستن و کەم خواردن و پشت ئێشەو سەر ئێشەو ددان کەوتن و هەندێ نالەبارى دیکە، کەلەوانەیە پیرەکان خۆیان ڕۆژانە گوزارشتیان لێ بکەن کەدەڵێن: پیرى و سەد عەیب، بەخوا کەڵکم لێبڕاوە ، چاوم کز بووە، وێڕاى کۆکردنەوەى حەب و دەرزى و داوو دەرمان و ناز کردن بەسەر کوڕو کچەکانیاندا .
بەساڵاچوو ئەگەر پیاو بێت یان ئافرەت ئایا تواناى ژیرى کەم دەبێتەوە ؟ ئایا پێویستە ڕاوێژکارییان بکەین لەئیشوکارەکانماندا ؟.
پیربوون یان بەساڵاچوون دیاردەیەک هەردەبێت ،ئەویش نەک تەنها لەناو مرۆڤدا بەڵکو لەناو گیاندارانیشدا پیربوون هەیە .
لێکۆڵینەوەکانى بایۆلۆجى دەڵێن: مادەیەک هەیە لەلەشی مرۆڤ پێی دەڵێن ((کۆلاجین)) شانەکانى لەش پێکەوە دەبەستێت، بەنەمانى یان بە وشکبونى ئەم مادەیە پیربون بەتەواوەتى دەردەکەوێت ،چونکە ئەم مادەیە وەکو گێچ وایە بۆ بەستنەوەى شانەکانى لەش ، توێژەرانیش لەبارەى مادەى (کۆلاجین) ەوە گوتوویانە: کاتێک ئەو مادەیە ووشک دەبێتەوە لەوانەیە کار لەئەندامێک لەئەندامەکانى لەش بکات وەکو دڵ یان گورچیلە یان مێشک و دەبێتە هۆى مردنى.
پیربوون لەکەسێکەوە بۆ کەسێکى دیکە دەگۆڕێت ، بۆ نمونە پیاو تا (50) ساڵان لەئافرەت زووتر پیردەبێت ، بەڵام پاش (50) ساڵی پیربونى ئافرەت خێراتر دەبێت ،یان پیاوى ڕەش پێست (5) ساڵ زووتر لەپیاوى سپی پیردەبێت ،گوندنشینەکان لەشارنشینەکان زووتر پیردەبن، هەندێک ڕواڵەتى پیربوون هەیە کەسێک لەکەسێکى دیکە پیرتر نیشان ئەدات وەکو زووتر کەوتنى ددانەکان بەهۆى نەخۆشی، یان جگەرە کێشان ، هەروەها خودى جگەرە کێشان کەدەبێتە هۆى تەنگە نەفەسی و نەخۆشیەکانى دڵ، وێڕاى سپی بوونى ریش و قژ .
سەبارەت بە ئێش و ئازاریشەوە پیاوى پیر زیاتر لەئافرەتى پیر قایمترو خۆ ڕاگرترە لەوانەشە ئەمە بۆ ئەوە بگەڕێتەوە کەئافرەت منداڵی دەبێت و کاریگەرى زیاترى لێدەکات .
هەندێ لەلێکۆڵینەوەى بایۆلۆجى دەڵێن ڕێژەى ئاو لەمێشکدا کەمترین ڕادەى لەتەمەنى نێوان (20- 30) ساڵاندایە، پاش ئەم تەمەنە بەجێگیرى دەمێنێتەوە ،هەروەها پاش (30) ساڵانیش قەبارەى مێشک وردە وردە کەم دەبێتەوە و شانەکانیش دەچنەوە یەک ،لەڕووى کۆمەڵایەتیەوە پیربوون دیاردەیەکى نوێ نییەو لەهەر کۆمەڵگایەکیشدا ڕۆڵ و ڕێزى تایبەتى خۆیان هەیە، چونکە پیرى کەپایزى تەمەنەو ئێستا گەڵاکانى زەرد هەڵگەڕاون و دەوەرێن، بێگومان ئەو پایزە لەخۆیەوە نەهاتوە بەڵکو لەبەهارێکەوە هاتوە کەگەڵاى سەوزەو ژیاننەوەى تێدابووە، بەڵام ڕۆڵی خۆى لەژیاندا بینى و زانینەکانى بۆخۆى کۆکردەوە، واتە زۆر شت دەزانێت بەڵام توانى جەستەیی کەم بۆتەوەو ناتوانێت کارەکانى ئەنجام بدات بۆیە لەکوردەواریدا گووتویانە: ئایا ئەگەر گەنجەکان نەزانن،ئایا ئەگەر پیرەکان نەتوانن ،واتە گەنج دەتوانێ بەڵام لەوانەیە نەزانێ بەڵام پیرو بەساڵاچوو دەزانێ بەڵام لەوانەیە نەتوانێ .
زانایان و لێکۆڵەرەوانى دەروونى زۆر بایاخیان بەقۆناخى پیرى داوە کەلەماوەى پیریدا دووچارى مرۆڤ دەبێت ،لەم بارەیەشەوە لقێکى نوێ لەبوارى پزیشکى هاتە کایەوە بەناوى (زانستى نەخۆشیەکانى پیرى) کەدەریان خستوە پیرى لەسەرەتاى (15) ساڵی تا (20) ساڵی دەستپێدەکات بەڵام نیشانەکانى لەتەمەنێکى پاشتر دەردەکەوێت چونکە پیربوون لەناکاودا نییە بەڵکو هەنگاوەکانى لەتەمەنێکى پیش وەختدا دەستپێدەکات .
دیدو بۆچونى کۆمەڵ و دیدو بۆچونى (پیر) خۆى سەبارەت بەخودى خۆى قۆناخى پیرێتى لەڕووى کۆمەڵایەتی و دەروونیەوە دێنێتە پێشەوە، واتە ئەگەر مرۆڤ مووى سەرى سپی بوو ترساو ددانى کەوت ترساو خۆى بەدەستەوەدا ماناى وایە پیرێتى هێنایە پێشەوە ،بەڵام ئەگەر خۆڕاگرو چوست و چالاک بوو ئەوا دیدو بۆچونى خەڵکیش بەرامبەرى دەگۆڕێت، بەڵام ئەگەر مـــرۆڤ هیچ حەماسەت و هیچ هیوایەکى بەژیانى خۆى نەمابوو ئەوا ئەو مرۆڤە خۆى بەدەستەوە دەدات،فەلسەفەى ژیانى کۆمەڵگاش سەبارەت بەپیرى کاریگەرى هەیە لەسەر تێڕوانین بۆ پیرى و ئــایندەى ،پیرى ووڵاتانى ئــەوروپا نـەخشە دەکێشن و ڕاوێژاکاریان پێدەکرێت و بــەشدارى کۆمەڵ دەکەن و ڕێزیان لێدەگیرێ وشوێنى حەوانەوەى شایستەیان هەیەو پایەى کۆمەڵایەتییان
بەرزو بڵندەوەپەیوەندیەکانیان لەگەڵ خەڵکیدا پتەوەو هەست بەهێزو تواناى خۆیان دەکەن چونکە متمانەیان بەخۆیان هەیە، لەکۆمەڵگاى ئێمەشدا تواناو هزر بەستراوە بەهێزەوە نەخاسمە هێزى لەش ئەمەش بۆماوەیى کۆمەڵگاى کشتوکاڵییە چونکە زیاتر هێزى جەستە رۆڵی هەبووە لەئەنجامدانى کارەکان ،هەندێ پیریش هەن لەکۆمەڵگاى ئێمەدا بەشدارى خۆشی و ناخۆشیەکانى خــەڵکى دەکەن.

پەراوێزو سەرچاوەکان:

* بڕوانە (علم النفس الکبار – تالیف – لید فورد ج . بیسکوف.بغداد 1984.
* النفس . د.على کمال – الدار العربیە النشر – بغداد 1983.

لەهاوپۆلی: بابه‌تی تر

بۆچوونەکان

« مرۆڤ له‌نێوان وێنه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی خۆی و وێنه‌ی خه‌یاڵی- دا | گەڕانەوە بۆ سەرەتا | دیمانه‌یه‌ک له‌گه‌ڵ پسپۆری ده‌روونناسی کلینکیکی د. ڕوشدی جاف »

Mallperrî Derunnasy portal by WordPress
سەرنوسەر و بەرپرسی ماڵپەڕ : سامان سیوەیلی
7206 363 770 00964

نوێترین ١٠ بابەت

هاوپۆلەکان

ئەرشیف

گەڕان لەماڵپەڕ

چوونه‌ژووره‌وه‌

دواهەمین ١٠ بۆچوون

دراوسێکان

قۆناغی به‌ساڵاچوون

بۆچوونەکان